Λίμνες τα μάτια σου βαθιές-Αλεφαντινός

Από τα αγαπημένα μου: Λίμνες τα μάτια σου βαθιές

Shahram Mokri, Ashkan, the Charmed Ring and Other Stories

Shahram Mokri, Ashkan, the Charmed Ring and Other Stories (2009)

http://www.imdb.com/title/tt1521861/ 

  Δεν έχω δει πολλές ιρανικές κωμωδίες. Αυτές που μου έρχονται στο μυαλό είναι «Η σαύρα» του Kamal Tabrizi, «Σε χαμηλό ύψος» του Ebrahim Hatamikia και «Γάμος α λα ιρανικά» του Hassan Fathi.

Ο «Ασκάν, το μαγικό δακτυλίδι και άλλες ιστορίες» είναι μια ακόμη.

  Παρά τον τίτλο δεν έχουμε αυτοτελείς ιστορίες αλλά σπονδυλωτά επεισόδια, τα οποία σε κάποιο σημείο τους δένουν με κάποια άλλα.

Δυο τυφλοί οργανώνουν μια ληστεία, μια κοπέλα το σκάει με το γιο του αφεντικού της, ένας αξιωματικός του στρατού είναι ερωτευμένος, αλλά το ίδιο και ο στρατιώτης που τον βοηθάει στα ψώνια, ενώ ο Ασκάν έχει κάνει δεκατέσσερις αποτυχημένες απόπειρες αυτοκτονίας, πράγμα που έχει σαν αποτέλεσμα να τον παρατήσει ο ψυχίατρός του. Στην 15^η, αποτυχημένη, έρχεται σε επαφή με τους τυφλούς. Θα συμμετάσχει στη ληστεία που σχεδιάζουν, ελπίζοντας ότι θα τον σκοτώσουν οι φρουροί.

Υπέροχη, κατά τόπους μαύρη, κωμωδία, με απολαυστικούς διαλόγους. Πολύ μας άρεσε.  

Πευκιανός - μελωδία ανατολικής κρήτης

Πευκιανός-Τον έμαθα από το cd του Γιώργη Λαποκωνσταντάκη (Πεδουλαύτη)

Icíar Bollaín, Te doy mis ojos (Σου δίνω τα μάτια μου, 2003)

Icíar Bollaín, Te doy mis ojos (Σου δίνω τα μάτια μου, 2003)

http://www.imdb.com/title/tt0350193/

  Το θέμα της ταινίας είναι η κακοποίηση γυναικών. Η γυναίκα τρώει ξύλο από τον άντρα της, με αποτέλεσμα κάποια στιγμή να τον εγκαταλείψει. Όμως αυτός προσπαθεί να την ξανακερδίσει κάνοντάς της δώρα, σαν νεαρός ερωτευμένος. Θα την καταφέρει να επιστρέψει με τον εννιάχρονο γιο τους στην οικογενειακή εστία. Ο άντρας παρακολουθεί σεμινάριο για τους άντρες που κακοποιούν τις γυναίκες τους. Διδακτικό, μαθαίνει κανείς πώς να ελέγχει τα νεύρα του. Όμως στο τέλος θα την κακοποιήσει, όχι σωματικά, αλλά κάτι χειρότερο, ψυχικά. Αυτή τη φορά θα τον εγκαταλείψει οριστικά. Στο τελευταίο πλάνο τον βλέπουμε να την κοιτάζει από το μπαλκόνι που απομακρύνεται μαζί με τις δυο φίλες της, που ήλθαν να τη βοηθήσουν να μαζέψει τα πράγματά της.

Σε αντίθεση με την Ida της οποίας το μήνυμα, είτε ήταν στις σκηνοθετικές προθέσεις είτε όχι, με εύρισκε αντίθετο, εδώ το μήνυμα με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο. Πιστεύω ότι όποιος δέρνει τη γυναίκα του είναι ψυχικά διαταραγμένος, και μια γυναίκα που μένει κοντά σε έναν άντρα που τη δέρνει είναι αξιολύπητη. Έτσι η εγκατάλειψη του άντρα στο τέλος της ταινίας με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο.

Η ταινία είναι ισπανική. Αυτό με έβαλε σε σκέψεις.

Ο φίλος μου ο Γιώργος ο Μπεθάνης έκανε θεραπεία για καρκίνο στο συκώτι, πριν δυο χρόνια περίπου, σε ένα ιατρικό κέντρο στη Γερμανία. Εκεί γνωρίστηκε με άλλους ασθενείς διαφόρων εθνικοτήτων. Ανάμεσά τους ήταν και ένας Ισπανός. Σε κάποια συζήτηση που είχε μαζί του τού είπε. –Εγώ δεν περνάει βδομάδα που να μη δείρω μια φορά τη γυναίκα μου.

–Μόνο μια; Εγώ τη δέρνω τουλάχιστον τρεις, του λέει ο φίλος μου.

  Δεν ρώτησα το Γιώργο αν κατάλαβε την ειρωνεία του, και τώρα είναι πολύ αργά για να τον ρωτήσω. Έφυγε τον περασμένο Μάρτη μετά από γενναίο αγώνα τεσσάρων χρόνων, διαψεύδοντας την πρόβλεψη του ενός χρόνου ζωής που έκανε ο γαστρεντερολόγος του.

  Ποιες είναι αυτές οι σκέψεις.

  Για όσους δεν το ξέρουν, μετά την Reconquista της Ιβηρικής χερσονήσου από τις ενωμένες δυνάμεις του Φερδινάνδου και της Ισαβέλλας το 1492, χρονιά που ο Κολόμβος ανακάλυπτε την Αμερική, μετά από 700 χρόνια από τότε που την κατέλαβαν οι άραβες, επέβαλαν τη μεταστροφή στο χριστιανισμό σε όλους τους μη χριστιανούς κατοίκους, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων ήταν άραβες και εβραίοι. Φυσικά πολλοί, προκειμένου να εκπατριστούν, ασπάστηκαν τον χριστιανισμό. Εκείνους όμως οι οποίοι παρέμεναν κρυπτομουσουλμάνοι, και τους ανακάλυπταν από το χαλάκι της προσευχής που φύλαγαν σπίτι τους, τους εκτελούσαν.

  Το να δέρνεις τη γυναίκα σου προβλέπεται από το Κοράνι, εκτός και αν ήταν ψεύτικο το σχετικό απόσπασμα που διάβασα σε ένα βιβλίο-αυτοβιογραφία, νομίζω το «Ποτέ χωρίς την κόρη μου», πράγμα που δεν το πιστεύω. Ακόμη, πριν κάποιους μήνες κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο ένα βίντο με έναν μουσουλμάνο ιερωμένο που έδινε οδηγίες στους πιστούς πώς να δέρνουν τη γυναίκα τους χωρίς να την τραυματίζουν.

  Καθώς πιστεύω στην κληρονομικότητα και στα φυλετικά χαρακτηριστικά, αναρωτιέμαι μήπως υπάρχει κάποιο γονίδιο στους άραβες υπεύθυνο για αυτή τη συμπεριφορά απέναντι στη γυναίκα τους, και ότι απλά ο Μωάμεθ κωδικοποίησε στο Κοράνι μια πρακτική που ήδη υπήρχε, όπως έκανε και για αρκετά άλλα πράγματα, όπως έχω διαβάσει. Μήπως λοιπόν οι ισπανοί που δέρνουν τις γυναίκες τους είναι απόγονοι αυτών των εκχριστιανισμένων αράβων;

  Απλά αναρωτιέμαι.   

Ernesto Sabato, όλες οι κριτικές που έγραψα

Ερνέστο Σάμπατο, όλες οι κριτικές που έγραψα

Ernesto Sabato, Μια πολύπλοκη ύπαρξη

Ernesto Sabato, Μια πολύπλοκη ύπαρξη (μετ. Κωνσταντίνος Παλαιολόγος) Εκδόσεις του 21^ου 2001, σελ. 188

Ο Ερνέστο Σάμπατο είναι ένας από τους κορυφαίους συγγραφείς της παγκόσμιας λογοτεχνίας, και τα έργα του τα διάβασα πολύ πριν φτιάξω blog, έτσι δεν έχω γράψει γι’ αυτά, παρά μόνο για ένα τόμο με δοκίμια, το «Ο συγγραφέας και η καταστροφή». Σήμερα έχει σειρά ένας άλλος τόμος με δοκίμια επίσης, το «Μια πολύπλοκη ύπαρξη».

Ποτέ δεν είναι δυνατόν να συμφωνήσεις στα πάντα, ίσως και στα περισσότερα, με ένα δοκιμιογράφο, όμως διαβάζοντας τις θέσεις του δημιουργείται μέσα σου ο αντίλογος, και φωτίζεται στη συνείδησή σου καλύτερα η δική σου άποψη. Δεν το λέω για τον Σάμπατο, απλώς μου ήλθε σαν σκέψη ξεκινώντας να γράψω γι’ αυτά τα δοκίμια. Και επειδή πιστεύω περισσότερο από ό,τι παλιά στην απόλαυση του κειμένου, δεν με ενδιαφέρει τόσο η αλήθεια που μπορεί να κρύβεται ή όχι μέσα στο κείμενο αλλά το ευχάριστο της ανάγνωσης. Η αλήθεια είναι σαν ένα χέλι που γλιστράει συνεχώς μέσα από τα χέρια μας, και μπορεί σε ένα διάλογο συγγραφέα-αναγνώστη να μη συμβαίνει αυτό που συνέβη στον Πρωταγόρα και στον Σωκράτη, η αντιστροφή θέσεων (η συζήτησή τους ήταν για το διδακτό της αρετής) όμως κάποιες θέσεις σου μπορεί να τροποποιηθούνε με την ανάγνωση. Αλλά ας προχωρήσουμε παραθέτοντας κάποια αποσπάσματα.

Τα δυο πρώτα δοκίμια αναφέρονται στην εκπαίδευση. Διαβάζουμε:

«…η λογοτεχνία θα έπρεπε να διαβάζεται ανάποδα, αρχίζοντας από τους δημιουργούς της εποχής μας ώστε αργότερα να μπορέσει ο μαθητής να παθιαστεί με όλα όσα έγραψαν ο Όμηρος και ο Θερβάντες…» (σελ. 13).

Έτσι ήταν τα κείμενα νεοελληνικής λογοτεχνίας πριν πάρα πολλά χρόνια, κάθε τάξη με κείμενα από όλες τις περιόδους, ώστε να μπορεί ο εκπαιδευτικός να επιλέγει. Εγώ ξεκίναγα όπως λέει ο Σάμπατο, από τους νεότερους και πέρναγα στους παλαιότερους. Κάποια στιγμή ένας φωστήρας στο υπουργείο παιδείας είχε την ιδέα να διδάσκεται η νεοελληνική γραμματεία ιστορικά, πρώτα τα παλαιότερα έργα και στην τρίτη λυκείου τα νεότερα. Πιστεύω ότι ήταν ολέθριο.

Στα δοκίμιά του ο Σάμπατο αναφέρεται σε αρκετούς αργεντινούς και γενικότερα λατινοαμερικάνους συγγραφείς οι οποίοι μου είναι άγνωστοι. Για τον Σαρμιέντο γράφει… «… ειρωνεύονται την αφέλειά του, αυτή την αφέλεια που συναντάμε συχνά στις δημιουργικές ευφυίες αλλά σχεδόν ποτέ στα άτομα που είναι απλώς και μόνο έξυπνα» (σελ. 35).

Ευφυές!!!

Διαβάζουμε:

«η δημοκρατία πολύ συχνά είναι άξια περιφρόνησης, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί τίποτα καλύτερο για να πετύχουμε τις κοινωνίες που ονειρευόμαστε» (σελ. 62).

Και πιο κάτω:

«Συνοψίζοντας: η δημοκρατία είναι ανεπαρκής και πολύ συχνά αξιοκαταφρόνητη, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί τίποτα καλύτερο προκειμένου να πετύχουμε τις μελλοντικές κοινότητες που ονειρευόμαστε» (σελ. 109).

Είναι αναπόφευκτο να επαναλαμβάνεται κανείς, ακόμη και με σχεδόν τα ίδια λόγια.

Στην κριτική μου σε μια ιρανική ταινία, την «Μια αξιοπρεπής οικογένεια» του Massoud Bakhshi, κατέληγα:

«Θα τελειώσω παραφράζοντας τον Bradley που παραφράζει τον Λάιμπνιτζ: Η Δημοκρατία είναι το καλύτερο των δυνατών πολιτευμάτων, και κάθε κακό σ’ αυτήν είναι αναγκαίο κακό». Ο Λάιμπνιτζ είχε γράψει ότι αυτός είναι ο καλύτερος των δυνατών κόσμων, και ο Bradley πρόσθεσε το σαρδόνιο σχόλιο ότι και κάθε τι σ’ αυτόν είναι αναγκαίο κακό.

Το ήξερα, αλλά είχα ξεχάσει ποιος το είχε πει. Εδώ το ξαναβρήκα:

«Κατά τα άλλα, αν λάβουμε υπόψη μας τον Γουάιτχεντ, όλη η δυτική φιλοσοφία…. δεν είναι τίποτα άλλο από υποσημειώσεις των πλατωνικών διαλόγων» (σελ. 96).

Εφέ υπερβολής, που σίγουρα όμως κρύβει μιαν αλήθεια. Ο Γουάιτχεντ, να θυμήσουμε, έγραψε μαζί με τον Μπέρτραντ Ράσελ τα Principia mathematica.

Ενδιαφέρον είναι το δοκίμιο για το ταγκό. Κατά τη γνώμη του Σάμπατο, ο πιο αξιαγάπητος και ακριβής ορισμός του είναι «Μια θλιμμένη σκέψη που χορεύεται» (σελ. 117).

Το δοκίμιο «Σχετικά με την ύπαρξη της κόλασης» είχε για μένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον, μια και τα παραψυχικά φαινόμενα στα οποία αναφέρεται υπήρξαν κάποτε στην κορυφή των ενδιαφερόντων μου, πράγμα που είχε ως αποτέλεσμα να γράψω το πρώτο μου βιβλίο, «Παραψυχολογία, μύθος ή πραγματικότητα;». Πιο ειδικά μιλάει για τα «προφητικά» φαινόμενα, για τα οποία καταλήγει:

«Αν αποδεχτούμε, λοιπόν, την ύπαρξη προαισθημάτων και προφητειών, το ζήτημα είναι πώς τα εξηγούμε όλα αυτά. Αυτό είναι ένα γιγάντιο πρόβλημα που μέχρι σήμερα έχει αντισταθεί σε όλες τις προσπάθειες εκλογίκευσής του: από τον πνευματισμό μέχρι την τέταρτη διάσταση και την Αιώνια Επιστροφή» (σελ. 135-136).

Στο βιβλίο μου έδινα υλιστικές ερμηνείες στα παραψυχικά φαινόμενα. Σε πολλά προαισθήματα και προφητικά όνειρα προσπάθησα να δώσω μια λογική ερμηνεία. Σε κάποια όμως σήκωσα κυριολεκτικά τα χέρια ψηλά.

Για τον Βαλερύ γράφει:

«Πέρασε όλη του τη ζωή μιλώντας για μαθηματικά και χρησιμοποιώντας εκφράσεις που όσο πιο ακαταλαβίστικες ήταν τόσο πιο πολύ άρεσαν στους ανίδεους» (σελ. 155).

Αυτό το τελευταίο έχει μια γενικότερη ισχύ: όσο πιο ακαταλαβίστικες ήταν τόσο πιο πολύ άρεσαν στους ανίδεους. Τώρα, ας μη σχολιάσω γιατί κάποιοι γράφουν ακαταλαβίστικα.

Δεν θυμάμαι με πια λόγια το έχω γράψει, αλλά το έχω γράψει, πάνω από μια φορά: όσο πιο πολύ στρέφω το βλέμμα μου στην ιστορία, τόσο πιο απαισιόδοξος γίνομαι. Την ίδια γνώμη βλέπω έχει και ο Σάμπατο: «η γνώση της ιστορίας συνοδεύεται πάντα από μια αυξανόμενη απαισιοδοξία» (σελ. 166).

Δεν θέλω να τελειώσει αυτή η βιβλιοκριτική μου με αυτό το λόγο περί απαισιοδοξίας, και γι’ αυτό θα τελειώσω θυμίζοντας ότι υπάρχει ένα αντίβαρο σ’ αυτήν: Το γέλιο.

Ικαριώτικος, ο παλαιός

Ο παλιός Ικαριώτικος