Μπάμπης Δερμιτζάκης

Ίρβιν Γιάλομ, Στον κήπο του Επίκουρου

2012-02-11T10:26:00.000+02:00

Ίρβιν Γιάλομ, Στον κήπο του Επίκουρου (μετ. Ευαγγελία Ανδριτσάνου-Γιάννης Ζέρβας) Άγρα 2008, σελ. 287

Έχω διαβάσει και άλλα βιβλία του Γιάλομ-γράφω γι’ αυτά στη χθεσινή μου ανάρτηση.
http://hdermi.blogspot.com/2012/02/blog-post_10.html Το τελευταίο που διάβασα, το «Στον κήπο του Επίκουρου» ασχολείται με την αντιμετώπιση του φόβου του θανάτου. Ο Γιάλομ εργάστηκε χρόνια με καρκινοπαθείς που έχουν αυτό το φόβο, και έτσι ξέρει το θέμα αρκετά καλά.
Ο Γιάλομ έχει μεγάλη λογοτεχνικότητα στη γραφή του και αφηγείται πολύ ενδιαφέρουσες κλινικές ιστορίες. Δεν συμφωνώ με όλα όσα γράφει, αλλά, όπως έχω γράψει και αλλού, στα βιβλία, ιδιαίτερα τώρα που είμαι συνταξιούχος, δεν αναζητώ πια κυρίως τη γνώση ή τη σοφία, αλλά την απόλαυση της γραφής. Και βέβαια σε θέματα ψυχολογίας, με τις τόσες σχολές της που αντιμετωπίζουν τις ψυχολογικές ασθένειες κάθε μια με το δικό της τρόπο, είναι φυσικό να υπάρχουν ενστάσεις και αντιρρήσεις, όχι μόνο από συναδέλφους του κλάδου αλλά και από απλούς αναγνώστες.
Πριν ξεκινήσω την κριτική μου θα αναφέρω κάτι που διάβασα παλιά. Σε ένα πείραμα, ζήτησαν από τα πειραματικά υποκείμενα να χαμογελάνε για αρκετή ώρα. Δεν ξέρω πως μέτρησαν τα συναισθήματά τους, αλλά το αποτέλεσμα ήταν τα άτομα αυτά να νοιώθουν εξαιρετικά ευχάριστα, όπως στις πραγματικές καταστάσεις που χαμογελάνε. Με αυτό οι πειραματιστές ήθελαν να δείξουν πως δεν επηρεάζουν μόνο τα συναισθήματά μας την συμπεριφορά μας, αλλά και αντίστροφα, μια ορισμένη συμπεριφορά μπορεί να προκαλέσει τα αντίστοιχα συναισθήματα.
«Σκέψου θετικά», είναι ένα προτροπή που επαναλαμβάνεται συχνά. Η θετική σκέψη επιδρά θετικά στα συναισθήματα. Το πρόβλημα όμως είναι ότι δεν μπορείς αυτό να το ελέγξεις. Στις περισσότερες περιπτώσεις αρνητικά συναισθήματα σου δημιουργούν αρνητικές σκέψεις.
Και από πού προέρχονται αυτά τα συναισθήματα;
Προέρχονται ή από πραγματικά προβλήματα ή από εγγενείς διαταραχές (γονιδιακές, διατείνονται οι ψυχίατροι κυρίως, τραυματικές εμπειρίες, υποστηρίζουν οι των ψυχοδυναμικών σχολών όπως ο Φρόιντ, λαθεμένες «μαθήσεις» οι συμπεριφοριστές, κ.λπ).
Διαβάζουμε κάτι που είπε ο Νίτσε: «Όταν είμαστε κουρασμένοι, μας επιτίθενται ιδέες, τις οποίες είχαμε πριν από πολύ καιρό κατατροπώσει». Αυτή την εμπειρία την έχουμε όλοι μας. Η κούραση είναι ένα δυσάρεστο συναίσθημα, και φυσικά προκαλεί αρνητικές σκέψεις. Γι’ αυτό το φαγητό και ο καφές που μας τονώνουν μας κάνει να νοιώθουμε τόσο ευχάριστα.
Η κούραση, τα προβλήματα (ο Γιάλομ έχει ένα κατάλογο προβλημάτων που μπορεί να αντιμετωπίσει κανείς στη ζωή του, από τα οποία ένα είναι σίγουρο: η συνταξιοδότηση. Βρίσκεται στη σελ. 48) διαταράσσουν κάποιους νευροδιαβιβαστές και μας κάνουν να νοιώθουμε απαίσια. Το «σκέψου θετικά», το να κάνουμε αλλαγές στη ζωή μας, να ακολουθήσουμε τις οδηγίες του ψυχαναλυτή μας κ.λπ. μπορούν να επαναφέρουν τους νευροδιαβιβαστές αυτούς σε ισορροπία, αλλά το ίδιο μπορούν να κάνουν και τα φάρμακα. Ο ψυχίατρος, σε βάθος χρόνου, στοιχίζει λιγότερο από τον ψυχαναλυτή. Αλλά ο ψυχαναλυτής δεν έχει τις παρενέργειες των φαρμάκων. Τώρα ποιος είναι πιο αποτελεσματικός, θα έλεγα ότι εξαρτάται από την περίπτωση. Γενικά λέγεται ότι στις ψυχώσεις είναι καλύτερος ο ψυχίατρος και στις νευρώσεις ο ψυχαναλυτής. Γενικά.
Μετά από αυτές τις αντιλήψεις μου τις οποίες ήθελα κάπου να καταθέσω, και η παρουσίαση αυτού του βιβλίου μου έδωσε την ευκαιρία, θα σχολιάσω ορισμένα αποσπάσματα.
«Το άγχος θανάτου είναι η μητέρα όλων των θρησκειών, οι οποίες, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, επιχειρούν να καταλαγιάσουν την αγωνία του πεπερασμένου της ύπαρξής μας» (σελ. 17).
Πιστεύω μόνο με ένα τρόπο: με την υπόσχεση μιας άλλης ζωής στον Παράδεισο. Ο οποίος βέβαια διαφέρει από θρησκεία σε θρησκεία. Από τον ασεξουαλικό χριστιανικό παράδεισο μέχρι τον πολλά υποσχόμενο σεξουαλικά (70 παρθένες) του μουσουλμανικού παραδείσου.
Διαβάζουμε: «Μια από τις αγαπημένες φράσεις του Νίτσε είναι η amor fati (αγάπα το πεπρωμένο σου): με άλλα λόγια, δημιούργησε το πεπρωμένο που μπορείς ν’ αγαπήσεις» (σελ. 120). Το «δημιούργησε το πεπρωμένο σου» είναι οξύμωρο, και σίγουρα το amor fati δεν σημαίνει αυτό. Και δεν νομίζω ότι πρόκειται για μεταφραστικό ατόπημα, σίγουρα είναι συγγραφικό.
Και πάλι Νίτσε: «Ό,τι δεν με σκοτώνει, με κάνει πιο δυνατό» (σελ. 114). Δεν με σκότωσε που με ξήλωσε η Γιαννάκου από σχολικό σύμβουλο και έχασα το επίδομα, 410 ευρώ το μήνα για τέσσερα χρόνια. Έγινα πιο δυνατός ώστε να αντιμετωπίσω την κρίση αυτή με μεγαλύτερη ψυχραιμία. Τι διάβολο, οι γονείς μας άντεξαν κατοχές (δηλαδή όχι όλοι, κάποιοι πέθαναν), εμείς δεν θα αντέξουμε;
«Οι στενές σχέσεις είναι ένας εντελώς αναγκαίος όρος για την ευτυχία» (σελ. 129). Δεν ξέρω αν είναι εντελώς αναγκαίος, αλλά σίγουρα συμβάλλει πολύ.
Νόμιζα πως δεν υπάρχει τίποτα πιο φρικτό από τον λιθοβολισμό της μοιχαλίδας στο Ισλάμ, τελικά μου θύμισε ο Γιάλομ ότι υπάρχει: είναι το sati, η ινδική πρακτική «η οποία απαιτεί να καίγεται η χήρα στη νεκρική πυρά του συζύγου της» (σελ. 132). Μόνο που η πρακτική αυτή δεν υπάρχει πια, την κατάργησαν οι εγγλέζοι. Είχε και τα καλά της η αποικιοκρατία.
«Και μόνη η παρουσία σας είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορείτε να προσφέρετε σε όποιον βρίσκεται κοντά στο θάνατο (ή σε κάποιον υγιή που βρίσκεται σε πανικό θανάτου) (σελ. 140). Να το θυμάστε.
«Αν, όπως λέει ο Κούντερα, ο τρόμος του θανάτου πηγάζει από την ιδέα ότι το παρελθόν χάνεται, τότε η αναβίωση του παρελθόντος προσφέρει ζωτική καθησύχαση». Έτσι λοιπόν Θοδωρή, αν διαβάσεις αυτές τις γραμμές, το ότι θυμόμαστε τα τραγούδια της γενιάς μας και τα αναρτούμε ο ένας στον τοίχο του άλλου στο facebook με σχετικά σχόλια, σημαίνει βέβαια ότι γερνάμε, αλλά με ποιο τρόπο; Με το να αναβιώνουμε το παρελθόν για να καθησυχαστούμε, τώρα που γερνάμε.
Μια έννοια που έχει επινοήσει ο Γιάλομ είναι η έννοια των κυματισμών. Γράφει σχετικά: «Απ’ όλες τις ιδέες που αναδύθηκαν στα πολλά χρόνια που ασκώ το επάγγελμά μου, θεωρώ ότι για ν’ αντικρούσει κανείς το άγχος ενός ανθρώπου και τη θλίψη του για το εφήμερο της ζωής, εξαιρετική δύναμη έχει η ιδέα των κυματισμών. Η λέξη ‘κυματισμοί’ αναφέρεται στο γεγονός ότι ο καθένας από μας παράγει-συχνά χωρίς συνειδητή πρόθεση ή χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε-ομόκεντρους κύκλους επιρροής, οι οποίοι μπορεί να επηρεάζουν άλλους ανθρώπους για πολλά χρόνια, ακόμα και για πολλές γενιές» (σελ. 92).
Παρηγορητικό πράγματι, αρκεί να μην κάνεις τη σύγκριση των κυματισμών σου με τους κυματισμούς του Ομήρου.
Τα έργα που αφήνουμε πίσω μας, λέει ο Πλάτωνας στο «Συμπόσιο», αλλά και ο Γιάλομ, είναι μια μορφή αθανασίας. Τη μορφή αυτή την έχει πραγματευτεί πιο διεξοδικά ο Κούντερα στο δικό του έργο που φέρνει ακριβώς αυτόν τον τίτλο: «Αθανασία».
Ο Γιάλομ μιλάει για τις «τέσσερις έσχατες ανησυχίες»: «Ο θάνατος, η απομόνωση, το νόημα της ζωής και η ελευθερία» (σελ. 211).
Πάει, γέρασε κι ο Γιάλομ. Στα προηγούμενα έργα του στη θέση της ελευθερίας έβαζε τον έρωτα.
«Το σεξ διώχνει παροδικά το θάνατο από τη σκέψη» (σελ. 218). Προσέξτε εσείς που κάνετε πολύ σεξ, μπορεί να κακοχαρακτηρισθείτε ότι φοβάστε το θάνατο.
«Περίπου έπειτα από έξι μήνες έλαβα από τη Σούζαν ένα σημείωμα, γραμμένο στο πίσω μέρος μιας φωτογραφίας ενός πανέμορφου χωριάτικου πανδοχείου της Νάπα Βάλλεϋ, προτρέποντάς με να την επισκεφθώ:-Η πρώτη νύχτα κερασμένη» (σελ. 40).
Δεν είναι ολότελα κουφό; Να θεραπεύσεις μιαν ασθενή σου που έχει πανδοχείο, και σε ένδειξη ευγνωμοσύνης να σε καλεί να περάσεις κάποιες μέρες στο πανδοχείο της, από τις οποίες μόνο η πρώτη θα είναι δωρεάν; Και θυμάμαι μια ανάλογη εμπειρία του φίλου μου του Μανώλη Πρατικάκη, που εκτός από ποιητής είναι και ψυχίατρος. Ανάλογη, όχι παρόμοια. Σ’ αυτόν όλες οι νύχτες ήταν κερασμένες. Αλλά εδώ είμαστε Ελλάδα, όχι Αμερική.
«…όπως έκανε ο Ζορμπάς προτρέποντας, ‘Μην αφήσεις στο θάνατο τίποτ’ άλλο από ένα καμένο κάστρο» (σελ. 60). Αυτό το «καμένο κάστρο» δεν μου φαίνεται καζαντζακικό, μάλλον είναι μετάφραση της μετάφρασης. Το παράθεσα σαν ένα citation του μεγάλου μας-κρητικού, μην το ξεχνάμε-λογοτέχνη. (Τελικά «καμένο κάστρο» ήταν, αλλά η φράση ήταν αλλιώς, τη βρήκα στο διαδίκτυο: «Αυτό που θέλω ν' αφήσω πίσω μου είναι ένα καμένο κάστρο. Τίποτ' άλλο δε θέλω ν' αφήσω»).
Ο Γιάλομ παραθέτει ένα απόσπασμα από την αυτοβιογραφία του Ναμπόκοφ: «Το λίκνο αιωρείται πάνω από μια άβυσσο, κι η κοινή λογική μας λέει ότι η ύπαρξή μας δεν είναι παρά μια σύντομη αναλαμπή φωτός ανάμεσα σε δυο αιωνιότητες σκότους» (σελ. 91). Φαντάζομαι ότι ο Ναμπόκοφ το πήρε από την «Ασκητική» του Καζαντζάκη. Εκτός κι αν τα μεγάλα πνεύματα… Ο Καζαντζάκης γράφει: «Ερχόμαστε από μία σκοτεινή άβυσσο. Καταλήγουμε σε μία σκοτεινή άβυσσο. Το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή».
Στο «συναντήσεις με παλιούς συμμαθητές» διαβάζουμε: «Γέρασαν όλοι τόσο πολύ, τόσο πολύ, τόσο πολύ. Τι γυρεύω εγώ εδώ μέσα; Πώς θα τους φαίνομαι εγώ;» (σελ. 70).
Και θυμήθηκα το παρακάτω ανέκδοτο. Μια γυναίκα, πενηντάρα, αφηγείται σε μια φίλη της την επίσκεψή της σε έναν οδοντίατρο. Θυμάται ξαφνικά ότι ο οδοντίατρος είναι παλιός συμμαθητής της. –Μπαίνω που λες μέσα, τον βλέπω, φαλακρός, ρυτιδιασμένος, αυτός ο κούκλος που χαλβαδιάζαμε όλες οι συμμαθήτριες, τι απογοήτευση. -Με θυμάσαι καθόλου; τον ρωτάω. Στο Λύκειο της … Και ο άθλιος, που να τον πάρει και να τον σηκώσει, τι γυρνάει και μου λέει; -Αλήθεια; Και τι μάθημα μας κάνατε;
Αυτά για τον Γιάλομ. Μπορεί να διαβάσουμε και το «Η μάνα και το νόημα της ζωής», οπότε θα επανέλθουμε.

Ίρβιν Γιάλομ, Ο δήμιος του Έρωτα

2012-02-10T09:08:00.000+02:00

Ίρβιν Γιάλομ, Ο δήμιος του Έρωτα, Άγρα 2004

Του Ίρβιν Γιάλομ έχω διαβάσει εδώ και χρόνια τα βιβλία του «Όταν έκλαψε ο Νίτσε», «Στο ντιβάνι», «Ο δήμιος του έρωτα» και «Η θεραπεία του Σοπενάουερ». Δεν έγραψα γι’ αυτά, γιατί τότε δεν είχα blog, γιατί μάλλον δεν υπήρχαν ακόμη τα blogs (η Σταυρούλα η Σκαλίδη που με έβαλε στο κόλπο ξέρει καλύτερα). Τώρα που έχω blog γράφω για κάθε βιβλίο που διαβάζω, έστω και μόνο με την ελπίδα ότι θα βρεθεί κάποιος να διαβάσει αυτά που γράφω. Και για τα καινούρια βέβαια στο Λέξημα.
Προχθές τέλειωσα το «Στον κήπο του Επίκουρου», και ετοιμάζομαι να γράψω γι’ αυτό. Όμως θυμόμουνα ότι είχα γράψει κάτι για τον Γιάλομ, ένα σχόλιο που το ανάρτησα σε μια βιβλιοκριτική της Alef (όχι, την κάρφωσα μια φορά, δεν θα την καρφώσω και άλλη αποκαλύπτοντας το όνομά της), αρκετά χρόνια αφού είχα διαβάσει το βιβλίο, αλλά είχα γράψει σε μια λευκή σελίδα τις παρατηρήσεις μου και φυσικά είχα κάνει τις υπογραμμίσεις μου. Είναι κριτικό σχόλιο και γι’ αυτό είπα να το αναρτήσω πριν κάνω την ανάρτηση για τον «Κήπο του Επίκουρου».

Alef, θαυμάσιο το κείμενό σου για το Γιάλομ. Έχω κι εγώ σκοπό να γράψω ένα άρθρο για τον Γιάλομ, αλλά δεν ξέρω πότε και αν τα καταφέρω. Θα σε έχω στη βιβλιογραφία. Και επειδή δεν είναι σίγουρο ότι θα τα καταφέρω, θα ήθελα να γράψω εδώ μια κριτική παρατήρηση για το διήγημα «Ο δήμιος του έρωτα». Εδώ ο Γιάλομ έχει πέσει εντελώς έξω με την περίπτωσή του. Στο κάτω μέρος της σελίδας 105 διαβάζουμε «…μια εβδομηντάχρονη λευκή έγγαμη γυναίκα που παρουσίασε σημαντική βελτίωση έπειτα από πεντάμηνη εβδομαδιαία θεραπεία… από τους 28 γηριατρικούς ασθενείς… παρουσίασε το πιο θετικό αποτέλεσμα». Και στην αρχή της σελίδας: «Μου είπε μάλιστα ότι όχι μόνο την απωθούσε η ψυχοθεραπεία, αλλά δεν τη χρειαζόταν πια: ένιωθε πολύ καλύτερα, οπωσδήποτε καλύτερα από πριν τρεις εβδομάδες! Κι αυτό που την βοήθησε εξαιρετικά, είπε με αφέλεια, ήταν το γεγονός ότι χθες είδε τον Μάθιου!.... -…Συμφωνήσαμε να συναντιόμαστε και να τα λέμε μια φορά το μήνα».
Δεν είναι σαφέστατο; Όλη η κριτική του Laing για την ψυχανάλυση σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια. Όπως και του Μαρκούζε εξάλλου. Ο ψυχίατρος δεν κάνει τίποτα άλλο από το να προσαρμόζει τον ασθενή στην «αρχή της πραγματικότητας», και στην προκειμένη περίπτωση να σκοτώσει ένα νευρωσικό έρωτα. Όμως η θεραπεία τελικά προήλθε από την κατά κάποιο τρόπο ευόδωσή του. Ο Δήμιος του έρωτα του Ίρβιν Γιάλομ στην περίπτωσή της απέτυχε, ευτυχώς.
Πολύ πεζός ο Γιάλομ. Συγγραφείς όπως ο Μάρκες, και ο Μήτσου στα καθ’ ημάς (Ο σκύλος της Μαρί), εξυμνούν τον απελπισμένο έρωτα, γιατί είναι ο πιο δυνατός. Ο δυνατός έρωτας βιώνεται σαν απελπισία, όχι σαν πλήρωση. Σαν νευρωσική διαταραχή, όχι σαν ευτυχία.
Ο κανόνας έχει και τις εξαιρέσεις, τόσο στην πραγματικότητα όσο και στη μυθοπλασία. Η ασθενής του Γιάλομ δεν είναι παρά η θηλυκή εκδοχή του ήρωα του «Οι θλιμμένες πουτάνες της ζωής μου» του Μάρκες.

Angelina Maccarone, Unveiled

2012-02-09T08:30:00.002+02:00

Angelina Maccarone, Unveiled (2005)
http://en.wikipedia.org/wiki/Angelina_Maccarone
http://www.imdb.com/title/tt0428672/

Οι ερωτικές ιστορίες κυριαρχούν στον κινηματογράφο, αλλά και στη λογοτεχνία. Αρέσουν σε όλους μας. Ταυτιζόμαστε με τους ήρωες, παρακολουθούμε με αγωνία τις περιπέτειές τους, και νοιώθουμε μεγάλη χαρά στο τελικό τους (ξανα)σμίξιμο.
Υπάρχουν όμως και ερωτικές ιστορίες με εγγενείς δυσκολίες. Σε μια ερωτική ιστορία που πρωταγωνιστούν ομοφυλόφιλοι ή λεσβίες, είναι κάπως δύσκολο να ταυτιστούμε με τους ήρωες, εννοώ για μας τους ετεροφυλόφιλους, που, πιστεύω, είμαστε και η πλειοψηφία. Πώς να νοιώσουμε τον αριστοτελικό έλεο για τις δυσκολίες που περνάει ένας ομοφυλόφιλος, όταν δεν ταυτιζόμαστε μαζί του στις ερωτικές του προτιμήσεις;
Μια τέτοια ερωτική ιστορία παρουσιάζει η Angelina Maccarone στο έργο της Fremde Haut, ξένο δέρμα, που στα αγγλικά έχει αποδοθεί ως Unveiled, με τη δισημία της λέξης: χωρίς τσαντόρ αλλά και αποκαλυμμένη, χωρίς αμφίεση, στη μεταφορική σημασία. Η Μακαρόνε μας κάνει να νοιώσουμε συμπάθεια για την ηρωίδα της με το να μας την παρουσιάσει ως θύμα ενός καθεστώτος που φυλακίζει, βασανίζει και εκτελεί όχι μόνο τους πολιτικούς του αντιπάλους αλλά και τους σεξουαλικά αποκλίνοντες. Και αυτό σύμφωνα με της επιταγές της σαρίας, του θρησκευτικού νόμου του Ισλάμ. Το ξέραμε από πριν, αλλά το «εμπεδώσαμε» καλύτερα με το ντοκιμαντέρ του Parvez Sharma «Jihad της αγάπης», το οποίο παρουσιάσαμε πριν 9 μέρες.
http://hdermi.blogspot.com/2012/01/parvez-sharma-jihad-for-love.html
Η Fariba Tabrizi, λεσβία, το έσκασε από το Ιράν όταν αποκαλύφθηκε η σχέση της με μια άλλη γυναίκα. Στο Ιράν η ομοφυλοφιλία μπορεί να επισύρει και την ποινή του θανάτου. Για τις γυναίκες υπάρχει μεγαλύτερη ανοχή, αλλά φυσικά τιμωρείται. Με πλαστό διαβατήριο το σκάει για την Γερμανία. Ζητάει πολιτικό άσυλο, αλλά δεν τολμάει να πει τον πραγματικό λόγο της δίωξής της. Λέγει ψέματα ότι καταδικάστηκε σε θάνατο για πολιτικούς λόγους. Δεν μπορεί να το αποδείξει και έτσι θα την στείλουν πίσω στο Ιράν. Την τελευταία στιγμή βρίσκει τη λύση: παίρνει τα ρούχα ενός συνταξιδιώτη της που αυτοκτόνησε (όταν τον έψαχνε η αστυνομία, ο αδελφός του δήλωσε ψέματα ότι ήταν αυτός, δίνοντάς του χρόνο να το σκάσει. Όμως τον εκτέλεσαν, και αυτός, γεμάτος τύψεις, αυτοκτονεί). Το πτώμα του το βάζει σε μια τεράστια βαλίτσα και το θάβει. Στέλνει γράμματα στους γονείς του, όπως την είχε παρακαλέσει αν κάτι πήγαινε στραβά. Τις απαντήσεις τους τις βάζει κάτω από μια μεγάλη πέτρα, στο σημείο που τον είχε θάψει.
Σαν άντρας πια ζει με άλλους μετανάστες σε συνθήκες δύσκολες. Καταφέρνει να κρύψει την ταυτότητά του. Μια γυναίκα τον ερωτεύεται. Θα εξακολουθήσει να τον αγαπάει και όταν της αποκαλύπτει ότι είναι γυναίκα. Τότε ολοκληρώνουν και τις σχέσεις τους. Όμως θα την καταγγείλουν. Συλλαμβάνεται από την αστυνομία, και στην επόμενη σκηνή τη βλέπουμε στο αεροπλάνο για το Ιράν. Και ξανά πάλι η μεταμφίεση. Στο παπούτσι της είχε κρύψει το διαβατήριο του άτυχου νεαρού.
Και το χάπι εντ;
Βρίσκεται εκτός πλαισίου της ιστορίας. Προσημαίνεται σ’ αυτά που έχει γράψει στους γονείς του νέου εκείνου, και που ακούγονται στο τελευταίο λεπτό της ταινίας, μέσα από ένα εφέ δισημίας: «Η εταιρεία που δουλεύω με έχει στείλει στη Ρωσία, θα δυσκολευτώ να επικοινωνήσω μαζί σας για κάποιο διάστημα. Δεν ξέρω πόσο θα λείψω. Μου είναι δύσκολο να αφήσω πίσω τη γυναίκα που αγαπώ, αλλά θα κάνω ό, τι μπορώ για να ξαναγυρίσω κοντά της όσο πιο σύντομα γίνεται. Μην ανησυχήσετε αν αργήσω για κάποιο διάστημα να σας γράψω. Φιλιά, Σιμάκ».
Έχω γράψει για την εικαστικότητα/ποιητικότητα που έχουν κάποιες ταινίες. Οι δυτικές ταινίες, γυρισμένες συνήθως σε εσωτερικούς χώρους, στερούνται την ποιητικότητα της εικόνας που έχουν οι ταινίες γυρισμένες στη φύση, όπως είναι πάρα πολλές του ιρανικού κινηματογράφου. Στην ταινία αυτή είδαμε μια εντελώς εμβόλιμη ποιητική σκηνή, που δέθηκε κάπως με τις υπόλοιπες σκηνές. Ένα σμήνος πουλιών πετάει, και η κάμερα το παρακολουθεί στο πέταγμά του. Πολύ όμορφη σκηνή, που σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να ήταν στημένη. Σίγουρα την συνέλαβε η κάμερα τυχαία, κατά τα γυρίσματα.

Αντρέι Μάκιν, Η γυναίκα που περίμενε

2012-02-07T20:17:00.001+02:00

Αντρέι Μάκιν, Η γυναίκα που περίμενε (μετ. Μαρία Κράλλη) Ηλέκτρα 2004, σελ. 176

Ο αφηγητής, αφηγούμενος την ιστορία της «Γυναίκας που περίμενε», ουσιαστικά αφηγείται την ιστορία της μεταπολεμικής Σοβιετικής Ένωσης. Μοναχικές γυναίκες περιμένουν να πεθάνουν ολομόναχες, αφού οι άντρες και οι γιοι τους σκοτώθηκαν στον πόλεμο. Νεαρές γυναίκες ένοιωσαν την απελπισία της απώλειας του αγαπημένου-μια απ’ αυτές τη βλέπουμε στην ταινία του Μιχαήλ Καλατόζοφ «Όταν περνούν οι γερανοί». Άλλες όμως, που ο αγαπημένος τους δηλώνεται αγνοούμενος, περιμένουν. Για πόσο όμως; Η ηρωίδα του Μάκιν περιμένει 30 ολόκληρα χρόνια. Ήταν 16 χρονών όταν αυτός έφυγε για το μέτωπο, και τώρα είναι 46.
Δεν παραιτήθηκε όμως από τη ζωή. Πηγαίνει στο Λένινγκραντ, σπουδάζει, ετοιμάζεται να υποστηρίξει το διδακτορικό της στη γλωσσολογία, και ξαφνικά αλλάζει γνώμη, πηγαίνει στο χωριό της, δουλεύει σαν δασκάλα στο μονοθέσιο σχολείο με τους 8 μαθητές, και ταυτόχρονα φροντίζει τις μοναχικές γριούλες.
Και ο αφηγητής; Αυτός είναι ένας νεαρός διανοούμενος, 26 μόλις χρονών, από τους αντιφρονούντες (μια άλλη όψη της μεταπολεμικής Σοβιετικής Ένωσης). Στο χωριό της Βέρας πηγαίνει για να μαζέψει λαογραφικό υλικό. Η ιστορία της τον εξιτάρει. Μια γυναίκα που περιμένει τον άντρα που αγαπά είναι φυσικό να κατακτήσει την φαντασία του. Όμως δεν θα τολμήσει να την κατακτήσει. Θα τον «κατακτήσει» αυτή, όταν τελικά μαθαίνει ότι ο αγνοούμενος αγαπημένος είναι ήδη επιτυχημένο κομματικό στέλεχος και παππούς, στο Λένινγκραντ.
Ο αφηγητής, αφού έκανε έρωτα με την Βέρα, νοιώθει τώρα τρόμο στη σκέψη ότι μπορεί να του γίνει κολλιτσίδα. Πολλές σελίδες αφιερώνονται σ’ αυτή του την ανησυχία.
Τίποτα τέτοιο δεν συμβαίνει. Η Βέρα τον αποχαιρετά σεμνά και ταπεινά. Αυτός φεύγει για την πόλη, όχι χωρίς ενοχές.
Στη γραφή του Μάκιν εναλλάσσεται ένας βαθύς λυρισμός με βαθιές ενδοσκοπήσεις και στοχασμούς. Η επαρχία στην οποία τοποθετείται η πλοκή προσφέρεται για μαγευτικές περιγραφές φύσης, και η πολιτική κατάσταση σε κριτικές θεωρήσεις.
Καθώς θυμάμαι τον Κούντερα και τον Μακαβέγιεφ (γιουγκοσλάβος σκηνοθέτης αυτός, για όσους δεν τον ξέρουν) αναρωτιέμαι πώς γίνεται αυτοί οι διαφωνούντες των σοσιαλιστικών καθεστώτων να έχουν μια τέτοια εμμονή με το σεξ. Στην αφήγηση του ήρωά του χωράνε ακόμη και δυο σόκιν ανέκδοτα τα οποία όμως δεν θα παραθέσω, κι ας είμαι τώρα πια συνταξιούχος. Όποιος φυλάει τα ρούχα του έχει τα μισά.
Διαβάζουμε:
«Ξέρεις, όταν δεν υπάρχει παρατηρητήριο ή κρεμάλα εν όψει, ο ποιητής αστικοποιείται» (σελ. 33). Δεν χρειάζεται να σε βάλουν άλλοι στην κρεμάλα, μπορείς να μπεις και μόνος σου, όπως η Μαρίνα Τσβετάγιεβα. Και μου έρχεται στο μυαλό ο ιρανικός κινηματογράφος, για τον οποίο κάναμε πάμπολλες αναρτήσεις το τελευταίο τρίμηνο, που άνθισε κάτω από ένα ανελεύθερο και καταπιεστικό καθεστώς.
Η λογοτεχνία, όσο απαξιώνει τις άπιστες μοιχαλίδες-κάποιοι συγγραφείς τις αυτοκτονούν- άλλο τόσο επαξιώνει τις γυναίκες που είτε θυσιάζονται για τον άντρα που αγαπούν, όπως η Άλκηστη, είτε περιμένουν υπομονετικά την επιστροφή τους, όπως η Πηνελόπη. Όμως η Βέρα δεν τιμήθηκε με το έπαθλο της Πηνελόπης, να δει τον αγαπημένο της να επιστρέφει, αλλά ένοιωσε την απογοήτευση της προδοσίας. Βέβαια θα μπορούσαμε να πούμε πως η λογοτεχνία προβάλει πρότυπα συμπεριφοράς που ένας ψυχίατρος θα χαρακτήριζε παθολογικά. Όμως εδώ δεν μιλάμε για ψυχολογία αλλά για λογοτεχνία. Για ψυχολογία θα μιλήσουμε σε λίγες μέρες, για τον Γιάλομ.

Charles Tilley, Κοινωνικά κινήματα

2012-02-05T10:59:00.001+02:00

Charles Tilley, Κοινωνικά κινήματα, 1768-2004, (μετ. Θανάσης Τσακόιρης), Σαββάλας 2007, σελ. 256).

Το κείμενο αυτό δεν είναι βιβλιοκριτική. Είναι μια πολύ σύντομη περίληψη του δεύτερου μισού του βιβλίου του Tilley, για τις ανάγκες της ομάδας κοινωνικής ανθρωπολογίας.

Διάβασα το υπόλοιπο βιβλίο και γράφω κατ’ αρχάς από μνήμης αυτό που μου έμεινε, και που πιστεύω είναι το πιο σημαντικό.
Α. Η δημοκρατία ευνοεί τα κινήματα, ενώ αντίθετα τα αυταρχικά-δικτατορικά καθεστώτα την περιορίζουν.
Β. Ενώ τα κινήματα με τη σειρά τους ευνοούν την ανάπτυξη δημοκρατικών θεσμών, αυτό δεν συμβαίνει πάντα. Υπάρχουν κινήματα που υπονομεύουν την δημοκρατία, όπως π.χ. το κίνημα του ναζισμού στη Γερμανία. Επίσης και αντιδραστικά κινήματα, όπως το κίνημα υπέρ της δουλείας και το κίνημα του νατιβισμού (χοντρικά κίνημα κατά των μεταναστών). Και φυσικά προωθούν την δημοκρατία έμμεσα, ελάχιστα κινήματα έχουν σαν στόχο την διεύρυνση των δημοκρατικών θεσμών. Επίσης κάποια μπορούν να τη συρρικνώσουν, όπως τα ινδουιστικά και τα ισλαμικά κινήματα στην Ινδία.
Γ. Οι νέες τεχνολογίες έχουν το εξής χαρακτηριστικό: ενώ ευνοούν την ανάπτυξη των κινημάτων και μειώνουν το κόστος της κινητοποίησης (συνεννοήσεις για συγκεντρώσεις μέσω sms, email κ.λπ), στερούν τη δυνατότητα συμμετοχής σημαντικής μάζας των πολιτών που δεν έχουν πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες, πράγμα που είναι πιο έντονο στον Τρίτο Κόσμο. Ακόμη, τα μέσα αυτά δημιουργούν προϋποθέσεις για δημιουργία επαγγελματιών των κινημάτων, με ό,τι μπορεί να συνεπάγεται αυτό. Οι συμμετοχή των προνομιούχων μπορεί να οδηγήσει στο ξεπούλημα των μη προνομιούχων.
Και συνεχίζουμε με όσα άλλα υπογράμμισα και θεώρησα σημαντικά.
«Από τις αντιδράσεις και τις συγκρούσεις του 1968 στις ΗΠΑ και αλλού αναπτύχθηκε η ιδέα ότι τα παλιά κοινωνικά κινήματα υπέρ της εξουσίας των εργατών και των υπόλοιπων εκμεταλλευόμενων κατηγοριών είχαν «φάει τα ψωμιά τους» Θεωρήθηκε από πολλούς παρατηρητές ότι τα «νέα» κοινωνικά κινήματα, προσανατολισμένα στην αυτονομία, στην αυτοέκφραση και την κριτική της μεταβιομηχανικής κοινωνίας έπαιρναν τη θέση των παλιών» (σελ. 167).
Σύντομα ο όρος «νέο κοινωνικό κίνημα» διευρύνθηκε έτσι ώστε να συμπεριλάβει κινητοποιήσεις για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων, για τον εκφραστικό φεμινισμό, τα ψυχεδελικά ναρκωτικά, τους ιθαγενείς λαούς, το περιβάλλον και για πολλά άλλα θέματα» (σελ. 168). Αυτά θεωρήθηκαν και ως κινήματα ταυτότητας και τα διέκριναν από τα κινήματα συμφέροντος του προηγούμενου αιώνα. Πάντως ο Tilly υποστηρίζει πως «διαλύεται η διάκριση», πράγμα που, λέω εγώ, δεν μπορεί να ισχύει απόλυτα, μάλλον και οι δυο μορφές κινημάτων περιέχουν κάτι η μια από την άλλη.
Στη συνέχεια ο Tilley αναφέρεται σε κινήματα στις Ανατολικές χώρες (Αλληλεγγύη στην Πολωνία, Τσεχοσλοβακία, εθνικιστικά αιτήματα στην Ρωσία κ.λπ). Στη συνέχεια αναφέρεται σε ανάλογα κινήματα στην Λατινική Αμερική. Επίσης μιλάει για κινήματα στην Ασία, όπως το φοιτητικό κίνημα στην πλατεία Τιαν Αν Μεν. Ξεχωρίζει επίσης κινήματα με τοπικούς στόχους (π.χ. κατά χωματερών) και με υπερεθνικούς (π.χ. κατά της παγκοσμιοποίησης).
Οι σχέσεις μεταξύ εξουσίας και κινημάτων τον ύστερο 20ο αιώνα είναι πιο ήπιες. Δεν πυροβολούν πια τον κόσμο. Η εξέλιξη αυτή έγινε σταδιακά.
Η ανάπτυξη των ΜΜΕ ευνόησε τα κινήματα, καθώς τα αιτήματά τους γίνονταν γνωστά σε ευρύτερες μάζες.
Η περίπτωση ενός Κόφλιν (σελ. 202 κ.ε.) είναι ενδιαφέρουσα. Ένας φανατικός καθολικός ιερέας δημιούργησε ένα κίνημα που επηρέασε την Αμερική, μέχρι που του έβαλαν τα δυο πόδια σε ένα παπούτσι. Διαβάζω επίσης για κάτι που δεν ήξερα, και δεν ξέρω αν είναι αλήθεια: «Άρχισε επίσης να εκδίδει τα χαλκευμένα αντισημιτικά «Πρωτόκολλα των σοφών της Σιών». Ήταν όντως χαλκευμένα;
Στο μέρος όπου μιλάει για το αμερικάνικο φοιτητικό κίνημα με την πιο δυναμική φοιτητική οργάνωση, την SDS, γράφει: «Υιοθετώντας μια ιδέα που εισήγαγε στην κοινωνιολογία ο Ίρβιν Γκόφμαν, ο Γκίτλιν εξέτασε με ποιο τρόπο το «ερμηνευτικό πλαίσιο» των ειδήσεων επηρέασε την αφήγηση των ιστοριών και την εικόνα που εισέπρατταν οι ακτιβιστές για τον εαυτό τους. Ο Γκίτλιν συμπέρανε ότι η κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης ενθάρρυνε τους ακτιβιστές να παραμείνουν δημοσιογραφικά ενδιαφέροντες με καινοτομίες που δεν προωθούσαν αναγκαστικά την υπόθεσή της, να απομιμούνται ό, τι τους υπέβαλλαν ως τελεσφόρο στις ενέργειές τους τα μέσα ενημέρωσης, να δίνουν δυσανάλογη προσοχή σε σύμβολα, συνθήματα, αμφίεση και παραστάσεις που τραβούν το μάτι και, ανενημέρωτοι και αβέβαιοι όπως ήταν για τα επιτεύγματα ή τις αποτυχίες τους, να παραπαίουν εντέλει ανάμεσα στην απόγνωση και στην αλαζονεία» (σελ. 207). Σίγουρα υπάρχει πάντα ένα feed back ανάμεσα στα κινήματα και στους άλλους που σχηματίζουν μια εικόνα γι’ αυτά.
Ο Tilley μιλάει επίσης για τα τρία κύματα παγκοσμιοποίησης, ορίζοντας ως κύριο χαρακτηριστικό τους τη μετανάστευση: το 1500, το 1850-1914 και τις αρχές του 21ου αιώνα.
Μιλάει πάρα πολύ για τις Φιλιππίνες και για ένα κίνημα για την αποπομπή του προέδρου Εστράντα, πράγμα που επιτεύχθηκε τελικά. Παρεμπιπτόντως δεν μιλάει για το κίνημα που απέπεμψε τον Σάχη, και γενικά δεν μιλάει για τις χώρες του Ισλάμ. Και βέβαια μπαίνει το πρόβλημα, πότε παύουμε να μιλάμε για κίνημα και μιλάμε για εξέγερση ή επανάσταση;
«Η κατασκευή ενός διεθνούς «εμείς» (οι οικολόγοι, λέω εγώ σαν παράδειγμα) χαρακτηρίζει όλο και περισσότερο τα κοινωνικά κινήματα του 21ου αιώνα» (σελ. 265).
Ακόμη έχουμε διεθνοποίηση των στόχων (ΝΑΤΟ, ΔΝΤ κ.λπ.). Επίσης δημιουργούνται οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως είναι η Διεθνής Αμνηστία. Ο Τίλλι δίνει ένα πίνακα που δείχνει τον αυξανόμενο αριθμό Υπερεθνικών Οργανώσεων Κοινωνικών Κινημάτων. Το 1973 ήταν μόλις 183 και το 2003 έφτασαν τις 1011.
Κίνδυνοι που επισημαίνονται: Οι ηγέτες των κινημάτων δεν θα λογοδοτούν, οι έδρες θα βρίσκονται στον ανεπτυγμένο Βορρά και θα διευρύνεται το χάσμα ανάμεσα στους επικεφαλής των κινημάτων και τους απλούς μετέχοντες. (σελ. 280).
Τέλος μιλάει για την προοπτική των κοινωνικών κινημάτων. Αμφισβητεί διάφορες προβλέψεις, και επιλογικά παραθέτει τις δικές του: Α. Διεθνοποίηση: θα είναι πιο αργή από όσο υποστηρίζεται. Β. Μείωση της δημοκρατίας σε ορισμένες χώρες και διεύρυνσή της σε άλλες, όπως η Κίνα. Γ. Επαγγελματικοποίηση: Διεύρυνση, συμβιβασμός των επαγγελματιών (όπως γίνεται, λέω εγώ, με τους συνδικαλιστές), και εγκατάλειψη τοπικών και περιφερειακών διεκδικήσεων. Δ. «Θρίαμβος: υπερβολικά απίθανος, δυστυχώς» (σελ. 356). Και εγώ θα σημειώσω: Των νεοναζιστικών κινημάτων; Ευτυχώς.

Μπάμπης Δερμιτζάκης

Nahid Persson Sarvestani, The queen and I

2012-02-04T10:44:00.000+02:00

Nahid Persson Sarvestani, The queen and I (2008)
http://en.wikipedia.org/wiki/Nahid_Persson_Sarvestani

(για τις άλλες δυο ταινίες της Nahid Persson Sarvestani που είδαμε έχουμε γράψει εδώ:
http://hdermi.blogspot.com/2012/01/nahid-persson-prostitution-behind-veil.html )

Μετά τα δυο επιτυχημένα, και σοκαριστικά, ντοκιμαντέρ, Prostitution behind the veil και Four wives one man, η Nahid Persson γυρίζει ακόμη ένα εντυπωσιακό ντοκιμαντέρ: «Η βασίλισσα και εγώ». Η Βασίλισσα είναι η Φαράχ Ντιμπά Παχλαβί, η γυναίκα του Σάχη.
Μπορεί η ζωή μιας βασίλισσας να είναι ένα ελκυστικό θέμα για το κινηματογραφόφιλο κοινό (αν και δεν είναι ο μόνος λόγος που η Nahid Persson αποφάσισε να γυρίσει το ντοκιμαντέρ), όμως και η ζωή της ίδιας της Nahid, που την βλέπουμε να αφηγείται στην βασίλισσα τη δική της, άγνωστη, ιστορία, είναι ιδιαίτερα συγκινητική. Θα ξεκινήσω απ’ αυτήν.
Μικρή χάνει τον πατέρα της από φυματίωση. Η μητέρα της αγωνίζεται να θρέψει 8 παιδιά. Συχνά έχουν να φάνε μόνο ψωμί, και κάποιες φορές δεν έχουν τίποτα να φάνε. Οργανώνεται σε μια αριστερή οργάνωση και συμμετέχει και αυτή στην επανάσταση του ’79 που ανέτρεψε τον Σάχη. Παρασύρει δυο αδέλφια της στον αγώνα.
Μετά την επανάσταση έγινε το ξεκαθάρισμα. Η Ισλαμική δημοκρατία, στην πραγματικότητα μια ισλαμική δικτατορία, προκαλεί την αντίδραση των νεαρών αριστερών. Οι αδελφοί της συλλαμβάνονται. Δεν προλαβαίνουν να μαζέψουν το ποσό που τους ζήτησαν για την απελευθέρωσή τους και ο μεγαλύτερος αδελφός απαγχονίζεται. Ήταν μόλις 17 χρονών. Η Nahid θα βασανίζεται στο εξής από τύψεις.
Θυμάμαι τα γεγονότα της εποχής εκείνης. Στο ντοκιμαντέρ λέγεται ότι η φήμη πως ο Χομεϊνί θα επέβαλε την μαντήλα όταν ερχόταν στην εξουσία προκαλούσε γέλια στα νεαρά κορίτσια. Ήταν αδύνατο να το πιστέψουν. Το πίστεψαν όταν το είδαν. Πολλά νεαρά κορίτσια είχαν τότε διαδηλώσει κατά του νέου καθεστώτος. Τα συλλαμβάνανε και τα εκτελούσαν, αφού πρώτα τα βίαζαν. Γιατί τα βίαζαν; Γιατί λέει είναι αμαρτία να εκτελούν μια γυναίκα παρθένα. Όπως στο μεσαίωνα, που ο φεουδάρχης κοιμόταν με τη νύφη την πρώτη νύχτα του γάμου για να πάρει πάνω του τα δαιμόνια που τυχόν κουβαλούσε, ή κάτι τέτοιο τέλος πάντων, δεν καλοθυμάμαι. Μια τέτοια κοπέλα, η Μαρίνα Νεμάτ, καταδικασμένη σε θάνατο που τη γλίτωσε την τελευταία στιγμή, αφηγείται την περιπέτειά της στο βιβλίο της «Η φυλακισμένη της Τεχεράνης». Η βιβλιοκριτική που έχω γράψει για το βιβλίο, στο blog του Λέξημα, βρίσκεται εδώ:
http://lexima.blogspot.com/2008/07/2008_27.html
(Όσοι διαβάσετε αυτό το κείμενο συνιστώ να διαβάσετε και αυτή τη βιβλιοκριτική. Εκτός του ότι μιλάω για τα γεγονότα εκείνης της εποχής θίγω και ένα ζήτημα της θεωρίας της λογοτεχνίας που έχει σχέση με την πρόσληψη. Πιστεύω ότι μπορεί να υπάρξει μια πρόσληψη διαφορετική από εκείνη στην οποία στόχευε ο συγγραφέας, και κατά τη γνώμη μου να είναι έγκυρη. Η Μαρίνα Νεμάτ έκανε μια καταγγελία. Εγώ στο βιβλίο, πέρα από την καταγγελία, είδα και μια απελπισμένη ιστορία αγάπης)
Η Nahid καταφέρνει να το σκάσει από το Ιράν και να πάει σε μια χώρα, δεν θυμάμαι ποια, του Κόλπου. Θα μείνει εκεί κρυμμένη δυο χρόνια, πριν καταφέρει να φύγει με πλαστό διαβατήριο για τη Σουηδία.
Και τώρα η Φαράχ:
Μετά την εξέγερση των Ιρανών ο Σάχης αποφάσισε να «φύγει» για ταξίδι αναψυχής στο εξωτερικό. Ο νέος του πρωθυπουργός, ο Μπαχτιάρ, θα έβγαζε τα κάστανα από τη φωτιά. Το ένα μετά το άλλο τα κράτη αρνιόντουσαν να τους δεχτούν. Έμεναν για κάποιο διάστημα και μετά έφευγαν. Στις ΗΠΑ ο Σάχης νοσηλεύτηκε για λίγο (έπασχε από καιρό, όπως ειπώθηκε μετά-αυτό το είδα σε άλλο ντοκιμαντέρ-από καρκίνο). Ήταν έτοιμος να πάρει πάλι το δρόμο της εξορίας όταν ο Σαντάτ, ο πρόεδρος της Αιγύπτου, δέχτηκε να του προσφέρει φιλοξενία. Αυτό που έμαθα στο ντοκιμαντέρ, που το αφηγείται η Φαράχ Ντιμπά, είναι ότι οι Αμερικάνοι σκεφτόντουσαν να τον ανταλλάξουν με τους ομήρους της αμερικανικής πρεσβείας, την οποία είχαν καταλάβει στο μεταξύ οι φοιτητές. Τελικά πήγαν στην Αίγυπτο, όπου μετά από κάμποσους μήνες ο Σάχης πέθανε.
Θυμάμαι και τη «θλιμμένη βασίλισσα», τη Σοράγια που τη χώρισε ο Σάχης γιατί δεν μπόρεσε να του χαρίσει διάδοχο, που περιέφερε τη μοναξιά της στην Ευρώπη όταν εγώ πήγαινα στο δημοτικό. Η Φαράχ είναι ακόμη πιο θλιμμένη. Είναι συγκινητικό να την βλέπεις να κλαίει πάνω από τον τάφο της κόρης της που αυτοκτόνησε.
Πριν καθίσω να γράψω αυτές τις γραμμές έψαξα στη βικιπαίδεια για τη βιογραφία της. Με κατάπληξη είδα ότι ένας ακόμη γιος της αυτοκτόνησε, με μια σφαίρα στο στόμα, πέρυσι τον Γενάρη. Και τα δυο παιδιά υπέφεραν από κατάθλιψη. Ο πρωτότοκος, ο διάδοχος, και οι άλλες δυο κόρες, δεν ξέρουμε, αλλά σίγουρα δεν θα πλένε σε πελάγη ευτυχίας. Όσο για την μητέρα, πραγματικά έμεινα άναυδος. Από σταχτοπούτα έγινε μια πολύ δυστυχισμένη γυναίκα.
Δεν θα πω ότι «αμαρτίες γονέων παιδεύουσι τέκνα», γιατί δεν ξεχνώ ότι και η κόρη του Σαλβατόρε Αλλιέντε αυτοκτόνησε. Απλά η μοίρα των γονέων βαραίνει αδυσώπητα πάνω στα παιδιά. (Περισσότερα για τη Φαράχ Ντιμπά εδώ:
http://en.wikipedia.org/wiki/Farah_Pahlavi )
Δυο εξόριστες, που ανήκουν σε διαφορετικά ιδεολογικά στρατόπεδα, νοσταλγούν την πατρίδα τους. Θα τα καταφέρουν να γυρίσουν ποτέ άραγε;

Δύο άρθρα

2012-02-01T20:50:00.002+02:00

Τα δύο κείμενά μου στο CLCweb journal

Πασχαλία Τραυλού, Τα ρόδα της σιωπής

2012-02-01T09:06:00.001+02:00

Πασχαλία Τραυλού, Τα ρόδα της σιωπής, Ψυχογιός 2011, σελ. 555

Η παρακάτω βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε στο Λέξημα

Έναν «έρωτα δίχως σύνορα», μια συναρπαστική ιστορία αγάπης και ενοχής μας αφηγείται η συγγραφέας στο τελευταίο της μυθιστόρημα.

«Τα σύνορα της αγάπης», ο έρωτας ανάμεσα σε δυο άτομα που οι χώρες τους συχνά βρίσκονται σε εχθρικές σχέσεις ή ανήκουν σε διαφορετικά θρησκεύματα, ή και τα δυο ταυτόχρονα, είναι ένα θέμα με το οποίο έχουν καταπιαστεί και πεζογράφοι και σκηνοθέτες. Εδώ θα αναφέρω την «Πορφυρή πεταλούδα» (2003) του κινέζου σκηνοθέτη Lou Ye και το «2046» (2004) του επίσης κινέζου σκηνοθέτη Kar Wai Wong. Όμως περισσότερα πάνω σ’ αυτό το θέμα γράφω στην παρουσίαση του μυθιστορήματος του Κώστα Θρασυβούλου «Αγάπη χωρίς σύνορα», στο οποίο πραγματεύεται την πραγματική ιστορία αγάπης μιας ελληνίδας και ενός ιταλού που συνέβη τα χρόνια της κατοχής.
Μια ανάλογη ιστορία πραγματεύεται και η Πασχαλία Τραυλού στο τελευταίο της μυθιστόρημα που έχει τίτλο «Τα ρόδα της σιωπής». Πρόκειται για τον έρωτα μιας ελληνίδας και ενός γερμανού, που άνθισε μέσα στο καμίνι της κατοχής. Όπως και ο Ιταλός, έτσι και ο Γερμανός τραυματίστηκε, με αποτέλεσμα να χάσει τα ίχνη του η αγαπημένη του. Και πάνω εκεί πλέκεται μια καταπληκτική ιστορία αγάπης αλλά και ενοχής.
Η Τραυλού ξεκινάει την ιστορία της κυριολεκτικά in media res. Παρουσιάζει τον γερμανό απαρηγόρητο για την απώλεια της αγάπης του. Βρίσκεται στη Γερμανία, στο σπίτι του που είναι και ατελιέ του (είναι γλύπτης). Έχει φτιάξει το άγαλμα της γυναίκας που αγαπά, και περνάει πολλές ώρες αγκαλιάζοντάς το, σε κατάσταση αλλοφροσύνης ή μέθης. Η άσχημη οικονόμος του που τον έχει ερωτευτεί του παραστέκεται με αφοσίωση. Μια αφοσίωση όμως που θα ακυρώσει το happy end που περιμένει με αδημονία ο αναγνώστης. Κυριολεκτικά στο παραπέντε.
Ένας άλλος όμως έρωτας θα ευοδωθεί, της νεαρής δικηγορίνας με το γιο της Άννας. Ο γιος της βρίσκεται φυλακισμένος για το φόνο του πατέρα του, και η Άννα έχει αναλάβει την υπεράσπισή του. Αυτό όμως που δεν ξέρει ο Σπύρος είναι πως ο Λουκάς δεν είναι ο πατέρας του, αλλά ο Καρλ, ο γερμανός. Αλλά αυτά θα τα μάθει στο τέλος.
Και γιατί τον σκότωσε; Γιατί δεν άντεχε πια να τον βλέπει να δέρνει τη μητέρα του. Και αυτή γιατί ανεχόταν τον ξυλοδαρμό; Για να ξεπλύνει την ενοχή της, που του έκρυψε ότι ο γιος της δεν ήταν καρπός βιασμού, αλλά αγάπης. Όταν βέβαια ο Λουκάς το ανακάλυψε, εντελώς τυχαία, άρχισε το μαρτύριο όλων.
Δώσαμε ένα μικρό μέρος της υπόθεσης, γιατί θέλουμε να τονίσουμε το γεγονός ότι η Τραυλού είναι φοβερά επινοητική στη σύνθεση μιας συναρπαστικής πλοκής. Και παρά το ότι είναι εξαντλητική στην παράθεση λεπτομερειών, δεν νοιώθεις καμιά αδημονία. Απεναντίας, είναι σαν να κάνεις μια διαδρομή απολαμβάνοντας το τοπίο χωρίς να ανυπομονείς πότε θα φτάσεις στο τέρμα. Είναι τόσο μαγευτική η αφήγηση ώστε το αναγνωστικό ενδιαφέρον μένει αδιάπτωτο μέχρι τέλους. Δεν έχουμε καμιά αμφιβολία ότι τα 20.000 αντίτυπα της πρώτης έκδοσης θα εξαντληθούν γρήγορα, αν δεν έχουν εξαντληθεί ήδη.
Εδώ θα θέλαμε να σχολιάσουμε ένα ζήτημα. Συχνά σε ένα μυθιστόρημα εμφανίζονται, αν και όχι σε πρωταγωνιστικό ρόλο, και ιστορικά πρόσωπα. Και συχνά αναρωτιέμαι, όπως και άλλοι αναγνώστες φαντάζομαι: Τα γεγονότα στα οποία εμπλέκονται τα πρόσωπα αυτά είναι όλα πραγματικά;
Όμως πόσοι άλλοι δεν αναρωτιούνται; Είναι πολύ εύκολο φαντάζομαι να ταυτίσεις το «πραγματικό» ιστορικό πρόσωπο με το πρόσωπο που εμφανίζεται στο μυθιστόρημα. Και το ιστορικό πρόσωπο, που είναι συχνά νεκρό, δεν μπορεί να σηκωθεί από τον τάφο του και να διαμαρτυρηθεί για την αλλοιωμένη εικόνα του που προτείνει ο μυθιστοριογράφος, του οποίου το μόνο κίνητρο είναι η εξυπηρέτηση της οικονομίας του έργου. Η Πασχαλία Τραυλού κάνει μια κίνηση, την οποία θα έπρεπε να μιμηθούν όλοι οι μυθιστοριογράφοι οι οποίοι στα έργα τους παρουσιάζουν πραγματικά πρόσωπα. Η Τραυλού γράφει αμέσως μετά την τελευταία σελίδα του μυθιστορήματός της σε «Σημείωμα της συγγραφέως»: «Παρότι το ιστορικό πλαίσιο του παρόντος βιβλίου είναι απολύτως ακριβές, η δράση ορισμένων ιστορικών προσώπων σε κάποια γεγονότα στα οποία πρωταγωνιστούν αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας».
Δεν έχει νόημα να πει ποια είναι αυτά τα γεγονότα. Απλά υπενθυμίζει ότι δεν πρέπει να κάνουμε το λάθος να ταυτίζουμε το ιστορικό πρόσωπο με το πρόσωπο που παρουσιάζεται σε ένα μυθιστόρημα. Ακόμη και αν ο Ναπολέων και ο Κουτούζωφ στο «Πόλεμος και ειρήνη» δεν αποκλίνουν από την εικόνα του πραγματικού Ναπολέοντα και του πραγματικού Κουτούζωφ, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι είναι πρόσωπα ενός μυθιστορήματος.
Έχω υπογραμμίσει τρία αποσπάσματα, τα οποία θα παραθέσω, παρά τη συνήθειά μου, ασχολίαστα. Είναι τόσο εκφραστικά από μόνα τους.
«Η νοσηλεία του κοντά μου συμβάλλει και στη δική μου νοσηλεία σ’ αυτό το σπίτι-νοσοκομείο όπου ευελπιστώ κάπως, κάποτε, να γιατρευτώ από την πλέον ονομαστή και επώδυνη ασθένεια που προσβάλλει τους ανθρώπους κάθε εποχής: τον ανεκπλήρωτο έρωτα» (σελ. 126).
«Ο τροχός γυρίζει. Και εγένοντο οι νικηταί ηττημένοι και τούμπαλιν… Οι άμαχοι, και πάλι οι μεγάλοι χαμένοι» (σελ. 431).
Αυτό εικονογραφείται καθαρά μέσα στη μυθοπλασία του έργου με ένα άλλο απόσπασμα τέσσερις σελίδες παρακάτω, με το οποίο θέλω να τελειώσω αυτή την βιβλιοκριτική:
«Καταπίνει ένα ουρλιαχτό (ο Καρλ). Συνειρμικά θυμάται τη δωδεκάχρονη εβραία που είχαν βιάσει ναζί στρατιώτες τότε που υπηρετούσε στο στρατόπεδο του Άουσβιτς. Τα πρόσωπα της Μπριγκίτε (της αδελφής του που βιάστηκε από σοβιετικούς στρατιώτες και πέθανε) και της Εβραίας ταυτίζονται. Ίδια η οδύνη, όμοιος ο φόβος, ο θάνατος… Το ένα πρόσωπο θα υπάρχει για πάντα μέσα στο άλλο, σαν μπάμπουσκα, τη μαγική μπάμπουσκα του πολέμου, μες στην οποία χωρούν όλα τα πονεμένα πλάσματα» (σελ. 435).

Μπάμπης Δερμιτζάκης

Marjane Satrapi, Persepolis

2012-01-31T19:28:00.001+02:00

Marjane Satrapi, Persepolis (2007)
http://en.wikipedia.org/wiki/Persepolis_%28film%29

Διάβασα πρώτα το κόμικς που το είχα παραγγείλει στο amazon.com, και μετά είδα την ταινία. Μου ήλθε την παραμονή που θα πήγαινα στη Θεσσαλονίκη σε ένα συνέδριο, όπου θα μιλούσα για την ταινία μιας τυνήσιας σκηνοθέτιδας. Θυμάμαι που το διάβαζα στο τραίνο.
Η Περσέπολις είναι έργο αυτοβιογραφικό. Η Σατραπί αφηγείται τις περιπέτειές της με το καινούριο ιρανικό καθεστώς, το πώς κατάφερε να φύγει στο εξωτερικό, και τις δυσκολίες που την περίμεναν εκεί. Στον παραπάνω σύνδεσμο μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα.

Βασίλης Κεραμάς, Το απόρρητο ημερολόγιο στο Καστρί

2012-01-31T14:19:00.000+02:00

Βασίλης Κεραμάς, Το απόρρητο ημερολόγιο στο Καστρί, Παπαζήσης 1989, σελ. 310

Είχα ακούσει για το βιβλίο από παλιά. Πριν λίγους μήνες ήλθε ένας επισκέπτης στον εκδότη μου, κρατώντας το «Απόρρητο ημερολόγιο». Το είχε αγοράσει σε πολύ χαμηλή τιμή από τις εκδόσεις Παπαζήση. Καθώς είμαι περίεργος και κουτσομπόλης, και καθώς οι εκδόσεις Παπαζήση ήταν κοντά, έτρεξα και το αγόρασα. Διάβαζα ένα κεφάλαιο πριν τη σιέστα μου και τον βραδινό μου ύπνο. Όμως σήμερα είπα να το τελειώσω.
Ήξερα ότι αναφερόταν κυρίως στις γαργαλιστικές ερωτικές περιπέτειες του προέδρου του Πασόκ. Όμως μόνο για δυο γυναίκες μιλάει όλες κι όλες ο Κεραμάς (α, ναι, αναφέρεται κάποια στιγμή και σε μια τρίτη, που είχε προηγηθεί). Την πρώτη, ανιψιά μεγαλοεφοπλιστή, δεν θα την κατονομάσω. Η δεύτερη είναι γνωστή στο πανελλήνιο. Η πρώτη δεν κατάφερε να τον παντρευτεί. Πιο καπάτσα, τα κατάφερε η δεύτερη.
Δεν είδα να γράφει και τίποτα το τρομερό για τον Ανδρέα, κάτι δηλαδή που να μην υποψιαζόσουν. Το ότι άφησε το αεροπλάνο της Ολυμπιακής να τον περιμένει τρεις μέρες σε κάποια πόλη του εξωτερικού όπου είχε πάει σε μια συνάντηση, γιατί το αεροπλάνο δεν μπορούσε να φύγει χωρίς τη Δήμητρα που ήταν αεροσυνοδός, με απώλεια νομίζω 70.000 δραχμές για το ελληνικό δημόσιο, δεν είναι κάτι που θα μας κάνει να πέσουμε από τα σύννεφα. Ούτε βέβαια και οι ίντριγκες του περιβάλλοντος του Παπανδρέου, οι τρικλοποδιές που έβαζε ο ένας στον άλλο, οι συκοφαντίες κ.λπ. είναι πράγματα που θα μας εκπλήξουν. Τις διαβάζουμε όμως με ενδιαφέρον, όπως με ενδιαφέρον διαβάζουμε βιογραφίες διάσημων ανδρών. Και για όλους υπάρχουν κουτσομπολιά, ακόμη και για εκείνους που βρίσκονται στο χώρο της τέχνης και της λογοτεχνίας (τώρα το «ακόμη και» τι ήθελα και το έβαλα). Δεν θα κατηγορήσω όμως τον Κεραμά ότι όλα αυτά τα έβγαλε αγανακτισμένος στα φόρα την επαύριον της εκπαραθύρωσής του (ήταν αρχηγός της προσωπικής ασφάλειας του Ανδρέα), θύμα και αυτός των μηχανορραφιών του περιβάλλοντός του, και όχι πιο πριν. Η θέση του δεν ήταν θέση που να έχει μίζες, και έπρεπε να βγάλει το ψωμί του. Και ήταν βέβαια φυσικό να αγανακτήσει, αφού ο παροπλισμός του με μια παράνομη μετάθεση στην Κέρκυρα, όπως τουλάχιστον υποστηρίζει, δεν έγινε με νόμιμες διαδικασίες. Και ίσως να μην είναι απόλυτα ειλικρινής όταν γράφει κάπου «Ήταν η μοναδική φορά που ένιωσα δυνατή συμπάθεια για τον Παπανδρέου», όταν ήταν ο μόνος αρχηγός κράτους του ΝΑΤΟ που εναντιώθηκε στο αμερικανικό διαστημικό πρόγραμμα «Πόλεμος των άστρων». Δεν μπορεί να ήταν η μόνη φορά και να υπηρετούσε τόσα χρόνια σ’ αυτό το πόστο.
Το έχω ξαναγράψει, η βιογραφία είναι ένα είδος που μου αρέσει, ακόμη και αν, όπως στην προκειμένη περίπτωση, δεν πρόκειται ακριβώς για βιογραφία, ακόμη και αν γράφεται με μνησικακία.
Δεν σκοπεύω βέβαια να αναφερθώ στην ερωτική ζωή του Ανδρέα, ή στις διαπλοκές στο στενό του περιβάλλον. Όποιος είναι περίεργος όπως εγώ, ας αγοράσει το βιβλίο, σίγουρα δεν είναι εξαντλημένο. Θα αναφέρω μόνο πως ο Κεραμάς στο τέλος του βιβλίου παραθέτει τις κρίσεις του Ανδρέα για αρχηγούς κρατών της εποχής του. Και θα παραθέσω μόνο μια προφητική του κρίση: «…μετά τον βομβαρδισμό της Τρίπολης και της κατοικίας του Καντάφι από τους Αμερικανούς, ο Παπανδρέου μου είπε ότι ‘ο Καντάφι φαίνεται πως είναι παρανοϊκός’» (σελ. 300). Σίγουρα ήταν παρανοϊκός, αφού προτίμησε να αιματοκυλήσει τη χώρα του και να δώσει έναν αγώνα για την εξουσία που ήταν ολοφάνερα χαμένος, αντί να αποφύγει αυτή την αιματοχυσία και να σώσει το τομάρι του όσο ήταν ακόμη καιρός.
Θα παραθέσω όμως και δυο αποσπάσματα από ένα άλλο σημείο του βιβλίου. Ο Κεραμάς αναφέρεται σε μια στιχομυθία με τον Παπανδρέου, πριν τις εκλογές του 1985.
«Ήθελε ο Μητσοτάκης, κύριε πρόεδρε, σήμερα στη βουλή να μην υποσχεθείτε τίποτα στο λαό κατά την προεκλογική περίοδο, για να χάσουμε τις εκλογές.
Ευχαριστημένος, προφανώς, για το σόφισμά μου, αποκρίθηκε:
Ακριβώς. Ήθελε ο άνθρωπος να μην υποσχεθώ, για να κερδίσει αυτός τις εκλογές» (σελ. 158).
Και θέλω τώρα να αναφερθώ στο περίφημο «Λεφτά υπάρχουν». Όχι για να κατηγορήσω τον Γιώργο, που είπε ένα ψέμα, αλλά για να δείξω ότι από παλιά ήταν γνωστό με τι κριτήριο ψηφίζει ο ελληνικός λαός: ψηφίζει αυτόν που του τάζει. Κάποια, να μην την κατονομάσω, ήταν πυρ και μανία κατά του Σημίτη, που δεν «έταξε» στις εκλογές, με αποτέλεσμα να τις κερδίσει η Νέα Δημοκρατία. Το σφάλμα του Σημίτη δεν το επανέλαβε ο Γιώργος. Και η Δεξιά το 1920 «έταξε» στον ελληνικό λαό ότι θα στείλει τα παιδιά του, μετά από 10 χρόνια πολέμου, στο σπίτι. Σε εκείνες τις εκλογές ο εθνάρχης, όπως τον αποκαλούμε σήμερα, Βενιζέλος, δεν βγήκε ούτε καν βουλευτής. Ο ελληνικός λαός σίγουρα θριαμβολόγησε τότε για τα αποτελέσματα των εκλογών. Μετά βέβαια από δυο χρόνια μουγκάθηκε.
Και το δεύτερο απόσπασμα.
«Λίγους μήνες αργότερα, την Παρασκευή 11 Οκτωβρίου 1985, ο λαός επωμιζόταν και άλλα βάρη με την επιβολή της πολιτικής λιτότητας και την υποτίμηση, κατά 15% της δραχμής» (σελ. 159).
Πάντα δανειζόμασταν παραπάνω από ό,τι άντεχε η τσέπη μας (πώς θα κρατούσαμε ικανοποιημένο το λαό, πώς θα εξαγοράζαμε πελάτες για να εξασφαλίσουμε τη νίκη μας στις επόμενες εκλογές), και μετά παίρναμε μέτρα. Αυτή τη φορά φαίνεται δεν τα πήραμε έγκαιρα, και φτάσαμε στα χάλια που φτάσαμε.
Αυτά από μένα για το βιβλίο. Όποιος θέλει να μάθει περισσότερα, ας το αγοράσει.

Sohrab Shahid Saless, Still life

2012-01-31T14:02:00.000+02:00

Sohrab Shahid Saless, Still life (1974)
http://en.wikipedia.org/wiki/Sohrab_Shahid-Saless

Η «Ακίνητη ζωή» είναι και αυτή μια ταινία αγγελοπουλική. Ελάχιστος λόγος, μακριά, αργόσερτα πλάνα. Ακόμη κυριαρχεί ο ένας από τους δυο «τόπους» τους οποίους επισημάναμε σε πολλά ιρανικά έργα: ο σιδηρόδρομος (ο άλλος είναι το χιόνι). Η ιστορία δεν είναι ιστορία, είναι η καθημερινότητα ενός αγράμματου ηλικιωμένου σιδηροδρομικού, που δουλειά του είναι να κλείνει τη διάβαση σε ένα σταυροδρόμι όταν περνάει ο συρμός. Μένει σε ένα σπίτι πιο δίπλα με τη γριά γυναίκα του, που φτιάχνει χαλιά τα οποία πουλάει σε εξευτελιστικές τιμές σε έναν έμπορο. Την μονοτονία της καθημερινότητάς τους την διακόπτη κάποια στιγμή ο ερχομός του γιου τους, που είναι φαντάρος. Θα φύγει την επομένη. Όμως η καθημερινότητα αυτή διαταράζεται δια παντός, όταν ο ηλικιωμένος σιδηροδρομικός παίρνει ένα γράμμα που του λέγει ότι συνταξιοδοτείται.
Κάποια στιγμή έρχεται και ο αντικαταστάτης του. Πρέπει να φύγει. Πηγαίνει στην πόλη, στα γραφεία, να παραπονεθεί. Δεν γίνεται τίποτα, πρέπει να είναι ευχαριστημένος που στο εξής δεν θα χρειάζεται να δουλεύει. Όμως πού να πάει, πώς να ξεκινήσει μια καινούρια ζωή αλλού; Στο τέλος της ταινίας βλέπουμε τους δυο ηλικιωμένους να φορτώνουν τα λιγοστά τους πράγματα σε ένα κάρο. Η τελευταία σκηνή δείχνει τον άντρα να κοιτάζεται μέσα στον καθρέφτη. Στη συνέχεια τον ξεκρεμάει από τον τοίχο. Η κάμερα δείχνει τον γυμνό τοίχο. Μετά εμφανίζονται τα γράμματα του τέλους.
Βλέποντας τις ευγενικές φυσιογνωμίες του ηλικιωμένου ζευγαριού θυμήθηκα το ιαπωνικό θέατρο Νο, και συγκεκριμένα την έννοια του rojaku. Αντιγράφω από το βιβλίο μου «Εισαγωγή στο θέατρο της Ιαπωνίας και της Κίνας», εκδόσεις ΑΛΔΕ, 2010. «Το rojaku σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει την ήσυχη ομορφιά της γεροντικής ηλικίας, και η αναπαράστασή της είναι αληθινή πρόκληση για τον ηθοποιό του Nô. Εκεί βρίσκεται η ουσία του Nô, και συμβολίζεται με ένα ανθισμένο λουλούδι πάνω σε ένα ξεραμένο κλαδί κερασιάς».
Αλλά και ο αργός ρυθμός του έργου, με τις σχεδόν ακίνητες σκηνές, θυμίζει θέατρο Νο. Θέατρο Νο θυμίζει και το περπάτημα των δυο ηλικιωμένων, καθώς σέρνουν κουρασμένα τα πόδια τους στο έδαφος. Έτσι ακριβώς περπατάνε και οι ηθοποιοί στο θέατρο Νο, με το περπάτημά τους να «μοιάζει με το γλίστρημα ενός φαντάσματος στον αέρα».
Η μουσική είναι διακριτική αλλά εύστοχη. Στο τέλος ειδικά ακούμε το μπάσο κοντούνουο ενός κρουστού, που υπογραμμίζει την αγωνία την οποία νοιώθει το ηλικιωμένο ζευγάρι μπροστά στον επικείμενο ξεσπιτωμό του.
Η ταινία, ολοφάνερα πολύ χαμηλού προϋπολογισμού, απέσπασε σημαντικές διακρίσεις. Αυτό δείχνει για άλλη μια φορά ότι η αξία μιας ταινίας δεν εξαρτάται από το ύψος του προϋπολογισμού –η εμπορικότητα σίγουρα εξαρτάται, μια και το ευρύ κοινό αρέσκεται στο πότλατζ των καταστροφών, αυτοκινήτων που συγκρούονται, σπιτιών που καίγονται ή καταρρέουν, κ.λπ.- αλλά από την ικανότητα του σκηνοθέτη και την ποιότητα του σεναρίου. Αλλά για την ταινία διάβασα αρκετά εύστοχα πράγματα και στον παραπάνω σύνδεσμο, τον οποίο καλό είναι να διαβάσετε.

Parvez Sharma, Jihad for love

2012-01-31T13:52:00.000+02:00

Parvez Sharma, Jihad for love (2007)
http://en.wikipedia.org/wiki/Parvez_Sharma

Οι φουκαράδες οι ομοφυλόφιλοι στο Ισλάμ, καθώς και οι λεσβίες, είναι πιασμένοι σε μια φοβερή αντίφαση: Βρίσκουν την παρηγοριά τους σε μια θρησκεία που ρητώς καταδικάζει σε θάνατο την ομοφυλοφιλία. Βέβαια με ακροβατικές ερμηνείες προσπαθούν να συμβιβάσουν τα ασυμβίβαστα, την ομοφυλοφιλία με το Κοράνι. Αν δεν το κάνουν για λόγους τακτικής, είναι πραγματικά αξιολύπητοι.
Η διαφορά με το χριστιανισμό είναι ότι η Καινή Διαθήκη (δεν την έχω διαβάσει, αλλά πιστεύω ότι έτσι είναι) δεν καταδικάζει την ομοφυλοφιλία. Έτσι μπορεί κοσμικοί νόμοι να καταδίκασαν τον Όσκαρ Ουάιλντ σε φυλάκιση και να ανάγκασαν τον Τσαϊκόφσκι να αυτοκτονήσει για να αποφύγει τα χειρότερα (ποια χειρότερα δηλαδή, αν θυμάμαι καλά τα χειρότερα ήταν εξορία στη Σιβηρία), όμως, καθώς δεν υπήρχε ρητή θρησκευτική επιταγή, οι νόμοι αυτοί ήταν εύκολο να αρθούν, και σήμερα, μόλις 150 χρόνια μετά, βρισκόμαστε μάρτυρες όχι μόνο γάμων ομοφυλοφίλων, αλλά και ανοικτή ομολογία πολιτικών και δημόσιων λειτουργών για τον ομοφυλόφιλο σεξουαλικό προσανατολισμό τους.
Θυμάμαι τώρα, σε μια παρουσίαση ενός βιβλίου του Cemil Turan, που αναφέρθηκε η περίπτωση ενός ιρανού ομοφυλόφιλου που βασανίστηκε άγρια στις ιρανικές φυλακές, που κατάφερε όμως να το σκάσει και να έλθει στην Ελλάδα, όπου το δόθηκε πολιτικό άσυλο.
Παρεμπιπτόντως να θυμίσω εδώ σε αυτούς που το ξέρουν, και να το μάθουν αυτοί που δεν το ξέρουν, ότι ο Πλάτωνας στο «Συμπόσιο» που μιλάει για τον έρωτα, εξαίρει τον ομοφυλόφιλο έρωτα, ενώ τον ετεροφυλόφιλο έρωτα τον θεωρεί βαρβαρική συνήθεια. Βάρβαροι ήταν οι Πέρσες. Φαίνεται από τότε κρατάει η καλή συνήθεια να διώκουν τους ομοφυλόφιλους.
Όχι, δεν προπαγανδίζω την ομοφυλοφιλία σαν τον Πλάτωνα, απλά υποστηρίζω την ανοχή στο διαφορετικό, κάτι που χαρακτηρίζει την δυτική κουλτούρα μας, σε όσο βαθμό βέβαια τη χαρακτηρίζει.
Όμως κάποια πράγματα για την ταινία γράφονται και εδώ:
In a time, when Islam is under tremendous attack-from within and without-'A Jihad for Love' is a daring documentary-filmed in twelve countries and nine languages. Muslim gay filmmaker Parvez Sharma has gone where the silence is strongest, filming with great risk in nations where government permission to make this film was not an option. A Jihad for Love is the first-ever feature-length documentary to explore the complex global intersections of Islam and homosexuality. With unprecedented access and depth, Sharma brings to light the hidden lives of gay and lesbian Muslims from countries like Iran, Pakistan, Egypt, Turkey, France, India, and South Africa. The majority of gay and lesbian Muslims must travel a lonely and often dangerous road. In many nations with a Muslim majority, laws based on Quranic interpretations are enforced by authorities to monitor, entrap, imprison, torture and even execute homosexuals. Even for those who migrate to Europe or North America and adopt Western personae of "gay," the relative freedoms of new homelands are mitigated by persistent racial profiling and intensified state surveillance after the terrorist attacks in New York, London and Madrid. As a result, many gay and lesbian Muslims end up renouncing their religion. But the real-life characters of A Jihad for Love aren't willing to abandon a faith they cherish despite its flaws. Instead, they struggle to reconcile their ardent belief with the innate reality of their being. The international chorus of gay and lesbian Muslims brought together by A Jihad for Love doesn't seek to vilify or reject Islam, but rather negotiate a new relationship to it. In doing so, the film's extraordinary characters point the way for all Muslims to move beyond the hostile, war-torn present, toward a more hopeful future. As one can imagine, it was a difficult decision for the subjects to participate in the film due to the violence they could face. However, those who have come forward to tell their stories feel this film is too important for 1.4 billion Muslims and non-Muslims around the world for them to say no. They are willing to take the risk in their quest to lay equal claim to their profoundly held faith. "A Jihad for Love' is produced by Sandi DuBowski (Director of Trembling Before G-d) in association with ZZDF-Arte Channel 4, and LOGO.

Sirus Alvand, The corrupted hands

2012-01-31T13:45:00.000+02:00

Sirus Alvand, The corrupted hands (1999)
http://en.wikipedia.org/wiki/Sirus_Alvand

Τα «Διεφθαρμένα χέρια» είναι μια καλογυρισμένη αστυνομική ταινία. Ένα ζευγάρι και ένα τέως ζευγάρι κανονίζουν να κάνουν μια ληστεία. Ληστεύουν τα γαμήλια δώρα σε ένα πλούσιο γάμο. Από εκεί και ύστερα αρχίζει η περιπέτεια. Η μια γυναίκα θα μείνει χήρα, καθώς ο άντρας της θα μαχαιρωθεί. Η άλλη γυναίκα θα τη γλιτώσει χάρη στην εχεμύθεια της αρραβωνιαστικιάς του πρώην άντρα της, που είχε βαλθεί να τον βάλει στον καλό δρόμο. Η αστυνομία, ως αναμενόμενο, θα παρέμβει, τα κλοπιμαία θα επιστρέψουν στον κάτοχό τους, αλλά ο άντρας θα πετύχει τη συγνώμη της αρραβωνιαστικιάς του, που του υπόσχεται ότι θα τον περιμένει να αποφυλακιστεί-τουλάχιστον έτσι του λέει, η ταινία τελειώνει χωρίς να ξέρουμε αν θα κρατήσει την υπόσχεσή της.

Rafi Pitts, It’s winter (Zemestan) and The hunter

2012-01-29T13:47:00.001+02:00

Rafi Pitts, It’s winter (Zemestan) and The hunter
http://en.wikipedia.org/wiki/Rafi_Pitts
http://www.imdb.com/name/nm0686020/

It’s winter, (Zemestan, 2006)
http://www.guardian.co.uk/film/2006/dec/15/worldcinema.drama
«Θα πάγω σ' άλλη γη, θα πάγω σ' άλλη θάλασσα.
Μια πόλις άλλη θα βρεθεί καλύτερη απ' αυτή».
Έτσι λένε οι δυο ήρωες της ταινίας όπως και ο αποδέκτης της «Πόλης» του Καβάφη. Ο πρώτος, ο άντρας της γυναίκας, θα πάει, αλλά θα γυρίσει με κομμένο το πόδι του. Από μακριά θα κοιτάζει το σπίτι, χωρίς να τολμάει να παρουσιαστεί. Η γυναίκα του στο μεταξύ, θεωρώντας τον νεκρό μια και για μήνες δεν είχε δώσει σημεία ζωής, παντρεύεται τον άλλο άνδρα, που τη φλερτάρει. Δεν αποτελεί ηρωικό εκπρόσωπο του προλεταριάτου, είναι ψιλοτεμπέλης, αλλά έτσι κι αλλιώς υφίσταται την εκμετάλλευση. Και, όπως ο πρώτος άντρας της γυναίκας του, αποφασίζει κάποια στιγμή και αυτός να πάει «σ’ άλλη γη, σ’ άλλη θάλασσα». Αλλά όχι με το πλοίο (Η Τεχεράνη είναι μεσογειακή πόλη) αλλά με το τραίνο. Στο μεταξύ έχει δει τον πρώτο άντρα της γυναίκας του να παραμονεύει με τα δεκανίκια, σε απόσταση από το σπίτι.
Και έρχεται η μέρα να φύγει. Περιμένει σε ένα καφέ κοντά στο σταθμό. Στην μιαν άκρη είναι αυτός, στην άλλη ο άλλος, μοναδικοί πελάτες. Ο καφετζής του μιλάει για τον άλλο, για την εξαθλίωσή του. Ο άνδρας με τα δεκανίκια φεύγει. Σε λίγο φεύγει και αυτός. Το τραίνο έρχεται. Ακούγεται φασαρία, κάτι συμβαίνει. Κάποιος μπροστά του τρέχει. Τρέχει και αυτός. Όταν φτάνει στο σταθμό, βλέπει έναν άνθρωπο ξαπλωμένο. Κάποιοι τον σκεπάζουν με μια κουβέρτα. Είναι ο άνθρωπος με το κομμένο πόδι. Μάλλον έπεσε μπροστά στο τραίνο και αυτοκτόνησε.
Το τραίνο ετοιμάζεται να αναχωρήσει. Είναι με τη βαλίτσα του. Στέκει αμφιταλαντευόμενος. Δεν θα τολμήσει να μπει. Το τραίνο φεύγει, αυτός μένει. Βλέπει κάτω, μισοσκεπασμένο από το χιόνι, το ένα δεκανίκι του νεκρού. Το σηκώνει. Το τραίνο απομακρύνεται. Και η ταινία τελειώνει. «Έτσι που τη ζωή σου ρήμαξες εδώ
στην κώχη τούτη τη μικρή, σ' όλη τη γη τη χάλασες». Δεν έχει νόημα να φύγει. Και ο άλλος που έφυγε (μια διπλοτυπία του από το λίγο που βλέπουμε από αυτόν στην αρχή της ταινίας) τι κατάλαβε.
Αγγελοπουλικός ο Rafi Pitts. Ελάχιστος λόγος, μεγάλα, εικαστικά πλάνα, και αφηγηματικά κενά. Κάτι σαν κινηματογραφικός φωβισμός. Στο τέλος του έργου βλέπουμε δυο συνηθισμένους «τόπους» στον κινηματογράφο, για τους οποίους μιλήσαμε σε προηγούμενες αναρτήσεις μας: το τραίνο και το χιόνι.
Σαν λάιτ μοτίβ ακούγεται σε διάφορα σημεία του έργου το Zemestan, ένα πολύ μελαγχολικό τραγούδι με ακόμη πιο μελαγχολικούς στίχους, α καπέλλα. Πολύ μου άρεσε αυτή η ταινία.

The hunter (2010)
http://www.imdb.com/title/tt1190072/ http://www.blogger.com/img/blank.gif
http://en.wikipedia.org/wiki/The_Hunter_%282010_film%29
http://www.guardian.co.uk/film/2010/oct/28/the-hunter-film-review
Καταλήγω στο κείμενο για το «Είναι χειμώνας» λέγοντας ότι η ταινία αυτή μου άρεσε πολύ. Σκόπιμα. Γιατί ο «Κυνηγός», που τον είδα αμέσως μετά το Zemestan, δεν μου άρεσε. Δεν μου άρεσε γιατί; Γιατί είναι κακή η ταινία; Όχι, η ταινία είναι πάρα πολύ καλή. Αλλά κάθε αποδέκτης έχει τα γούστα του. Και εμένα μου αρέσουν οι ταινίες με θέση και οι ταινίες που εκλύουν συναισθήματα. Και ο «Κυνηγός» δεν προσφέρει ούτε το ένα ούτε το άλλο. Απλά ανεβάζει την αδρεναλίνη, με έντονο σασπένς και με «τόπους» του δυτικού κινηματογράφου που τους έχω μπουχτίσει, όπως είναι το κυνηγητό με τα αμάξια. Όχι καταδίωξη, όπως π.χ. στην «Πέμπτη αντίδραση» της Tahmineh Milani, αλλά κυνηγητό σαν σε ράλι. Εκτός πια και, αγγελοπουλικό καθώς είναι το έργο (οι εικαστικές σκηνές όμως μέσα στο δάσος με τη βροχή πολύ μου άρεσαν), δεν το κατάλαβα.
Θα το ξαναγράψω, αυτή τη φορά εις μνήμην. Ή μάλλον θα κάνω αντιγραφή και επικόλληση, από την παρουσίαση που έκανα της ταινίας «Κόρες του ουρανού» της Mariam Shahriar,
κάπου στις 10 το πρωί της 25ης Ιανουαρίου, την οποία ανάρτησα αμέσως μετά.
« Η ταινία είναι αγγελοπουλική: ελάχιστος διάλογος, μακρά εικαστικά πλάνα.
Θυμήθηκα τώρα ένα ανέκδοτο, ας μην περιμένω να γράψω για την επόμενη ταινία του Αγγελόπουλου για να το παραθέσω. Αφού κάνει έρωτα το ζευγάρι, ρωτάει ο άντρας: -Πώς ήταν; -Σαν ταινία του Αγγελόπουλου; -Άργησες να τελειώσεις; -Όχι, δεν κατάλαβα τίποτα».
Το απόγευμα έμαθα ότι λίγες ώρες πριν, μετά τα μεσάνυχτα της ίδιας μέρας, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος είχε αφήσει την τελευταία του πνοή στην εντατική, μετά από τροχαίο.
Όπως και η γυναίκα σε αυτό το ανέκδοτο, δεν κατάλαβα τίποτα. Εκτός και αν δεν υπήρχε τίποτα να καταλάβω, και η ταινία ήταν, αντίθετα από το Zemestan, απλά ένα συναρπαστικό θρίλερ.

Νίκος Καζαντζάκης-συνέντευξη για τον Φτωχούλη του θεού

2012-01-29T10:16:00.000+02:00

Mohammad Hossein Latifi, Girl's dormitory

2012-01-28T08:17:00.003+02:00

Mohammad Hossein Latifi, Girl's dormitory (2004)
http://www.imdb.com/name/nm1650266/

Οι ιρανοί δεν μας έχουν συνηθίσει σε έργα τρόμου. Νομίζω ότι αυτό είναι το δεύτερο που έχω δει. Το είδα πριν καιρό, και δεν το θυμάμαι. Εξάλλου δεν θα ήθελα να δώσω την πλοκή σε ένα έργο τρόμου, είδος που στηρίζεται στο σασπένς, καθώς έτσι ο αναγνώστης θα έχανε κάθε ενδιαφέρον να το δει. Θα δώσω όμως ένα μικρό κειμενάκι που μιλάει για το έργο και δίνει κάποιες πληροφορίες για το είδος στο Ιράν.
The history of horror films being made in Iran goes back to the 1950's when the late directory Samuel Khachikian cranked out titles like "A Party in Hell" (1956), "The Midnight Terror" (1961) and "Delirium" (1965). Over the years since, the horror genre in Iran has had its up and downs. One thing has remained constant, though, many Iranian movie fans welcome the chance to see domestically produced fright films. Iranian horror fans got lucky this month, as Mohammad-Hossein Latifi's new horror movie "Girl's Dormitory" hit screens. The film follows a group of college kids who are forced to move into a house that the local people believe to be haunted. You can guess where plot goes from there. The reviews of the film have been mixed so far, but Iranian horror fans don't get a chance to see too many domestically produced films in the genre so any new addition is welcome. Some reports have the new horror flick as the current most popular movie in Tehran cinemas.

Tahmineh Milani, Unwanted woman and The fifth reaction

2012-01-27T20:16:00.004+02:00

Tahmineh Milani, Unwanted woman and The fifth reaction

http://en.wikipedia.org/wiki/Tahmineh_Milani

Για δυο προηγούμενες ταινίες της Μιλανί, τις «Δυο γυναίκες» (1999) και το «Κρυμμένο μισό» (2001) έχουμε γράψει εδώ
http://hdermi.blogspot.com/2011/11/tahmineh-milani.html

The fifth reaction (2003)
http://www.imdb.com/title/tt0386843/plotsummary
Την ταινία την είδα παλιά και δεν την καλοθυμάμαι. Ένας πεθερός θέλει να αποξενώσει τη νύφη του από τα δυο παιδιά της, μετά το θάνατο του γιου του. Τη διώχνει από το σπίτι, έχει τις διασυνδέσεις να το καταφέρει. Η νύφη του, με τη βοήθεια δικών της ανθρώπων, παίρνει τα παιδιά, για να ακολουθήσει στη συνέχεια μια αστυνομική καταδίωξη. Στο τέλος την συλλαμβάνουν. Βρίσκεται στο κρατητήριο. Η θεία της έρχεται και μιλάει με πολύ σκληρό τρόπο στον πεθερό, αλλά και στον αστυνομικό που υπερασπίζεται ένα νόμο που φτιάχτηκε από άντρες χωρίς να ρωτήσουν τις μανάδες. Μπορεί να μην θυμόμουνα πολλές λεπτομέρειες από το έργο, όμως η παρακάτω ατάκα μου έχει μείνει αξέχαστη. Ο άλλος γιος λέει στον πατέρα του, τον οποίο εκλιπαρούν ματαίως τα εγγονάκια του να βγάλει τη μητέρα τους από τη φυλακή: -Θα ήθελα να σε ρωτήσω κάτι. Αν πεθάνω μια μέρα, θα συμπεριφερθείς στη γυναίκα μου και στα παιδιά μου με τον ίδιο τρόπο μετά το θάνατό μου;
Η ταινία τελειώνει αισιόδοξα. Η νέα γενιά αποτελεί μια ελπίδα. Ο πεθερός μαλακώνει, και της επιτρέπει να μείνει στο σπίτι να μεγαλώσει τα παιδιά. –Αλλά υπό έναν όρο, δηλώνει, ενώ πέφτουν τα γράμματα του τέλους.

Unwanted woman (2005)
http://wearethemovies.com/forum/index.php?topic=1841.0

Και αυτή την ταινία την είδα παλιά. Τώρα την πέρασα στα γρήγορα, και έμεινα μόνο σε κάποιες σκηνές. Ο παραπάνω σύνδεσμος, που στέκεται κριτικά στην ταινία, δίνει μια ικανοποιητική περίληψη της πλοκής σε σχέση με άλλους συνδέσμους που βρήκα. Θα συμφωνήσω αρκετά μαζί του. Ενώ η Μιλανί κριτικάρει τον άντρα της δασκάλας που έχει φιλενάδα, κριτικάρει και τον δάσκαλο εκείνο που σκότωσε τη γυναίκα του γιατί τον απατούσε, επειδή δεν θέλησε να την ακούσει. Και εδώ βέβαια επανέρχεται στο θέμα του The hidden half, που αναφέρεται στην επινόηση μιας γυναίκας να κάνει τον άντρα της, ανώτατο δικαστή, να ακούσει και τον αντίλογο μιας καταδικασμένης σε θάνατο γυναίκας. Η φεμινίστρια Μιλανί εδώ το παρατραβάει, έχοντας μια μονόπλευρη οπτική. Είναι σαν να λέει ότι όλες οι μοιχαλίδες στο Ισλάμ είναι δικαιολογημένες, γιατί είναι σαν γυναίκες καταπιεσμένες. (Να μην παρεξηγηθώ, είναι ή δεν είναι δικαιολογημένες δεν σημαίνει ότι πρέπει να τις λιθοβολήσουμε κιόλας). Νομίζω αδυνάτισε αρκετά τη «θέση» της το πλέξιμο της κύριας ιστορίας με την ιστορία αυτού του δασκάλου, παρόλο που έκανε το έργο πιο συναρπαστικό, καθώς απόκτησε ξαφνικά μια αστυνομική πλοκή.
Συμμερίζομαι τον φεμινισμό στο Ισλάμ, σαφέστατα οι γυναίκες είναι καταπιεσμένες, όμως οι φεμινίστριες πολλές φορές το παρατραβάνε. Μια τέτοια περίπτωση έχω σχολιάσει στην βιβλιοκριτική ενός βιβλίου, το «Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη», διαπιστώνοντας μια παρανάγνωση του διάσημου βιβλίου του Ναμπόκοφ από την Αζάρ Ναφισί.
http://hdermi.blogspot.com/2007/12/blog-post.html
Και μια ακόμη περίληψη:
Film Summary
"Iranian filmmaker Tahmineh Milani (The Hidden Half, Two Women), who has been jailed and even sentenced (unsuccessfully) to death for her frank treatment of female-male relations, here rebounds undeterred with her scorching honesty fully intact. The title Unwanted Woman applies directly to her heroine — a dignified teacher in her mid-30s whose husband openly cheats on her. Yet it also applies to the doll-faced floozy upon whom her mate now showers his ardor — a social outcast desperate for stability, wronged in her own way by their society’s institutional hypocrisies. Milani puts this threesome through a suspenseful road trip in which the everyday tensions of taking a drive in a police state are constant and observed with razor-sharp tact. The women’s heads stay covered throughout, and husband and wife are never shown in bed (all in strict keeping with Iranian censorship guidelines), but Milani cleverly and logically structures the film to justify these restraints with a verve worthy of Lubitsch under the Hays code. The film does disintegrate into big speeches as it rounds to its climax — but through these characters, Milani hauntingly maps the souls of men and women at odds in a theocracy." (F.X. Feeney, L.A. Weekly, June 24, 2005)

Michael Winterbottom, In this world

2012-01-27T17:52:00.002+02:00

Michael Winterbottom, In this world (2002)

http://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Winterbottom

Χθες ανεβάσαμε την παρουσίαση της ταινίας του Reza Allamehzadeh, Guests of hotel Astoria που αναφέρεται στις προσπάθειες ενός ζευγαριού ιρανών να φύγουν από το Ιράν και να μεταναστεύσουν στη Δύση. Στην ταινία In this world του Michael Winterbottom έχουμε πάλι το ίδιο θέμα, της λαθρομετανάστευσης στη Δύση, μόνο που εδώ η οδύσσεια της διαδρομής είναι πολύ μεγαλύτερη, πολύ πιο δραματική, και καθόλου κυριλέ. Οι ήρωες τις ταινίας είναι δυο νεαρά παιδιά, που από στρατόπεδο προσφύγων Αφγανών στο Πακιστάν θα περάσουν στο Ιράν, από εκεί στην Τουρκία. Με πλοίο θα φτάσουν στην Τριέστη. Όμως μόνο ο ένας, ο μικρότερος, θα τα καταφέρει να φτάσει στην Αγγλία. Ο άλλος θα πεθάνει μέσα στο φορτηγό από ασφυξία.
Οι ήρωες του Allamehzadeh ταξίδευαν κανονικά, με Ι.Χ., το μόνο πρόβλημα ήταν τα πλαστά διαβατήρια. Οι Αφγανοί όμως του Winterbottom, χωρίς καν ταυτότητες, έπρεπε να ταξιδεύουν μέσα σε καρότσες φορτηγών για να μην τους ανακαλύψουν. Μια φορά που ταξίδευαν με πούλμαν τους ανακάλυψαν για τους γύρισαν πίσω στο Πακιστάν. Οι σκηνές που περνούσαν τα σύνορα τα σύνορα με την Τουρκία, μέσα από χιονισμένα βουνά, ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακές. Δυο λόγια για την ταινία βρήκαμε στον παραπάνω σύνδεσμο, για να μην ψάχνετε τα παραθέτουμε εδώ.
His 2002 film In This World depicts the harrowing journey of two Afghan refugees from Pakistan, across the Middle East and Europe to Britain which they try to enter with the help of people smugglers. Shot on digital video with non-professional actors who virtually lived out the events of the film, its compelling sense of reality brought Winterbottom numerous awards including a Golden Bear and a BAFTA for best film not in the English language.
Η υπογράμμιση δική μας. Ήδη από το Ten του Κιαροστάμι μάθαμε ότι μια καλή ταινία μπορεί να γυριστεί ακόμη και με ψηφιακή βιντεοκάμερα.

Mehdi Fakhim Zadeh, Soulmate Αδελφή ψυχή

2012-01-27T06:55:00.000+02:00

Mehdi Fakhim Zadeh, Soulmate Αδελφή ψυχή (2004)

http://www.flixster.com/movie/soul-mate/

Στην ταινία παρακολουθούμε την συγκινητική ιστορία δύο ψυχοπαθών, που κάποια στιγμή διασταυρώνονται οι δρόμοι τους και σμίγουν τις ζωές τους με το γάμο. Όμως ο στιγματισμός του ιδρυματισμού τους ακολουθεί, κάνοντάς τους τη ζωή δύσκολη. Ο άντρας θα το παλέψει, η γυναίκα όχι, με αποτέλεσμα να βρεθεί πάλι μέσα στην ψυχιατρική κλινική. Ο άντρας θα την ακολουθήσει, για να βρίσκεται κοντά της. Ο «λόγος» της εικόνας θα περάσει κάποια στιγμή στο λόγο μιας γιατρού, που θα «καταγγείλει» την στάση των «έξω» απέναντι σ’ αυτούς που βρίσκονται «μέσα».
Πώς θα μπορούσε να τελειώσει η ταινία; Φαίνεται να τελειώνει με happy end, με το ζευγάρι να βγαίνει από την κλινική. Έχουν μαζί και τα παιδιά της γυναίκας (από πρώτο γάμο), τα οποία ο δικαστής τους τα δίδει τελικά. Το κοριτσάκι στην αγκαλιά της μαμάς, το αγοράκι στην πλάτη του άντρα. Ξαφνικά απογειώνονται, και πετάνε πάνω από την πόλη. Όμως, σε ένα εφέ απροσδόκητου, βλέπουμε τον άντρα πίσω από ένα πλέγμα, να κοιτάζεται με τη γυναίκα του που βρίσκεται από την άλλη μεριά. Όλο αυτό ήταν μια ονειροφαντασία. Ένας νοσοκόμος του λέει να πάει μέσα, κάνει κρύο. Απαντάει ότι θα έλθει σε λίγο. Η γυναίκα απομακρύνεται, ενώ αυτός την κοιτάζει. Έτσι τελειώνει η ταινία. Και τότε συνειδητοποιώ ότι το πέταγμα πάνω από την πόλη, σε σχέση με το πραγματικό τέλος της ταινίας, λειτουργεί παρωδιακά. Πρόκειται για μια ταινία με unhappy end που παρωδεί τις ταινίες με happy end, οι οποίες βρίσκονται τόσο μακριά από την πραγματική ζωή. Και βέβαια ειρωνεύεται και εμάς τους θεατές, που προς στιγμήν μείναμε τόσο ικανοποιημένοι με το ευτυχισμένο τέλος.

Mehrdad Oskouei, Nose iranian style

2012-01-27T00:38:00.001+02:00

Mehrdad Oskouei, Nose iranian style (2006)

http://www.nytimes.com/2011/05/07/world/middleeast/07tehran.html?pagewanted=all
http://www.imdb.com/name/nm1964867/
http://old.princeclausfund.org/en/what_we_do/awards/MehrdadOskouei.shtml

Είμαι φαν του ιρανικού κινηματογράφου. Όλες οι ταινίες που έχω δει είναι εξαιρετικές, και έμμεσα ή άμεσα προτρέπω τον αναγνώστη να τις δει. Για πρώτη φορά θα κάνω μια εξαίρεση: ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ ΜΗΝ ΤΗΝ ΔΕΙΤΕ, ειδικά οι γυναίκες, και πιο ειδικά τα νέα κορίτσια. Είναι επικίνδυνη. Μιλάει για μια τελευταία μόδα στο ιράν, που λέγεται nose job, που στα ελληνικά θα το μεταφράζαμε πλαστική μύτης. Ένας σκηνοθέτης είπε ότι σε μια οντισιόν, οι μισές γυναίκες που προσήλθαν είχαν κάνει πλαστική μύτης. Ώρα είναι να μας έλθει μια τέτοια μόδα και στην Ελλάδα!!!!
Γυναίκες, μακριά από το nose job, αρκεστείτε στο blow job.

Rasoul Sadrameli, The girl in sneakers and I am Taraneh

2012-01-26T14:16:00.000+02:00

Rasoul Sadrameli, The girl in sneakers and I am Taraneh
http://en.wikipedia.org/wiki/Rasul_Sadr_Ameli

The girl in sneakers (1999)
http://movies.nytimes.com/movie/210834/The-Girl-in-the-Sneakers/overview
Ένα από τα κείμενα του βιβλίου που κάναμε στο φροντιστήριο αγγλικών όπου πήγαινα όταν ήμουν μαθητής ήταν μια ερωτική επιστολή. Ο ερωτευμένος έγραφε στην αγαπημένη του: «Αγάπη μου, για σένα είμαι έτοιμος να διασχίσω θάλασσες, να σκαρφαλώσω βουνά, κ.λπ. κ.λπ.» για να καταλήξει: «Θα περάσω απόψε από το σπίτι σου, αν δεν βρέχει».
Πριν λίγες μέρες, σε μιαν άλλη μου ανάρτηση για ιρανική ταινία, έγραψα, έχοντάς το μόλις συνειδητοποιήσει, ότι ο έρωτας απουσιάζει από τις ιρανικές ταινίες. Βλέποντας την αρχή της ταινίας The girl in sneakers σκέφτηκα ότι βρισκόμουν μπροστά σε μια από τις ελάχιστες εξαιρέσεις. Τα δυο παιδιά, η 15χρονη Tadai και ο Aeedin είναι ερωτευμένα. Ο Aeedin, καθώς περπατάνε στο πάρκο, της μιλάει για τα όνειρά του, να την πάρει και να ταξιδέψουν μακριά, σ’ άλλη γη σ’ άλλα μέρη. Όπως όμως συμβαίνει στο Ισλάμ, αν οι αστυνομικοί δουν έναν άντρα και μια γυναίκα στο δρόμο, μπορεί να τους σταματήσουν και να τους ρωτήσουν τι σχέση έχουν. Το «φίλοι» δεν μετράει. Πρέπει να είναι συγγενείς. Έτσι καταλήγουν στο τμήμα, από όπου θα τους περιμαζέψουν οι γονείς τους. Ευτυχώς η Tadai είναι παρθένα, αλλιώς ο νεαρός θα είχε μπλεξίματα.
Η Taidi θα φύγει από το σπίτι της, και θα τηλεφωνεί απεγνωσμένα στο φίλο της να έλθει να τη βρει, να πάνε «σ’ άλλη γη σ’ άλλα μέρη». Όμως αυτός δεν βρίσκεται στο σπίτι. Αργότερα μαθαίνουμε ότι είχε πάει με τον πατέρα του μια επίσκεψη σε ένα θείο. Μακριά από το σπίτι της, η Tadai θα περάσει κάποιες περιπέτειες και θα γνωρίσει διάφορους ανθρώπους. Ορισμένοι είναι καλοπροαίρετοι, αλλά κάποιοι είναι ιδιαίτερα επικίνδυνοι. Γλιτώνει όμως. Μετά τα μεσάνυχτα ένας από τους καλοπροαίρετους θα της φέρει τον φίλο της στο πάρκο. Αυτός, ανάμεσα στα άλλα, της λέει πως ο πατέρας του του είπε ότι ο γάμος συνεπάγεται πολλές δυσκολίες, δεν είναι κάτι που πρέπει να πάρει κανείς ελαφρά. Κάποια στιγμή πηγαίνει σε μια βρύση δίπλα να πλύνει το κεφάλι του. Όταν επιστρέφει, η Tadai δεν βρίσκεται πια στο παγκάκι που καθόντουσαν. Έχει πάρει το δρόμο της επιστροφής στο σπίτι. Τα γράμματα πέφτουν όταν την βλέπουμε να ανοίγει την πόρτα της αυλής.
Είναι μια ταινία που έχει διπλή πρόσληψη. Η πρώτη: κοίτα τι θα μπορούσε να πάθει ένα άμυαλο κορίτσι που το σκάει από το σπίτι του. Η δεύτερη όμως, που πιστεύουμε ότι είναι και η προτεινόμενη σκηνοθετικά, είναι να δούμε με συμπάθεια ένα κορίτσι, που πλάθει τα όνειρά του και έχει το θάρρος να προσπαθήσει να τα πραγματοποιήσει, αν και τελικά η πραγματικότητα θα το προσγειώσει.

I am Taraneh (2002)
http://movies.nytimes.com/2006/01/06/movies/06tara.html
Η Taraneh είναι η διπλοτυπία της Tadai. Και εδώ η ταινία ξεκινάει παρουσιάζοντας έναν έρωτα. Οι δυο νέοι παντρεύονται. Όμως σύντομα θα χωρίσουν. Ο νέος φεύγει για τη Γερμανία. Λίγο μετά η Taraneh δια διαπιστώσει ότι είναι έγκυος. Οι γονείς του νέου δεν έχουν καμιά εμπιστοσύνη ότι το παιδί είναι δικό του. Παρά τις προσπάθειες να την μεταπείσουν, η Taraneh θα κρατήσει το παιδί. Αυτό είναι πολύ τολμηρό σε ένα θεοκρατικό Ιράν, όπως και η ίδια η ταινία άλλωστε. Στο τέλος της ταινίας την βλέπουμε να παρουσιάζει το μωρό στον φυλακισμένο πατέρα της, και να κάνουν όνειρα. Η Tadai δεν είχε άλλη επιλογή από το να συμβιβαστεί, εφόσον ο φίλος της δεν ήταν διατεθειμένος να ακολουθήσει τα όνειρά τους. Η Taraneh όμως μπορεί να μην συμβιβαστεί, εφόσον η επιλογή της έκτρωσης ή μη, είναι εξολοκλήρου δική της.

Reza Allamehzadeh, Guests of hotel Astoria

2012-01-26T14:05:00.001+02:00

Reza Allamehzadeh, Guests of hotel Astoria (1989)

http://www.imdb.com/title/tt0205991/
http://movies.nytimes.com/movie/120449/Guests-of-Hotel-Astoria/overview

Η ταινία αναφέρεται στις προσπάθειες ενός ζευγαριού να το σκάσουν από το Ιράν και να εγκατασταθούν στην Ολλανδία. Τα διαβατήρια είναι πλαστά. Κατάφεραν να περάσουν τα σύνορα από το Ιράν, και μένουν τώρα στο ξενοδοχείο Αστόρια στην Κωνστανhttp://www.blogger.com/img/blank.gifτινούπολη. Μαζί τους είναι και άλλοι ιρανοί που προσπαθούν να μεταναστεύσουν. Η σύντομη ερωτική ιστορία της κοπέλας με έναν νεαρό αριστερό ιρανό, μέλος αντιστασιακής οργάνωσης, θα τους στοιχίσει την επιστροφή τους στην Ισταμπούλ όπου θα τους ανακρίνουν. Είναι αθώοι. Τα χρήματα όμως έχουν εξαντληθεί, φτάνουν μόνο για τη βίζα της κοπέλας, για τις ΗΠΑ, όπου αποφασίζουν να πάνε τελικά. Θα έλθει αργότερα ο άντρας της. Η κοπέλα είναι έγκυος, θα γεννήσει εκεί, αλλά θα πεθάνει στη γέννα. Ο άντρας δεν έχει τώρα πρόβλημα με τη δική του βίζα, ως πατέρας ενός απροστάτευτου μωρού. Είναι μια σκληρή ταινία, που δείχνει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν όσοι προσπαθούν να το σκάσουν από το Ιράν, πολλοί από τους οποίους δεν είναι οικονομικοί μετανάστες –η οικονομία του Ιράν δεν είναι άσχημη-αλλά πολιτικοί μετανάστες.

Bahman Gobadi, Marooned in Iraq and Turtles can fly

2012-01-25T09:24:00.002+02:00

Bahman Gobadi, Marooned in Iraq and Turtles can fly
http://en.wikipedia.org/wiki/Bahman_Ghobadi

Marooned in Iraq (2002)
http://en.wikipedia.org/wiki/Marooned_in_Iraq
Είναι καταπληκτικό πώς μέσα από μια κωμωδία ο Gobadi καταφέρνει να παρουσιάσει την τραγωδία του Κούρδικου λαού. Πάλι μουσικοί πρωταγωνιστούν, πάλι ακούμε άφθονη μουσική. Ο γέρος μουσικός με τους δυο γιους του έχει ξεκινήσει για ένα περιπετειώδες ταξίδι προς τα σύνορα με το Ιράκ, με τον Σαντάμ να βομβαρδίζει ανηλεώς, για να βρει τη γυναίκα του που το έσκασε με έναν μουσικό. Όταν τελικά καταφέρνουν να βρουν το μέρος όπου βρίσκεται η γυναίκα του, μαθαίνουν ότι ο φίλος της έχει σκοτωθεί ενώ η ίδια έχει πληγεί από τα χημικά του Σαντάμ, με αποτέλεσμα να αλλοιωθεί η φωνή της (ήταν τραγουδίστρια) και το πρόσωπό της. Το έργο τελειώνει με τον γέρο να παίρνει μαζί του το κοριτσάκι που έκανε η γυναίκα του με τον φίλο της.
Και άλλη σύμπτωση: Χθες αναρτήσαμε την ταινία του Saman Salur, A few kilos of dates for a funeral, όπου υπήρχε άφθονο χιόνι. Και σ’ αυτή την ταινία βλέπουμε άφθονο χιόνι.

Turtles can fly (2004)
Την ταινία την είδαμε πριν χρόνια, έτσι είναι καλύτερα να παραθέσω έναν σύνδεσμο που μιλάει αναλυτικά γι’ αυτήν. Εξάλλου, όπως έχω γράψει και αλλού, ένας βασικός στόχος αυτών των αναρτήσεων είναι να ξέρω ποιες ταινίες έχω δει, γιατί αρκετές τις είδα για δεύτερη φορά, επειδή δεν θυμόμουνα την υπόθεσή τους. Και επειδή ο σύνδεσμος αυτός μπορεί κάποια στιγμή να μην λειτουργεί, να αντιγράψω μόνο την περίληψη της πλοκής εδώ:
The film is set in a Kurdish refugee camp on the Iraqi-Turkish border on the eve of the U invasion of Iraq. Thirteen-year-old Satellite (Soran Ebrahim) is known for his installation of dishes and antennae for local villages who are looking for news of Saddam Hussein and for his limited knowledge of English. He is the dynamic, but manipulative leader of the children, organizing the dangerous but necessary sweeping and clearing of the minefields.The industrious Satellite arranges trade-ins for unexploded mines. He falls for an orphan named Agrin (Avaz Latif), a sad-faced girl traveling with her disabled, but smart brother Hengov, who appears to have the gift of clairvoyance. The siblings care for a blind toddler whom is later revealed to be the son of Agrin and an unknown soldier who raped the girl.
http://en.wikipedia.org/wiki/Turtles_Can_Fly

Και άλλες ταινίες του Gobadi είδαμε πριν χρόνια, και γι’ αυτό έχουμε γράψει λίγα μόνο πράγματα για κάθε μια, που βρίσκονται εδώ.
http://hdermi.blogspot.com/2011/11/blog-post_7352.html
Ακολουθώντας τον σύνδεσμο της βιογραφίας τη Gobadi που βρίσκεται στην κορυφή, μπορείτε να μάθετε περισσότερα γι’ αυτές.

Mariam Shahriar, Daughters of the sun

2012-01-25T08:48:00.000+02:00

Mariam Shahriar, Daughters of the sun (2000)

http://www.imdb.com/title/tt0259265/synopsis
http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9403E0DA133DF93AA15754C0A9629C8B63

Το έργο δείχνει την καταπίεση που υφίστανται κάποιες γυναίκες σε πραγματικές συνθήκες δουλείας, σε ένα εργαστήρι κατασκευής χαλιών (Παρεμπιπτόντως, μια ακόμη σύμπτωση: Χθες αναρτήσαμε παρουσίαση της ταινίας του Kamal Tabrizi, The wind carpet, που έχει να κάνει πάλι με χαλιά). Το αφεντικό τους φέρεται απαίσια, πολλές φορές μάλιστα όχι απλώς τις χαστουκίζει, αλλά τις δέρνει κανονικά. Μια απ’ αυτές αυτοκτονεί. Η αυτοκτονία, όπως διάβασα, είναι μια επιθετικότητα που αντί να στραφεί στον πραγματικό της στόχο, στρέφεται προς τα μέσα. Όμως η ηρωίδα δεν αυτοκτονεί. Την οργή της τη στρέφει προς τον πραγματικό της στόχο, το εργαστήρι όπου τόσο υποφέρουν όλες οι κοπέλες. Η ταινία τελειώνει με την ηρωίδα να βάζει φωτιά στο εργαστήρι και να επιστρέφει σπίτι της.
Η ταινία είναι αγγελοπουλική: ελάχιστος διάλογος, μακρά εικαστικά πλάνα.
Θυμήθηκα τώρα ένα ανέκδοτο, ας μην περιμένω να γράψω για την επόμενη ταινία του Αγγελόπουλου για να το παραθέσω. Αφού κάνει έρωτα το ζευγάρι, ρωτάει ο άντρας: -Πώς ήταν; -Σαν ταινία του Αγγελόπουλου; -Άργησες να τελειώσεις; -Όχι, δεν κατάλαβα τίποτα.
Μια πληρέστερη ανάλυση, με βιογραφικά της σκηνοθέτιδας, δίνεται πιο κάτω.
Daughters of the Sun was the real surprise of the entire World Film Festival. It tells the story of Amangol (played by Altinay Ghelich Taghani), whose father shaves her head, dresses her as a boy, and sends her far away to apprentice in a carpet workshop in order to support his poor family. Her employer beats his weavers indiscriminately and Amangol (now "Aman") suffers in many other ways. But her female co-workers (thinking her to be male) look up to her, and one young woman, Belgheis, falls in love with her, hoping for a marriage proposal! In rebellion at the end, Amangol burns down the workshop and walks towards the horizon of a barren landscape, dressed again as a woman. The first miracle of Daughters of the Sun is that it was made at all. Maryam Shahriar has spent a lot of her life outside Iran. She studied filmmaking in California during the 1980s and then graduated in Italian Culture and History from the American University of Rome. She remained in Italy and directed her fifth short film there in 1997 (after making her first shorts earlier in Los Angeles). Presumably, her leading actress was able to act throughout most of the film with her head uncovered because she was playing the part of a young man (perhaps the director even argued that she was a man?). Ms. Shahriar was in attendance in Montréal and told me that she cut fifteen minutes of dialogue in the film and replaced this material with some long shots as a way of circumventing the censors and injecting ambiguity. In any event, the resulting minimalism adds to the film's power and heightens allusions to the enigmatic work of Andrei Tarkovsky. Surprisingly, the sophisticated and intelligent director persisted in praising Liv Ullman's Trolösa (Faithless, Sweden, 1999) to such an extent that she denigrated her own work each time she introduced Daughters of the Sun to a Montréal audience. She has no reason at all to be so humble...

Mamad Haghighat, Deux fereshté

2012-01-24T19:09:00.000+02:00

Mamad Haghighat, Deux fereshté (Two angels) (2003)

http://fr.wikipedia.org/wiki/Mamad_Haghighat
http://www.imdb.com/name/nm1435667/

Μου έχει γίνει βίτσιο να γράφω για τις συμπτώσεις που συμβαίνουν στη ζωή μου, και έτσι θα γράψω και γι’ αυτήν. Μόλις έχω δει αυτή την ταινία, την Deux fereshté, και κάθομαι στον υπολογιστή να γράψω γι’ αυτήν. Πριν ξεκινήσω κοιτάζω το facebook, και βλέπω ένα request. Κάνοντας accept μου εμφανίζονται και «Άτομα που μπορεί να ξέρω», και πρώτο πρώτο το παρακάτω όνομα: Fereshteh Sajadieh(το γαλλικό τελικό é συνήθως στα αγγλικά αποδίδεται ως eh). Σχεδόν ποτέ δεν κάνω request, έχω το άγχος της απόρριψης, με εξαίρεση άτομα που γνωρίζω από παλιά και συναντάω κατά τύχη στο facebook, παλιούς φίλους ή φίλες που είμαι σίγουρος για την αποδοχή. Αυτή τη φορά έκανα εξαίρεση. Είμαι περίεργος αν το request μου θα γίνει αποδεκτό. Να πω όμως ότι ενώ κάνω σπάνια request, πάντα κάνω accept.
Είμαστε συνηθισμένοι με τους φονταμενταλιστές ισλαμιστές, που συνήθως είναι τρομοκράτες, αλλά εκτός από αυτούς υπάρχουν και οι θρησκόληπτοι, όπως και σε μας άλλωστε. Τέτοιος θρησκόληπτος είναι και ο πατέρας του Αλή που έχει μεγάλο πάθος για τη μουσική. Θέλει να τον στείλει σε θρησκευτικό σχολείο, όμως ο νεαρός αρνείται. Πηγαίνει κρυφά στην Τεχεράνη για να μάθει φλογέρα. Όταν το ανακαλύπτει ο πατέρας του τον κυνηγάει να τον δείρει. Τον προλαβαίνει κοντά στο δένδρο όπου πηγαίνει τα κατσίκια του ένας βοσκός, αυτός που ήταν αιτία να αγαπήσει ο νέος τη φλογέρα, και ο οποίος μάλιστα του δώρισε μία. Τον κτυπάει άγρια με ένα μεγάλο ξύλο, σαν μαγκούρα. Ο νεαρός μένει ξαπλωμένος κάτω, ακίνητος σαν νεκρός. Τον έχει σκοτώσει; Σε προσήμανση υποψιαζόμαστε ένα τρομακτικό γεγονός, τον θάνατο μάλλον του νεαρού. Η ταινία ξεκινάει με τον πατέρα να ολοφύρεται στο τζαμί. Τον ολοφυρμό αυτόν τον βλέπουμε να επανέρχεται, διακόπτοντας τη ροή της ιστορίας, σαν λάιτ μοτίφ. Η μητέρα που υποστήριζε το γιο της, ανήσυχη καθώς έχουν αργήσει να επιστρέψουν πατέρας και γιος, πηγαίνει στο τζαμί όπου βρίσκει τον πατέρα να κλαίει γοερά. Νομίζει ότι έχει σκοτώσει το γιο του. Η μητέρα του όμως λέει ότι όχι, δεν μπορεί ο γιος της να έχει πεθάνει.
Ο βοσκός βρίσκει την επομένη το πρωί τον νεαρό. Κοιτάζει τον σφυγμό του. Είναι νεκρός; Του βάζει την φλογέρα στο στόμα. Ξαφνικά βλέπουμε σε γκρο πλαν ένα μάτι να ανοίγει. Είναι προφανώς του νεαρού.
Η ταινία κάνει ένα παραλληλισμό με τον Αλή, τον θείο του Μωάμεθ (ο νεαρός λέγεται επίσης Αλή), τον ήρωα των σιιτών που σκοτώθηκε από τους εχθρούς του, από τους οποίους προέρχονται οι σουνίτες (ο αγώνας ήταν για τη διαδοχή του Μωάμεθ). Ένας ύμνος που τραγουδιέται στο τέλος νομίζω ότι αναφέρεται στον Αλή.
Συμπληρωματικές πληροφορίες για την ταινία υπάρχουν και εδώ.
"Two Angels" is about the lives of two youngsters who are passionate about music. One of the characters is a poor boy from country side. He is interested in playing a musical instrument called "Ney" which is similar to a flute. Although his deeply religious father is against the idea of music, he gets support from his sympathetic mother. This boy shares his passion for music with a rich girl too. For "Two Angels", Mamad Haghighat who is based in Paris since 1978, had complete artistic freedom. This is the reason why this film is aesthetically quite different from other Iranian films for children produced by KANUN (Iranian Institute for the Development of Children and young Adults).

Kamal Tabrizi, The wind carpet

2012-01-24T13:44:00.001+02:00

Kamal Tabrizi, The wind carpet (2003)

http://en.wikipedia.orghttp://www.blogger.com/img/blank.gif/wiki/Kamal_Tabrizi
http://filmsufi.blogspot.com/2009/06/kaze-no-jutan-kamal-tabrizi-2003.html
http://www.imdb.com/title/tt0371772/

Πρόκειται για μια διαπολιτισμική ταινία, για ένα διάλογο πολιτισμών. Ένας ιρανός και ένας γιαπωνέζος είναι οι σεναριογράφοι. Πάνω στο πιο γνωστό εξαγώγιμο προϊόν του Ιράν, τα χαλιά, έστησαν μια τρυφερή ιστορία.
Που όμως ξεκινάει θλιβερά. Η μαμά, που έστειλε το σχέδιο ενός χαλιού στο Ιράν για να της το φτιάξουν, σκοτώνεται σε τροχαίο. Ο μπαμπάς με τη μικρή πηγαίνουν στο Ιράν να παραλάβουν το χαλί. Όμως αυτός στον οποίο το είχε παραγγείλει ο ιρανός φίλος του ξέχασε να το φτιάξει. Είναι απογοητευμένος. Το κοριτσάκι είναι αγέλαστο. Όμως ένα αγοράκι θα το κάνει να χαμογελάσει. Αυτό το αγοράκι θα βρει και τη λύση στο πρόβλημα: Αν δουλέψουν full time, θα το έχουν έτοιμο σε 20 μέρες, ώστε ο μπαμπάς να προλάβει το φεστιβάλ όπου θα το εξέθετε. Παρακολουθούμε τρυφερές, χαριτωμένες, χιουμοριστικές σκηνές μέχρι επί τέλους να τελειώσει αυτό το χαλί. Δεν είναι μια ταινία όπως το Marmulak και η Μητρική αγάπη, αλλά είναι και αυτή πολύ καλή.

Saman Salur, A few kilos of dates for a funeral

2012-01-24T10:04:00.001+02:00

Saman Salur, A few kilos of dates for a funeral (2006)

http://en.wikipedia.org/wiki/Saman_Saloor
http://www.imdb.com/title/tt0922379/

Το φιλμ είναι ασπρόμαυρο, όπου κυριαρχεί το άσπρο του χιονιού. Θέμα είναι η περιθωριοποίηση και η ματαίωση. Οι δυο κεντρικοί ήρωες βρίσκονται σε ένα σταθμό ανεφοδιασμού, ένα βενζινάδικο, αλλά ένα σουρεαλιστικό βενζινάδικο. Δεν βλέπουμε ποτέ κανέναν να σταματάει να γεμίσει. Δεν υπάρχει οίκημα, παρά μόνο ένα παλιό εγκαταλειμμένο λεωφορειάκι στο οποίο μένουν. Ο ένας είναι μονόφθαλμος, παλιός αρσιβαρίστας που γύριζε στις γειτονιές και έκανε επίδειξη. Όταν δεν τα κατάφερε σε μιαν από αυτές τον εγκατέλειψε η φίλη του. Ο άλλος, ελαφρά καθυστερημένος, δέχεται συχνά σφαλιάρες από τον φίλο του. Ένας ταχυδρόμος του πηγαίνει γράμματα σε μια κοπέλα που αγαπά, αδελφή ενός φίλου του στον στρατό. Δεν τολμάει ποτέ να τη συναντήσει. Και όταν το αποφασίζει, αυτή είναι ήδη παντρεμένη με τον ταχυδρόμο. Είναι εξαγριωμένος μαζί του, αλλά αυτός του λέει ότι πρόκειται για άλλη κοπέλα, η δικιά του είχε φύγει από καιρό και δεν ήθελε να του το πει, μην τον πληγώσει. Μάλλον όμως του λέει ψέματα, αφού την κοπέλα δεν την συναντάει.
Η περίπτωση του άλλου είναι εντελώς μακάβρια. Μια γυναίκα είχε παγιδευτεί με το αυτοκίνητό της στο χιόνι και πέθανε. Κάθεται δίπλα της και της μιλάει σαν να είναι η αγαπημένη του. Θέλει να χιονίζει πάντα, ώστε να διατηρείται ανέπαφη. Όμως κάποτε έρχεται ο ήλιος. Αποφασίζει να την παραδώσει σε έναν νεκροθάφτη, ο οποίος με μια νεκροφόρα μαζεύει τα παγωμένα πτώματα κάτω από το χιόνι. Μαζί με τον ταχυδρόμο, είναι ο μοναδικός επισκέπτης τους. Τώρα που έχει φτιάξει ο καιρός θα ανακαλύψει πολλά πτώματα. Του παραγγέλνει να αγοράσει μερικούς χουρμάδες για την κηδεία.
Το έργο τελειώνει με την επόμενη μέρα, κατά την οποία πέφτει άφθονο χιόνι. Τον έχει πιάσει απελπισία. Βιάστηκε να την παραδώσει.
Είναι μια συγκλονιστική ταινία, που δείχνει σε τι αβύσσους μπορεί να βουλιάξει η ανθρώπινη ψυχή.

Mohammad Ali Talebi, A bag of rice

2012-01-23T23:01:00.002+02:00

Mohammad Ali Talebi, A bag of rice (1998)

http://www.imdb.com/name/nm0848017/
http://www.imdb.com/title/tt0116779/

Το είδα πριν καιρό. Δεν το καλοθυμάμαι, θυμάμαι μόνο ότι μου άρεσε, γι’ αυτό αντιγράφω την παρακάτω περίληψη.
This is a delightful movie of 1998 Teheran directed by Mohammad-Ali Talebi. It is a story of a small girl and her elderly neighbor having all kinds of small adventures in the streets of Tehran to get a sack of rice.
Επίσης είναι αναρτημένο στο youtube, ολόκληρο, με αγγλικούς υπότιτλους. Παραθέτω τα links.
http://youtu.be/oPhSH7PrrUs
και
http://youtu.be/xbyqPJ53GI8
Η παρουσίασή μας μιας άλλης ταινίας του Talebi, του "Είσαι ελεύθερος", βρίσκεται εδώ.
http://hdermi.blogspot.com/2010/05/mohammad-ali-talebi.html

Marzieh Meshkini, Stray dogs and The day I became a woman

2012-01-23T19:17:00.000+02:00

Marzieh Meshkini, Stray dogs and The day I became a woman (2004)
http://en.wikipedia.org/wiki/Marzieh_Meshkini

Την ημέρα που έγινα γυναίκα (2000)
http://en.wikipedia.org/wiki/The_Day_I_Became_a_Woman

Το πρώτο έργο της Meshini, το «Την ημέρα που έγινα γυναίκα», το είδαμε πριν χρόνια, και μας έκανε τρομερή εντύπωση. Δεν επιτρέπουν πια στο κοριτσάκι να παίξει με το αγοράκι, γιατί έκλεισε τα εννιά και είναι γυναίκα. Μάταια εκλιπαρεί. Στο τέλος του έρχεται μια φαεινή ιδέα: Μα αφού γεννήθηκε μεσημέρι. Μένουν δηλαδή ακόμη λίγες ώρες. Αδιάσειστο το επιχείρημα: θα το αφήσουν να παίξει με το αγοράκι αυτές τις λίγες ώρες. Το μεσημέρι έρχεται κάποια από το σπίτι και το περιμαζεύει.
Γιατί ένα κοριτσάκι όταν κλείσει τα εννιά θεωρείται γυναίκα; Διότι ο Μωάμεθ, μετά τον θάνατο της ηλικιωμένης πλούσιας χήρας που τον στήριξε στα πρώτα του βήματα, παντρεύεται ένα μικρό κοριτσάκι. Όμως δεν το πήδηξε αμέσως, περίμενε να γίνει εννιά χρονών.
Αυτή είναι η μια από τις τρεις ιστορίες του έργου. Η δεύτερη αναφέρεται σε μια ποδηλατοδρομία γυναικών. Ο άντρας δεν αφήνει τη γυναίκα του να συμμετάσχει, οι δική της τον υποστηρίζουν, όμως αυτή θα επιμείνει. Στην τρίτη ιστορία η γριά χήρα θα ικανοποιήσει επί τέλους την επιθυμία της, να αγοράσει κάθε τι που είχε στερηθεί ως παντρεμένη.

Stray dogs (2004)
http://en.wikipedia.org/wiki/Stray_Dogs_%28film%29

H Marzieh Meshkini, και στο δεύτερο έργο της καταπιάνεται με ένα κοριτσάκι και ένα αγοράκι. Στο πρώτο της έργο τα παιδάκια υπέφεραν «θεσμικά», λόγω της μουσουλμανικής θρησκείας. Στο έργο αυτό όμως, η υπόθεση του οποίου διαδραματίζεται στο Αφγανιστάν, στην μετα-Ταλιμπάν εποχή, τα παιδάκια υποφέρουν «όχι κατά το εικός και το αναγκαίον» αλλά εξαιτίας του πολέμου. Ο πατέρας Ταλιμπάν λείπει πέντε χρόνια. Τον νομίζουν νεκρό, και έτσι η γυναίκα του, η μητέρα των παιδιών, ξαναπαντρεύεται. Ο δεύτερος άντρας, ακούμε, την έδερνε λιγότερο από τον πρώτο, αλλά τώρα είναι νεκρός. Όμως ο Ταλιμπάν δεν ήταν νεκρός, αλλά βρίσκεται σε μια αμερικάνικη φυλακή. Στη φυλακή μπαίνει και η γυναίκα του, προφανώς για διγαμία. Μάταια εκλιπαρεί μέσω των παιδιών τον τέως σύζυγό της να τη συγχωρήσει, γιατί αλλιώς κινδυνεύει να εκτελεστεί, και τότε ποιος θα φροντίσει τα παιδιά.
Αυτά διανυκτερεύουν κάθε βράδυ με τη μητέρα τους, στη φυλακή. Την ημέρα μαζεύουν πράγματα από σκουπίδια μαζί με άλλα παιδιά του δρόμου (stray dogs) τα οποία πουλάνε. Όμως κάποια στιγμή ο κυβερνήτης απαγορεύει τη διανυκτέρευση των παιδιών στη φυλακή –δεν είναι ορφανοτροφείο, λέγει. Τα παιδιά τώρα την έχουν δύσκολα, δεν έχουν πού να βγάλουν τη νύχτα. Και τότε αρχίζει μια πραγματική περιπέτεια. Μέχρι που ένα επίσης αδέσποτο παιδί θα τους δώσει την παρακάτω συμβουλή:
Θα κάνω μια παρέκβαση. Τη γελοιογραφία την είχα δει παιδί, νομίζω στο «Ρομάντζο». Μου είχε φανεί πάρα πολύ αστεία, γι’ αυτό και τη θυμάμαι ακόμη. Ο πελάτης λέει στο γκαρσόνι του εστιατορίου: «Έφαγα και δεν έχω να πληρώσω, και μια και τυγχάνει να μην έχω και πού να κοιμηθώ, φώναξε τον αστυφύλακα να με κλείσει μέσα».
Η συμβουλή ήταν να κλέψουν για να τους βάλουν φυλακή. Αποπειρώνται δυο φορές. Την πρώτη κλέβουν το καλάθι με το ψωμί από μια γυναίκα. Την εκλιπαρούν να τους παραδώσει στην αστυνομία. Αυτή απεναντίας του φιλεύει λίγο ψωμί. Όλες οι απόπειρες που κάνουν καταλήγουν σε αποτυχία.
Εκτός από την τελευταία. Κάποιος τους συμβουλεύει να πάνε στον κινηματογράφο που παίζει τον «Κλέφτη ποδηλάτων». Βλέπουμε σκηνές από την ταινία του Ντε Σίκα. Το αγοράκι πράγματι κλέβει ένα ποδήλατο. Το συλλαμβάνουν και το φορτώνουν στην καρότσα ενός τρίκυκλου, και το πάνε στη φυλακή. Το κοριτσάκι μάταια κυνηγάει το τρίκυκλο, εκλιπαρώντας να το συλλάβουν και αυτό.
Αλλά υπάρχει και άλλη απογοήτευση. Το αγοράκι το μεταφέρουν σε παιδικές φυλακές, και όχι στις γυναικείες που είναι η μητέρα του. Απελπισμένο κλωτσάει την πόρτα, ζητώντας να τον μεταφέρουν στη φυλακή που είναι η μητέρα του.
Δεν είναι μόνο μια ταινία με μια ζοφερή ιστορία, και ακόμη με ένα πιο ζοφερό τέλος. Είναι και μια σκληρή ταινία. Ξεκινάει με κάποια παιδιά που θέλουν να κάψουν ζωντανό ένα σκυλί. Το σώζουν τα παιδάκια, και το κουβαλάνε στο εξής πάντα μαζί τους. Όμως η πιο σκληρή σκηνή είναι αυτή με τις σκυλομαχίες. Ένα πλήθος Αφγανών παρακολουθεί εκστασιασμένο. Δεν είναι μόνο η ζωή σκληρή, είναι και οι άνθρωποι, των παιδιών μη εξαιρουμένων.
Και θυμήθηκα την άλλη ταινία, το «Είσαι ελεύθερος» του Mohammad Ali Talebi, όπου βλέπουμε τον μικρό τρόφιμο των φυλακών, όταν ελευθερώνεται, να αγωνίζεται να ξαναγυρίσει στη φυλακή. Η ζωή έξω είναι σωστό μαρτύριο. Έχουμε γράψει και γι’ αυτή την ταινία: http://hdermi.blogspot.com/2010/05/mohammad-ali-talebi.html

Μπάμπης Δερμιτζάκης: Γιώργος Μαρκόπουλος, Κρυφός κυνηγός

2012-01-23T15:04:00.002+02:00

Την ξανααναρτώ, μια και γίνεται επίκαιρη με τη βράβευση του βιβλίου με το κρατικό βραβείο ποίησης

Μπάμπης Δερμιτζάκης: Γιώργος Μαρκόπουλος, Κρυφός κυνηγός: Γιώργος Μαρκόπουλος, Κρυφός κυνηγός, Κέδρος 2010, σελ. 50 H παρακάτω βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε στο Λέξημα Μελαγχολικά στην ατμόσφαιρά το...

Dariush Mehrjui, Leila

2012-01-23T12:12:00.000+02:00

Dariush Mehrjui, Leila (1996)

http://en.wikipedia.org/wiki/Dariush_Mehrjui
http://en.wikipedia.org/wiki/Leila_%28film%29

Η πιο γενική αφηγηματική μονάδα είναι: κατάσταση σταθερότητας-διατάραξη-αποκατάσταση (αυτή η τελευταία συχνά με θύματα, όπως στο Shokaran του Behrooz Afkhami, που η οικογενειακή γαλήνη έρχεται με το θάνατο της ερωμένης). Η κατάσταση σταθερότητας διαρκεί λίγο, γιατί πρέπει να περάσουμε γρήγορα στο σασπένς της διατάραξης. Υπάρχουν όμως έργα στα οποία διαρκεί πολύ, σε σημείο ο θεατής να αναρωτιέται τι συμβαίνει. Αυτό το ένοιωσα στο About Elly του Asghar Farhadi (Δείτε τον «Χωρισμό», νομίζω παίζεται ακόμη, εξαιρετική ταινία). Η ειδυλλιακή ατμόσφαιρα των διακοπών των φίλων αυτών κρατάει πάρα πολύ, για να διακοπεί με τον πιο δραματικό τρόπο. Η ίδια ειδυλλιακή ατμόσφαιρα επικρατεί στο νιόπαντρο ζευγάρι, τη Leila Hatami και τον Ali Mosaffa (με ενδιαφέρουν οι σκηνοθέτες, αλλά, παίρνοντας σβάρνα τα ιρανικά, θυμάμαι και κάποιους ηθοποιούς. Η Hatami έπαιζε σε αυτή τη φοβερή κωμωδία, το Low hights του Ebrahim Hatamikia-την έχω δει και σε άλλα έργα που δεν θυμάμαι, αλλά να ψάξω στο διαδίκτυο, ναι, έπαιζε στο The deserted station του Alireza Raisian, στο Salad of the season του Feridoun Jeirani, στη Shirin του Κιαροστάμι και στον «Χωρισμό» του Farghadi, έργα για τα οποία έχω γράψει. Τελικά την έχω δει σε αρκετά έργα. Και διαβάζω ότι ο Ali Mosaffa είναι σύζυγός της και στη ζωή). Η ειδυλλιακή αυτή ατμόσφαιρα διακόπτεται όταν προκύπτει το πρόβλημα, η Λεϊλά δεν μπορεί να κάνει παιδί.
Το θέμα αυτό το έχω δει σε τρεις ιστορίες. Η μια είναι της Δύσης, οι δυο της Ανατολής. Η ιστορία της Δύσης είναι ένα μυθιστόρημα μιας ιρλανδής, που το διάβασα σε ιταλική μετάφραση, και που είναι αδύνατο να θυμηθώ το όνομά της ή να βρω το βιβλίο, που μάλλον βρίσκεται στον Κρήτη. Νομίζω ότι είναι αυτοβιογραφικό. Περιγράφει με πολύ χιούμορ τις προσπάθειές της να κάνει παιδί, με εξωσωματικές κ.λπ. Δεν θα τα καταφέρει τελικά. Αλλά το βιβλίο δεν τελειώνει με την απελπισία. Η αφηγήτρια αποδέχεται το γεγονός. Ένα παιδί φέρνει στους γονείς ευτυχία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ένα ζευγάρι που δεν έχει παιδιά ζει αναγκαστικά μια δυστυχισμένη ζωή. Αυτό εξηγεί και το γιατί δεν επιλέγουν όλοι οι άτεκνοι γονείς την υιοθεσία. Ξέρω ζευγάρια χωρίς παιδί, και δεν νομίζω ότι είναι δυστυχισμένα.
Η μια ιστορία της Ανατολής, της Μέσης στην προκειμένη περίπτωση, είναι εκείνη για την οποία γράφουμε αυτήν εδώ την παρουσίαση. Η άλλη είναι της Άπω Ανατολής, και συγκεκριμένα της Κίνας. Πρόκειται για την ταινία In love we trust του Wang Xiaoshuai για την οποία έχουμε γράψει (http://hdermi.blogspot.com/2010/12/wang-xiaoshuai-in-love-we-trust.html). Εδώ είναι ο άντρας που δεν μπορεί να κάνει παιδί. Ποια λύση βρίσκουν; Να κάνει η γυναίκα παιδί με άλλον άντρα. Αυτό και έγινε.
Στη περίπτωση της Leila τα πράγματα έγιναν διαφορετικά. Η λύση που επέβαλε τελικά η πεθερά, παρασύροντας τη νύφη να συμφωνήσει παρά την αντίθετη γνώμη του γαμπρού, είναι να παντρευτεί δεύτερη γυναίκα, όπως επιτρέπει το Ισλάμ. Έγινε ο γάμος, όμως η Λεϊλά δεν το άντεξε, και τη μέρα του γάμου έφυγε και πήγε στους γονείς της. Μάταια την εκλιπαρεί ο άντρας της. Η δεύτερη γυναίκα του, καταλαβαίνοντας ότι δεν έχει τον έρωτά του, θα τον χωρίσει, αφήνοντάς του το κοριτσάκι τους. Η Λεϊλά και ο Αλί ξαναμονοιάζουν, και μεγαλώνουν ευτυχισμένοι το κοριτσάκι.
Και εδώ το υποκείμενο θέμα είναι ο έρωτας. Δεν είναι όμως η περίπτωση του In love we trust, όπου ο άλλος ήταν ένας ευκαιριακός σύντροφος. Ο φόβος της Λεϊλά να χάσει τον άντρα που αγαπά δεν ήταν καθόλου αβάσιμος.
Και θυμάμαι το ντοκιμαντέρ της Nahid Persson, Four women one man για το οποίο γράψαμε χθες, όπου ο άντρας, αγρότης, θέλει να χωρίσει την τέταρτη σύζυγό του γιατί δεν του κάνει παιδί, και ας έχει κάμποσα από τις άλλες τρεις γυναίκες του. Ίσως να ήταν και πρόφαση, γιατί κάποια στιγμή λέει ότι μια δεκαπεντάρα γυναίκα κάνει έναν πενηντάρη να ξανανιώσει. Όμως στην περίπτωση αυτή δεν πρόκειται για έρωτα, αλλά για σεξ.
Συζητάγαμε προ ημερών στην ομάδα κοινωνικής ανθρωπολογίας, και κάποιος φίλος είπε ότι ο έρωτας είναι δυτικό προϊόν, που εμφανίζεται με τον μοντερνισμό. Δεν συμφώνησα, γιατί ήδη ο χορός στην Αντιγόνη τραγουδάει «Έρως ανίκατε μάχαν», όμως σε μεγάλο βαθμό είχε δίκιο. Ας σκεφτούμε μόνο ότι παλιά ο γάμος γινόταν με συνοικέσιο, χωρίς έρωτα, αντίθετα από ότι συμβαίνει σήμερα (θυμάμαι έναν υποψήφιο γαμπρό στο χωριό μου που, όπως λέχθηκε, πρώτα πήγε να δει τα χωράφια της νύφης και μετά την ίδια). Πιστεύω ότι στο Ισλάμ αυτό που μετράει είναι το σεξ, όχι ο έρωτας. Τους μάρτυρες τους περιμένουν στον ουρανό 75 ουρί να τα πηδήξουν, και όχι μια γυναίκα την οποία θα ερωτευθούν και θα τους ερωτευθεί. Και συνειδητοποιώ τώρα ότι ενώ στις δυτικές ταινίες ο έρωτας είναι εκ των ων ουκ άνευ, στις ιρανικές ταινίες σπανίζει. Η θαυμάσια αυτή ταινία του μεγάλου αυτού σκηνοθέτη, του Darioush Mehrjui, είναι από τις εξαιρέσεις.
Θα ήθελα να υπογραμμίσω τη θαυμάσια, «εσωτερική» ερμηνεία της Λεϊλά, η οποία αφηγείται την ιστορία. Το πρόσωπό της ήταν εκφραστικότατο. Πάνω του καθρεπτιζόταν η ψυχική τρικυμία της ηρωίδας που υποδυόταν.
Και, να πούμε τελειώνοντας, ότι έχουμε γράψει για μερικές ακόμη ταινίες του Mehrjui (http://hdermi.blogspot.com/2011/12/dariush-mehrjui-most-of-his-films.html).

Nahid Persson, Prostitution behind the veil and Four wives one man

2012-01-22T23:33:00.001+02:00

Nahid Persson, Prostitution behind the veil (2004) and Four wives one man (2007)
http://en.wikipedia.org/wiki/Nahid_Persson_Sarvestani

Prostitution behind the veil
http://www.imdb.com/title/tt0457441/
Το ντοκιμαντέρ αυτό το βλέπουμε για δεύτερη φορά. Αναφέρεται στην καταπίεση της γυναίκας στο Ιράν, και πιο ειδικά στην πορνεία: την πορνεία με τη μορφή του πεζοδρόμιου, σαν αυτή που έχουμε στη Δύση, και την «νόμιμη» πορνεία, τον προσωρινό γάμο, που μπορεί να διαρκέσει 99 χρόνια, αλλά και μόλις μια μέρα. Μερικοί μήνες φαίνεται να είναι η πιο συνηθισμένη περίπτωση. Το πρόβλημα των ναρκωτικών, που το είδαμε και σε άλλα ιρανικά έργα, παρουσιάζεται και εδώ έντονο.
Μάθαμε και μια ιρανική λέξη: χαμπάρι, που θα πει είδηση, νέα. Ακόμη είδαμε για μια ακόμη φορά πως η γυναίκα στον μουσουλμανικό κόσμο προσδιορίζεται στη σχέση της με το αρσενικό, και συγκεκριμένα το γιο. Η «Μητέρα του Μεχράν» είναι μια από τις δυο γυναίκες που φιλμογραφεί η Persson. Και ο Μεχράν είναι ένα παιδάκι, ούτε καν δέκα χρονών. Και θυμήθηκα την «Ομ Μεχάλις», την μητέρα του Μιχάλη, στις «Ακυβέρνητες πολιτείες» του Τσίρκα. Στην Κρήτη η γυναίκα επίσης προσδιορίζεται από το αρσενικό, αλλά στην περίπτωση αυτή από τον άντρα. Η «Μπουρνέλαινα» είναι η γυναίκα του Μπουρνέλη, η «Μαυροματίνα» είναι η γυναίκα του Μαυρόματου και η «Τριχού» η γυναίκα του Τριχά. Και θυμήθηκα τώρα το «Γιωργιό της Θάλειας», τον άντρα μιας χωριανής μου, της Θάλειας. Η άκρα αντιστροφή. Όμως όλα αυτά ίσχυαν μερικές δεκαετίες πριν. Τώρα τα πράγματα έχουν αλλάξει.

Four wives one man
http://www.iranian.com/main/2011/may/four-wives-one-man
Και αυτή την ταινία την είδαμε για δεύτερη φορά. Είναι και αυτή ντοκιμαντέρ, όπως ντοκιμαντέρ είναι και όλα τα έργα της Persson. Όπως μας λέει η σκηνοθέτις, που το 1982 έφυγε για την Σουηδία και δεν ξαναγύρισε παρά 17 χρόνια αργότερα, η πολυγαμία, επιτρεπόμενη από το Ισλάμ, συναντάται περισσότερο στις αγροτικές περιοχές. Στο ντοκιμαντέρ αυτό η Persson δείχνει έναν άντρα αγρότη με τις τέσσερις γυναίκες του, και διεκτραγωδεί τις συνθήκες ζωής αυτών των γυναικών. Θα σχολιάσω μόνο κάτι που έχει σχέση με το σεξ. Ο αγρότης αυτός λέγει ότι όταν θέλει να κοιμηθεί με μια από τις γυναίκες του, της λέει να αφήσει ξεκλείδωτη την πόρτα. Το αντίστροφο δεν συμβαίνει. Η γυναίκα πηγαίνει με τον άντρα μόνο όταν θέλει εκείνος, όχι όταν θέλει εκείνη. Αλήθεια, της επιτρέπεται άραγε «να θέλει»;
Μάθαμε μια ακόμη λέξη στα περσικά: μπουγιουρντί, που σημαίνει λογαριασμός (the bill). Συναντήσαμε και το όνομα Πολύφιλα. Σίγουρα το έφεραν οι στρατιώτες του Αλέξανδρου. Εδώ δεν υπάρχει πια, υπάρχει όμως στην Περσία.
Όταν θέλουν να φωνάξουν στις κατσίκες (ο αγρότης αυτός έχει κοπάδι ολόκληρο) τους φωνάζουν «Achi». Έτσι θυμάμαι και φωνάζαμε στο χωριό μου στις κατσίκες, όταν θέλαμε να τις κάνουμε να προχωρήσουν ή να απομακρυνθούν από ένα μέρος. Θυμήθηκα και μια ατάκα που λέγαμε παιδιά: Achi μονορόγα. Κάποια χωριανή μου θα την είπε, μας φάνηκε αστεία, και την επαναλαμβάναμε, καθώς και αρκετές παρόμοιες «ατάκες», όπως π.χ. την παρακάτω: «Ωρή Ανιά, άμε ωρή τη λούτα στο νερό να σκατατολοήσει» (λούτα είναι η γουρούνα). Στον φοβιτσάρη φωνάζαμε: «Φάτονε μαμούνα» (μαμούνα είναι το σκαθάρι).

Ahmad Reza Darvish, Duel

2012-01-22T15:47:00.000+02:00

Ahmad Reza Darvish, Duel (2004)

http://en.wikipedia.org/wiki/Duel_%282004_film%29

Διαβάζω στη βικιπέδεια ότι πρόκειται για την πιο ακριβή ιρανική παραγωγή που έγινε ποτέ. Αυτό είναι φυσικό, μια και είναι πολεμική ταινία. Βέβαια και η ασπρόμαυρη «Night bus» του Kiumars Poorahmad, την οποία παρουσιάσαμε προχθές είναι πολεμική, αλλά με ελάχιστες πολεμικές σκηνές. Τις σκηνές όμως αυτής της ταινίας θα τις ζήλευε και η πιο πλούσια χουλιγουντιανή παραγωγή. Την οποία βέβαια ξεπερνάει, καθώς η ιστορία δεν κινείται στο απλό μοτίβο πόλεμος-κίνδυνος-διάσωση, αλλά είναι πιο σύνθετη. Ένα χρηματοκιβώτιο κινδυνεύει να πέσει στα χέρια των ιρακινών, καθώς βρίσκεται μέσα σε ένα καταστραμμένο τραίνο πίσω από τις εχθρικές γραμμές. Υποτίθεται ότι περιέχει απόρρητα έγγραφα. Στην πραγματικότητα είναι ολόκληρο καμωμένο από χρυσάφι, το οποίο επρόκειτο να φυγαδευτεί στο εξωτερικό. Ο ήρωας παίρνει εντολή να το σώσει. Το σώζει, αλλά δεν τον παραδίδει στα χέρια αυτού που του έδωσε την εντολή, καθώς υποψιάζεται ότι κάτι ύποπτο συμβαίνει, και θέλει να το παραδώσει σε ανώτερες αρχές. Στην καταδίωξη που ακολουθεί το χρηματοκιβώτιο βουλιάζει στο νερό ενός ποταμού. Ο ήρωας κατηγορείται για προδοσία. Στο τέλος του έργου τον βλέπουμε αντιμέτωπο με αυτόν που του έδωσε την εντολή. Το κιβώτιο έχει ανελκυστεί. Του αποκαλύπτει το μυστικό για το χρηματοκιβώτιο, και του προτείνει να το μοιραστούν. Είναι και άλλοι μαζί τους, όπως και η χήρα γυναίκα του φίλου του ήρωα. Τον μαχαιρώνει ύπουλα. Η γυναίκα τον πυροβολεί, αλλά το όπλο δεν έχει σφαίρες. Αυτός φεύγει με το αμάξι που έχει το χρηματοκιβώτιο. Όμως βρίσκονται στα σύνορα, και πέφτει πάνω σε ναρκοπέδιο. Τινάζεται στον αέρα. Στο τέλος του έργου βλέπουμε τη γυναίκα με άλλους δικούς της σε μιαν άμαξα, με τον μαχαιρωμένο ήρωα, να κυνηγούν ένα τραίνο, μήπως το προφτάσουν να τον παραλάβει.
Το δεύτερο μισό του έργου είναι σαν μια αστυνομική περιπέτεια, αλλά το πρώτο μισό είναι ένα καθαρά πολεμικό έργο. Οι σκηνές, ιδιαίτερα αυτή της καταδίωξης των τανκς, είναι εντυπωσιακές. Και βέβαια η σκηνή στην οποία ιρακινά αεροπλάνα βομβαρδίζουν ένα σταθμό τραίνου, με ένα σωρό πολίτες που προσπαθούν να διαφύγουν από την περιοχή η οποία αναμένεται να πέσει στα χέρια των ιρακινών. Ένα πραγματικό μακελειό αμάχων.
Γράψαμε σε προηγούμενη ανάρτησή μας ότι το τραίνο αποτελεί ένα συνηθισμένο κινηματογραφικό «τόπο». Τα γράμματα του τέλους πέφτουν ενώ εμείς βλέπουμε τις ράγες μέσα από το τραίνο που απομακρύνεται. Τραίνο και ράγες είχαμε δει και άλλες φορές μέσα στο έργο.

Poupe de cire

2012-01-21T11:43:00.000+02:00

Poupe de cire

Manijeh Hekmant, Women’s prison

2012-01-21T11:30:00.002+02:00

Manijeh Hekmant, Women’s prison (2002)

http://en.wikipedia.org/wiki/Manijeh_Hekmat

Η ταινία μου προκάλεσε κάποια αμηχανία. Δεν είδα την σκηνοθέτιδα να έχει κάποια «θέση», την είδα απλά καταγράφει καταστάσεις που ζουν οι φυλακισμένες σε μια ιρανική φυλακή. Μια γυναίκα εκτελείται, μια άλλη αντιμετωπίζει την προοπτική του λιθοβολισμού, μια τρίτη γεννάει σε πλήρη συσκότιση γιατί βρίσκεται σε εξέλιξη μια αεροπορική επιδρομή ιρακινών. Έχουμε ακόμη δυο απόπειρες βιασμού και μια αυτοκτονία. Κεντρικό πρόσωπο είναι η Mitra, η οποία έρχεται αρχικά σε σύγκρουση με την καινούρια αυστηρή διευθύντρια των φυλακών, για να κερδίσει όμως έπειτα την εκτίμησή της.
Ένα πρόβλημα πρόσληψης που αντιμετώπισα είναι σχετικά με την διευθύντρια. Την είδα ως μια κακιά γυναίκα. Να ήταν αυτός ο στόχος της σκηνοθέτιδας; Μάλλον όχι, γιατί κάποια στιγμή την βλέπουμε μέσα στην μοναχική, ανέραστη ζωή της, καθώς προσπαθεί να βάψει τα χείλη της. Και αυτό βέβαια γίνεται πιο ξεκάθαρο στο τέλος. H Mitra αποφυλακίζεται, αφού έχει εκτίσει μια πολύχρονη φυλάκιση για το φόνο του πατριού της. (Η πλοκή διαδραματίζεται σε τρεις χρονικές περιόδους, το 1983, το 1994 και το 2001. Για τις δυο τελευταίες χρονολογίες δεν είμαι απολύτως σίγουρος). Την συνοδεύει η διευθύντρια στην έξοδο. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια μεγάλη σιδερένια πόρτα, την πόρτα της εξόδου. Είναι σκοτεινά. Μάλλον σκηνοθετική αδεία, γιατί είναι απίθανο να πρόκειται για εσωτερική πόρτα. Ανοίγει και αποκαλύπτεται το έξω, λουσμένο σε εκτυφλωτικό φως. Η Μίτρα φεύγει. Η πόρτα κλείνει, και πάλι η σκοτεινιά, με τη διευθύντρια να κατευθύνεται προς τα μέσα. Η υποδήλωση είναι σαφής: Είναι ίσως η πιο φυλακισμένη από όλες τις φυλακισμένες. Έτσι ενώ αρχικά την θεώρησα ως μια κακιά γυναίκα, στο τέλος την συμπόνεσα ως μια τραγική ύπαρξη.

Parviz Kimiavi, The old man and his garden of stones

2012-01-21T11:20:00.002+02:00

Parviz Kimiavi, The old man and his garden of stones (2004)

http://en.wikipedia.org/wiki/Parviz_Kimiavi

Το έργο είναι ντοκιμαντέρ. Παρουσιάζει έναν γέρο, τον Darvish Khan, μια περίεργη προσωπικότητα. Γεννήθηκε κωφάλαλος. Στα νιάτα του ήταν παντοδύναμος, και κυκλοφορεί η φήμη ότι σκότωσε πάνθηρες. Ο ένας του γιος σκοτώθηκε σε ατύχημα, και σε δυο χρόνια πέθανε η γυναίκα του από τη λύπη. Ζει με τον άλλο του γιο, τη νύφη του και τις εγγονές του. Φοράει τομάρια λύκων που έχει σκοτώσει, και κάθε μέρα διασκεδάζει τις εγγονές του, πριν πάνε για το σχολείο, παριστάνοντας τον λύκο. Αυτές τον υπεραγαπούν και τον φροντίζουν.
Μια μέρα που ήταν ξαπλωμένος κάτω από ένα δένδρο έπεσε δίπλα του μια πέτρα-μετεωρίτης. Περίμενε να κρυώσει, την μάζεψε, και την κρέμασε σε ένα δένδρο περνώντας από την τρύπα που υπήρχε στη μέση της ένα σύρμα. Άρχισε να μαζεύει πέτρες, που κάποιες ήταν τεράστιες κοτρώνες, τις οποίες κρεμούσε πάνω σε κορμούς δένδρων. Έτσι φτιάχτηκε αυτός ο παράξενος κήπος με τις πέτρες. Οι τοπικές αρχές σκέφτηκαν να τον αξιοποιήσουν ως τουριστικό αξιοθέατο. Η οικογένεια φοβάται μήπως καταπατήσουν την φάρμα τους που είναι δίπλα, και καταστρέψουν τις καλλιέργειές του.
Ενδιαφέρουσα ταινία, με αυτόν τον περίεργο αλλά και αξιόλογο άνθρωπο και τον πρωτότυπο κήπο του.

Kamal Tabrizi, Marmoulak (Σαύρα)

2012-01-20T11:34:00.002+02:00

Kamal Tabrizi, Marmoulak (Σαύρα) (2003)

http://pro.imdb.com/name/nm0846092/
http://en.wikipedia.org/wiki/Kamal_Tabrizi
http://www.opendemocracy.net/arts-Film/article_2016.jsp

Είναι η δεύτερη ταινία που είδα του Tabrizi, μετά τη «Μητρική αγάπη». Την ταινία την είδα πριν καιρό. Ένας φυλακισμένος που δραπετεύει με τα ρούχα ενός κληρικού, υποχρεώνεται να υποδυθεί τελικά τον κληρικό, κερδίζοντας την αγάπη των ενοριτών του. Είναι μια από τις ωραιότερες και πιο σπαρταριστές κωμωδίες που είδα ποτέ. Και επειδή δεν την καλοθυμούμαι (θυμάμαι μόνο ότι γέλασα πάρα πολύ), θα παραθέσω τον παρακάτω σύνδεσμο στον οποίο γράφονται αρκετά για την ταινία.
http://www.crawfordsworld.com/rob/apcg/Iran/Marmulak/Marmulak.htm

Kiumars Poorahmad, Night bus

2012-01-20T10:52:00.000+02:00

Kiumars Poorahmad, Night bus (2007)

http://www.imdb.com/name/nm0014160/

Το έργο είναι μια καταγγελία του πολέμου, δείχνοντας ότι οι λαοί δεν έχουν τίποτα να χωρίσουν, οι ηγέτες με τα συμφέροντά τους είναι αυτοί που τους σπρώχνουν στο αιματοκύλισμα.
Το λεωφορείο μεταφέρει 38 αιχμάλωτους ιρακινούς. Τους συνοδεύουν ένας δεκαοχτάρης νεαρός και ένας άλλος στρατιώτης, ενώ το λεωφορείο το οδηγεί ένας ηλικιωμένος οδηγός που έχει ξύλινο πόδι. Στην πορεία αποδεικνύεται ότι ο άλλος στρατιώτης ξέρει έναν από τους αιχμαλώτους, που είναι φοιτητή ιατρικής. Είχαν συναντηθεί σε ένα τραίνο στην Κωνσταντινούπολη. Πιάνουν φιλική κουβέντα. Όταν πληγώνεται στα μάτια από μια έκρηξη ο αιχμάλωτος αυτός τον περιποιείται.
Γράψαμε στην προηγούμενη ανάρτησή μας για το Day break του Hamid Rahmanian ότι οι ταινίες σινεφίλ είναι ciné à thèse, δεν υπογραμμίσαμε όμως τη σημασία της πλοκής, καθώς είναι αυτή που κρατάει το ενδιαφέρον του θεατή. Εδώ, στην αρχή της ταινίας, βλέπουμε δυο αιχμαλώτους να έχουν ο ένας ένα μαχαίρι και ο άλλος ένα περίστροφο, καλά κρυμμένα. Υπάρχει λοιπόν η αναμονή ότι κάτι θα συμβεί. Και βέβαια συμβαίνει κάποια στιγμή το αναμενόμενο, οι ιρανοί βρίσκονται αιχμάλωτοι των ιρακινών. Όμως και πάλι έχουμε ανατροπή, καθώς ένας αιχμάλωτος είναι ιρακινός μόνο από τον πατέρα, η μητέρα του είναι ιρανή. Επαναλαμβάνει πολλές φορές, κάποια φορά με τρόπο κωμικό, το πώς επικοινωνούσαν οι άνθρωποι που βρίσκονταν στα σύνορα, και πόσοι γάμοι είχαν γίνει ανάμεσα σε ιρακινούς/ές και ιρανούς/ές. Ξεγελάει τον ιρακινό αξιωματικό, και η κατάσταση περιέρχεται πάλι στα χέρια των ιρανών. Και ο φοιτητής της ιατρικής, που είναι κούρδος, αναφέρεται στη γενοκτονία του λαού του από τον Σαντάμ.
Ασπρόμαυρη ταινία, κυρίως μαύρη (ένα μεγάλο μέρος της πλοκής διαδραματίζεται τη νύχτα), όπως μαύρος είναι και ο πόλεμος.

Hamid Rahmanian, Day break

2012-01-20T10:10:00.003+02:00

Hamid Rahmanian, Day break (2005)

http://www.hamidrahmanian.com/about.html http://www.blogger.com/img/blank.gif
http://www.hamidrahmanian.com/
http://www.imdb.com/name/nm0706740/

Ο cinephil κινηματογράφος είναι περίπου cine à thèse (κατά το roman à thèse), σε αντίθεση με τον εμπορικό κινηματογράφο στον οποίο αυτό που μετράει μόνο είναι η απόλαυση μιας ιστορίας που έχει τέλος (τελείας κατά τον Αριστοτέλη, όπως και στην τραγωδία). Στον σινεφίλ κινηματογράφο η ιστορία εξαφανίζεται μπροστά στη θέση. Αυτό φαίνεται πολύ χαρακτηριστικά στις ταινίες με ανοιχτό τέλος. Μια τέτοια ταινία είναι το Day break, μια καταδίκη της θανατικής ποινής. Η εκτέλεση του ήρωα έχει αναβληθεί τρεις φορές. Την τέταρτη; Βλέπουμε την εκτέλεσή του, όμως, σε εφέ απροσδόκητου, αυτή αποδεικνύεται ότι ήταν ένας εφιάλτης, μια ονειροφαντασία, την παραμονή της εκτέλεσής του. Την ημέρα της εκτέλεσής του, την αυγή (day break) βλέπουμε τους φρουρούς να τον παίρνουν από το κελί του. Και η ταινία τελειώνει. Τον εκτέλεσαν τελικά; Για τον Rahmanian δεν έχει σημασία. Αυτό που έχει σημασία είναι να «εκτελεστεί» η θανατική ποινή, να καταργηθεί μια και καλή, όπως στη χώρα μας, όπως και σε ένα σωρό άλλες χώρες.
Έχω ξαναγράψει για το ανοικτό τέλος, πάλι μιλώντας για τον ιρανικό κινηματογράφο. Τέτοια παραδείγματα είναι η «Όμορφη πόλη» και «Ένας χωρισμός» του Asghar Farhadi, και το Copie conforme του Αμπάς Κιαροστάμι. Εδώ είναι ο σύνδεσμος:
http://hdermi.blogspot.com/2011/11/asghar-farhadi.html

Gholam Reza Ramezani, Hayat

2012-01-19T13:15:00.000+02:00

Gholam Reza Ramezani, Hayat (2005)

http://www.imdb.com/name/nm0708214/
http://www.dotgrex.com/kinderfilmfest/2005/English/Journalists/int-483.html
http://davidblogstars.blogspot.com/2011/03/gholam-reza-ramezani-hayat-aka-children.html

Η ταινία έχει ως θέμα τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένα μικρό κορίτσι στις σπουδές του. Η Χαγιάτ πρέπει να περάσει σε κάποιες εξετάσεις, γιατί αλλιώς ο πατέρας της δεν θα την αφήσει να συνεχίσει το σχολείο. Την ημέρα των εξετάσεων αρρωσταίνει ο πατέρας της, και η μητέρα της τον πηγαίνει στο νοσοκομείο. Η Χαγιάτ πρέπει να αφήσει κάπου το μωρό για να πάει στο σχολείο. Δεν βρίσκεται κανείς να το αναλάβει, ούτε ο αδελφός της, που και αυτός είναι μαθητής. Μια φίλη της προθυμοποιείται να το κρατήσει, αλλά πρέπει να ζητήσει την άδεια από τη μητέρα της. Τη συμβουλεύει να πει ψέματα, ότι έχει κάποια δουλειά. Αυτή λέει την αλήθεια για τις εξετάσεις, με αποτέλεσμα η μητέρα της φίλης της να αρνηθεί, αφού της κάνει πρώτα ένα κήρυγμα ότι τα κορίτσια δεν πρέπει να πηγαίνουν στο σχολείο αλλά να μαθαίνουν να μαγειρεύουν, να πλέκουν, να κεντούν, να κάνουν δουλειές του σπιτιού, πράγματα που θα κάνουν τον άντρα τους ευτυχισμένο.
Το αφηγηματικό ενδιαφέρον δομείται πάνω στο σασπένς: θα τα καταφέρει το κορίτσι να φτάσει έγκαιρα στο σχολείο; Πολλές ιρανικές ταινίες στηρίζονται πάνω σε ένα παρόμοιο σασπένς, όπως το «Πιθάρι» και το «Κλειδί» του Ebrahim Forouzesh, «Ο Βούδας κατάρρευσε από ντροπή» της Hana Makhmalbaf, το «Άσπρο μπαλόνι» και ο «Καθρέφτης» του Jafar Panahi, ο «Ποδηλάτης» του Mohsen Makhmalbaf, και θα υπάρχουν ασφαλώς και άλλες που μου διαφεύγουν αυτή τη στιγμή.
Το τέλος είναι πολύ ευφάνταστο. Ο δάσκαλος είχε αρνηθεί στη Χαγιάτ να φέρει το μωρό στην τάξη, γιατί θα έκλαιγε και θα ενοχλούσε τις άλλες μαθήτριες που θα έγραφαν το διαγώνισμα. Αφού κάνει και άλλες αποτυχημένες προσπάθειες να το αφήσει κάπου, βρίσκει τελικά τη λύση. Το βάζει σε μια κούνια α λα αιώρα, στηριγμένη ανάμεσα σε δυο δέντρα. Τη μεριά που δείχνει προς το σχολείο τη δένει με ένα σκοινί, την άλλη άκρη του οποίου την περνά κρυφά μέσα από το παράθυρο. Όταν το μωρό αρχίζει να κλαίει μια συμμαθήτριά της που είναι δίπλα στο παράθυρο τραβά το σκοινί και έτσι νανουρίζεται το μωρό. Η δασκάλα που έφερε τα θέματα και ο δάσκαλος του σχολείου το ανακαλύπτουν, μαζί με μας, που μέχρι εκείνη τη στιγμή βλέπαμε το σκοινί και δεν καταλαβαίναμε τι ρόλο έπαιζε. Η ταινία τελειώνει με τη δασκάλα να τραβάει αυτή το σκοινί, ώστε οι μαθήτριες να γράφουν απερίσπαστες.
Ήταν μια πάρα πολύ ωραία ταινία, που την απόλαυσα.

Alan Wistfull, Οσάμα Μπιν Λάντεν

2012-01-19T13:13:00.001+02:00

Alan Wistfull, Οσάμα Μπιν Λάντεν (μετ. Βίκυ Χατζοπούλου Νίκος Τσαπαρής), Εκδόσεις Περίπλους 2001, σελ. 205

Η πρόσληψη μιας αφήγησης γίνεται πάντα μέσα στο πλαίσιο του πριν και του μετά, και το πόσο αυτό τον πριν και το μετά είναι γνωστά στον αναγνώστη. Σε μια δημοσιογραφική «αφήγηση» για ένα επικαιρικό ζήτημα, ξέρουμε το πριν, αλλά το μετά το αγνοούμε, αν και συχνά εικοτολογούμε λίγο πολύ γι’ αυτό. Παράδειγμα η «αφήγηση» για την κρίση που περνάει αυτή τη στιγμή η χώρα μας. Σε μια ευθύγραμμη αφήγηση σε ένα μυθιστόρημα π.χ. γνωρίζουμε το πριν, και υπάρχει το σασπένς για το μετά. Στην τραγωδία ξέρουμε το μετά, έτσι σε κάθε σημείο της αφήγησης αισθανόμαστε τον έλεο για τον τραγικό ήρωα γιατί ξέρουμε τι τον περιμένει. Και σε άλλες αφηγήσεις (λογοτεχνικές, κινηματογραφικές, θεατρικές) γνωρίζουμε το τέλος, και αισθανόμαστε σε κάθε σημείο της αφήγησης αισθήματα που προσδιορίζονται σε μεγάλο βαθμό από τη γνώση μας αυτού του τέλους.
Το βιβλίο του Άλαν Γουίστφουλ «Οσάμα Μπιν Λάντεν, ιστορία και μύθος» εκδόθηκε τον Οκτώβρη του 2001. Πριν ένα μήνα είχαν καταρρεύσει οι δίδυμοι πύργοι με τα τόσα θύματα, και το όνομα Οσάμα Μπιν Λάντεν βρισκόταν στην επικαιρότητα. Θεωρήθηκε ως ο διοργανωτής του κτυπήματος, και έγινε ο υπ’ αριθμόν ένα καταζητούμενος τρομοκράτης. Η ζωή του και η δράση του άρχισαν να ενδιαφέρουν ένα πολυάριθμο κοινό, και το ενδιαφέρον αυτό το εκμεταλλεύτηκε ο Alen Wistful για να γράψει αυτό το βιβλίο για τη ζωή του και τη δράση του.
Πόσο πούλησε στις αγγλόφωνες χώρες; Σε πόσες γλώσσες μεταφράστηκε; Στην Ελλάδα τι πωλήσεις έκανε; Αυτά τα πράγματα δεν τα ξέρουμε, αυτό που ξέρουμε είναι ότι ένα αντίτυπο ξέπεσε στις προσφορές της Πρωτοπορίας, και από 3.750 δραχμές ή 11 ευρώ έπεσε στα 2.50. Το θέμα Μπιν Λάντεν δεν έχει πια ενδιαφέρον.
Σήμερα, ένα χρόνο περίπου μετά την επιτυχημένη επιχείρηση των αμερικανών κομάντος στο κρησφύγετο του Οσάμα Μπιν Λάντεν στο Πακιστάν από την οποία βγήκε νεκρός, το βιβλίο αυτό «διαβάζεται» διαφορετικά από ό,τι το 2001, όταν ο αναγνώστης διάβαζε «Αν και οι αμερικανικές επιθέσεις εναντίον του Μπιν Λάντεν μπορεί να στείλουν ένα ηχηρό μήνυμα στον κόσμο, είναι μάλλον απίθανο να καταφέρουν να σκοτώσουν και τον ίδιο» (σελ. 101). Ο Wistful κράτησε πισινή: έγραψε «μάλλον». Τελικά κατάφεραν να τον σκοτώσουν.
Το βιβλίο χωρίζεται στα παρακάτω κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο έχει τίτλο «Τι είναι στ’ αλήθεια ο Μπιν Λάντεν;» όπου δίνεται μια δημοσιογραφική περιγραφή του. Το επόμενο κεφάλαιο έχει τίτλο, «Παρακολουθώντας τη φαμίλια Μπιν Λάντεν», όπου διαβάζουμε για τον Σαουδάραβα Ονάση, πατέρα του Οσάμα Μπιν Λάντεν, που από φτωχός θυρωρός έγινε ένας από τους πλουσιότερους άραβες επιχειρηματίες με στενούς δεσμούς με τη βασιλική οικογένεια, για να ακολουθήσει το κεφάλαιο «Οσάμα Μπιν Λάντεν, βίος και πολιτεία». Το επόμενο κεφάλαιο που έχει τίτλο «Τι είπαν οι δημοσιογράφοι που τον συνάντησαν» αποτελεί παράθεση δημοσιογραφικών κειμένων για τον Μπιν Λάντεν. Ακολουθεί ένα χρονολόγιο «επιγραμματικά, με βάση έγκυρες πηγές», ενώ στη συνέχεια έχουμε «Τι είπε ο ίδιος ο Μπιν Λάντεν όταν μίλησε». Το τελευταίο κεφάλαιο απαρτίζεται πάλι από ξένα κείμενα, «Προσωπικότητες μιλούν για τον Μπιν Λάντεν μετά το χτύπημα της 11/9/2001». Το βιβλίο τελειώνει με τις «Σημειώσεις για την πολιτική κατάσταση της περιοχής γύρω από το Αφγανιστάν». Τελικά είναι ένα βιβλίο δομημένο πολύ έξυπνα, στηρίζοντας την προσωπογράφηση του Μπιν Λάντεν πάνω και σε πολλές έξωθεν μαρτυρίες.
Θα αντισταθώ στον πειρασμό να σχολιάσω πράγματα που διάβασα στο βιβλίο, ορισμένα από τα οποία είναι ανατριχιαστικά. Είναι μεγάλη η κουβέντα για το Ισλάμ και για τους φανατικούς του, για να την ξεκινήσω εδώ. Θα παραθέσω μόνο ένα απόσπασμα από το Κοράνι, που βρίσκεται στην αρχή του βιβλίου, με την επιφύλαξη ότι είναι μετάφραση της μετάφρασης: «Ο Αλλάχ θα σας καλέσει να βαδίσετε εναντίον ενός λαού πάρα πολύ ισχυρού. Θα τον πολεμήσετε μέχρι που οι άνθρωποί του να γίνουν μουσουλμάνοι. Αν υπακούσετε στη διαταγή αυτή, ο Αλλάχ θα σας ανταμείψει. Αν όμως φανείτε απρόθυμοι η τιμωρία σας θα είναι επώδυνη» (Κοράνιο ΜΗ, 15).

Rakhshan Etemad,Under the skin of the city, Our times, Gilaneh

2012-01-18T09:06:00.002+02:00

Rakhshan Etemad,Under the skin of the city, Our times, Gilaneh

http://en.wikipedia.org/wiki/Rakhshan_Bani-E%27temad

Under the skin of the city (2001)
Είναι μια ταινία που εστιάζει στα ματαιωμένα όνειρα, αλλά και στην καταπίεση που υφίσταται η γυναίκα ως αδελφή, ως σύζυγος, ως κόρη. Ο γιος έχει όλες τις καλές προθέσεις όταν ξεσπιτώνει τη μητέρα του πουλώντας στο σπίτι για να πάρει παράνομη βίζα και να πάει στην Ιαπωνία να δουλέψει, όμως την πληρώνουν όλοι τους, και πρώτη απ’ όλους η μάνα που αγαπά.

Our times (2002)
Η ταινία είναι ένα ντοκιμαντέρ, που φαινομενικά έχει ως θέμα την δεύτερη προεκλογική εκστρατεία του Χαταμί, νομίζω το 2000, (ο σύνδεσμος παρακάτω γράφει αρκετά για τον Χαταμί, όμως σήμερα δεν μπορώ να τον ανοίξω καθώς έχει μαυρίσει, σε μια 24ωρη διαμαρτυρία για ένα νομοσχέδιο που προωθούν οι ΗΠΑ που θα πλήξει το ανοικτό και ελεύθερο ίντερνετ), ενώ στην πραγματικότητα κυρίως θέμα είναι η ζωή μιας γυναίκα υποψηφίου στις τότε προεδρικές εκλογές. Η υποψηφιότητά της, όπως και άλλων γυναικών, είχε ως στόχο να δείξει στον ιρανικό λαό «να, και εμείς οι γυναίκες είμαστε εδώ». Είναι μια βασανισμένη γυναίκα, πολύ φτωχή, που ψάχνει απεγνωσμένα να βρει σπίτι, μια και η σπιτονοικοκυρά της τη διώχνει γιατί παντρεύει το γιο της. Και εδώ πάλι μπαίνει το θέμα της καταπίεσης της γυναίκας: εκτός του ότι τα νοίκια είναι πανάκριβα, οι ιδιοκτήτες δεν θέλουν να νοικιάσουν σπίτι σε μια γυναίκα μόνη (ζει με τη μητέρα της και την κόρη της. Τους δυο άντρες που είχε τους χώρισε όταν ως τοξικομανείς κατέληξαν στη φυλακή). Θα καταφέρει να βρει τελικά σπίτι χάρη στην οικονομική βοήθεια του συνεργείου της Etemad που κάνει το ντοκιμαντέρ.
Θα το ξαναπώ, δεν υπάρχει ιρανή σκηνοθέτης που να μην έχει ως θέμα στις ταινίες της (ίσως να υπάρχει και καμιά εξαίρεση που μου διαφεύγει) την καταπίεση της γυναίκας στον ισλαμικό κόσμο.
Όμως να γράψω δυο λόγια και για το ιστορικό background, όπως το κατάλαβα από τον παρακάτω σύνδεσμο. Ο ισλαμισμός με τις απαγορεύσεις του ήλθε σε σύγκρουση με τους νέους (τουλάχιστον σε δυο ταινίες είδα τους φρουρούς της επανάστασης να μπουκάρουν σε πάρτι που έκαναν κρυφά οι νέοι και να τους συλλαμβάνουν) οι οποίοι υποστήριξαν τον μεταρρυθμιστή Χαταμί. Με την εκπνοή της δεύτερης θητείας του, καθώς δεν είχε πια δυνατότητα εξαιτίας του συντάγματος να είναι υποψήφιος για τρίτη συνεχή θητεία, αλλά και εξαιτίας της απογοήτευσης του κόσμου που δεν προχώρησε όσο υποσχόταν στις μεταρρυθμίσεις (οι συντηρητικοί ισλαμιστές κρατούσαν θέσεις κλειδιά, μετά την εξέγερση του 1979 που ανέτρεψε τον Σάχη και έφερε τον Αγιατολάχ Χομεϊνί στην εξουσία, και τον Μπανί Σαντρ, τον προοδευτικό μη ισλαμιστή πρόεδρο, ένα χρόνο μετά, στην εξορία), τις εκλογές τις κερδίζει ο συντηρητικός υποψήφιος. Και βέβαια, όντας οι συντηρητικοί ισλαμιστές στην εξουσία στις επόμενες εκλογές το 2009, στις οποίες ο Χαταμί είχε αποσυρθεί για χάρη του άλλου μεταρρυθμιστή υποψήφιου, του Μουσαβί, με βία και νοθεία κατάφεραν να τις κερδίσουν. Αυτό πυροδότησε μεγάλες διαδηλώσεις του κόσμου που πνίγηκαν στο αίμα.
Στον παρακάτω σύνδεσμο διάβασα και αυτό: μια εγγονή του Αγιατολάχ Χομεϊνί, παντρεμένη με τον αδελφό του Χαταμί, είναι ακτιβίστρια για τα ανθρώπινα δικαιώματα των γυναικών στο Ιράν.
http://en.wikipedia.org/wiki/Mohammad_Khatami

Gilaneh (2004)
Η ταινία αναφέρεται στον ιρανο-ιρακινό πόλεμο. Χωρίζεται σε δυο μέρη. Στο πρώτο μέρος (1988), η ταινία αναφέρεται στην αγωνία μιας μητέρας, της Γκιλανέ, για το γιο της που είναι στον πόλεμο, αλλά και για τον γαμπρό της. Πηγαίνουν από το χωριό στην Τεχεράνη, που βομβαρδίζεται συνεχώς. Η έγκυος κόρη της βλέπει εφιάλτες (έτσι ξεκινάει η ταινία), ακόμη και στο λεωφορείο με το οποίο ταξιδεύουν, όταν την παίρνει ο ύπνος. Στο δρόμο συναντούν τους ξεσπιτωμένους, που μένουν σε σκηνές. Φτάνουν στο διαμέρισμα του γιου, και το βρίσκουν άδειο από έπιπλα. Αμέσως μετά χτυπούν οι σειρήνες. Δέχονται επίθεση με ρουκέτες. Μια θα σκάσει πολύ κοντά. Η κόρη παθαίνει υστερική κρίση, η μητέρα την αγκαλιάζει.
Το δεύτερο μέρος της ταινίας διαδραματίζεται 15 χρόνια αργότερα, στο σπίτι στο χωριό. Ο γιος είναι ανάπηρος και τον περιποιείται η μητέρα του. Στην τηλεόραση βλέπουν την επίθεση των αμερικανών στο Ιράκ. Θεία δίκη. Ένας γιατρός που έρχεται να δει τον γιο, είναι με το ένα χέρι. Μάλλον το έχασε κι αυτός στον πόλεμο. Ο γιος θέλει να πάει στο νοσοκομείο για να μην υποφέρει η μητέρα του. Η μητέρα του, βλέποντας τις άθλιες συνθήκες του νοσοκομείου όπου είχε πάει αρχικά, τον παίρνει σπίτι. Πόσο να αντέξει, γριά γυναίκα; Ο γιατρός του βγάζει από το μυαλό την ιδέα της ευθανασίας, αν θέλει να πεθάνει, να το κάνει μόνος του. Η ταινία τελειώνει δείχνοντας τον γιατρό να φεύγει από το σπίτι.
Έξυπνη ταινία. Δείχνει τη φρίκη του πολέμου όχι όπως κάνουν κάποιες αμερικάνικες ταινίες, με το να εστιάζουν στους ανάπηρους βετεράνους του Βιετνάμ, αλλά στον αντίκτυπο που έχει ο πόλεμος στις μανάδες.

Sam Ali Kashaniwas, Tehran, another side

2012-01-16T11:58:00.001+02:00

Sam Ali Kashaniwas, Tehran, another side

http://www.payvand.com/news/09/sep/1097.html

Ένας νεαρός ιρανοαμερικανός επισκέπτεται την Τεχεράνη. Το ντοκιμαντέρ αυτό το είχα ξαναδεί, αλλά το είδα πάλι μετά το ενδιαφέρον που άρχισα να έχω για το βίντεο και το ντοκιμαντέρ (ανάρτησα ήδη τα πρώτα 3 βιντεάκια μου ευρύτερου ενδιαφέροντος). Ήθελα να πάρω ιδέες, μια και σκοπεύω, μετά το βιβλίο που έγραψα για το χωριό μου, να γυρίσω και ένα ντοκιμαντέρ γι’ αυτό.
Καλό ντοκιμαντέρ, δείχνει πολλές πλευρές της σύγχρονης Τεχεράνης, ιδιαίτερα πλευρές που αφορούν την νεολαία όπως είναι η μουσική. Μου φάνηκε όμως αφελές να απαντάει συνεχώς στην αφέλεια κάποιων αμερικανών, που πιστεύουν ότι στην Τεχεράνη υπάρχουν ακόμη γαϊδουράκια και καμήλες.

Granaz Moussavi, My Tehran for sale

2012-01-16T02:09:00.001+02:00

Granaz Moussavi, My Tehran for sale (2009)

http://en.wikipedia.org/wiki/Granaz_Moussavi
http://www.imdb.com/title/tt1368864/plotsummary
http://www.abc.net.au/pm/content/2011/s3337131.htm

Πρόκειται για ένα έργο που κινείται στην μικροκλίμακα της προσωπικής μοίρας, αλλά και στη μεγακλίμακα ενός ευρύτερου περίγυρου. Το έργο ξεκινάει με ένα πάρτι που το ανακαλύπτουν οι αρχές. Οι συμμετέχοντες συλλαμβάνονται και μαστιγώνονται. Μαθαίνουμε επίσης ότι οι αρχές κατάσχουν τα δορυφορικά πιάτα, για να μην έχουν επαφή οι ιρανοί με τον έξω κόσμο. Ακόμη οι underground θεατρικές πρωτοβουλίες διώκονται.
Η ηρωίδα συμμετέχει στο πάρτι αλλά τη γλιτώνει, γιατί τη στιγμή των συλλήψεων βρισκόταν εκτός με τον φίλο της. Η οικογένειά της την απαρνιέται, δεν μαθαίνουμε γιατί, υποπτευόμαστε όμως λόγω του ελεύθερου στυλ ζωής της. Ονειρεύεται τη μετανάστευση, και κάποια στιγμή αρχίζει τις επαφές με την πρεσβεία της Αυστραλίας. Όταν αποκαλύπτεται ότι έχει aids την εγκαταλείπει ο φίλος της. Τη στηρίζει όμως η φίλη της. Τώρα πια αποκλείεται ο δρόμος της νόμιμης μετανάστευσης, η μόνη επιλογή είναι να φύγει κρυφά από τη χώρα. Θα πουλήσει ό,τι έχει και δεν έχει για να εξοικονομήσει τα χρήματα (My Tehran for sale). Πάλι θα συναντήσει δυσκολίες.
Είναι μια πολύ καλή ταινία που απέσπασε πολλές διακρίσεις σε διάφορα φεστιβάλ.

Kambuzia Partovi, Border café

2012-01-15T22:52:00.000+02:00

Kambuzia Partovi, Border café (2005)

http://filmsufi.blogspot.com/2009/07/cafe-transit-kambuzia-partovi-2005.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Kambuzia_Partovi

Και αυτό το έργο το είδα πριν μήνες. Είναι έργο φεμινιστικό. O Partovi εξάλλου είναι ο σεναριογράφος του «Κύκλου», ενός φεμινιστικού έργου του Jafar Panahi, απαγορευμένου στο Ιράν. Μια χήρα γυναίκα μετά το θάνατο του άντρα της λειτουργεί μόνη της το συνοριακό καφενείο, το οποίο εκτός από καφέ προσφέρει και μικρά γεύματα. Αντιστέκεται με επιμονή στις εκκλήσεις του κουνιάδου της να κλείσει το καφενείο και να τον παντρευτεί, αν και είναι ήδη παντρεμένος, σύμφωνα με τα τοπικά έθιμα. Αυτή αντιστέκεται. Στο τέλος αυτός θα πείσει τις αρχές να της κλείσουν το καφενείο. Στο τέλος την βλέπουμε να ανοίγει ένα άλλο, με τη βοήθεια ενός από το προσωπικό της, νομίζω του μάγειρά της.
Στον πρώτο σύνδεσμο πάνω υπάρχει εκτενής περίληψη της πλοκής και ανάλυση του έργου. Θα διαφωνήσουμε με τον συντάκτη της, που θέλει τον κουνιάδο να κινείται μόνο από τη διάθεση να ακολουθήσει την παράδοση. Δυο είναι τα βασικά του κίνητρα: του έχει γυαλίσει η νύφη του, και θέλει να της κλείσει το καφενείο γιατί κάνει ζημιά στο δικό του.
Να προσθέσουμε ότι την Reyhan την βλέπουμε και με τα μάτια δυο ανθρώπων: ενός έλληνα φορτηγατζή που σταματάει συχνά για να φάει στο καφενείο της, και μιας νεαρής ρωσίδας που η Reyhan την έσωσε από τους σωματέμπορους. Με τις αφηγήσεις τους ξεκινάει το έργο.

Hassan Yektapanah, Djomeh

2012-01-15T22:23:00.001+02:00

Hassan Yektapanah, Djomeh (2000)

http://www.albany.edu/writers-inst/webpages4/filmnotes/fns02n1.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Djomeh

Ο πρώτος σύνδεσμος περιέχει αρκετές λεπτομέρειες για το έργο. Το είδα πριν μήνες, όταν το πρόβαλε το cine+, που θυσιάστηκε στο βωμό της λιτότητας. Δεν ξέρω αν βρίσκεται στα αιτήματα της ΠΟΣΠΕΡΤ η επαναλειτουργία του.
Ένας νεαρός Αφγανός που δουλεύει σε κάποιον που εμπορεύεται γάλα ερωτεύεται μια κοπέλα από το διπλανό χωριό. Την φλερτάρει. Δεν θα την κατακτήσει. Είναι ένα συγκινητικό έργο, που αναφέρεται στον ανεκπλήρωτο έρωτα και στον ρατσισμό.

Forugh Farrokhzad, The house is black

2012-01-15T22:05:00.002+02:00

Forugh Farrokhzad, The house is black (1962)

http://en.wikipedia.org/wiki/Forough_Farrokhzad
http://www.forughfarrokhzad.org/

Ένα συγκλονιστικό έργο για μια αποικία λεπρών στο Ιράν, από την άδοξα χαμένη, σε νεαρή ηλικία, σκηνοθέτιδα. Ένα μέρος από το ντοκιμαντέρ αυτό, διάρκειας 22 λεπτών, συνοδεύεται με αφήγηση, ενώ ένα άλλο με απαγγελία ποιημάτων. Τέτοιες εικόνες λεπρών δεν έχουμε από τα ελληνικά ντοκιμαντέρ για την Σπιναλόγκα. Ήταν συγκλονιστικές.

Justin Mashouf, Warring factions

2012-01-15T15:43:00.003+02:00

Justin Mashouf, Warring factions (2009)

http://www.quotesby.co.uk/movies/warring_factions-m142912/

Πρόκειται για ένα ντοκιμαντέρ ενός ιρανοαμερικανού που επισκέπτεται την πατρίδα του. Φιλμογραφεί σκηνές με την οικογένειά του, με τους φίλους του, σκηνές από την Τεχεράνη, και από ένα περίεργο άθλημα που δεν το είχα ξαναδεί. Στο video-clip παίρνετε μια ιδέα. Η επιστροφή στην Αμερική είναι δύσκολη, μετά τις τεταμένες σχέσεις Ιράν ΗΠΑ. Μου έδωσε μια ιδέα πώς μπορεί να φτιαχτεί ένα ντοκιμαντέρ. Ένα δεύτερο άτομο αποτελεί μάλλον μια αναγκαιότητα.

Jafar Panahi, Most of his movies

2012-01-15T15:21:00.001+02:00

Jafar Panahi, Most of his movies

Βιογραφία και φιλμογραφία, στη Βικιπαίδεια
http://en.wikipedia.org/wiki/Jafar_Panahi#Filmography

Το άσπρο μπαλόνι, 1995
Το έργο βραβεύτηκε με το χρυσό φοίνικα στις Κάννες. Το έργο το είδαμε και το ξαναείδαμε, πριν χρόνια. Ένα κοριτσάκι παίρνει χρήματα από τη μητέρα του για να αγοράσει χρυσόψαρα. Κουβαλώντας το χαρτονόμισμα όμως αντιμετωπίζει ένα σωρό περιπέτειες. Στο τέλος το χαρτονόμισμα του πέφτει μέσα στη σχάρα ενός οχετού. Ένα μεγάλο μέρος της ταινίας αναφέρεται στις προσπάθειες να βγάλουν αυτό το χαρτονόμισμα. Θα το καταφέρουν στο τέλος με τη βοήθεια ενός νεαρού Αφγανού που πουλάει μπαλόνια. Συγκινητική ταινία, που αναδεικνύει το γεγονός ότι και τα μικρά παιδιά μπορούν να περνάνε μεγάλες αγωνίες στη ζωή τους.
Ο Καθρέπτης, 1997
Έχουμε γράψει εδώ:
http://hdermi.blogspot.com/2010/03/blog-post_15.html
Ο κύκλος, 2000
Και αυτή την ταινία την είδαμε, σίγουρα δυο φορές. Αναφέρεται στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν κάποιες γυναίκες στο Ιράν. Μια ετοιμόγεννη, τρεις άρτι αποφυλακισμένες, μια έγκυος που θέλει να κάνει έκτρωση, μια που παρατάει με σπαραγμό ψυχής το μικρό κοριτσάκι της για να βρει μια καλύτερη τύχη, μια πόρνη… Μεγάλο θέμα η θέση της γυναίκας στη σύγχρονη κοινωνία, και ιδιαίτερα στις ισλαμικές χώρες.
Crimson gold, 2003
Και αυτή την ταινία την είδαμε δυο φορές. Ο Παναχί την εμπνεύστηκε από πραγματικό γεγονός. Ο ήρωας της ταινίας, ντελιβεράς πίτσας, συνειδητοποιεί σε διάφορες καταστάσεις την ταπεινή κοινωνική του θέση σε σχέση με πολλούς από τους πελάτες που εξυπηρετεί. Ένα πρωί πηγαίνει στον κοσμηματοπώλη που λίγες μέρες πριν, όταν είχε πάει να αγοράσει ένα δαχτυλίδι για την αρραβωνιαστικιά του, τον είχε διώξει περιφρονητικά αφού κατάλαβε πόσο φτωχός ήταν και δεν μπορούσε να αγοράσει κανένα από τα δαχτυλίδια του. Τον απειλεί με το πιστόλι του. Ο κοσμηματοπώλης όμως προλαβαίνει να πατήσει τον συναγερμό. Αυτό του στοιχίζει τη ζωή. Το κοσμηματοπωλείο περικυκλώνεται από αστυνομικούς. Ο ήρωάς μας στο τέλος θα αυτοκτονήσει. Η ταινία ξεκινάει από το τέλος, δείχνοντας στη συνέχεια τα επεισόδια που τον έσπρωξαν σ’ αυτή την πράξη.
Off-side, 2006
Έχουμε γράψει εδώ:
http://hdermi.blogspot.com/2008/06/murder-by-numbers-off-side.html

Fereydoun Jeyrani, Salad e fasl

2012-01-15T10:09:00.000+02:00

Fereydoun Jeyrani, Salad e fasl, Χωριάτικη σαλάτα (2005)

http://www.imdb.com/name/nm0423167/
http://www.fandango.com/fereydounjeyrani/filmography/p350262

Τα περισσότερα ιρανικά έργα είναι κοινωνικά, έτσι βλέποντας την «Χωριάτικη σαλάτα» μου δημιουργήθηκαν αντίστοιχες αναμονές: μια ρομαντική ιστορία, μοτίβο της σταχτοπούτας, χάπι εντ, κάτι σαν το Pretty woman με την Julia Roberts. Η φτωχούλα (που εδώ είναι κάτι παραπάνω από φτωχούλα, είναι πορτοφολού) τα φτιάχνει με επεισοδιακό τρόπο με τον πλούσιο. Τον χρειάζεται οπωσδήποτε, όχι μόνο για να ξεφύγει από την μιζέρια της οικογενειακής της ζωής, αλλά και για να βρει λεφτά να εγχειρίσει τον άρρωστο πατέρα της, που υποφέρει από την καρδιά του. Κάπου προς το τέλος συνειδητοποίησα ότι το έργο δεν ήταν μια ρομαντική κομεντί αλλά θρίλερ. Και τότε κατάλαβα αμέσως αυτό που αποκαλύφθηκε μετά: εκεί που η Λεϊλά νόμιζε ότι τύλιξε τον πλούσιο, στην πραγματικότητα ο πλούσιος της είχε στήσει παγίδα, οδηγώντας την να εξοντώσει την ψυχοπαθή γυναίκα του για να της πάρει την περιουσία (την σκοτώνει τελικά κάποιος που είναι ερωτευμένος μαζί της και θέλει την ευτυχία της). Όμως και σε ένα θρίλερ έχει θέσει ο έρωτας. Ο πλούσιος την ερωτεύεται τελικά, προκαλώντας την ζήλεια της φιλενάδας του που υποκρίθηκε ότι ήταν η γυναίκα του, ενώ στην πραγματικότητα ήταν η νοσοκόμα που τη φρόντιζε. Η Λεϊλά μόλις που κατάφερε να γλιτώσει από την εκδικητικότητα της γυναίκας αυτής.
Να το υπογραμμίσω τελειώνοντας: πέρα από τις αναμονές που δημιουργούνται «ενδοκειμενικά», από την πλοκή δηλαδή, υπάρχουν και αναμονές που δημιουργούνται «εξωκειμενικά», από το είδος (genre). Μια κωμωδία θα τελειώσει πάντα με χάπι εντ, ενώ σε ένα θρίλερ τα πράγματα συνήθως είναι διαφορετικά από αυτά που φαίνονται.

Elham Hosseinzade, Silent companion

2012-01-15T09:20:00.000+02:00

Elham Hosseinzade, Silent companion (2004)

http://parastoofilm.com/silent-companion/
http://www.imdb.com/title/tt0791478/

Την ταινία, μικρού μήκους, μόλις 17 λεπτών, την είδαμε πριν καιρό, και μας άρεσε πολύ. Ένας νεαρός διασχίζει τα σύνορα Ιράν Ιράκ, περνώντας με τη βάρκα του ένα στενό κανάλι. Στην μιαν άκρη της βάρκας, σαν σημαία, κρέμεται ένα νυφικό. Είναι το νυφικό που θα φορέσει η αρραβωνιαστικιά του. Το έχει πάρει από έναν Ιρανό φίλο. Τον κρύβει η ψηλή βλάστηση αριστερά και δεξιά, όμως και πάλι η διαδρομή είναι επικίνδυνη. Οι στρατιώτες του Σαντάμ στις όχθες, τα αμερικάνικα αεροπλάνα στον ουρανό (βρισκόμαστε στην περίοδο της αμερικανικής εισβολής) είναι ένας διαρκής κίνδυνος. Θα τα καταφέρει όμως τελικά. Η ταινία είναι αφιερωμένη σε «Όσους είναι άρρωστοι και κουρασμένοι από τον πόλεμο».

SAGAPO

2012-01-14T01:38:00.001+02:00

Ebrahim Golestan, Brick and mirror

2012-01-13T19:54:00.001+02:00

Ebrahim Golestan, Brick and mirror (1965)

http://en.wikipedia.org/wiki/Ebrahim_Golestan

Το Brick and mirror δεν είναι κωμωδία, είναι δράμα, όμως έχει αρκετά κωμικά στοιχεία, κυρίως στην αρχή. Μια γυναίκα παρατάει το μωρό της μέσα σε ένα ταξί. Ο ταξιτζής περνάει διάφορες περιπέτειες, μην ξέροντας τι να κάνει. Αρχικά πηγαίνει σε ένα καφέ, όπου βρίσκονται φίλοι του. Τον συμβουλεύουν να το πάει στην αστυνομία. Εκεί του λένε να το φέρει το πρωί. Έρχεται και η φίλη του, και το περιποιούνται μαζί. Ξημερώνει. Η φίλη του του λέει να το κρατήσουν. Αυτός αρνείται. Το πηγαίνει σε ένα ορφανοτροφείο. Η φίλη του μετανιώνει που υποχώρησε, τον πείθει να τον πάρουν πίσω. Την πηγαίνει στο ορφανοτροφείο με το ταξί. Την περιμένει.
Το πιο συγκλονιστικό μέρος της ταινίας έρχεται στη συνέχεια. Η γυναίκα ψάχνει το μωρό ανάμεσα σε δεκάδες άλλα μωρά. Μωρά φυλακισμένα στα κρεβατάκια τους. Οι σίγουρα ντοκιμαντερίστικες σκηνές είναι συγκλονιστικές. Η γυναίκα δεν θα βρει το μωρό αυτό. Τι σημασία θα είχε άλλωστε, αφού υπάρχουν τόσα πολλά μωρά σε αυτή την τραγική κατάσταση;
Στην επόμενη σεκάνς βλέπουμε τον ταξιτζή να περιμένει. Έχει νυχτώσει. Ξαφνικά βλέπει δίπλα την τσάντα της γυναίκας. Την ανοίγει, και μέσα βλέπει το μπιμπερό με το οποίο τάισαν το μωρό. Περιμένει κι άλλο, είναι πια σκοτάδι. Έχει καταλάβει. Η φίλη του, αγανακτισμένη, τον έχει παρατήσει. Βάζει μπροστά τη μηχανή του αυτοκινήτου και απομακρύνεται σιγά σιγά. Το τέλος αυτής της ταινίας είναι από τα πιο συγκλονιστικά που έχω δει.

Ebrahim Hatamikia, Low hights

2012-01-13T13:27:00.000+02:00

Ebrahim Hatamikia, Low hights (2002)

http://en.wikipedia.org/wiki/Ebrahim_Hatamikia

Ο πραγματικός τίτλος θα έπρεπε να είναι «Μια τρελή, τρελή αεροπειρατεία». Πρόκειται για μια σπαρταριστή κωμωδία. Οι ιρανοί σκηνοθέτες δεν μας έχουν συνηθίσει στην κωμωδία. Είναι νομίζω η τρίτη κωμωδία που βλέπω, μετά τη «Σαύρα» του Kamal Tabrizi και τον «Γάμο α λα ιρανικά» του Hassan Fathi. Το να κάνεις κωμωδία με ένα θέμα που από μόνο του δεν είναι χιουμοριστικό, θέλει πραγματικά μεγάλο ταλέντο. Ο αεροπειρατής συλλαμβάνει τον ένα φρουρό του αεροπλάνου, όμως κάποια στιγμή η κατάσταση ανατρέπεται, τον συλλαμβάνει ο δεύτερος φρουρός τον οποίο μάταια έψαχνε να ανακαλύψει ανάμεσα στους επιβάτες. Στη συνέχεια έχουμε πάλι μια ανατροπή, η γυναίκα του αεροπειρατή, με τη βοήθεια των συντρόφων του άντρα της, τους εξουδετερώνει και τους δυο. Όμως ξαφνικά ο ένας κινητήρας του αεροπλάνου σταματάει, βρίσκονται πάνω από το νερό, θα κάνουν αναγκαστική προσγείωση, στο μεταξύ η γυναίκα του αεροπειρατή, που ήταν έγκυος, γεννάει, και το αεροπλάνο προσγειώνεται σε μια ερημική περιοχή, που δεν βρίσκεται στο Ιράν. Όχι, οι αεροπειρατές πρέπει να σωθούν, ο σκηνοθέτης δεν τους αφήνει να προσγειωθούν στο Ιράν, όπου τους περιμένει σίγουρη καταδίκη-τότε τι σόι κωμωδία θα ήταν;

Τάκης Δαυλόπουλος, Χρόνος, κινηματογράφος, μοντάζ

2012-01-13T10:29:00.000+02:00

Τάκης Δαυλόπουλος, Χρόνος, κινηματογράφος, μοντάζ, Αιγόκερος 1990, σελ. 68

(Θέση-μετάθεση-σύνθεση) Θεωρητική και αισθητική διατριβή κινηματογραφικού λόγου, είναι ο υπότιτλος που φέρεται σε εσωτερική σελίδα. Ο Δαυλόπουλος, μοντέρ ο ίδιος που έχει εργασθεί με πάρα πολλούς σκηνοθέτες, έχει γράψει ήδη μια «διατριβή» για το μοντάζ, και η παρούσα διατριβή αποτελεί κατά κάποιο τρόπο μια συμπλήρωση της διατριβή αυτής.
Ήλθε καπάκι να συμπληρώσει το προηγούμενο βιβλίο που διαβάσαμε για τον κινηματογράφο, την «Εισαγωγή στην αισθητική του κινηματογράφου» της Βάλλυς Κωνσταντοπούλου για το οποίο έχουμε ήδη αναρτήσει την κριτική μας. Αυτό το βιβλίο, σε αντίθεση με το βιβλίο της Κωνσταντοπούλου που είναι περιεκτικό και πρακτικό ως εισαγωγή, κινείται σε δυο άκρα. Από έναν άκρως θεωρητικό λόγο πηγαίνει σε ένα λόγο καθαρά πρακτικό, με παραδείγματα.
Θα ήθελα να σχολιάσω κάποια πράγματα. Η Κωνσταντοπούλου μιλάει για τον cinema d’ auteurs, στον οποίο οι σκηνοθέτες γράφουν μόνοι τους τα σενάρια. Ο Δαυλόπουλος γράφει ότι ο «κινηματογράφος των σκηνοθετών», με τη νέα μορφή του, πραγματώνεται πλέον από τους σκηνοθέτες-μοντέρ. Η Κωνσταντοπούλου γράφει για κάποιον σκηνοθέτη, δεν θυμάμαι ποιον, που ζωγράφιζε ο ίδιος τα σκηνικά. Μ’ αυτό θέλω να καταλήξω ότι ο μεγάλος σκηνοθέτης προσπαθεί να έχει όσο γίνεται μεγαλύτερο έλεγχο στην παραγωγή της ταινίας. Είναι σαν τους αρχαίους δραματουργούς, που έγραφαν οι ίδιοι τη μουσική για τα έργα τους και δίδασκαν τον χορό.
Γράφει ο Δαυλόπουλος: «…στο γραπτό λόγο, ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να ακολουθήσει την προσωπική του ροή ανάγνωσης και ακόμα, να επαναλάβει την ανάγνωση, όσες φορές επιθυμεί, μέχρι την πλήρη κατανόηση του κειμένου. Στον κινηματογράφο αντίθετα, η έκθεση της εικόνας σε αίσθηση-αντίληψη του θεατή, είναι στιγμιαία, φευγαλέα, όντας πάντα σε κίνηση, μη ανατάξιμη» (σελ. 62).
Ήδη από το 1990 που εκδίδεται το βιβλίο, αυτό δεν είναι απόλυτο. Υπάρχει η βιντεοκασέτα, όπου μπορείς να παγώσεις την εικόνα, καθώς και να γυρίσεις πίσω να ξαναδείς κάποια σκηνή. Αυτό που γράφει ο Δαυλόπουλος ισχύει μόνο στην προβολή σε κινηματογραφικές αίθουσες.
Και μια ακόμη παρατήρηση: στο γραπτό λόγο, στην παρομοίωση και στη μεταφορά, η σειρά που ακολουθείται συνήθως είναι πρώτα το μεταφερόμενο και μετά το όχημα (π.χ. ο ήλιος είναι σαν μια φλεγόμενη σφαίρα). Στον κινηματογράφο όμως δεν νομίζω να ισχύει αυτό. Όταν λοιπόν στους μοντέρνους καιρούς ο Τσάρλι Τσάπλιν δείχνει «πρώτα ένα κοπάδι πρόβατα και μετά πλήθος ανθρώπων στο μετρό» (σελ. 45-46), δεν νομίζω ότι «Το κοπάδι των ζώων μοιάζει (παρομοίωση) με το ανθρώπινο πλήθος, έτσι όπως συνωστίζεται» (σελ. 46) αλλά ακριβώς το αντίστροφο.
Το ιδεολογικό μοντάζ έχει εγκαταλειφθεί από τους σημερινούς σκηνοθέτες. Η κινηματογραφική αυτή εκδοχή της μεταφοράς δεν είναι και τόσο πρόσφορη. Όμως προσπάθειες να μεταφερθούν στον κινηματογράφο εφέ του λόγου απαντώνται κατά καιρούς. Πριν δέκα χρόνια περίπου έκανα ένα μοντάζ με κινηματογραφικά στιγμιότυπα που αποτελούν μεταφορές διαφόρων εφέ του λόγου σε κινηματογραφική γλώσσα, για τους μαθητές μου. Κάπου το έχω, αν το βρω θα το αναρτήσω στο youtube. Θυμάμαι μόνο μια κινηματογραφική μεταφορά του εφέ της δισημίας, στο έργο «Ένας προφήτης μα τι προφήτης» των Μόντι Πάιθονς. Μπροστά στον εσταυρωμένο Χριστό φτάνει μια ομάδα συντρόφων, και του δηλώνει «είμαστε η ομάδα αυτοκτονίας». Στη συνέχεια βγάζουν τα σπαθιά τους και τα καρφώνουν στο στήθος τους. Η δισημία εδώ βρίσκεται στο παιχνίδι ανάμεσα στην κυριολεκτική σημασία της λέξης «αυτοκτονία» και στη μεταφορική της χρήση στη φράση «ομάδα αυτοκτονίας», που σημαίνει ομάδα επικίνδυνης αποστολής, τόσο επικίνδυνης που, καθώς τα μέλη της είναι αμφίβολο αν θα βγουν ζωντανά, είναι σαν να πρόκειται να αυτοκτονήσουν. Βέβαια η μεταφορά αυτού του εφέ γίνεται για καθαρά χιουμοριστικούς λόγους (νομίζω όλες οι σκηνές που έχω είναι από κωμωδίες), γιατί από της άποψη ενός λογικού αφηγηματικού ειρμού φαίνονται εντελώς παράλογες.
Αυτά για το βιβλίο του Δαυλόπουλου. Μπορεί και αυτό να το πετύχετε με 2 ευρώ στο κατάστημα των παιδικών της Πρωτοπορίας.

Βάλλυ Κωνσταντοπούλου, Εισαγωγή στην αισθητική του κινηματογράφου

2012-01-11T07:36:00.004+02:00

Βάλλυ Κωνσταντοπούλου, Εισαγωγή στην αισθητική του κινηματογράφου, Αιγόκερως 2003, σελ. 149

Πρόκειται για μια εξαιρετική εισαγωγή, χωρίς πολλά πολλά, με εξαίρεση μια σύντομη τετρασέλιδη εισαγωγή στην ιστορία της αισθητικής. Χωρίζεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος η συγγραφέας πραγματεύεται την αισθητική του κινηματογράφου, στο δεύτερο τα εκφραστικά μέσα της κινηματογραφικής αισθητικής, και στο τρίτο τα αισθητικά ρεύματα και τους δημιουργούς του κινηματογράφου. Εκεί θα διαβάσετε για αγαπημένους σκηνοθέτες και έργα που έχετε δει. Τώρα που άρχισε να με ενδιαφέρει και εμένα το video, και έχω ποστάρει ήδη τρία (το πρώτο ανεπεξέργαστο, με την φωτογραφική μηχανή, τα άλλα δυο επεξεργασμένα, με βιντεοκάμερα, μπορείτε να τα βρείτε εδώ), μου άρεσε ιδιαίτερα η καταληκτική παράγραφος στην εισαγωγή στην ιστορία της αισθητικής.
«Ο κινηματογράφος σήμερα κατ’ εξοχήν επηρεάζεται από τις νέες τεχνολογίες. Οι τεράστιες οικονομικές δαπάνες αρχίζουν να μειώνονται δραστικά. Ο κάθε νέος δημιουργός μπορεί με μία κάμερα mini D.V. και κάρτα μοντάζ στον ηλεκτρονικό υπολογιστή του σπιτιού του, να δοκιμαστεί στη δημιουργία οπτικοακουστικών έργων. Η Νέα Εποχή ζητάει την αποδόμηση του ψεύτικου και του δήθεν, και αναζητάει μόνο την αλήθεια. Τα νέα έργα έχουν ήδη αρχίσει να δημιουργούνται» (σελ. 17).
Και σαν «φιλόδοξος» νέος δημιουργός (για την ακρίβεια, αυτό που φιλοδοξώ είναι να κάνω κάποιες καλές ντοκιμαντερίστικες λήψεις, αρχίζοντας από το χωριό μου, που θα συμπληρώσουν το βιβλίο που έχω γράψει γι’ αυτό), μου άρεσε ιδιαίτερα η παρακάτω περίοδος: «Η αισθητική του δόγματος, που πρωτοϊδρύει ο δανός σκηνοθέτης Λαρς φον Τρίερ (Δαμάζοντας τα κύματα, 1977) και τον ακολουθούν οι Σουηδοί, όπως ο Τόμας Βίντενμπεργκ (Οικογενειακή γιορτή, 1999), υποστηρίζει την αισθητική του ντοκιμαντέρ με την κάμερα στο χέρι, τη χρήση ημιεπαγγελματικού ψηφιακού βίντεο, την απουσία καλλιέπειας στην εικόνα, την έλλειψη φωτισμών και στόχο την αλήθεια και την ανεμπόδιστη παρουσίασή της, καταρρίπτει την πρακτική ότι απαιτούνται μυθικά ποσά για να γίνει μια ταινία (αυτό το ξέρω ήδη από τον ιρανικό κινηματογράφο) και αποδεικνύει ότι όποιος έχει πράγματι κάτι ουσιαστικό να πει, σήμερα υπάρχουν τα μέσα για να το πει, δίχως να χρειάζεται να πάει στο Χόλιγουντ» (σελ. 20).
Έχω γράψει συχνά μιλώντας για ταινίες πως οι μεγάλοι σκηνοθέτες γράφουν οι ίδιοι τα σενάριά τους. Δεν ήξερα πως υπάρχει ήδη όρος για τον κινηματογράφο που κάνουν, και ότι λέγεται cinema d’ auteurs, κινηματογράφος των δημιουργών. Και θα ήθελα να σημειώσω σχετικά μ’ αυτό, ότι μπορεί μεν να γίνεται λόγος για την αισθητική αυτών των σκηνοθετών, όμως δεν είναι αυτό που συναρπάζει κυρίως το ευρύ κοινό: είναι οι ιστορίες που αφηγούνται. Το σενάριο νομίζω ότι είναι αρκετά υποτιμημένο στις συζητήσεις για τον κινηματογράφο. Εμένα όμως, πέρα από την αισθητική μιας ταινίας, με ενδιαφέρει εξίσου, αν όχι περισσότερο, η ιστορία που αφηγείται η ταινία. Το τι λες είναι ίσως περισσότερο σημαντικό από το πώς το λες, χωρίς να θέλω να υποβιβάσω καθόλου τη σημασία του δεύτερου. Αυτό το δεύτερο τονίζει η συγγραφέας: «Ο αφηγηματικός κινηματογράφος απογειώνεται μέσα από την κυριολεξία της ποίησης» (σελ. 22). Και ακόμη: «Ο κινηματογράφος είναι η τέχνη που απευθύνεται στον πολύ κόσμο. Μπορεί ταυτόχρονα να είναι και τέχνη, να έχει και αφήγηση αλλά και ποιητικότητα. Αυτός ο συνδυασμός είναι η μεγάλη πρόκληση της δημιουργίας του κινηματογράφου» (σελ. 47).
Να κάνω όμως και κάποιες διορθώσεις. Ο Μαχμαλμπάφ δεν είναι αφγανός, είναι ιρανός. Ο Zhang Yimou δεν είναι Ζανγκ Γιμού αλλά Τζανγκ Γιμόου, αυτό το έχουμε ξαναγράψει, και ο πορτογάλος João Botelho δεν είναι Χοάο Μποτέλχο αλλά Ζουάου Μπουτέλιου (άντε, Ζοάο Μποτέλιο).
Το βιβλίο είναι εξαιρετικό, περιεκτικό, καθόλου φλύαρο, το συνιστώ. Έμαθα πάρα πολλά πράγματα που δεν ήξερα διαβάζοντάς το. Ίσως υπάρχει ακόμη στην Πρωτοπορία, στο κατάστημα με τα παιδικά. Κάνει μόλις 2 ευρώ.

Cyrus Norwasteh, The stoning of Soraya

2012-01-10T23:57:00.001+02:00

Cyrus Norwasteh, The stoning of Soraya (2008)

http://en.wikipedia.org/wiki/The_Stoning_of_Soraya_M.

Θα πρωτοτυπήσω αυτή τη φορά, γράφοντας για μια ταινία που ΔΕΝ είδα. Δεν θα το άντεχα. Είδα την αρχή, τη σταμάτησα και έψαξα στη Βικιπαίδεια (παραπέμπω στο link). Διάβασα πως πρόκειται για μια πραγματική ιστορία. Ένας σύζυγος, για να ξεφορτωθεί τη γυναίκα του που δεν του έδινε διαζύγιο, έστησε ολόκληρη μηχανή, την κατηγόρησε για μοιχεία και τη λιθοβόλισαν. Την ιστορία την είπε μια θεία της σε έναν δημοσιογράφο που ξέπεσε στο χωριό τους, αυτός την έκανε βιβλίο και στη συνέχεια γυρίστηκε ταινία. Δεν ήμουν σε ψυχολογική κατάσταση να δω μια ταινία που θα τέλειωνε με ένα λιθοβολισμό. Αυτή πάντως είναι η ιστορία, όποιος θέλει μπορεί να τη δει. Το φρικτό δεν είναι μόνο η σκευωρία, σκευωρίες συμβαίνουν σε όλο τον κόσμο, αλλά και ο τρόπος της θανάτωσης, ο λιθοβολισμός, ο οποίος εξακολουθεί να ισχύει στο Ιράν σαν μέσο εκτέλεσης των μοιχαλίδων. Η Διεθνής Αμνηστία έχει κάνει εκστρατεία ενάντια στον λιθοβολισμό. Δίπλα σε αυτό το κείμενο υπάρχει το banner που έχω αναρτήσει ενάντια στο λιθοβολισμό. Πιο κάτω, κάνοντας κλικ πάνω στη διεθνή αμνηστία, μπορείτε να δείτε μια ακόμη περίπτωση επικείμενου λιθοβολισμού. Οι τελευταίες λεπτομέρειες βρίσκονται εδώ
http://en.wikipedia.org/wiki/Sakineh_Mohammadi_Ashtiani Κάνετε κλικ και υπογράψετε. Μπορεί η δική σας υπογραφή να είναι η σταγόνα που θα ξεχειλίσει το ποτήρι, που θα σώσει τη ζωή της Sakineh Mohammadi Ashtiani.

Ζυράννα Ζατέλη, Ηδονή στον κρόταφο

2012-01-10T21:19:00.000+02:00

Ζυράννα Ζατέλη, Ηδονή στον κρόταφο, Καστανιώτης 2011, σελ. 152

Για τη Ζυράννα Ζατέλη μου μίλησε με ενθουσιασμό μια χωριανή μου, φιλόλογος, και μου έδωσε να διαβάσω το πρώτο της βιβλίο, τη συλλογή διηγημάτων «Περσινή αρραβωνιαστικιά» που, αν θυμάμαι καλά, ήταν εκδόσεις Σιγαρέτα. Εξαιρετικά διηγήματα, με το πρώτο να έχει το πιο καταπληκτικό εφέ απροσδόκητου που συνάντησα ποτέ, με ταυτόχρονο εφέ τέλους: ο ερωτιάρης (ή η ερωτιάρα, δεν θυμάμαι), ήταν μια γάτα.
Και η δεύτερη συλλογή διηγημάτων μου άρεσε πολύ, «Στην ερημιά με χάρη», και βέβαια το εξαιρετικότατο «Και με το φως του Λύκου επανέρχονται». Μετά την έχασα τη Ζατέλη, άλλα διαβάσματα είχαν προτεραιότητα, αλλά και αυτό το ογκώδες των έργων της με τρόμαζε. Προχθές στη γιορτή του φίλου μου του Γιάννη, μια φίλη έκανε δώρο στη γυναίκα του ένα βιβλίο της Ζατέλη. Φαντάστηκα ότι θα ήταν κάποιο από τα ογκώδη της τριλογίας. Τελικά με έκπληξη είδα ότι επρόκειτο για ένα μικρό βιβλίο μόλις 150 σελίδων, που μπορούσα δηλαδή να το ξεπετάξω με την πρώτη. Εξέφρασα την επιθυμία στη φίλη μου, μόλις το διαβάσει, να μου το δανείσει. Αυτή μου είπε να το πάρω αμέσως –η φίλη της δεν έφερε αντίρρηση, δεν φάνηκε να προσβλήθηκε- θα το διάβαζε μετά. Το πήρα και το διάβασα χθες. Παγιδευμένος στο σπίτι με σκονάκια καθαρτικά εντέρου για μια κολονοσκόπηση που θα έκανα το απόγευμα, δεν υπήρχε καλύτερος τρόπος για να περάσω την ώρα μου. Πέρασε χωρίς να το καταλάβω. Ήταν πολύ συναρπαστικό.
Το βιβλίο αποτελείται από (να μην τα μετρήσω τώρα) διάφορα αφηγήματα, όλα αυτοβιογραφικά, γραμμένα σε διαφόρους περιόδους, δημοσιευμένα σε έντυπα, εκτός από ένα που ήταν απομαγνητοφώνηση από κάποια ραδιοφωνική εκπομπή. Όχι ακριβώς εκ βαθέων, αλλά γραμμένα με ειλικρίνεια, διανθισμένα κατά τόπους με χιούμορ, σε κάνουν να βάλεις τη συγγραφέα στην καρδιά σου. Ο Ροῒδης, στον οποίο αναφέρεται η Ζατέλη, επηρεάζει το ύφος της, τεντώνοντας τη δημοτική της σε ένα λόγιο ύφος, με προτίμηση «καθαρευουσιάνικων» λέξεων και εκφράσεων, σε άλλα αφηγήματα περισσότερο, σε άλλα λιγότερο. Ο συντηρητισμός αυτός της γλώσσας, ένας μετα-δημοτικισμός μετά την πλήρη επιβολή της δημοτικής που δεν την κάνει πια να φοβάται τα λόγια στοιχεία, είναι εξάλλου αρκετά συνηθισμένος σήμερα. Στη Ζατέλη φαίνεται πιο φυσικός με το πολυτονικό που χρησιμοποιεί, ή, θα έλεγα καλύτερα, απαιτεί, μια και τα κείμενά της δεν τα γράφει σε δισκέτα αλλά τα δίνει κτυπημένα σε γραφομηχανή. Είναι η τελευταία των Μοϊκανών, όπως αναφέρει, για την ακρίβεια από τους τελευταίους των Μοϊκανών, αφού ασφαλώς υπάρχουν κι άλλοι –ξέρω κάποιους- που δεν χρησιμοποιούν υπολογιστή.
Τώρα να έλθουμε στα κείμενα ή σε αποσπάσματα, σχολιάζοντάς τα, όπως συνηθίζουμε στις βιβλιοκριτικές μας.
Το δεύτερο αφήγημά της με τίτλο «Έναν άντρα που τον λένε και Βικέντιο και Βαν Γκογκ» (Η Ζατέλη αρέσκεται σε μακρινάρια τίτλους) με άφησε έκπληκτο. Μιλάει για τις φοβερές συμπτώσεις που της έτυχαν στη ζωή της. Και εμένα μου έχουν τύχει φοβερές συμπτώσεις, κάποιες μάλιστα, με κοινή θεματική, τις καταγράφω σε ένα αυτοβιογραφικό αφήγημα για το οποίο δανείστηκα τον τίτλο από το βιβλίο του Άρθουρ Καίσλερ: «Οι ρίζες της σύμπτωσης». Να αναφέρω την πιο εντυπωσιακή σύμπτωση που αναφέρει: Τρεις δεσμοί της κράτησαν 7 χρόνια ο καθένας. Η μέρα γενεθλίων του καθενός ήταν, διαδοχικά, 6,7 και 8 Απριλίου. Στο τσακ απεφεύχθη ίσως και ένας άλλος δεσμός, με κάποιον άντρα που γεννήθηκε 9 Απριλίου.
Όμως να αναφέρω κάποιες συμπτώσεις ανάμεσα σε μένα και σ΄ αυτήν.
Πριν 6 μέρες ακριβώς σε φιλικό σπίτι ήμασταν μαζεμένοι κάποιοι φίλοι και συζητάγαμε για συγγραφείς. Κάποιοι θάβαμε κάποιους, κατά τα ειωθότα. Όμως για την Ζυράνα Ζατέλη υπήρξε ομοφωνία: είναι μια εξαιρετική συγγραφέας.
Η Ζυράνα Ζατέλη γεννήθηκε 30 Μάρτη, αλλά προτιμούσε το 29, γιατί εκείνη τη μέρα γεννήθηκε ο Βενσάν Βαν Γκονγκ. Η παρήχηση του Β την οδήγησε ίσως και στο δικό της Ζυράννα, που κάνει παρήχηση στο Ζ με το Ζατέλη.
Όμως ο πατέρας της την δήλωσε άλλη ημερομηνία, και έτσι όταν πήγε να βγάλει μια ληξιαρχική πράξη γέννησης, ως ημερομηνία γραφόταν η 4η Απριλίου. Αργότερα στο διαβατήριό της εμφανίστηκε η 10η Απριλίου. Αυτή η διαφορά της στοίχισε αρκετούς μπελάδες.
Και εγώ γεννήθηκα 29, αλλά Γενάρη, ένα χρόνο πριν (Η Ζατέλη σίγουρα είναι η τελευταία των Μοϊκανών που δηλώνει στα βιογραφικά της τη χρονολογία γέννησης. Αλλά και εγώ μάλλον είμαι από τους τελευταίους). Και ο δικός μου πατέρας δεν με δήλωσε σωστά. Βαρέθηκε να με δηλώσει, μέχρι που κάποιος του σφύριξε ότι αυτό έχει ποινικές ευθύνες, έπρεπε να με δηλώσει μέσα σε τρεις μήνες από τη γέννησή μου. Οι τρεις μήνες είχαν περάσει, και γι’ αυτό δήλωσε ως ημερομηνία γέννησής μου τις 19 Φλεβάρη. Έτσι γιορτάζω τα γενέθλιά μου στις 29 Γενάρη, αλλά η ταυτότητά μου γράφει 19 Φλεβάρη. Μέχρι τώρα δεν είχα πρόβλημα, αλλά φοβάμαι μήπως έχω μελλοντικά. Στο διαδίκτυο δηλώνω, ανάλογα με την περίπτωση, άλλες φορές το 19 και άλλες το 29, ανάλογα. Ελπίζω να μην κάνω ποτέ λάθος και δηλώσω 29 εκεί που θα έπρεπε να δηλώσω οπωσδήποτε 19. Παρεμπιπτόντως, από τα συμφραζόμενα συμπεραίνω πως από το ίδιο βιβλίο ερωτευτήκαμε τον Βαν Γκογκ: από τη βιογραφία του Ίρβιν Στόουν, που έχει ως εξώφυλλο τον άνθρωπο με το κομμένο αυτί.
Στο «Η παράλειψη της Μάτα Χάρι» η Ζατέλη μιλάει για το santé, δηλώνοντας ταυτόχρονα πόσο φοβερή καπνίστρια είναι. Διαβάζουμε: «Αλλά μπορώ να συγχαρώ αυτούς που δεν καπνίζουν –ευχαριστώ Ζυράνα- αρκεί να μη βλέπουν ως μιαρά όντα εμάς τους άλλους (σελ. 41). Αξίζω τα συγχαρητήρια, γιατί δεν βλέπω ως μιαρά όντα αυτούς που καπνίζουν, αλλά με οίκτο. Και βέβαια έβαλα κι εγώ στο στόμα μου το τσιγάρο, ως μαθητής, και σίγουρα έχω δοκιμάσει το santé. Αλλά δεν έγινα ποτέ καπνιστής. Στην τρίτη Λυκείου σταμάτησα συνειδητά να το δοκιμάζω, όπως συνήθιζα κατά καιρούς με τους φίλους μου, όταν κατάλαβα ποιος ήταν ο λόγος που κάπνιζαν: για να δείχνουν μεγάλοι, για να δείχνουν σπουδαίοι. Ένοιωσα ντροπή να καταφύγω σε ένα τέτοιο ποταπό μέσο για να δείξω ότι είμαι κάποιος. Σαν φοιτητής στο τμήμα Αγγλικών Σπουδών στη Φιλοσοφική της Αθήνας, όλες οι συμφοιτήτριές μου κάπνιζαν. –Μα γιατί δεν καπνίζεις, μου έλεγαν. –Μα γιατί είναι θηλυπρεπές. Κάπως πρέπει να ξεχωρίζουμε εμείς οι άντρες από εσάς, τους απαντούσα εγώ. Στη συνέχεια κάπνιζα ένα τσιγάρο κάθε πρωτοχρονιά, για να πάει λέει καλά η χρονιά. Κάποια χρονιά δεν πήγε καλά, και έτσι το παράτησα. Έχω χρόνια να το βάλω στο στόμα μου. Όμως δεν με ενοχλεί η μυρωδιά όταν καπνίζει ο άλλος δίπλα μου, αλλά μου είναι αφόρητο να είμαι σε χώρο γεμάτο καπνούς. Γυρνώντας από το καφενείο του χωριού μου στις διακοπές των Χριστουγέννων, σ’ αυτό που συχνάζαμε ως φοιτητές, έπεφτα να κοιμηθώ αφού έβαζα πρώτα dispersadron στα μάτια μου, που με έτσουζαν φοβερά.
Στο Κέντρο Μαρξιστικών Μελετών πήγα ταυτόχρονα σε δυο ομάδες: στην ομάδα κοινωνικής ανθρωπολογίας και στην ομάδα φιλοσοφίας, πριν 25 χρόνια. Στην ομάδα κοινωνικής ανθρωπολογίας, που λειτουργεί πια ανεξάρτητα, συμμετέχω ακόμη. Στην ομάδα φιλοσοφίας πήγα τρεις φορές. Την τρίτη φορά καθόμουν στην μιαν άκρη του μακριού τραπεζιού, ενώ στην άλλη καθόταν νομίζω ο Παπαγούνος. Δεν έβλεπα καθαρά τα χαρακτηριστικά του, ήταν σαν μια σκιά που αχνοφαινόταν μέσα σε ομίχλη, τόση ήταν η κάπνα. Είπα ότι δεν έχω πια θέση σε αυτή την ομάδα και δεν ξαναπάτησα.
Στο «Η τελευταία των Μοϊκανών» η Ζατέλη υπερασπίζεται τη γραφομηχανή της και την άρνησή της να χρησιμοποιήσει υπολογιστή. Αναφέρει τι της έλεγε μια φίλη της, πανεπιστημιακός. «Μπορεί ξαφνικά να μαυρίσει η οθόνη μπροστά σου και εν ριπή οφθαλμού να σου αφανίσει χρόνια δουλειάς, κομμάτια ολόκληρα του εαυτού σου, χωρίς να ξέρεις το γιατί» (σελ. 84). Η φίλη της αυτή, όπως και τόσοι άλλοι, θα το έμαθε μετά: γιατί δεν είχε την προνοητικότητα να κρατήσει back up. Εγώ, μόλις τελειώσω αυτή τη βιβλιοκριτική, θα τη στείλω στον εαυτό μου, στο λογαριασμό gmail. Παρόλο που αποθηκεύω σε εξωτερικό σκληρό δίσκο, δεν ρισκάρω να μπουκάρει ένας κλέφτης και να μου αδειάσει το σπίτι. Μια φορά έχασα ένα κείμενο, χάλασε η δισκέτα του back up, μια συγκριτολογική μελέτη για ένα διήγημα του Ανδρέα Μήτσου με το «Μακριά από το αγριεμένο πλήθος» του Χάρντι. Δεν είχα διάθεση να το ξαναγράψω. Έτσι είμαι ιδιαίτερα προσεκτικός να μην χάσω κανένα από τα κείμενά μου.
Η Ζυράνα αναφέρει πως ξεκίνησε να γράφει γραφομηχανή, αλλά όχι τυφλό σύστημα. Εγώ ξεκίνησα με τυφλό, νομίζω το 1980. Είχα κάνει τρεις μεταφράσεις για τον Θάνο το Γραμμένο (εκδόσεις Θυμάρι). Αυτός τις έβαζε στο συρτάρι, χωρίς να τις κοιτάζει. Κάποια στιγμή αποφάσισε να εκδώσει την πρώτη. Ανοίγει, και τι να δει!!! Τα χειρότερα γράμματα που αντίκρισε ποτέ στη ζωή του (ας μην επεκταθώ εδώ στην κακογραφία μου, αυτό είναι μια άλλη ιστορία). Μου διηγιόταν, χρόνια μετά, ότι έβγαινε στην αυλή του σπιτιού του στο Χολαργό, κοίταζε τον ουρανό, άνοιγε τα χέρια του εν είδει ικεσίας και ρωτούσε: -Θεέ μου, τι αμαρτίες έχω κάνει;
Μου το έθεσε πια σαν όρο: Αν ήθελα να συνεχιστεί η συνεργασία μας, έπρεπε να γράφω σε γραφομηχανή. Ο πατέρας μιας φίλης μου που εργαζόταν σε τράπεζα μεσολάβησε να αγοράσω μια παλιά μεταχειρισμένη γραφομηχανή της τράπεζας, ένα πράγμα αγγουράτο, θεόβαρυ, για 1.000 δραχμές. Η φίλη μου μού έδωσε ένα βιβλίο εκμάθησης τυφλού συστήματος. Την πρώτη μέρα έμαθα τα κτυπήματα στην μεσαία και στην πάνω σειρά. Την επόμενη και στην κάτω. Η πρώτη σελίδα μετάφρασης που πληκτρολόγησα (ήταν, θυμάμαι, το «Ψυχολογία και ψυχική υγεία» του Τζέημς Χάντφιλντ) μου πήρε μια μέρα. Αρνιόμουνα πεισματικά να κοιτάξω το πληκτρολόγιο, προσπαθούσα να θυμηθώ πού βρισκόταν το γράμμα που χρειαζόμουν.
Αυτή την μετάφραση, σε σχέση με το χρόνο που της αφιέρωσα, είναι σαν να την έκανα τσάμπα. Έκανα όμως απόσβεση με τα κείμενα που έγραψα μετά.
Όμως και πάλι είχα πρόβλημα: Η έμπνευση μου ερχόταν μόνο κρατώντας στυλό. Η πρώτη γραφή γινόταν πάντα με το στυλό, και μετά, πάνω στο κείμενο που πληκτρολογούσα στη γραφομηχανή, έκανα τις διορθώσεις. Αγόρασα εν τω μεταξύ και μια ελαφρά μηχανή για την Κρήτη. Αυτό το αγγουράτο πράγμα δεν γινόταν να το κουβαλάω πάνω κάτω.
Είμαι tech freak, και ήθελα πάντα ένα κομπιούτερ. Αλλά λεφτά δεν περίσσευαν, γιατί τότε χτίζαμε το σπίτι. Έψαχνα εκείνο τον καιρό κάποιον εποπτεύοντα για να κάνω διδακτορικό. Ήμουν αποφασισμένος, μόλις τον έβρισκα, να αγοράσω κομπιούτερ. Τον βρήκα, και αγόρασα κομπιούτερ. Ένα παλιό, μεταχειρισμένο. Οθόνη μου έδωσε ο μπατζανάκης μου, μια παλιά που είχε. Κυκλοφορούσαν τότε έγχρωμες οθόνες, και κομπιούτερ με τα πρώτα windows, τα 3.10, όμως ήταν πανάκριβα. Έτσι έγραφα σε dos, με τον Professional Write. Μετά από τρία χρόνια, όταν τέλειωνα το διδακτορικό, πήρα ένα μεταχειρισμένο κομπιούτερ, με έγχρωμη οθόνη και windows. Θυμάμαι το πλήρωσα 120.000 δρχ.
Όμως είχα πάντα το πρόβλημα: μόνο ο στυλός πυροδοτούσε την έμπνευση, κατευθείαν στο κομπιούτερ δεν μπορούσα να γράψω παρά μόνο απλά κείμενα. Άκουγα τον φίλο μου τον Γιώργο τον Βοϊκλή να μου λέει ότι χτυπούσε κατευθείαν τα κείμενά του στον υπολογιστή και ζήλευα. Μια από τις μεγάλες νίκες στη ζωή μου είναι όταν κτύπησα ένα απαιτητικό κείμενο κατευθείαν στον υπολογιστή. Έτσι πήρα το κολάι. Τώρα, εδώ και μια δεκαπενταετία, πληκτρολογώ κατευθείαν στον υπολογιστή, και καθώς ξέρω τυφλό σύστημα κερδίζω επί πλέον πολύτιμο χρόνο.
Διαβάζω: «…και ζητούσαν απ΄τον βοηθό –έτσι λέγαμε τον εισπράκτορα…» (σελ. 94).
Έτσι τον λέγαμε κι εμείς στην Κρήτη. Και θυμάμαι την ατάκα. Όταν έλεγε κανείς «και ο θεός βοηθός» ο άλλος συμπλήρωνε «Και ο Χριστός σωφέρης», παίζοντας με το εφέ της δισημίας στη λέξη «βοηθός». Σωφέρη λέγαμε τότε τον οδηγό, από το γαλλικό.
Έγραψα πολλά για μένα, αλλά μου έχει γίνει πια συνήθεια να αυτοβιογραφούμαι γράφοντας τις βιβλιοκριτικές μου. Εξάλλου στο διαδίκτυο θα αναρτηθεί αυτή η βιβλιοκριτική, όχι σε έντυπο, και απολαμβάνω την ελευθερία να γράφω όπως θέλω, μια ελευθερία που δεν είχα όταν έγραφα για έντυπα.
Με γέμισαν αναμνήσεις τα αυτοβιογραφικά αυτά κείμενα της Ζατέλη, τόσο εξαίρετα στη γραφή τους, που αν δεν πυροδοτήσουν και δικές σας αναμνήσεις, σίγουρα όμως θα σας γοητεύσουν.

Babak Payami, Secret ballot

2012-01-09T10:59:00.000+02:00

Babak Payami, Secret ballot (2001)

http://en.wikipedia.org/wiki/Babak_Payami

Ο παραπάνω σύνδεσμος γράφει αρκετά πράγματα για τον Payami και την ταινία του. Επιλέγω το παρακάτω απόσπασμα, που είναι πολύ χαρακτηριστικό.
« I felt that the element of the absurd and the comic were very good balancing factors in not being judgmental or waving political flags, but in portraying issues that are as universal as they are specific to the situation in Iran.»
Πριν το σχολιάσουμε να πούμε δυο λόγια για την ταινία. Σε ένα απομονωμένο νησί φυλάνε σκοπιά σε ένα αεροδρόμιο (το βλέπουμε στο τέλος) δυο στρατιώτες. Σε κάποια στιγμή καταφτάνει ένα αεροπλάνο και ρίχνει ένα κιβώτιο με αλεξίπτωτο. Μέσα στο κιβώτιο υπάρχει εκλογικό υλικό. Με μια βάρκα καταφτάνει μια νεαρή γυναίκα. Είναι εκπρόσωπος της πολιτείας. Θα γυρίσει όλο το νησί ψάχνοντας για ψηφοφόρους. Ο βλοσυρός στρατιώτης είναι έκπληκτος που ο εκλογικός αντιπρόσωπος είναι γυναίκα. Είναι απρόθυμος να την ακολουθήσει σε αυτή την αναζήτηση. Στο τέλος όμως θα ψηφίσει αυτήν. Δεν ξέρει κανέναν από τους υποψήφιους. Αυτή το βλέπει. «Μα δεν γίνεται, του λέει, να ψηφίσεις εμένα, πρέπει να διαλέξεις ανάμεσα στους υποψήφιους». «Μα τι διάβολο μυστική ψηφοφορία είναι αυτή», θα σχολιάσει εκείνος. Ένας άλλος επιμένει να ψηφίσει το θεό. Αρκετοί είναι αγράμματοι και χρειάζονται βοήθεια για να ψηφίσουν. Από ό, τι φαίνεται, κανένας δεν ξέρει τους υποψήφιους. Όλοι είναι απρόθυμοι, και η εκλογική αντιπρόσωπος προσπαθεί να τους πείσει για την αναγκαιότητα να ψηφίσουν, με επιχειρήματα που στα μάτια τους, όπως και στα δικά μας, φαίνονται αστεία. Τίποτα δεν άλλαξε με τις προηγούμενες εκλογές, παρά τις υποσχέσεις, και ούτε θα αλλάξει και με αυτές, σ’ αυτό το ξεχασμένο και από το θεό νησί.
Αν ήταν μια απλή παρωδία των εκλογών, δεν θα ήταν καλή ταινία. Όμως η παρωδία εξισορροπείται, όπως λέει ο Payami, με το κωμικό και το παράδοξο. Και σε αυτό το έργο γέλασα πάρα πολύ. Τα κωμικά στοιχεία ήταν άφθονα, και συχνά συμπλέκονταν αξεδιάλυτα με το παράδοξο. Το πιο φοβερό παράδοξο ήταν ένα φανάρι με κόκκινο στη μέση μιας ερημικής περιοχής. Ο Payami πρέπει να έχει φοβερή φαντασία για να συλλάβει κάτι τέτοιο. Ο στρατιώτης σταματάει το τζιπ. Η γυναίκα τον παροτρύνει να προχωρήσει. «Όχι», της λέει αυτός, «εγώ δεν παραβιάζω τους νόμους, εσύ η ίδια είπες πως δεν πρέπει να τους παραβιάζουμε». Μετά από αρκετή ώρα πείστηκε και προχώρησε. Το φανάρι ήταν χαλασμένο.
Απολαυστική ταινία, τη συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Babak Jalali,Heydar, an Afgan in Tehran,Frontier blues

2012-01-08T12:21:00.005+02:00

Babak Jalali,Heydar, an Afgan in Tehran (2005) και Frontier blues (2009).

http://www.payvand.com/news/10/jul/1027.html

Δύο ταινίες έχει γυρίσει όλες κι όλες ο Jalali, την 18λεπτη Heydar και το Frontier blues. Στον σύνδεσμο πιο πάνω δίνεται μια περίληψη της ταινίας. Διαβάζουμε για absurdist humor, πιστεύω όμως ότι πρόκειται για πικρόχολο χιούμορ. Στο τέλος της ταινίας όλοι αντιμετωπίζουν την απώλεια και τη ματαίωση, με εξαίρεση τον Τουρκμένο μουσικό, που ένας βοσκός, με μια Mercedes Benz, του έκλεψε τη γυναίκα πριν 30 χρόνια. Τον ακολουθούν τέσσερα παιδιά. Στο τέλος τα βαριέται και τα διώχνει. Ο καθυστερημένος νεαρός πηγαίνει πάντα παρέα με τον γάιδαρό του και ένα κασετόφωνο από το οποίο ακούμε μόνιμα το Tous les garcons et les filles de mon age της Françoise Hardy (είναι της γενιάς μου, 19χρονη έγραψε το σουξέ αυτό, αλλά μετά δεν έκανε την λαμπρή καριέρα που προοιώνιζε). Στο τέλος τα χάνει και τα δυο. Ο αδελφός του τού πήρε το γάιδαρο για να μην τον κοροϊδεύουν, το κασετόφωνο δεν θυμάμαι πώς το χάνει. Ο αδελφός αυτός έχει ένα μαγαζί με ρούχα, αλλά με ελάχιστη πραμάτεια, όπου βέβαια δεν είναι εύκολο να βρει κανείς το νούμερό του. Εργένης, ζει με τον καθυστερημένο ανιψιό του, που τον παράτησαν πατέρας και μάνα όταν ήταν μικρός. Υπάρχει και ένας άλλος νεαρός, που δουλεύει σε ένα κοτοπουλάδικο, και μαθαίνει αγγλικά, όπως και ο Heydar, από ένα κασετόφωνο. Αγαπά μια κοπέλα. Θα τη ζητήσει σε γάμο. Δεν θα του τη δώσουν. Τελικά βλέπουμε ότι ούτε η κοπέλα τον θέλει. Και η ταινία τελειώνει με τον νεαρό αυτό να μην ξέρει να απαντήσει σε μια άσκηση αγγλικών που ακούει από το κασετόφωνο.
Η ταινία έχει και στιλιστικό ενδιαφέρον. Σε πάρα πολλά πλάνα υπάρχει ελάχιστη κίνηση, σαν να πρόκειται για φωτογραφία. Ο λόγος είναι επίσης ελάχιστος. Είναι σαν να βλέπεις slide-show σε powerpoint. Και βέβαια, αφού τα πλάνα έχουν φωτογραφική σύλληψη, είναι φροντισμένα σαν φωτογραφίες. Δεν είναι τυχαίο που ο φωτογράφος, μέσω του οποίου εστιάζει ο σκηνοθέτης, βάζει δυο φορές τον μουσικό με τα παιδιά που τον συνοδεύουν να ποζάρει, τακτοποιώντας τους στις κατάλληλες θέσεις και με την κατάλληλη πόζα. Οι λήψεις θα πρέπει να ήταν ιδιαίτερα εύκολες. Η κάμερα μένει ακίνητη, δεν παρακολουθεί τους ήρωες, οι ήρωες κινούνται μέσα στο πλαίσιο που βλέπει ο φακός. Να τελειώσω σημειώνοντας ένα εικαστικό φόντο που το είδα σε μερικές ακόμη ιρανικές ταινίες – και στον Βόιτσεκ, δεν θυμάμαι ποιον από τους τρεις, έχω γράψει όμως σχετικά-τις σιδηροδρομικές ράγες. Μια από τις τρεις φωτογραφίες στον παραπάνω σύνδεσμο δείχνει αυτές τις ράγες.
Συμπληρώνω την επομένη μέρα. Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου του Τάκη Δαυλόπουλου "Χρόνος-κινηματογράφος-μοντάζ" υπάρχει μια φωτογραφία από το "Θίασο" του Αγγελόπουλου, όπου βλέπουμε τρία άτομα να περπατάνε πάνω στις ράγες. Σύμπτωση.

Τζωρτζίνα Κουλιέρη, Κάτι αλλάζει γύρω στα 16

2012-01-07T11:19:00.002+02:00

Τζωρτζίνα Κουλιέρη, Κάτι αλλάζει γύρω στα 16, ΑΛΔΕ 2012, σελ. 135

Η παρακάτω βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε στο Λέξημα

Τα καρδιοχτύπια του πρώτου έρωτα και την απελπισία του χωρισμού περιγράφει η νεαρή συγγραφέας στο πρώτο της μυθιστόρημα, το οποίο όμως τελειώνει αισιόδοξα.

Όταν πριν από πολλά χρόνια ο φίλος μου ο Αλέκος Ιερεμίας, υπεύθυνος του μαθητικού τμήματος του αριστερού γκρουπούσκουλου στο οποίο ανήκα, μας έφερε το βιβλίο «Τα ανήλικα» του δεκαοχτάχρονου τότε Τατσόπουλου, έκανα την πρόβλεψη ότι επρόκειτο για έναν ταλαντούχο νεαρό που θα διήνυε μια πολύ λαμπρή πορεία στα νεοελληνικά γράμματα. Την ίδια πρόβλεψη μπορώ να κάνω διαβάζοντας και το βιβλίο της δεκαεξάχρονης μαθήτριας Τζωρτζίνας Κουλιέρη, «Κάτι αλλάζει γύρω στα 16»: πρόκειται για μια ταλαντούχα νεαρή συγγραφέα.
Το νεαρό της ηλικίας της κάνει σχεδόν αναπόφευκτο το ότι θα ασχοληθεί με τις εμπειρίες των εφήβων: φιλίες, έρωτες, διαψεύσεις, απογοητεύσεις είναι το θέμα της. Το στόρι είναι το πιο τυπικό που θα μπορούσε να υπάρξει: ο έρωτας, ο χωρισμός, η οδύνη που ακολουθεί, το ξεπέρασμα.
Ενώ παλιά εθεωρείτο περίπου δεδομένο ότι ένας συγγραφέας τοποθετεί την ιστορία του σε κάποιο μέρος της πατρίδας του, τώρα με την παγκοσμιοποίηση, που έχει φέρει μια καινούρια μορφή κοσμοπολιτισμού, αυτό δεν είναι πια κανόνας. Η Φακίνου στο τελευταίο της μυθιστόρημα «Το τραίνο των νεφών» που διαβάσαμε πρόσφατα, τοποθετεί την πλοκή στην Λατινική Αμερική. Η Κουλιέρη τοποθετεί τη δική της ιστορία στο Σίατλ των ΗΠΑ. Η ηρωίδα της, που αφηγείται την ιστορία της, λέγεται Αλίσια, και Τάιλερ ο φίλος της. Όλα τα πρόσωπα του μυθιστορήματος είναι αμερικάνοι. Μόνο στο τέλος μαθαίνουμε ότι ο πατέρας της είναι ελληνικής καταγωγής, από τη Σαντορίνη.
«Αυτό που είχα νιώσει ήταν αγάπη, πραγματική αγάπη, για πρώτη φορά!» (σελ. 104).
Έχουμε διαβάσει μερικά διηγήματα για την «Πρώτη αγάπη» και έχουμε γράψει για δυο απ’αυτά. Είναι σχεδόν όλα τους αυτοβιογραφικά. Όμως σε αυτά ο χρόνος της αφήγησης απέχει πάρα πολύ από το χρόνο της ιστορίας. Εδώ η χρονική απόσταση είναι ελάχιστη, τα βιώματα είναι ακόμη πολύ ζωντανά, δεν έχουν μετατραπεί σε αναμνήσεις.
Από τις πιο συναρπαστικές σελίδες του μυθιστορήματος είναι εκείνες που αναφέρονται στο πριν της σχέσης, τότε που τυπικά υπάρχει η φιλία ενώ ουσιαστικά υπάρχει το βαθύ αίσθημα του έρωτα με την αβεβαιότητα του «μ’ αγαπά δεν μ’ αγαπά». Βέβαια κάποια στιγμή γίνεται το μεγάλο άλμα, της εξομολόγησης των αισθημάτων, με όλο το ρίσκο της απόρριψης που ενέχει. Εδώ ο ήρωας προλαβαίνει την ηρωίδα, που αρκετά ταλανίστηκε στην αβεβαιότητα και στον δισταγμό. Θα της εξομολογηθεί τον έρωτά του, που θα κάνει την Αλίσια να πετάξει στους ουρανούς: «… Μου αρέσουν αυτά που κάνεις, μου αρέσει όπως φέρεσαι, ο τρόπος με τον οποίο γελάς, ο τρόπος που με κοιτάς….» (σελ. 67). Να το ξεσήκωσε άραγε η Κουλιέρη από τους Ολύμπιανς, από το τραγούδι τους «Ο τρόπος»;

Είναι τρισευτυχισμένη. «Δεν υπήρχε βράδυ που να μην τον ονειρευόμουν. Πρωταγωνιστής των ονείρων μου, έμπνευση για τους στίχους μου, φως για τη μέρα μου, άνοιξη για τη ζωή μου, όλα ήταν αυτός» (σελ. 91).
Όμως αυτή η ευτυχία δεν θα κρατήσει για πολύ. Η συμπεριφορά του Τάιλερ αρχίζει να αλλάζει. Μήπως υπάρχει αντίζηλος;
Ναι, υπάρχει, και κάποια στιγμή θα την ανακαλύψει. Τότε θα αναγκαστεί, με πόνο ψυχής αφού είναι βαθιά ερωτευμένη, να προστατεύσει την αξιοπρέπειά της και να του ζητήσει να χωρίσουν. Όμως πρέπει να βρει τη δύναμη να το αντέξει. «Πολλές φορές η αλήθεια πονάει, αλλά όσο επώδυνη και αν είναι, στην τελική πρέπει να έχουμε το θάρρος, τη δύναμη και την τόλμη να την αντιμετωπίζουμε».
Η ένταση των αισθημάτων που βιώνει η ηρωίδα, τόσο στις στιγμές της ευφορίας όσο και στις στιγμές της πιο μαύρης απελπισίας, εκφράζεται πολύ παραστατικά από τη συγγραφέα με το εφέ της αποστροφής.
«Μοίρα, θεά του αναπάντεχου, μητέρα του απρόσμενου, εσύ που τα πάντα ανατρέπεις άλλοτε προς τη χαρά και άλλοτε προς τη λύπη…» (σελ. 90-91).

Η ικανότητα της Κουλιέρη δεν περιορίζεται όμως στην απεικόνιση της έντασης των συναισθημάτων της ηρωίδας της. Οι περιγραφές τοπίων, κάτι που δεν συνηθίζεται στη λογοτεχνία σήμερα, είναι από τις ωραιότερες που έχουμε συναντήσει. Και μπορώ να στοιχηματίσω ότι καλύτερες σελίδες για την Σαντορίνη από αυτές που υπάρχουν στις σελίδες 120-121 αυτού του βιβλίου δεν έχουν γραφεί.
Στην Κρήτη λέμε (το διάβασα στον Καζαντζάκη) «Καλώς τηνε τη συμφορά, μονάχα να ΄ναι μόνη». Ο χωρισμός δεν είναι η μόνη δυστυχία που πλήττει την ηρωίδα. Σαν να μην έφτανε αυτός, έρχεται από πάνω και ο χωρισμός των γονιών της. Έτσι ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν αρκετοί νέοι σήμερα, το χωρισμό των γονιών τους, το αξιοποιεί η Κουλιέρη για να αυξήσει το μέγεθος της οδύνης της ηρωίδας της, και να θαυμάσει ο αναγνώστης τη δύναμη της αντοχής της.
Το μυθιστόρημα αυτό δίνει μαθήματα ζωής, κυρίως βέβαια στους συνομήλικους αναγνώστες της συγγραφέως. Οι εφηβικοί έρωτες έχουν συνήθως ένα τέλος, και αυτό το τέλος βιώνεται με τρόπο οδυνηρό. Όμως πρέπει να το αντέξουν. (Παρεμπιπτόντως, στο facebook προσπάθησα να εμψυχώσω μια κοπέλα που αντιμετώπιζε την οδύνη του χωρισμού. Και πάλι παρεμπιπτόντως, από το facebook ξεκίνησε το φλερτ της Αλίσια και του Τάιλερ. Και πάλι παρεμπιπτόντως, αυτή η βιβλιοκριτική θα αναρτηθεί και στον τοίχο μου, στο facebook). Ο χωρισμός των γονιών είναι επίσης μια σκληρή πραγματικότητα για κάποιους νέους. Και αυτοί οι νέοι πρέπει να τον αντέξουν. Η ηρωίδα της Κουλιέρη άντεξε και τα δυο. «Μην απελπίζεσαι και δεν θ’αργήσει» παρηγορεί το τραγούδι αυτόν που μόλις χώρισε. Η Αλίσια στη Σαντορίνη θα συναντήσει τον Νικόλα, που την συντρόφευε στις καλοκαιρινές της διακοπές πριν χρόνια. Το καινούριο ειδύλλιο προσημαίνεται.

Το μυθιστόρημα αυτό θα το αγαπήσουν οι μεγάλοι και θα το λατρέψουν οι νέοι. Και περιμένουμε ανυπόμονα και τη συνέχειά του, όπως μας είπε η συγγραφέας στη μίνι συνέντευξη που της πήραμε.

Behrooz Afkhami, Shokaran

2012-01-07T00:26:00.001+02:00

Behrooz Afkhami, Shokaran (2000)

http://en.wikipedia.org/wiki/Behrooz_Afkhami

Το Shokaran, που στα αγγλικά αποδίδεται ως Hemlock, που μεταφράζεται σε κώνειο, είναι ένα ιρανικό μελόδραμα, που, όπως διαβάζω στην βικιπαίδεια, παίχτηκε και σε αμερικανικές αίθουσες. Αρχικά η ταινία εστιάζει στον άντρα, αρκετά συντηρητικό μουσουλμάνο, που τα φτιάχνει με μια ζωντοχήρα. Μετά την περιπέτεια που έχει μαζί της θέλει να την ξεφορτωθεί. Μετά η ταινία εστιάζει στη γυναίκα, στο δράμα που περνάει. Είναι έγκυος, ο πατέρας της, που μαθαίνει τα νέα, τη διώχνει, και ο φίλος της την έχει εγκαταλείψει. Καθώς οδηγεί με δάκρυα στα μάτια, πέφτει πάνω σε ένα φορτηγό και σκοτώνεται. Ο φίλος της, που οδηγεί με τη γυναίκα του στον ίδιο δρόμο, θα σταματήσει από περιέργεια. Θα την αναγνωρίσει. Θα προσπαθήσει να διατηρήσει την ψυχραιμία του δίπλα στη γυναίκα του.
Η τελευταία αυτή σκηνή, που δεν γίνεται καθόλου «κατά το εικός και το αναγκαίον», είναι για να κάνει πιο έντονη την ατμόσφαιρα του μελοδράματος. Όμως το έργο είναι μόνο μελόδραμα; Μήπως έμμεσα «προειδοποιεί» τις γυναίκες να μην μπλέκουν με παντρεμένους άντρες, γιατί, να τι τις περιμένει; Ο άντρας μετά το τσιλιμπούρδισμα επιστρέφει στη γυναικούλα του. Η ερωμένη θα την πληρώσει.
Έχω κάνει μια εισήγηση σε μια ημερίδα με τίτλο «Η τιμωρία της μοιχαλίδας στο ευρωπαϊκό μυθιστόρημα», όπου μιλάω για την Άννα Καρένινα, την Μαντάμ Μποβερύ και την Τερέζα Ρακέν. Εδώ ένας ιρανός σκηνοθέτης δολοφονεί τη γυναίκα που σπρώχνει τον άντρα στη μοιχεία. Ίσως να υπάρχουν και άλλα έργα με παρόμοια κατάληξη, ίσως και μυθιστορήματα. Να έχω το νου μου, μήπως συναντήσω κάποιο. Να θυμηθώ πάντως, μου είναι αδύνατον αυτή τη στιγμή.

Τζωρτζίνα Κουλιέρη-συνέντευξη

2012-01-05T23:53:00.000+02:00

Cruise in Vosporos

2012-01-05T01:31:00.001+02:00

Amir Naderi, The runner (1985)

2012-01-04T09:57:00.001+02:00

Amir Naderi, The runner (1985)

http://en.wikipedia.org/wiki/Amir_Naderi

O «Δρομέας» του Αμίρ Ναντερί θυμίζει πάρα πολύ τον Ali Zaoua, prince of the streets του Nabil Ayouch. Και εδώ ο κεντρικός ήρωας, όπως και οι φίλοι του, είναι παιδιά του δρόμου. Αγωνίζονται να επιβιώσουν. Ο ήρωας του Ναντερί μαζεύει σκουπίδια, μετά μποτίλιες μέσα από τη θάλασσα (σε ένα κινέζικο ντοκιμαντέρ είδαμε να τις μαζεύουν, πλαστικές όμως, από κάδους σκουπιδιών), στη συνέχεια γίνεται πωλητής κρύου νερού και καταλήγει λούστρος. Θα τσακωθεί και με παιδιά, αλλά και με μεγάλους. Στο τέλος θα συνειδητοποιήσει την ανάγκη να μάθει γράμματα, και θα παρακολουθήσει ένα σχολείο δεύτερης ευκαιρίας.
Ο Ναντερί δεν διεκτραγωδεί τη ζωή του μικρού του ήρωα. Απεναντίας. Τον παρουσιάζει να διασκεδάζει με τα άλλα παιδιά, κυρίως κάνοντας αγώνες δρόμου, και να μαζεύει περιοδικά για αεροπλάνα. Μαγεύεται από ένα μικρό αεροπλανάκι που βρίσκεται σε έναν κοντινό αεροδιάδρομο. Κάποια από τις φορές που το βλέπει να πετάει ουρλιάζει στον πιλότο, ο οποίος, καθώς τον αντιλαμβάνεται, παίζει μαζί του, περνώντας κάμποσες φορές πάνω από το κεφάλι του. Σε κάποια σκηνή, καθώς τον βλέπουμε να κοιτάζει τα περιοδικά σε ένα περίπτερο, ακούμε το τραγούδι What a wonderful world. Όχι σαν παρωδία, αλλά στην κυριολεξία: Η ζωή, παρά τις αντιξοότητές της, αξίζει να τη ζει κανείς. Μας χρειάζεται ένα τέτοιο μάθημα, τώρα που περνάμε αυτή την κρίση.
Χωρίς σασπένς, βλέποντας απλώς σκηνές από τη ζωή του μικρού, η ταινία θα μπορούσε να είναι βαρετή. Ο Ναντερί όμως χειρίζεται εντελώς εικαστικά τα πλάνα του με εικόνες που συναρπάζουν από μόνες τους. Η θάλασσα, το αεροπλάνο, το τραίνο και οι σιδηροδρομικές γραμμές, και στο τέλος μια μεγάλη φωτιά, καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της ταινίας.
Ας το πούμε και αυτό, παρεμπιπτόντως. Δυο σημαίες βλέπουμε σε όλο το έργο, σε δυο πλοία. Η μια είναι ελληνική. Προφανώς θα ήταν από σύμπτωση.

Alireza Davoodnejad, The need

2012-01-03T22:23:00.000+02:00

Alireza Davoodnejad, The need, 1990

http://www.firouzanfilms.com/TheFirouzanFifty/Movies/TheNeed/index.html

http://www.smediaint.com/new/index.php?option=com_k2&view=item&id=104:alireza-davoodnejad

http://www.imdb.com/name/nm0205805/

http://www.tiburonfilmfestival.com/contactInfo.php?contact_id=13940

Μια απλή συγκινητική ιστορία που δείχνει ανθρωπιά. Δυο παιδιά προσλαμβάνονται δοκιμαστικά σε ένα τυπογραφείο. Αρχικά τσακώνονται, καθώς ο ένας προσπαθεί να διώξει τον άλλο, αλλά τελικά φιλιώνουν. Ο προστάτης του πρώτου προσπαθεί να υπονομεύσει τον δεύτερο, ώστε να κερδίσει τη δουλειά ο δικός του. Δεν τα καταφέρνει. Τελικά ο δεύτερος φεύγει από μόνος του, όταν διαπιστώνει την απελπιστική κατάσταση της οικογένειας του άλλου. Να ξαναγράψω αυτό που γράφεται συχνά για τον ιρανικό κινηματογράφο: με απλά μέσα, με μικρό προϋπολογισμό, καταφέρνει να κάνει υπέροχες ταινίες.

Ali Raffi, The fish fall in love

2012-01-02T23:14:00.000+02:00

Ali Raffi, The fish fall in love (2006)

Μια τρυφερή και συγκινητική ιστορία αγάπης. Μου άρεσε πάρα πολύ. Θα παραθέσω μια περίληψη που βρήκα στο διαδίκτυο.
After 22 years, Aziz decides to return to his hometown, to sell some family possessions, including the house where he was born. But for his astonishment, the place is now a small restaurant, run by four women, one of them a girl whom he once dated. Attieh, the girl, tries to convince him not to sell the place by, instead of telling him a story a day as Sheherazade, cooking him a delicious dish every day. Written by lukejoplin@infolink.com.br
Να προσθέσω μόνο πως υπάρχει διπλοτυπικά, ή σαν mise en abyme, η ιστορία της κόρης της Attieh, της οποίας ο αρραβωνιαστικός είναι φυλακισμένος. Αυτή, σε αντίθεση με τη μητέρα της, θέλει να ψάξει να τον βρει. Εκείνη όμως δεν την αφήνει. Ο Αζίζ, που έχασε την Attieh γιατί φυλακίστηκε και της το έκρυψαν (δεν μαθαίνουμε το λόγο της φυλάκισής του), θα μεσολαβήσει για την απελευθέρωσή του. Αυτή θα είναι και η αποφασιστική κίνηση που θα φέρει την Attieh πάλι κοντά του.

Αντώνης και Αλέξανδρος Δεσύλλας, Το κίτρινο λουλούδι

2012-01-01T11:26:00.000+02:00

Αντώνης και Αλέξανδρος Δεσύλλας, Το κίτρινο λουλούδι, Αθήνα 2011, ΑΛΔΕ (σειρά metroαναγνώσματα), σελ. 47.

Η παρακάτω βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε στο Λέξημα

Αναμνήσεις ερώτων είναι τα διηγήματα της συλλογής αυτής, ερώτων ανολοκλήρωτων, ερώτων που κάποια στιγμή γνώρισαν ένα τέλος, αλλά και ερώτων που διατηρήθηκαν παρά την παροδική κρίση που πέρασαν

Συγκινητικό! Πατέρας και γιος στον ίδιο τόμο με συγγενικές ιστορίες. Ο πατέρας, καταξιωμένος λογοτέχνης, ο γιος, αποφασισμένος πια να εγκαταλείψει την ανωνυμία, μια ανωνυμία που δεν ταιριάζει καθόλου στο ταλέντο του. Και βρισκόμαστε για μια ακόμη φορά μπροστά στο γνωστό «το μήλο κάτω απ’ τη μηλιά θα πέσει».
(Δεν μπορώ, θα το παραθέσω, είχα γράψει αυτή την βιβλιοκριτική, και ξανάγραψα τη ρήση «το μήλο κάτω απ’ τη μηλιά θα πέσει» στο facebook στη φίλη μου την Έρη, την κόρη του Γιάννη Ρίτσου, που μου ευχήθηκε έμμετρα για το νέο έτος. Και τι μου απάντησε η αφιλότιμη, και ξεράθηκα στα γέλια: «Το μήλο πέφτει απ’ τη μηλιά κι από απιδιά τ’ απίδι/ και του μεγάλου ποιητή δεν φτάνω του στ’ αρχ....»).
Οι ιστορίες είναι νοσταλγικές αναμνήσεις, οι περισσότερες μιας πρώτης αγάπης. Η αφήγηση εστιάζει στο πρώτο κτυποκάρδι, στην αγωνία για την ανταπόκριση, στη λαχτάρα του πρώτου φιλιού και στο θριαμβευτικό αίσθημα όταν επί τέλους δόθηκε• τότε που υπήρχε συστολή, που η κοπέλα έπρεπε να κρατάει προσχήματα, που οι δυο ερωτευμένοι δεν κατέληγαν στα γρήγορα στο κρεβάτι.
Μια μόνο από τις ιστορίες αυτές έχει αίσιο τέλος. Ο χωρισμός καραδοκεί για διάφορους λόγους. Οι αντιρρήσεις των γονιών για παράδειγμα είναι ο λόγος του χωρισμού στο πρώτο διήγημα που φέρει τον τίτλο: «Σ΄ αγάπησα… ευτυχώς το θυμάμαι!»
«Μην ξαναπλησιάσεις την Όλγα. Θα μας αναγκάσεις να καλέσουμε την αστυνομία και τους δικούς σου. Είναι πολύ μικρή για έρωτες και για να γυρνάει μαζί σου. Μην της κόβεις την τύχη».
Θα την ξανασυναντήσει τυχαία μετά από χρόνια. Η «τύχη» της ήταν να χωρίσει με την «τύχη της», και να μείνει μόνη με δυο παιδιά. Ο Βασίλης, στην συνάντηση αυτή, ήταν με την κοπέλα του. Και το διήγημα τελειώνει:
«Η Όλγα για τον Βασίλη ήταν και θα είναι πάντα η αγάπη του, ο καταλύτης στη ζωή του, η μικρή πανέμορφη κούκλα που φίλησε στο μάγουλο εκείνη την Πέμπτη στο θέατρο που, αν και του έβαλε τις φωνές, ευχαριστήθηκε και εκείνη το ίδιο, όσο και αυτός. Γιατί στις αναπολήσεις που συχνά έρχονταν στο νου του για το συγκεκριμένο φιλί πάντα κατέληγε στο ότι της άρεσε πολύ…» (σελ. 17).
Διαβάζοντας αυτές τις γραμμές θυμάμαι ένα ευφυολόγημα που διάβασα παλιά: Ο άντρας δεν ξεχνάει ποτέ την πρώτη του αγάπη, και η γυναίκα-την τελευταία.
Στο επόμενο διήγημα «Ξανά διακοπές» τα πράγματα πηγαίνουν αντίστροφα. Το ζευγάρι έχει χωρίσει. Η Λώρα έχει παρατήσει τον Μιχάλη. Εκείνος, μέσα στην απελπισία του χωρισμού, σκέφτεται και σκέφτεται… Προσπαθεί να βρει μια διέξοδο, να βγει από το σκοτεινό τούνελ στο οποίο έχει χωθεί. Σχεδιάζει να μπαρκάρει, να γράψει ποιήματα σαν τον Καββαδία…
Κάποια μέρα παίρνει τη μεγάλη απόφαση. Κάνει ένα τηλεφώνημα υψίστης σημασίας. Σε εφέ απροσδόκητου μαθαίνουμε ποιον πήρε. «-Λώρα εσύ; Θα περάσω να ξανασυζητήσουμε για την υπόθεσή μας, τι θα ’λεγες σε μια ώρα; Είναι καλά;-Καλά είναι! Σε μια ώρα σε περιμένω στο café Dolce στη γειτονιά μου» (σελ. 24).
Ο Ρολάν Μπαρτ χώριζε τη λογοτεχνία σε lisible και scriptible. Lisible είναι αυτή που απλά διαβάζεται, είναι η εύκολη λογοτεχνία. Scriptible είναι αυτή που συμπληρώνεται από τον αναγνώστη, που τον κάνει να σκέφτεται, είναι η καλή λογοτεχνία. Εδώ έχουμε το παράδειγμα ενός λογοτεχνικού κειμένου scriptible. Αυτό που «γράφει» ο αναγνώστης στο μυαλό του είναι το μέρος της Λώρας. Και εκείνης θα της στοίχησε πολύ ο χωρισμός, παρόλο που έγινε με δική της πρωτοβουλία, και εκείνη θα είχε βυθισθεί στην απελπισία, βιώνοντας την οδύνη της μοναξιάς. Το τηλεφώνημα του Μιχάλη έδωσε τη δυνατότητα να τεθεί τέλος στο μαρτύριο και των δυο.
Πολλά ζευγάρια χωρίζουν, τα ξαναφτιάχνουν και ξαναχωρίζουν. Όχι ο Μιχάλης και η Λώρα. Στο δεύτερο μέρος του διηγήματος που φέρει τον τίτλο «κρίση» τους βλέπουμε ευτυχισμένους με τον Βασίλη, το γιο τους. Το διήγημα εστιάζει στον Μιχάλη. Είναι πνιγμένος από τις οικονομικές έγνοιες που του έχει δημιουργήσει η κρίση. Όμως υπάρχει το αντίδοτο στις στενοχώριες αυτές. «Το καλύτερο που είχε να κάνει ήταν να αφεθεί στην οικογενειακή γαλήνη, στη γαλήνη των στιγμών, να κοιτάζει με θαυμασμό τη γυναίκα του, να ακούει τις χαρούμενες φωνές των παιδιών και να διατηρεί την ελπίδα για το μέλλον αμείωτη» (σελ. 26).
Το διήγημα που δίνει και τον τίτλο στη συλλογή μου θύμισε την μαντινάδα-μότο στα «Δίφορα», την εξαίσια ποιητική συλλογή σε παραδοσιακό στίχο του Κωστή Φραγκούλη (Ανταίου): «Αγάπη που ’ρθει πάρωρα σαν μήλο δίφορό ναι, απού πομένει στα κλαδιά και τα πουλιά το τρώνε». Σε ένα φιλί που δεν τόλμησαν να δώσουν οι δυο φίλοι εστιάζεται το διήγημα αυτό. Η συστολή της εποχής; Με συμπεριληπτική αφήγηση (iterative), με ρήματα στον παρατατικό, ο αφηγητής μας μιλάει για τις συναντήσεις τους που ήταν πάνω κάτω πανομοιότυπες, για να καταλήξει στην τελευταία συνάντησή τους (singulative), πριν αναχωρήσει για τη στρατιωτική του θητεία.
Για την ακρίβεια ήταν η προτελευταία. Στο κέντρο εκπαίδευσης νεοσυλλέκτων η σκέψη της τον στοιχειώνει. Στην πρώτη του άδεια θα θελήσει να την δει. Και τότε θα δώσουν το πιο φλογερό φιλί της ζωής τους. Όμως;
«Δεν την ξαναείδε από τότε». Δεν άντεξε να τον περιμένει στην επόμενη άδεια του για να ανταλλάξουν πάλι ένα φλογερό φιλί. Στην γωνιά καραδοκούσε ο επόμενος. Μια θλιβερή ιστορία, που συμβαίνει τόσο συχνά με τους φαντάρους.
Δεν τα γράφει αυτά το διήγημα, τα γράφω εγώ. Είναι και αυτό ένα διήγημα scriptible.
Η αφήγηση στο τελευταίο διήγημα με τίτλο «Τα κορίτσια του Μινιόν» γίνεται με συμπεριλήψεις που κινούνται σε δυο επίπεδα. Ο συνταξιούχος ήρωας, στους καθημερινούς του περίπατους, φέρνει στη σκέψη του περιπάτους αλλοτινής εποχής, τότε που ήταν νέος, καθώς και τα όμορφα κορίτσια που συναντούσε στους περιπάτους αυτούς, όμορφα κορίτσια όπως τα κορίτσια του Μινιόν. «Πίστευε από νέος ότι οι πιο όμορφες γυναίκες δεν είναι εκείνες που στολίζουν τα εξώφυλλα των περιοδικών, δεν είναι αυτές που αστραφτερά προβάλλονται από το star system, αλλά είναι οι γυναίκες που ζουν, κυκλοφορούν, εργάζονται ανάμεσά μας… Τα κορίτσια του Μινιόν… εκείνα είναι τα ομορφότερα κορίτσια» (σελ. 42).
«Σκέψεις» και «στιγμές» τιτλοφορούνται τα δυο μέρη του διηγήματος. Τη λέξη «Σκέψεις» τη συναντούμε έξι φορές σε μια μόνο σελίδα. Σκέψεις με τη σημασία της αναπόλησης, της ανάμνησης, λέξεις που απαντώνται επίσης στο κείμενο, όπως και η λέξη «νοσταλγία». «Εγώ αγάπησα τις στιγμές εκείνες, όχι τις συγκεκριμένες γυναικείες υπάρξεις», μας λέει στις «Στιγμές» ο Δεσύλλας, για να μας φέρει στο νου τη ρήση της Μάρως Βαμβουνάκη ότι «ερωτευόμαστε τον έρωτα».
«Σκέφτομαι άρα υπάρχω», λέει ο Ντεκάρτ. Σκεφτόμαστε, άρα υπήρξαμε, μας λένε τα διηγήματα αυτά. Αλλοίμονο, θα ήμασταν μια μικρή κουκίδα στο παρόν αν καταργούσαμε τις αναμνήσεις του παρελθόντος μας. Η ηλικία μας είναι οι αναμνήσεις μας, και όχι το υπόλοιπο από την αφαίρεση της χρονολογίας γέννησης από την σημερινή χρονολογία.
Το διήγημα το υπογράφει ο Α. Δεσύλλας. Όμως ποιος Δεσύλλας; Και οι δυο υπογράφουν Α. Δεσύλλας. Τώρα ποιος είναι ο Αντώνης, ποιος ο Αλέξανδρος; Ίσως να μην έχει σημασία. Όλα τα διηγήματα είναι ΑΑ.

Μπάμπης Δερμιτζάκης

Bahram Beizai, Ballad of Tara Maybe Some Other Time

2011-12-31T14:28:00.001+02:00

Bahram Beizai, Ballad of Tara

http://en.wikipedia.org/wiki/Bahram_Bayzai

Διαβάζοντας στην βικιπαίδεια βλέπω με συγκίνηση ότι έχω κάτι κοινό με τον Beizai: «Beyzaie is also the first scholar in Iran to publish books on theater in China and Japan». Να διαφημίσω λοιπόν, μια και μου δόθηκε η ευκαιρία, το βιβλίο μου «Εισαγωγή στο θέατρο της Ιαπωνίας και της Κίνας».

Ballad of Tara, 1979
Έχουμε ήδη δει το Yazdgert και το Bashu, και έχουμε γράψει για αυτά. Προχθές είδαμε και το Maybe some other time. Εντυπωσιαστήκαμε και από τα τέσσερα έργα. Στο Ballad of Tara είδαμε την πρωταγωνίστρια του Maybe some other time κατά εννιά χρόνια νεότερη. Σε εκείνο το έργο ήταν εύθραυστη και σε κατάθλιψη, μαθαίνοντας ότι είναι υιοθετημένο παιδί και ψάχνοντας απεγνωσμένα για τους πραγματικούς γονείς της. Εδώ είναι «Όμορφη και δυναμική» όπως λέει ένα από τα πρόσωπα του έργου.
Η ταινία θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι μια επιτομή ειδών. Είναι ταινία εποχής, μια και βλέπουμε ένα φάντασμα, σαν τους πολεμιστές του Κουροσάβα στο Ραν και στο Καγκεμούσα, να εμφανίζεται στην ηρωίδα. Κάποια στιγμή θα της πει ότι δεν μπορεί να επιστρέψει στη φυλή του, όχι γιατί ψάχνει το σπαθί του, που στο μεταξύ το έχει βρει, αλλά γιατί είναι ερωτευμένος μαζί της. Είναι επίσης ταινία φαντασίας, ακριβώς γιατί εμφανίζεται το φάντασμα. Είναι τραγωδία, γιατί βλέπουμε ένα δρώμενο και έναν περίπου χορό γυναικών, μαυροντυμένες όπως οι γυναίκες στα «Χελιδόνια της Καμπούλ» για τις οποίες μιλάει η Γιασμίνα Χαντρά, αλλά το φόρεμα αυτό δεν είναι μπούργκα. Και στο κεφάλι δεν έχουν τσαντόρ, αλλά μια μαύρη μάσκα στο πρόσωπο. Θυμίζουν χορό αρχαιοελληνικής τραγωδίας.
Αυτό που ένοιωσα βλέποντας αυτή την ταινία είναι ότι με καθήλωναν οι σκηνές με την εικαστικότητα-ποιητικότητά τους. Το αγροτικό περιβάλλον στο οποίο διαδραματίζεται η υπόθεση προσφερόταν ιδιαίτερα για αυτόν τον ποιητικό λυρισμό. Θα ριψοκινδυνεύσω να πω ότι το στόρι είναι προσχηματικό, και το χρησιμοποιεί ο Beizai για να δώσει τις ποιητικές του εικόνες. Και έχω το επιχείρημα: Υπάρχουν δυο συγκλονιστικές σκηνές στο τέλος του έργου: Η μια είναι εκείνη που οι στρατιώτες του πολεμιστή, νεκροί πριν από αιώνες, αναδύονται σιγά σιγά μέσα από το νερό. Και η δεύτερη, όταν ο πολεμιστής αποφασίζει να φύγει, ενώ η Ταρά, ερωτευμένη πια μαζί του, τον ακολουθεί στο νερό μέσα στο οποίο εκείνος εξαφανίζεται με το άλογό του (θυμήθηκα βέβαια τον Περικλή Γιαννόπουλο), και οργισμένη σπαθίζει τα κύματα, σε μια σκηνή που κρατάει 4,5 λεπτά. Ήταν ένα έργο που πραγματικά με καθήλωσε.

Death of Yazdgert, 1982
http://hdermi.blogspot.com/2011/11/bahran-beizai-yazdgerd.html

Bashu, 1986
http://hdermi.blogspot.com/2011/11/bahram-beizai-bashu.html

Maybe Some Other Time, 1988
Βρήκα μια περίληψη στη βικιπαίδεια, και την παραθέτω.
«How well can a husband know his wife? In Maybe Some Other Time, veteran writer/director Beizai constructs an elegantly elliptical, Nicolas Roeg-like puzzle of paranoia and suspicion centering on the relationship of a television commentator and his mentally fragile wife. While selecting footage for a documentary on pollution, Mr. Modabber (Dariush Farhang) becomes obsessed with a shot which seems to show his wife Kian (Sussan Taslimi, his real-life wife) in a car with another man. While Modabber seeks to identify the mystery man, Kian is involved in a search of her own-to establish her true parentage and identity».
Και σε αυτό το έργο, όπως στο Ballad of Tara, σε καθηλώνουν οι σκηνές. Όμως εκείνες ήταν σκηνές, παρά το στυλιζάρισμα κάποιων απ’ αυτών, ενός ευτυχισμένου ιμπρεσιονισμού, ενώ αυτές εδώ είναι σκηνές ενός αγωνιώδους εξπρεσιονισμού. Γυρισμένο σχεδόν εξ ολοκλήρου σε εσωτερικούς χώρους, θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως ψυχολογικό θρίλερ. Το στόρι βέβαια δεν είναι θρίλερ, όμως ο Beizai χρησιμοποιεί μια μουσική που μόνο στο πιο φρικιαστικό θρίλερ θα μπορούσε να την φανταστεί κανείς. Και αυτή είναι μια εντυπωσιακή ταινία, όπως και οι άλλες τρεις που είδαμε.

Χριστίνα Καμπά, Στεγνοκαθαριστήριο η Χιονάτη

2011-12-29T12:04:00.000+02:00

Χριστίνα Καμπά, Στεγνοκαθαριστήριο η Χιονάτη, ΑΛΔΕ 2011 (σειρά metroαναγνώσματα), σελ. 47

Η παρακάτω βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε στο Λέξημα

Πολλές δυστυχίες πλήττουν την ηρωίδα της νουβέλας, που όμως δεν την λυγίζουν

Φαίνεται ότι η Χριστίνα Καμπά προσανατολίζεται σταθερά πλέον στην πεζογραφία. Στη νουβέλα της «Στεγνοκαθαριστήριο η Χιονάτη», που εκδίδεται επίσης στη σειρά metroαναγνώσματα όπως και η νουβέλα «Κράτα με στα χείλη σου» που παρουσιάσαμε πέρυσι, δεν παρεμβάλλονται πια ποιήματα.
Δεν είναι η μόνη απουσία που παρατηρούμε στο νέο της πεζογράφημα. Εκτός από την απουσία ποιημάτων, υπάρχει και η απουσία του έρωτα. Η ηρωίδα της έχει πιο σοβαρά προβλήματα που την απασχολούν, ο έρωτας δεν μπαίνει καθόλου σε προτεραιότητα.
Αυτό που παραμένει ίδιο είναι η αφηγηματική άνεση που τη διακρίνει, την οποία διαπιστώσαμε ήδη από το πρώτο της διήγημα, «Η εποχή των πέπλων» που εκδόθηκε στο συλλογικό «7 ψυχές 7 ζωές».
Και το καινούριο;
Η Καμπά εναλλάσσει την τριτοπρόσωπη αφήγηση με την πρωτοπρόσωπη. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση παρεμβάλλεται σαν ιντερμέδιο στην τριτοπρόσωπη. Όμως δεν είναι η συνηθισμένη πρωτοπρόσωπη αφήγηση, όπου ο αφηγητής είναι είτε αυτοδιηγητικός, διηγείται δηλαδή τη δική του ιστορία, είτε ετεροδιηγητικός-μάρτυρας, αφηγείται δηλαδή μια ιστορία στην οποία ή συμμετέχει ελάχιστα ή την παρατηρεί απλώς ως θεατής. Η Καμπά, χρησιμοποιώντας το εφέ της αποστροφής (στην αφηγηματολογία-ρητορική είναι όρος που σημαίνει το να απευθύνεσαι σε κάποιον), βάζει την ηρωίδα της να απευθύνεται, μέσα από το ημερολόγιό της, στο θεό. Τολμηρά εικονοκλαστική, πότε τον ρωτάει με απορία, πότε τον παρακαλεί με κρυφή αγανάκτηση: «Θα ήθελα να μάθω πώς τα καταφέρνεις και δεν λυγίζεις, πώς μπορείς και γυρνάς την πλάτη στη δυστυχία και στη μιζέρια;» (σελ. 25) διαβάζουμε στην πρώτη καταγραφή, στην οποία καταλήγει: «Κάνε με τουλάχιστον αναίσθητη σαν κι Εσένα να μη με νοιάζουν τέτοιες λεπτομέρειες» (σελ. 28). Η Καμπά είναι ελάχιστα αφηγηματική σ’ αυτά τα κείμενα, που ξεχειλίζουν από έναν παραπονεμένο λυρισμό.
Γιατί τόσο παράπονο; Ένας μικρός αδελφός που έμεινε για καιρό φυτό πριν φύγει από τη ζωή, οι δουλειές που δεν πήγαιναν και τόσο καλά στο «Καθαριστήριο η Χιονάτη», μια αρρώστια της μητέρας που θα μπορούσε να της είχε στοιχίσει τη ζωή, ένας υπερπροστατευτικός πατέρας που την πνίγει κυριολεκτικά χωρίς να την αφήνει να πάρει ανάσα, είναι καταστάσεις που δύσκολα μπορεί να αντέξει η ευαίσθητη ψυχή ενός κοριτσιού. Όμως η Χριστίνα, η ηρωίδα της Καμπά, πρέπει να ορθώσει το ανάστημά της με θάρρος μπροστά σε όλες αυτές τις δυστυχίες. Η αγάπη, η προσφορά στον συνάνθρωπο, μας γεμίζει πάντα με δύναμη. Και η Χριστίνα θα κάνει μια πολύ μεγάλη χειρονομία αγάπης. Γυρνώντας από μια ανθρωπιστική αποστολή στη Νιγηρία, κρατάει μαζί της και ένα «μαυρούλι μωρό στην αγκαλιά της».
«-Γύρισα, και μάλιστα έχω και παρέα. Τη λένε Ελπίδα. Της υποσχέθηκα μια οικογένεια και να ’μαστε» (σελ. 46).
Διαβάζοντας αυτές τις γραμμές θυμήθηκα το χαριτωμένο μαυρούλι στο ντοκιμαντέρ του Αμπάς Κιαροστάμι ABC Africa, να περπατάει αβέβαιο στα μικρά του ποδαράκια, στα πρώτα του βήματα, για να σωριαστεί στο τέλος κάτω. Οι θετοί γονείς του, ένα ζευγάρι αυστριακών, έτρεξαν να το αγκαλιάσουν.
Με συγκίνηση διάβασα «κάτι σαν ξόρκι ενάντια στα κακά πνεύματα που το ’χε ακούσει από της διηγήσεις του πατέρα της» και το σιγομουρμούρισε η Χριστίνα, και που εγώ, σε παραλλαγή, το είχα ακούσει σε παραμύθι από τη γιαγιά μου. Το παραμύθι το έχω ξεχάσει, θυμάμαι μόνο ότι ο ήρωας του παραμυθιού απάντησε και στους δώδεκα λόγους του δράκου. Και ο δράκος, αφού αυτός απάντησε και στους δώδεκα λόγους του, τον ρωτάει: «και εδά ήντα θα γενώ εγώ;». «Θα γενείς μαρμάρινο κατώφλι να σε πατούμε».
Ελάχιστους από τους δώδεκα λόγους θυμόμουνα. Θυμήθηκα και κάποιους από τους υπόλοιπους από το ξόρκι αυτό, γιατί μερικοί είναι διαφορετικοί.
-Ένας λόγος τι λόγος.
-Ένας ο Θεός
-Δύο λόγια τι λόγια
-Δίκερο το βούι (βόδι)
-Τρία λόγια τι λόγια.
-Τρισυπόστατος θεός
-Τέσσερα λόγια τι λόγια
-Τεσσαρορόγα η αηλιά (τέσσερις ρόγες έχει η αγελάδα)
-Πέντε λόγια τι λόγια
-Πενταδάχτυλο το χέρι
-Έξε λόγια τι λόγια
-Έξε άστρα έχει η Πουλιά (Πούλια).
…..
-Δώδεκα λόγια τι λόγια
-Δώδεκα μήνες έχει ο χρόνος.
Έχει άραγε καταλογογραφηθεί αυτό το παραμύθι; Ή αυτό που θα μείνει στη διάθεση των λαογράφων είναι το παραπάνω ξόρκι και ό, τι έχω παραθέσει εγώ στη βιβλιοκριτική αυτή; Έχω μετανιώσει αφάνταστα που δεν κατέγραψα εκείνα τα παραμύθια της γιαγιάς μου, τα οποία διατηρώ πολύ θολά στη μνήμη μου. Και θυμάμαι ότι είχα μια τέτοια διάθεση. Όμως ήμουν μικρός, ήμουν μόλις δώδεκα χρονών όταν πέθανε, και το μόνο που με ενδιέφερε εκείνη την εποχή ήταν το παιχνίδι, όχι να γίνω λαογράφος.
Αφού η Χριστίνα Καμπά μας έκανε επίδειξη του πεζογραφικού της ταλέντου στο διήγημα και στη νουβέλα, νομίζουμε ότι είναι καιρός να μας το δείξει και στο μυθιστόρημα. Αναμένουμε.

Μπάμπης Δερμιτζάκης

Ali Reza Amini, Letters in the wind

2011-12-27T19:16:00.000+02:00

Ali Reza Amini, Letters in the wind (2002)

http://en.wikipedia.org/wiki/Letters_in_the_Wind_%282002_film%29
http://www.imdb.com/name/nm1044682/

Η ταινία αναφέρεται στη ζωή των στρατιωτών στο Ιράν. Τους δυο ήρωες ο σκηνοθέτης τους παρακολουθεί από την ημέρα της κατάταξης και το κούρεμα με την ψιλή. Τέσσερα είναι τα προβλήματα που απασχολούν τους φαντάρους: Τα καψόνια, το σεξ, η σχέση με το άλλο φύλο και η επικοινωνία με τους δικούς. Εν δυο κάτω με τα όπλα στην ανάταση, ηχογραφημένη κασέτα από ροζ τηλέφωνο που κάνει το γύρο ανάμεσα στους φαντάρους, συμβουλές πώς να ρίξεις μια γκόμενα, και ηχογραφημένα μηνύματα, που ο αδειούχος φαντάρος διαβάζει στο τηλέφωνο. Η κάμερα τον παρακολουθεί αποστασιοποιημένα από την άλλη πλευρά του δρόμου, καθώς προσπαθεί να μαγνητοφωνήσει μια κοπέλα που μιλάει με τον φίλο της σε ένα τηλεφωνικό θάλαμο και να κυκλοφορήσει την κασέτα στο στρατόπεδο. Τον αντιλαμβάνονται, τον προπηλακίζουν. Ψάχνει να βρει τη διεύθυνση ενός θείου του φίλου του. Δεν είναι γραμμένη σωστά. Απευθύνεται σε πολλούς για βοήθεια, αλλά σχεδόν όλοι τον αντιμετωπίζουν με περιφρόνηση, αν όχι με αποστροφή. Γυρισμένη με ψυχρό, ντοκιμαντερίστικο ύφος, διαβάζουμε στην βικιπαίδεια, απαγορεύτηκε η προβολή της στο Ιράν, και σε ασπρόμαυρη (gray tone), ψηφιακή μορφή προβλήθηκε στο φεστιβάλ του Τορόντο το 2002.

Dariush Mehrjui, most of his films

2011-12-26T02:16:00.001+02:00

Dariush Mehrjui, most of his films

Το βιογραφικό του στην βικιπαίδεια
http://en.wikipedia.org/wiki/Dariush_Mehrjui

Gaav (The cow), 1969
Θέμα της ταινίας είναι ο στενός δεσμός που μπορεί να αναπτύξει ένας άνθρωπος με ένα ζώο. Ο άνθρωπος εδώ είναι ένας αγρότης, και το ζώο του είναι η αγελάδα. Όταν κάποια στιγμή η αγελάδα ψοφάει, η γυναίκα του είναι τρομοκρατημένη. Ξέρει την αγάπη που της έχει, και δεν ξέρει πώς να του το πει. Συνωμοτεί με τους χωριανούς να του πουν ψέματα ότι έχει φύγει. Εν τω μεταξύ την παίρνουν και τη θάβουν σε ένα ξεραμένο πηγάδι. Ο άνδρας δεν τους πιστεύει. Βυθίζεται σε βαθιά κατάθλιψη. Και αμέσως μετά στην τρέλα: πιστεύει ότι είναι ο ίδιος η αγελάδα. Αντιστικτικά, πιο πριν, είχε παρουσιαστεί ο τρελός του χωριού, που τον περιπαίζουν όλοι, και πρώτα απ’ όλους τα παιδιά. Όμως εδώ έχουμε μια άλλου είδους τρέλα, μια «σοβαρή» τρέλα. Στο τέλος θα αναγκαστούν να τον δέσουν για να τον πάνε στο ψυχιατρείο. Αυτός αντιστέκεται, ενώ κάποιος τον πιλαλεί σαν να είναι γελάδα. Στο δρόμο τους ξεφεύγει και πέφτει σε έναν γκρεμό και σκοτώνεται.
Στυλιζαρισμένη ταινία, θυμίζει Αϊζενστάιν, ενώ η αντίθεση άσπρου και μαύρου (η ταινία είναι ασπρόμαυρη) αναδεικνύει αυτό το στυλιζάρισμα. Χαρακτηριστικές είναι οι σκηνές που οι χωρικοί παρακολουθούν στα κρυφά αυτόν τον χωριανό τους, ανήσυχοι για τις αντιδράσεις του.
Η ταινία αυτή απέσπασε πάμπολλα βραβεία, όμως την εποχή του σάχη ήταν απαγορευμένη στο Ιράν. Ήταν σκανδαλώδες να προβάλλεται μια καθυστερημένη επαρχία, τη στιγμή που το Ιράν έκανε αλματώδεις προόδους στην αστικοποίηση και στην δυτικοποίηση.

Hamoon, 1990
Ο ήρωας είναι ένας τρελαμένος διανοούμενος, που συχνά έχει όχι μόνο εφιάλτες αλλά και παραισθήσεις. Η γυναίκα του έχει πάψει να τον αγαπά και ζητάει διαζύγιο. Αυτός αρνείται. Κάποια στιγμή φτάνει στο σημείο να την παραμονέψει και να την πυροβολήσει. Θα αστοχήσει. Στη συνέχεια θα αποπειραθεί να αυτοκτονήσει. Πηγαίνει σε μια παραλία, και προχωράει στο βάθος της θάλασσας. Χάνεται. Μια βάρκα τον ψάχνει, τον βρίσκει, τον ανεβάζουν στη βάρκα και του κάνουν τεχνητή αναπνοή. Δεν είναι αργά, σώζεται. Η σκηνή που αρχίζει να αναπνέει είναι και η τελευταία σκηνή στην ταινία.
Δεν μας άρεσε η ταινία. Όλο το στόρι το βρήκαμε προσχηματικό, για να αναπτύξει ο Mehrjui τις σουρεαλιστικές εικόνες του. Η παραίσθηση του ήρωα, με τον άραβα πολεμιστή που μονομαχεί με τον σαμουράι για να καταφέρει να τον αποκεφαλίσει στο τέλος είναι εντυπωσιακή. Και πιο εντυπωσιακή είναι η σκηνή με το κομμένο κεφάλι του σαμουράι, που απαγγέλει σε στυλ θεάτρου Νο το πόσο μάταιη είναι η ζωή. Όμως τις άλλες δυο σκηνές, όπου υπάρχουν και δυο νάνοι, τις θεωρήσαμε κακόγουστες. Η μια μάλιστα είναι και η εναρκτήρια της ταινίας.
Τέλος είναι και η απιθανότητα. Οι έλληνες ξέρουμε ότι δεν γίνεται να μπεις στη θάλασσα από την παραλία και να αυτοκτονήσεις. Το επεχείρησε ο Καρυωτάκης και απέτυχε. Ο Περικλής Γιαννόπουλος, πιο υποψιασμένος, μπήκε με το άλογό του στη θάλασσα, και όταν έφτασε στα βαθιά αυτοπυροβολήθηκε.
Το 1997 οι ιρανοί κριτικοί την ψήφισαν ως την καλύτερη ιρανική ταινία. Περί ορέξεως κολοκυθόπιτα.

Sara, 1993
Ο Ίψεν έχει επηρεάσει πάρα πολλούς δραματουργούς. Έχουμε γράψει για τις επιρροές του στους Κινέζους και στου Γιαπωνέζους στο έργο μας «Εισαγωγή στο θέατρο της Ιαπωνίας και της Κίνας». Ένας από αυτούς που επηρεάστηκαν ήταν και ο κινέζος Hu Shi που έγραψε το μονόπρακτο «Το σπουδαιότερο πράγμα στη ζωή» (1919), έντονα επηρεασμένος από το «Κουκλόσπιτο» του Ίψεν.
Από το «Κουκλόσπιτο» του Ίψεν, που είναι και γνωστό από τη όνομα της ηρωίδας του, Νόρα, επηρεάζεται και ο Mehrjui στη δική του Σάρα. Για την ακρίβεια δεν επηρεάζεται, είναι μια κανονική μεταφορά του έργου στα ιρανικά δεδομένα. Όσο για τον τίτλο, δεν αλλάζει παρά μόνο την πρώτη συλλαβή της Νόρα.
Το να γράψουμε ότι η «Σάρα» αποτελεί μια πολύ επιτυχημένη μεταφορά είναι κάτι κοινότοπο. Δεν είναι όμως κοινότοπο το να γράψουμε ότι το έργο αυτό ταιριάζει περισσότερο στην ιρανική κοινωνία από ότι στην νορβηγική, ακόμη και την εποχή του Ίψεν, σε μια χώρα όπου η μαρτυρία μιας γυναίκα στο δικαστήριο ισχύει όσο η μισή ενός άντρα.

Pari, 1995
Πριν γράψω για την Παρί θα παραθέσω αυτά που βρήκα στην βικιπαίδεια.
The film is an unauthorized "loose" adaptation of J. D. Salinger's 1961 book Franny and Zooey. Though the film could be distributed legally in Iran since the country has no official copyright relations with the United States,[1] Salinger had his lawyers block a planned screening of the film at Lincoln Center in 1998.[2] Mehrjui called Salinger's action "bewildering," explaining that he saw his film as "a kind of cultural exchange.
Αυτά για το έργο. Και για την πλοκή:
Pari is a student of literature at a university in Tehran. She is a confident yet angry girl who is projecting her inner struggle by outwards aggression towards her tutor, her fiancé and her brother and she is on the verge of a nervous breakdown or a mental suicide.
An old sufi book by the name of "solook" helps take her on a journey to find herself and discover who she really is. Her brother helps her accomplish this goal.
Έχω δει ταινίες, αλλά για να τις συγκρίνω με το ίδιο το βιβλίο που μόλις είχα διαβάσει. Θυμάμαι τέσσερα βιβλία, με τις κινηματογραφικές μεταφορές τους: Ο γέρος και η θάλασσα, Για ποιον κτυπά η καμπάνα, Το άλικο γράμμα και Μόμπι Ντικ. Α, ναι, και ο Τελευταίος Πειρασμός. Όμως πρώτη φορά βρίσκομαι μπροστά στην κατάσταση να δω την ταινία χωρίς να έχω διαβάσει το βιβλίο. Και νοιώθω αμήχανος μπροστά σε αυτά που γράφει η Βικιπαίδεια. Μήπως αυτά που γράφει αναφέρονται περισσότερο στο βιβλίο και όχι στο έργο; Και ένα ακόμη πρόβλημα: ο Mehrjui γυρνάει την ταινία έχοντας υπόψη το βιβλίο, το οποίο άλλωστε προσαρμόζει στα ιρανικά δεδομένα, όπως έκανε και με τη Σάρα. Κάνοντας το μοντάζ, βλέποντας το τελικό αποτέλεσμα, και έχοντας υπόψη του το βιβλίο, ίσως βλέπει σ’ αυτό αυτά που βλέπει και στο βιβλίο. Ισχύει όμως το ίδιο και για κάποιον που δεν έχει διαβάσει το βιβλίο; Αυτός που έγραψε την παραπάνω περίληψη μήπως είχε υπόψη του το βιβλίο; Δεν θεωρώ τον εαυτό μου ανεπαρκή κινηματογραφικό θεατή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι για κάθε ταινία είμαι επαρκής. Θα γράψω λοιπόν για την ταινία χωρίς να λάβω υπόψη μου αυτά που διάβασα στη βικιπαίδεια, και τα οποία τα διάβασα αφού είχα δει την ταινία, και ήδη ήξερα τι θα έγραφα γι’ αυτήν. Δεν ταυτίζονται με αυτά που γράφει η βικιπαίδεια. Αυτό με εξιτάρει, και θα διαβάσω οπωσδήποτε και το βιβλίο. Αργότερα όμως, τώρα προτεραιότητα έχουν κάποια άλλα βιβλία.
Η Παρί μοιάζει σε πολλά με τον Ηαμούν•και η ηρωίδα με τον ήρωα, και η μια ταινία με την άλλη ταινία. Και οι δυο ήρωες είναι διαταραγμένοι ψυχολογικά. Και οι δυο ταινίες ξεκινάνε με τον ίδιο τρόπο: με έναν εφιάλτη. Στη συνέχεια βλέπουμε και τους δυο ήρωες να έχουν παραισθήσεις. Στην περίπτωση της Παρί, δεν είναι μόνη. Ο ένας της αδελφός έχει αυτοπυρποληθεί, ενώ ο άλλος, που και αυτός φαίνεται διαταραγμένος, είναι τελικά πιο ισορροπημένος.
Παρά τους σοφιστικέ διαλόγους (ο Mehrjui έχει σπουδάσει φιλοσοφία), πιστεύω ότι το έργο δεν είναι έργο à thèse. Απλά ο Mehrjui φλερτάρει με το γκροτέσκο και το σουρεαλιστικό, και ένα στόρι με διαταραγμένους ψυχολογικά ήρωες του προσφέρει τη δυνατότητα να το αναπτύξει. Αυτό και μόνο.
Η σκηνή της φλεγόμενης κατοικίας (στο έργο υπάρχουν πολλά flash back) μου θύμισε μια ανάλογη σκηνή στη «Θυσία» του Ταρκόφσκι. Είναι αμφίβολο να μην την είχε υπόψη του ο Mehrjui. Έχω ένα βιβλίο για τον Ταρκόφσκι που μιλάει για τις ταινίες του. Κάποια στιγμή θα το διαβάσω ξαναβλέποντάς τις. Τότε ίσως εντοπίσω κάτι παραπάνω από αυτή τη γενική ομοιότητα.
Τελικά δεν άντεξα τον πειρασμό, πήρα το βιβλίο από το «ράφι των τύψεων» και το διάβασα τώρα, παρά το ότι είχα βάλει μπροστά το τελευταίο βιβλίο της Φακίνου. Στην πραγματικότητα δεν είναι μυθιστόρημα, είναι ένα θεατρικό έργο με εκτενές παρακείμενο. Πάντα μιλάνε δυο μόνο πρόσωπα. Οι χώροι είναι νομίζω τρεις: ένα εστιατόριο, ένα λουτρό και μια κρεβατοκάμαρα. Υπάρχει και μια εκτενής επιστολή. Στην τελευταία σκηνή, στην κρεβατοκάμαρα, υπάρχει μόνο ένα πρόσωπο. Μιλάει στο τηλέφωνο. Είναι η κοπέλα που μιλάει με τον αδελφό της. Και πράγματι έχουμε μια συνειδησιακή μεταστροφή, που συντελείται με το λόγο του αδελφού. Πάντως όσο σοφιστικέ και αν είναι ο λόγος του, η μεταστροφή είναι ελάχιστα πειστική. Καμιά σχέση με τη συνειδησιακή μεταστροφή της Σάρας-Νόρας, που συντελείται στη βάση γεγονότων, και όχι με μπλα μπλα. Μετά την τηλεφωνική συζήτηση αυτή με τον αδελφό της κοιμάται ήρεμα, χωρίς εφιάλτες. Έχει γλιτώσει από μια επαπειλούμενη νευρική κατάρρευση.
Πρόκειται πράγματι για χαλαρή προσαρμογή. Κάποιες σκηνές που αφηγούνται τα πρόσωπα, όπως ο εφιάλτης της κοπέλας, δραματοποιούνται από τον Mehrjui. Σε μια από τις αρχικές σκηνές βλέπουμε την κοπέλα να γράφει μετά μανίας στον πίνακα. Στο μυθιστόρημα μαθαίνω ότι πρόκειται για αποσπάσματα από τον Επίκτητο. Και ο αδελφός δεν αυτοκτόνησε με τον εντυπωσιακό τρόπο που βλέπουμε στην ταινία, αυτοπυροβολήθηκε. Και στο τέλος ο διάλογος των δυο αδελφών δεν γίνεται τηλεφωνικά, αλλά σε προσωπική επαφή, μέσα στην κρεβατοκάμαρα, με την κοπέλα ξαπλωμένη στο κρεβάτι.
Δεν αντέχω, πρέπει να ξαναδώ την ταινία τώρα που διάβασα το μυθιστόρημα.
Ξαναβλέπω την ταινία. Σταμάτησα για να γράψω μια σκέψη. Λένε πως μια εικόνα ίσον χίλιες λέξεις. Όμως αυτές οι λέξεις αναφέρονται σε λεπτομέρειες. Υπάρχουν μικρές φράσεις που δεν θα μπορούσαν να εκφραστούν ούτε με χίλιες εικόνες.
Είδαμε επί τέλους τη «συνειδησιακή μεταστροφή», που όμως δεν υπάρχει καθόλου στο έργο. Βάζουμε εισαγωγικά, γιατί μάλλον τα λόγια του αδελφού λειτούργησαν ως ηρεμιστικό. Η οικογένεια είναι βεβαρυμμένη γονιδιακά, πρόκειται μάλλον για κληρονομική προδιάθεση, από την οποία δεν γλιτώνει κανείς έτσι εύκολα. Σίγουρα ο «Φύλακας στη σίκαλη» είναι καλύτερο έργο.

Leila, 1996
http://hdermi.blogspot.com/2012/01/dariush-mehrjui-leila.html

The pear tree, 1998
Παρά το ότι ο Mehrjui σ’ αυτή την ταινία ξεφεύγει από το γκροτέσκο των προηγούμενων ταινιών, ο ήρωάς του, χωρίς να διαθέτει ακριβώς τον διαταραγμένο ψυχισμό των προηγούμενων ηρώων του, αισθάνεται μια εσωτερική ένταση. Επιτυχημένος επιστήμονας και συγγραφέας, βρίσκεται μπροστά στο αδιέξοδο του «και λοιπόν;», στο οποίο βρίσκονται συχνά οι επιτυχημένοι. Αδυνατεί να γράψει. Η αχλαδιά, το αγαπημένο του δένδρο όταν ήταν μικρός, τον αφήνει εντελώς αδιάφορο παρά τις προτροπές του κηπουρού του, με τις οποίες ξεκινάει οι ταινία, εντελώς χιουμοριστικά. Στη συνέχεια έχουμε τις αναμνήσεις, σε ένα είδος κινηματογραφημένου εσωτερικού μονόλογου. Ένα μεγάλο μέρος των αναμνήσεων αυτών περιστρέφονται γύρω από έναν παιδικό του έρωτα με μια μεγαλύτερη κοπέλα. Η συνειδησιακή μεταστροφή συντελείται με τη συνειδητοποίηση των αξιών της παιδικής αγνότητας και αθωότητας, και της ζωοδότρας φύσης. Στο τέλος του έργου τον βρίσκουμε να κάθεται σε στάση γιόγκα κάτω από το δένδρο, βυθισμένο σε μεταφυσικούς στοχασμούς.

Santouri, 2007
Τελειώνουμε με το «Σαντούρι». Ο επιτυχημένος μουσικός οδηγείται στα ναρκωτικά, η γυναίκα του τον εγκαταλείπει, του κάνουν έξωση από το σπίτι, και καταλήγει σε ένα ακραίο περιθώριο που ο Mehrjui, που αρέσκεται στο γκροτέσκο, το παρουσιάζει ιδιαίτερα γλαφυρά. Θα τον περιμαζέψει τελικά ο πατέρας του, και θα τον στείλει σε κέντρο αποκατάστασης. Η ταινία θα τελειώσει με τον μουσικό να διδάσκει μουσική στους άλλους τρόφιμους του κέντρου. Η ταινία λειτουργεί με πολλά φλας μπακ, δείχνοντας τις ευτυχισμένες στιγμές του μουσικού πριν την πτώση του, που παρουσιάζονται αντιστικτικά στην παρούσα εξαθλίωσή του, τονίζοντάς την έτσι περισσότερο.

Κρουαζιέρα στην Κωνσταντινούπολη-2

2011-12-25T04:11:00.001+02:00

Κρουαζιέρα στην Κωνσταντινούπολη-1

2011-12-25T03:44:00.001+02:00

Ευγενία Φακίνου, Το τραίνο των νεφών

2011-12-24T19:17:00.003+02:00

Ευγενία Φακίνου, Το τραίνο των νεφών, Καστανιώτης 2011, σελ. 238

Η παρακάτω βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε στο Λέξημα

Ιδιαίτερα επινοητική τόσο στο επίπεδο της ιστορίας όσο και στο επίπεδο της αφήγησης, μας παρουσιάζεται η συγγραφέας στο τελευταίο της μυθιστόρημα.

To «Τραίνο των νεφών», το τελευταίο μυθιστόρημα της Ευγενίας Φακίνου, διακρίνεται για μια φοβερή πρωτοτυπία: στον αφηγηματικό της λόγο η Φακίνου ενσωματώνει αποσπάσματα από έργα λατινοαμερικάνων συγγραφέων, τα οποία παραθέτει με πλαγιαστά γράμματα. Στις «Διευκρινίσεις και ευχαριστίες» που βρίσκονται στο τέλος του βιβλίου αναφέρει τους συγγραφείς και τα έργα από τα οποία πήρε τα αποσπάσματα, και τη σελίδα όπου βρίσκεται κάθε ένα.
Η λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία είναι ίσως η πιο σφριγηλή από όλες τις λογοτεχνίες σήμερα. Στους κόλπους της έχει να παρουσιάσει κορυφαίους λογοτέχνες, αρκετοί από τους οποίους είναι νομπελίστες. Ο μη νομπελίστας Μπόρχες και ο νομπελίστας Μάρκες είναι ίσως εκείνοι που έχουν τη μεγαλύτερη απήχηση.
Φυσικά η επιρροή της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας στο συγκεκριμένο έργο της Φακίνου δεν περιορίζεται μόνο σ’ αυτή την ενσωμάτωση αποσπασμάτων, αλλά και στην ίδια τη μυθοπλασία της. Το κύριο χαρακτηριστικό της είναι ο «μαγικός ρεαλισμός». Όμως η πλάστιγγα του «μαγικού ρεαλισμού» εδώ γέρνει περισσότερο προς τη μεριά του μαγικού. Το μόνο έργο από όσα έχουμε υπόψη μας που την ξεπερνάει από αυτή την άποψη, είναι ο «Πέδρο Πάραμο» του Χουάν Ρούλφο.
Σε ένα τραίνο, το «τραίνο των νεφών», διαδραματίζεται το μεγαλύτερο μέρος της υπόθεσης. Το τραίνο είναι υπαρκτό, όπως μας λέει η Φακίνου, και βρίσκεται σε ύψος 4000 μέτρων, οπότε είναι φυσικό στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής του να περιβάλλεται από νέφη. Όμως διακρίνεται και από μαγικά στοιχεία. Ο μικρός ήρωάς της, σε κάθε μετακίνησή του από βαγόνι σε βαγόνι, μεγαλώνει κατά δέκα χρόνια. Και σε κάθε βαγόνι συναντάει διάφορα πρόσωπα που τον οδηγούν στην ωρίμανση, σε μια ιδιαίτερα πρωτότυπη εκδοχή του Bildungsroman. Όλοι τους είναι νεκροί, αλλά αυτό θα το μάθει αργότερα. Ανάμεσά τους και θρυλικά πρόσωπα της λατινοαμερικάνικης ιστορίας, από τον Σιμόν Μπολίβαρ και τον Χοσέ Μαρτί μέχρι τον Τσε Γκεβάρα.
Και ο Γιάννης Ρίτσος μιλάει για ένα παρόμοιο τραίνο σε ένα του ποίημά του, που μελοποίησε ο Νίκος Μαμαγκάκης και τραγούδησε ο Γιάννης Πουλόπουλος, το «Άντε και ντε», δεν ξέρω όμως αν αποτέλεσε την πηγή έμπνευσης της Φακίνου.
Αυτά είναι τα καινούρια στοιχεία.
Και τα παλιά;
Το έργο θα μπορούσε να φέρει τον τίτλο: Κανένας και Ρεβέκκα, κατά το προηγούμενο έργο της «Οδυσσέας και μπλουζ». Ο καινούριος της ήρωας φέρει το ψευδώνυμο, ενώ ο προηγούμενος το όνομα του μυθικού ήρωα.
Σε όλα τα έργα της Φακίνου (ή σχεδόν όλα) συναντάμε περιθωριακά πρόσωπα, ταπεινωμένους και καταφρονεμένους της ζωής, κάποιοι από τους οποίους έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Αλλά ακόμη και αν οι κεντρικοί της ήρωες δεν είναι περιθωριακοί, είναι πρόσωπα με έναν αποκλίνοντα ψυχισμό. Εδώ όλα τα εκτός τραίνου πρόσωπα, στην αρχή της ιστορίας, ζουν σε φτωχογειτονιές και παραγκουπόλεις. Πολλοί ζητιανεύουν, ενώ κάποιοι άλλοι έχουν καλύτερη τύχη, δουλεύοντας για τον τσιφλικά της περιοχής. Παρεμπιπτόντως, μια παρόμοια εικόνα περιθωριακών ηρώων μας δίνει και η Γιασμίνα Χαντρά στο τελευταίο της μυθιστόρημα «Ο Όλυμπος των απόκληρων».
Το μοτίβο της φυγής είναι επίσης παρόν, με την κύρια μορφή του, τη μορφή της αειφυγίας, της συνεχούς μετακίνησης, όπως στη «Μεγάλη πράσινη», στο «Έβδομο ρούχο» και στο «Εκατό δρόμοι και μια νύχτα», και όχι της κατα-φυγής σε οιονεί αρκαδικά καταφύγια, όπως στον «Οδυσσέα και μπλούζ».
Η Φακίνου έχει επίσης κάποιες εμμονές, είτε εικονογραφικές είτε ιδεοληπτικές. Το γκροτέσκο της υλοποίησης των ονείρων στη «Ζάχαρη στην άκρη», ένα από τα πρώτα έργα της Φακίνου, επαναλαμβάνεται εδώ σε κάποιο από τα κουπέ του τραίνου, σε έναν «χορό μεταμφιεσμένων». Ο Τουλούζ Λωτρέκ θα τον είχε αποδώσει περίφημα εικονογραφικά.
Όμως η πιο έντονη εμμονή της Φακίνου βρίσκεται στο σχήμα της μπάμπουσκας, και που μπορεί μεν να μοιάζει με παιχνίδι φαντασίας, όμως κατά τη γνώμη μου, αυτή η εκδοχή της πραγματικότητας που προτείνεται είναι λιγότερο εξωπραγματική από ό, τι οι εκδοχές των μύθων που κουβαλάνε διάφοροι λαοί στην παράδοσή τους. Παραθέτουμε το σχετικό απόσπασμα.
«Είχαμε σταθεί σε μια εικόνα που έδειχνε δυο παιδάκια να διαβάζουν ένα βιβλίο. Φαντάζεσαι, είπα του φίλου μου, να είμαστε κι εμείς εικόνες σ’ ένα βιβλίο και να μας κοιτάζουν δυο άλλα παιδάκια;… που όμως κι αυτά θα είναι εικόνες που κάποια άλλα παιδάκια…» (σελ. 235).
Το απόσπασμα αυτό δεν είναι παρά μια μικρή παραλλαγή του παρακάτω αποσπάσματος από το «Η Μερόπη ήταν το πρόσχημα», που βρίσκεται επίσης στο τέλος του έργου:
«Φαντάζεσαι...όλα τα πράγματα, όλοι οι άνθρωποι, τα λουλούδια, τα δέντρα, ο μπαμπάς σου, η μαμά σου, ο θείος ο Σταύρος, όλοι, εσύ κι εγώ, να είμαστε ψεύτικοι; Εικόνες;
Ζωγραφιές ενός βιβλίου; Και κάποια άλλα παιδάκια να μας κοιτάνε και να διαβάζουν την ιστορία μας; Που όμως κι αυτά θα είναι εικόνες που κάποια άλλα παιδάκια...».
Εγώ σχολιάζω αμέσως μετά στη βιβλιοκριτική μου:
«Μεταφράζοντας το απόσπασμα αυτό με πιο θεωρητικούς όρους, θα μιλούσαμε για ένα σύμπαν που το διέπει, όπως το σύμπαν του Λάιμπνιτζ και του Ντεκάρτ,ο ντετερμινισμός ενός καλοκουρδισμένου ρολογιού, όπου τα όντα του βρίσκονται σε διάφορα επίπεδα, και ενώ στο δικό τους επίπεδο έχουν την ψευδαίσθηση ενός αυτοκαθορισμού και μιας ελεύθερης βούλησης, στο αμέσως επόμενο επίπεδο είναι τελείως ετεροκαθορισμένα».
Η γλώσσα της Φακίνου έχει την απλότητα του παραμυθιού, υπηρετώντας απόλυτα στην πλοκή. Η μαθητεία της στην «Τενεκεδούπολη» πρέπει να ήταν καθοριστική στο στυλ γραφής της. Η επινοητικότητα στη σύνθεση των ιστοριών της και στην προσωπογράφηση των ηρώων της είναι το κύριο χαρακτηριστικό της, που την έκανε τόσο αγαπητή σε ένα ευρύτατο αναγνωστικό κοινό.

links
Ευγενία Φακίνου (τα πρώτα έργα της)
Εκατό δρόμοι και μια νύχτα
Η Μερόπη ήταν το πρόσχημα
Εκατό δρόμοι και μια νύχτα
Οδυσσέας και Μπλούζ
Έρως-θέρος-θάνατος

Μπάμπης Δερμιτζάκης: Χριστίνα Χρυσανθοπούλου, Ζοή με όμικρον

2011-12-23T21:31:00.000+02:00

Μπάμπης Δερμιτζάκης: Χριστίνα Χρυσανθοπούλου, Ζοή με όμικρον: Χριστίνα Χρυσανθοπούλου, Ζοή με όμικρον, Πάπυρος 2011, σελ. 222 Η παρακάτω βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε στο Λέξημα Μετανάστευση και human t...

Ένα ελληνικό μαγαζί στην αιγυπτιακή αγορά στην Πόλη

2011-12-22T23:05:00.000+02:00