Book review, movie criticism

Wednesday, October 27, 2021

Radu Jude, Everybody in our family (2012)

 

Radu Jude, Everybody in our family (2012)

 


  Δεν έμεινε ικανοποιημένος με τη μικρού μήκους ταινία του «Αλεξάνδρα» ο Ράντου Γιούντε (τον βλέπω πακέτο με αφορμή την ταινία του «Ατυχές πήδημα ή παλαβό πορνό;» που παίζεται ακόμη στους κινηματογράφους) και γυρίζει το «Καθένας στην οικογένειά μας», με ακριβώς το ίδιο θέμα: την ένταση στη σχέση των δυο πρώην συζύγων, με την κόρη τους μπαλάκι στη μέση. Και εδώ υπάρχει ο νυν της γυναίκας και η μητέρα της, και η πλοκή διαδραματίζεται στο σπίτι της.

  Ο μπαμπάς έρχεται να πάρει την κόρη του τη μέρα που έχει ορίσει το δικαστήριο να τη βλέπει, όμως ο νυν έχει αντιρρήσεις: η μικρή είναι άρρωστη.

  Το κοριτσάκι (εξαιρετική ερμηνεία) φαίνεται πράγματι να είναι τώρα μια χαρά. Όμως μπορεί να υποτροπιάσει.

  Ο νυν αρνείται να τον αφήσει να το πάρει, να έλθει πρώτα η πρώην του, να πάρει την συγκατάθεσή της. Αυτός ανυπομονεί, η πρώην του αργεί να έλθει, και ξεσπάει η πρώτη σύγκρουση. Επιτέλους έρχεται, είναι ανένδοτη, δεν θα το πάρει το κοριτσάκι. Οι σκηνές που ακολουθούν μοιάζουν με σκηνές ταινίας θρίλερ.

  Όχι, δεν θα υπάρξει δραματικό γεγονός. Τους έχει δέσει. Καθώς ετοιμάζεται να φύγει λέει στην κόρη του, αφού της δώσει ένα γενναίο χαρτζιλίκι, να μετρήσει μέχρι το εκατό και μετά να τους λύσει. Ο ίδιος προσπαθώντας να φύγει από το μπαλκόνι, πέφτει, πληγώνεται. Τον περιποιούνται σε ένα φαρμακείο.

  Πριν φύγει, η κόρη του σε ερώτησή του του λέει ότι θέλει να μείνει με τη μητέρα της. Όμως μετά από πέντε χρόνια θα κληθεί στο δικαστήριο και θα της ζητηθεί να αποφασίσει. Μέχρι τότε μπορεί να αλλάξεις γνώμη, της λέει.

  Ενδοοικογενειακές συγκρούσεις βλέπω να είναι η θεματική στις τρεις ταινίες του Γιούντε που μόλις είδαμε, από τις πρώτες του (η άλλη ήταν «Το πιο ευτυχισμένο κορίτσι στον κόσμο»). Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί, κάθε ένας έχει τα δίκια του.

  Όμως είχε δίκιο να τον παρατήσει βρίσκοντας γκόμενο όταν αυτός βρέθηκε στην ανεργία και στην κατάθλιψη;

  Έχω πει πολλές φορές την ιστορία. Τον τάφο της μου τον έδειξε ο ξάδελφός μου ο Γιώργης ο Τζανετάκης. Πανέμορφη δασκάλα, την έδιωξε ο άντρας της όταν αρρώστησε με καρκίνο. Γύρισε στο χωριό (ήταν κάπου στη Μακεδονία), όπου την φρόντισε η αδελφή της μέχρι που πέθανε.

  Όχι, δεν είναι ο κανόνας, αλλά υπάρχουν τέτοιες εξαιρέσεις.

Tuesday, October 26, 2021

Λιούις Κάρολ, Μες στον καθρέφτη και τι βρήκε η Αλίκη εκεί

Λιούις Κάρολ, Μες στον καθρέφτη και τι βρήκε η Αλίκη εκεί (μετ. Σωτήρης Κακίσης), Ερατώ 2010, σελ. 276

 


  Η Αλίκη σε νέες περιπέτειες, θα μπορούσε να είναι ο τίτλος του βιβλίου. Η Αλίκη βρέθηκε στη χώρα των θαυμάτων γιατί έπεσε μέσα σε μια τρύπα. Τώρα βρέθηκε σε μια άλλη χώρα, περνώντας μέσα από τον καθρέφτη. Στη χώρα των θαυμάτων τα κύρια πρόσωπα ήταν τραπουλόχαρτα. Στη χώρα στην οποία βρέθηκε μέσα από τον καθρέφτη τα κύρια πρόσωπα είναι τα πιόνια ενός σκακιού.

  Επεισόδια και πάλι επεισόδια που συναρπάζουν τους μικρούς αναγνώστες, όμως τους μεγάλους τους συναρπάζουν τα γλωσσικά παιχνίδια, τα λογοπαίγνια, η αντισυμβατική χρήση της γλώσσας, το εφέ της δισημίας καθώς και διάφορα άλλα παράδοξα. Να παραθέσουμε μερικά δείγματα.

  «Όμως εδώ, όπως βλέπεις, χρειάζεται να τρέχεις όσο μπορείς περισσότερο για να μένεις στο ίδιο σημείο. Αν θέλεις να φτάσεις κάπου, πρέπει να τρέχεις τουλάχιστον δυο φορές πιο γρήγορα» (σελ. 60).

  «-Δεν μπορώ να θυμηθώ πράγματα πριν γίνουν.

  -Είναι φτωχή η μνήμη σου αν δουλεύει μόνο προς τα πίσω, παρατήρησε η Βασίλισσα» (σελ. 122).

  «Πέντε δεκάρες το ένα, δυο δεκάρες τα δύο» (σελ. 136).

  «-Δεν μπορείς να τ’ αρνηθείς αυτό, ακόμα κι αν προσπαθήσεις και με τα δυο χέρια. -Δεν αρνούμαι πράγματα με τα χέρια μου, διαμαρτυρήθηκε η Αλίκη» (σελ. 220).

  «-Πού είναι ο υπηρέτης που πρέπει ν’ απαντήσει στην πόρτα;… -Ν’ απαντήσει στην πόρτα; Είπε. Γιατί, τι ρώτησε η πόρτα;» (σελ. 231-233). 

  Δεν ξέρω σκάκι και έτσι δεν κάθισα να διαβάσω τις επεξηγήσεις του μεταφραστή, πώς ερμηνεύεται σκακιστικά κάθε κίνηση της Αλίκης, της βασίλισσας, των ιπποτών, των στρατιωτών κ.λπ. Πάντως πριν να περάσει στο καθρεφτοδωμάτιο θα τη δούμε να παίζει με τη γάτα της την Κίττυ, και πριν αρχίσει το «σκάκι» θα συνομιλήσει με διάφορα ζωάκια και λουλούδια.

  Και εδώ επίσης θα διαβάσουμε ποιηματάκια, προφανώς και αυτά παρωδίες.

  Και εδώ επίσης η ιστορία αυτή δεν ήταν παρά ένα όνειρο, όπως αποκαλύπτεται στο τέλος.

  Μου έκανε πάντως εντύπωση που όλοι λίγο πολύ την πέφτουν απαξιωτικά στην Αλίκη. Να υπήρξε άραγε κάποια ένταση στη σχέση του Λιούις Κάρολ με το πρότυπο της Αλίκης, που δεν είναι πια το δωδεκάχρονο κοριτσάκι (γεννήθηκε το 1952) για το οποίο έγραψε την πρώτη ιστορία του αλλά μια δεσποινιδούλα δεκαοκτώ χρονών; Ένας θεός ξέρει. Πάντως στο παραμύθι είναι επτάμισι χρονών.

  Όμως ας παραθέσουμε ακόμη κάποια αποσπάσματα.

 «-Τι μας λες! ξανάπε ο Τουιντλντί περιφρονητικά. Δεν θα ’σουνα πουθενά. Γιατί είσαι μονάχα ένα πραγματάκι μες στ’ όνειρό του.

  -Αν ο Βασιλιάς ξυπνούσε, συμπλήρωσε ο Τουιντλντάμ, θα ’λιωνες – χραπ – σαν κερί!

  -Δεν θα ’λιωνα, φώναξε η Αλίκη με πείσμα. Ύστερα, αν εγώ είμαι μοναχά ένα πραγματάκι μες στ’ όνειρό του, τι είσαστε εσείς; Πολύ θα ’θελα να μάθω.

  -Το ίδιο, είπε ο Τουιντλντάμ

  -Το ίδιο, το ίδιο! Φώναξε κι ο Τουιντλντί» (σελ. 105).

  Τελικά ούτε ο Ντεκάρτ μας σώζει.

  Και βέβαια πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα από το όνειρο του Zhuang Zi, που αναρωτιόταν αν είναι άνθρωπος που ονειρεύεται ότι είναι πεταλούδα ή πεταλούδα που ονειρεύεται ότι είναι άνθρωπος.

  «Δεν είπα πως τίποτα δεν είναι καλύτερο, απάντησε ο Βασιλιάς. Είπα πως τίποτα δεν είναι σαν αυτό» (σελ. 171).

  Μου θύμισε ένα ρώσικο ανέκδοτο που διάβασα στο Assimil, φοιτητής, τότε που μάθαινα ρώσικα.

  «-Μα, γιατρέ μου, μου είπατε ότι τα δόντια που θα μου βάζατε θα είναι σαν γνήσια. -Ακριβώς, σαν γνήσια».

  Ουφ, με άγχωνε σαν εκκρεμότητα το να διαβάσω αυτά τα παιδικά βιβλία στα οποία βλέπω να γίνονται συχνές αναφορές. Ευτυχώς χάρη στην Αλίκη (πραγματική κι αυτή, στην οποία αναφέρομαι στην ανάρτησή μου για τον «Μικρό πρίγκηπα») λύθηκε η εκκρεμότητα.

 

Radu jude, A film for friends (2011)

 


  Μας άρεσε τόσο το «Ατυχές πήδημα ή παλαβό πορνό» που εξακολουθεί να παίζεται στους κινηματογράφους που αποφασίσαμε να δούμε πακέτο τον Ράντου Γιούντε.

  Το πενηνταεξάλεπτο φιλμ είναι ένα συναρπαστικό μονόπλανο.

  Ο υποψήφιος αυτόχειρας θυμίζει τον ήρωα στο «Υπόγειο» του Ντοστογιέφσκι. Κι αυτός ταπεινωμένος και καταφρονεμένος, που αν και δεν ζει σε υπόγειο ζει σε κάτι ελάχιστα καλύτερο, σε μια γκαρσονιέρα. Βιντεοσκοπεί τον εαυτό του στέλνοντας ένα μήνυμα στους «φίλους» του, οι οποίοι τον είχαν κάνει πέρα, εκφράζοντας τα παράπονά του. Χωρισμένος, ακόμη και ο γιος του δεν θέλει να έχει παρτίδες μαζί του.

  Λίγο μετά τη μέση του έργου θα αυτοπυροβοληθεί στον κρόταφο.

  Όμως δεν πεθαίνει. Υποφέρει από φρικτούς πόνους. Σπεύδουν ένα ζευγάρι γείτονες με το γιο τους. Φωνάζουν τις πρώτες βοήθειες. Έρχονται και τον παίρνουν.

  Τι θέλει να πει ο ποιητής;

  Καθώς  τον μεταφέρουν φωνάζει: Δεν θέλω να πεθάνω.

  Μήνυμα για κάθε υποψήφιο αυτόχειρα.

  Συγκλονιστική η ερμηνεία του Gabriel Spahiou. Εξαιρετικό το σενάριο, το οποίο υπογράφει ο σκηνοθέτης.

  Σας συνιστώ ανεπιφύλακτα να δείτε την ταινία, η οποία υπάρχει στο youtube με αγγλικούς υπότιτλους.

  Η προηγούμενη ανάρτησή μας ήταν για την ταινία «Το πιο ευτυχισμένο κορίτσι στον κόσμο».