Μπάμπης Δερμιτζάκης

Book review, movie criticism

Friday, September 22, 2017

Rodrigo Grande, Al final del tunel (Στο τέλος του τούνελ, 2016)

Rodrigo Grande, Al final del tunel (Στο τέλος του τούνελ, 2016)


Από χθες στους κινηματογράφους.
  Σε χθεσινή ανάρτησή μου («Το κύμα», παίζεται κι αυτό από χθες στους κινηματογράφους) έγραψα, σε σχέση με τη διαφορά ταινιών τρόμου και θρίλερ (αν και, βέβαια, πολλές φορές μια ταινία εντάσσεται και στα δυο είδη, όπως το «Ιt» που θα προβληθεί την επόμενη Πέμπτη), ότι στις πρώτες έχουμε γενικά unhappy end ενώ στις δεύτερες happy end. Συνήθως το happy end είναι η τιμωρία των κακών, αλλά καμιά φορά το ξεπερνάει με την ευόδωση ενός ρομάντζου. Είναι η περίπτωση του «Τέλους του τούνελ» του αργεντινού Rodrigo Grande.
   O Joaquin είναι παράλυτος, σε καροτσάκι. Πληροφορικάριος, ασχολείται κάθε μέρα στο υπόγειό του. Κάποια στιγμή έρχεται η Μπέρτα με το κοριτσάκι της. Είχαν διαβάσει την αγγελία του ότι ενοικιάζεται ένα δωμάτιο στην ταράτσα της σπιταρόνας του.
  Η Μπέρτα είναι χορεύτρια, αλλά εργάζεται ως στρίπερ. Το εξάχρονο κοριτσάκι της είναι μουγγό εδώ και δυο χρόνια. Τι να συνέβη άραγε και βουβάθηκε; (Θυμήθηκα εδώ το μουγγό αγοράκι στο «Sole a catinelle»).
  Κάποια στιγμή ο Joaquin ακούει θόρυβους από δίπλα. Τι να συμβαίνει άραγε;
  Εξπέρ στα ηλεκτρονικά καθώς είναι, θα παρακολουθήσει και θα καταγράψει στο λάπτοτ του τα τεκταινόμενα. Κάποιοι ετοιμάζουν μια ληστεία. Σκάβουν ένα τούνελ για να φτάσουν σε μια παρακείμενη τράπεζα.
  Θα τα καταφέρουν άραγε;
  Η ειδολογική αναμονή είναι πώς όχι. Και βέβαια δεν θα τα καταφέρουν. Όμως μέχρι την τελική κατάληξη θα βρεθούμε μπροστά σε πολλά επεισόδια με άφθονο σασπένς και ανατροπές. Ο σκηνοθέτης που υπογράφει και το σενάριο είναι εξαιρετικά επινοητικός. Βλέπουμε ασήμαντες λεπτομέρειες (το χάσιμο ενός ρολογιού) που, επίσης ειδολογικά, δημιουργούν το σασπένς ότι αυτό δεν είναι άσχετο με την οικονομία του έργου, κάπου θα οδηγήσει. Όμως σε τι;
  Όταν η Μπέρτα λέει ότι θέλει να σκοτώσει τον κακό που εξαιτίας του μουγγάθηκε το κοριτσάκι της (στο μεταξύ αυτό μιλάει με το σκυλί του Joaquin) η ειδολογική αναμονή είναι ότι πράγματι αυτή θα τον σκοτώσει, όσο και αν στην πλοκή βρίσκεται περίπου εκτός της σύγκρουσης των κακών με τον Joaquin.
  Έγραψα στην ανάρτηση στην οποία αναφέρθηκα παραπάνω ότι τα θρίλερ είναι καλύτερα να τα βλέπετε στις μεταμεσονύχτιες ώρες αν δεν θέλετε να πέσετε αμέσως για ύπνο γιατί φάγατε αργά, και οι γιατροί συμβουλεύουν (ο καρδιολόγος μου μού το επανέλαβε πριν λίγες μέρες) να μην πέφτουμε για ύπνο πριν περάσουν δυο ώρες από το φαγητό. Σίγουρα θα σας κρατήσουν ξύπνιους, εκτός πια κι αν είναι τόσο κακά. Εγώ σας συνιστώ να δείτε την ταινία, αλλά αν δεν έχετε χρόνο και την βρείτε αργότερα σε dvd, καλύτερα είναι να τη δείτε τέτοιες ώρες, ή έστω μετά το βραδινό σας φαγητό. Εξάλλου η διάρκειά της είναι ακριβώς δυο ώρες.


Thursday, September 21, 2017

Kai Wessel, Nebel im August (Ομίχλη τον Αύγουστο, 2016)

Kai Wessel, Nebel im August (Ομίχλη τον Αύγουστο, 2016)


  Συγκλονιστική ταινία, που έχει να κάνει με τους ναζί. Έχουμε δει ταινίες για το ολοκαύτωμα (μόλις χθες τον «Παράδεισο» του Αντρέι Κοντσαλόφσκι, κι αυτή συγκλονιστική, θα αναρτήσουμε την ερχόμενη Πέμπτη που θα παίζεται στις αίθουσες), έχουμε δει για την εξέγερση στο γκέτο της Βαρσοβίας,  για τη διάσωση εβραίων, αλλά για το πρόγραμμα της ευθανασίας των ναζί δεν έχω ξαναδεί.
  Με αφετηρία το πραγματικό γεγονός του τσιγγανόπαιδου  Έρνστ Λόσσα που θανατώθηκε στις 9 Αυγούστου το 1944, απόλυτα υγιής όμως τσιγγάνος,  ο Robert Domes γράφει ένα μυθιστόρημα και ο Holger Karsten Schmidt το σενάριο πάνω στο οποίο ο Kai Wessel θα γυρίσει την ταινία του.
  Με επίκεντρο τον Έρνστ και την Ναντλ (φανταστικό πρόσωπο το κοριτσάκι όπως διαβάζουμε στα γράμματα τέλους) παρακολουθούμε τις μεθόδους με τις οποίες εξόντωναν τους τροφίμους σ’ αυτό το σανατόριο. Ο διευθυντής, ένας βοηθός του και μια νοσοκόμα, διαβάζουμε στα γράμματα τέλους ότι καταδικάστηκαν, αλλά με πολύ μικρές ποινές. Επίσης ότι 200.000 άτομα εξοντώθηκαν στο πρόγραμμα ευθανασίας των ναζί.
  Και κάτι που μας άρεσε, η ανατροπή ενός στερεότυπου. Από τα παραμύθια ξέρουμε για την όμορφη νεράιδα και την άσχημη μάγισσα. Εδώ βλέπουμε την σατανική αλλά όμορφη νοσοκόμα να είναι το εκτελεστικό όργανο της ευθανασίας και την όχι όμορφη αλλά πονόψυχη νοσοκόμα να κρύβει στο δωμάτιό της ένα κοριτσάκι που ήταν στη λίστα για να θανατωθεί.
  Μην τη χάσετε αυτή την ταινία.

   

Jim Jarmusch, Mystery train (1989)



Jim Jarmusch, Mystery train (1989)


  Από σήμερα στους κινηματογράφους, σε επανέκδοση.
  Να ξεκινήσω με ένα σχόλιο για τον τίτλο: δεν είδα κανένα μυστηριώδες τραίνο. Ναι, υπάρχει ένα τραίνο στο οποίο ταξιδεύουν ένα νεαρό ζευγάρι από την Ιαπωνία. Η γυναίκα είναι φαν του Έλβις Πρίσλεϋ, ο οποίος αποτελεί κατά κάποιο τρόπο τον συνδετικό κρίκο των τριών ιστοριών που παρακολουθούμε. Ίσως το «Μυστηριώδες ξενοδοχείο» να ήταν πιο κατάλληλος τίτλος, μόνο που κι αυτό δεν ήταν μυστηριώδες.
  Η δομή του έργου μου θύμισε τη δομή του θεάτρου Νο: Jo, Ha, Kyu, αργά, γρήγορα, πολύ γρήγορα. Η αναλογία βέβαια δεν είναι απόλυτη, γιατί η ροή των έργων του Jarmusch που είδα, το «Paterson», «Στην παγίδα του νόμου» και το «Ο νεκρός» είναι αργή, largo, το πολύ andante. Περισσότερο έχει να κάνει με το ελάχιστο σασπένς της πρώτης ιστορίας, το σασπένς που αυξάνεται με τη δεύτερη στην οποία κεντρικό πρόσωπο είναι μια ιταλίδα που κάποια στιγμή νοιώθει να απειλείται από δυο άγνωστους, για να κορυφωθεί με την τρίτη ιστορία στην οποία έχουμε και πυροβολισμό με ένα τραυματία. Όμως η ιστορία αυτή δεν είναι η κλασική του crime, είναι όπως θα έλεγε και ο Νίτσε «ανθρώπινη, πολύ ανθρώπινη». Ο απελπισμένος από την εγκατάλειψη της φίλης του πυροβολεί τον καταστηματάρχη, που του ’πρεπε εδώ που τα λέμε, πριν προλάβουν να επέμβουν οι δυο φίλοι του, που τον πήραν από το μπαρ όπου ήταν ολομέθυστος και είχε τρομοκρατήσει τους θαμώνες με ένα γεμάτο πιστόλι. Και τώρα πρέπει να κρυφτούν.
  Υποψήφια για τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες, είναι μια εξαιρετική ταινία.
  Παραλίγο να το ξεχάσω, βλέποντας την ταινία πρόσεξα κάτι, μια διαφορά, ή μάλλον αντίθεση, ανάμεσα στην κινέζικη και τη γιαπωνέζικη γλώσσα, και έκανα μια ξεχωριστή ανάρτηση.

Roar Uthaug, The wave (Το κύμα, 2015)

Roar Uthaug, The wave (Το κύμα, 2015)


Από σήμερα τους κινηματογράφους.
  Θα ξανακάνω το σχόλιο.
  Στο μυαλό μου θεωρούσα τα thriller και τα horror το ίδιο πράγμα, αλλά ο γιος μου μού είπε ότι διαφέρουν. Βέβαια ένας λόγος της σύγχυσης αυτής είναι ότι πολλά από αυτά τα έργα έχουν διπλό χαρακτηρισμό. Βλέποντας μόλις πρόσφατα ένα horror, το «Anabelle: creation» και τώρα «Το κύμα» συνειδητοποίησα μια κεφαλαιώδη διαφορά: τα horror δεν έχουν happy end, ενώ τα thriller έχουν. Τα horror σου προκαλούν τρόμο, έτσι μεταφράζεται η λέξη από τα αγγλικά, ενώ τα thriller προκαλούν ένα μεγαλύτερο βαθμό αγωνίας σε σχέση με το συνηθισμένο σασπένς.
  «Το κύμα» του νορβηγού Roar Uthaug είναι θρίλερ, δηλαδή έχουμε στο τέλος happy end.
  Το σασπένς δημιουργείται πριν τα γράμματα της αρχής, με ένα ρεπορτάζ στην τηλεόραση για την κατολίσθηση ενός βουνού το 1905 εξαιτίας της οποίας δημιουργήθηκε ένα τεράστιο τσουνάμι που είχε σαν συνέπεια να χάσουν τη ζωή τους 40 άτομα. Υπάρχουν πολλά τέτοια βουνά στα φιόρδ της Νορβηγίας, και οι επιστήμονες τα παρακολουθούν, ώστε να μπορέσουν να δώσουν έγκαιρα το σήμα κινδύνου, αν χρειασθεί. Στα γράμματα τέλους διαβάζουμε ότι μια κατολίσθηση σε ένα τέτοιο βουνό θεωρείται αναπόφευκτη, αγνοείται μόνο το πότε θα γίνει αυτή.
  Πάνω σ’ αυτό το θέμα οικοδομείται η πλοκή του έργου. Έχουμε και εδώ το γνωστό μοτίβο, ο προϊστάμενος να μην καταλαβαίνει ή να μη θέλει να καταλάβει τον κίνδυνο, παρόλο που ο υφιστάμενοός του τον επισημαίνει. Οι υπόλοιποι συνάδελφοι συμμερίζονται την γνώμη του προϊστάμενου. Το αποτέλεσμα είναι καθυστέρηση, και τα θύματα θα ήταν περισσότερα αν την τελευταία στιγμή δεν είχε δοθεί το σήμα κινδύνου, και πάλι χάρη στον υφιστάμενο αυτό.
  Ναι, υπάρχουν νεκροί, όμως εμείς αυτό που θα παρακολουθήσουμε είναι η αγωνία του υφισταμένου αυτού και της γυναίκας του να σώσουν τα παιδιά τους. Πραγματικά είναι συγκλονιστικές οι σκηνές που παρακολουθούμε, ιδιαίτερα της παγιδευμένης γυναίκας και του γιου σε ένα καταφύγιο που έχει αρχίσει να πλημμυρίζει. Ένα σκηνοθετικό ατόπημα θα έλεγα είναι κάποιες φωτιές που είδα, κάτι που μάλλον είναι απίθανο όταν έχουμε τσουνάμι.

  Hοrror δεν θα ήθελα να ξαναδώ, thriller όμως θα βλέπω, όμως μόνο μεταμεσονύκτιες ώρες, που θα με κρατάνε ξύπνιο μέχρι το τέλος της ταινίας. 

Дзига Вертов, Кино-Глаз (Dziga Vertov, Kino glaz, 1924) και Киноправда Νο. 21 (1925)

Дзига Вертов, Кино-Глаз (Dziga Vertov, Kino glaz, 1924) και  Киноправда Νο. 21 (1925)



Από σήμερα στην Αλκυονίδα και στο Στούντιο.
  Μπορείτε να δείτε το Kino glaz στο youtube με αγγλικούς υπότιτλους (και το Kinopravda, αλλά με ρώσικους μεσότιτλους).
  Έχουμε ήδη γράψει για δυο ταινίες του Βερτόφ, τον «Άνθρωπο με την κινηματογραφική μηχανή» και τον «Ενθουσιασμό».
  Το «Κινηματογραφικό μάτι» είναι μια ταινία σταθμός στην ιστορία του κινηματογράφου. Είναι η πρώτη ταινία στον κόσμο που θα γυριστεί χωρίς την συμμετοχή ηθοποιών, κοστουμιών, σκηνογράφων και μακιγιέρ. Ο ίδιος ο Βερτόφ δεν θα χρειαστεί πλατό σε στούντιο και ντεκόρ, γιατί οι ήρωες της ταινίας θα ζουν στην πραγματική ζωή.
  Οι ήρωες της ταινίας είναι κυρίως οι πιονιέροι, που κατασκηνώνοντας κοντά σε ένα χωριό βοηθούν τους κατοίκους του. Παρακολουθούμε και τη ζωή στο χωριό. Στην αρχή της ταινίας τους βλέπουμε σε ένα γλέντι.
  Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της ταινίας είναι οι αντίστροφες προβολές. Έτσι βλέπουμε από τα εντόσθια που μπαίνουν στην κοιλιά του βοδιού μέχρι την επιστροφή του στο στάβλο, και το ψωμί που επιστρέφει στον φούρνο, μετά γίνεται ζυμάρι, μετά αλεύρι κ.λπ.

  Το ενδιαφέρον βέβαια εστιάζεται στη δεύτερη ταινία, μικρού μήκους, για εμάς τους θαυμαστές του Λένιν που μας τον δείχνει σε διάφορες φάσεις της ζωής του, από την απόπειρα δολοφονίας του μέχρι το θάνατό του. Βλέπουμε τον νεκρό του, σκηνές από την κηδεία του, και τα υψηλόβαθμα στελέχη που παραβρέθηκαν. Είδαμε τον Στάλιν, αλλά και ένας Γιαροσλάβσκι μας φάνηκε ίδιος ο Τρότσκι. Αναρτώ τη φωτογραφία, εσείς τι λέτε;  

Noémie Saglio, Μαμά ή γιαγιά (Telle mère, telle fille, Baby Bump(s), 2017)

Noémie Saglio, Μαμά ή γιαγιά (Telle mère, telle fille, Baby Bump(s), 2017)


  Από σήμερα στους κινηματογράφους.
  Κατά μάνα, κατά κύρη, κατά γιο και θυγατέρα λέμε εμείς, στον γαλλικό τίτλο της ταινίας όμως παραλήφθηκε το αρσενικό σκέλος.
  Η Ζιλιέτ Μπινός είναι χωρισμένη και μένει με την κόρη της και τον γαμπρό της. Γιατί χώρισε; Δεν άντεχε τις μεγάλες απουσίες του άντρα της, που ως αρχιμουσικός ταξίδευε συνεχώς (τον είδαμε να διευθύνει σε πρόβα την αγαπημένη μου «Συμφωνία του Νέου Κόσμου»). Ούτε αυτός ήθελε τον χωρισμό. Όμως πρέπει να προσποιηθούν τους παντρεμένους για χατίρι της κόρης τους, όταν θα συναντήσουν τα πεθερικά της. Δεν ήθελε να μάθουν ότι έχει χωρισμένους γονείς. Φεύγοντας από το σπίτι το κάνουν στο αμάξι. Κατά βάθος αγαπιούνται.
  Πριν καλά καλά μάθει η κόρη της ότι είναι έγκυος μαθαίνει και η μητέρα ότι είναι και αυτή έγκυος. Όταν το μαθαίνει η κόρη γίνεται έξαλλη. Δεν πιστεύει να το κρατήσει!
  Και παρακολουθούμε αρκετά κωμικά επεισόδια, με την Ζιλιέτ Μπινός να είναι εδώ πραγματική κωμικός, και όχι όπως στην τάχαμου κωμωδία που είδαμε πρόσφατα, την «Οικογένεια Βαν Πέτεγκεμ».

  Το μοτίβο του χωρισμένου ζευγαριού που ξανασμίγει το είδαμε πρόσφατα και στην ταινία «Ο γιατρός έχει τρεχάματα», καθώς και στην ταινία του Gennaro Nunciante, Sole a Catinelle.  

Wednesday, September 20, 2017

Vittorio de Sica, I girasoli (Το ηλιοτρόπιο, 1970)

Vittorio de Sica, I girasoli (Το ηλιοτρόπιο, 1970)


Αύριο 21 Σεπτεμβρίου και μεθαύριο στο Στούντιο. Το σαββατοκύριακο η «Ατιμασμένη», και τo επόμενο τριήμερο Δευτέρα-Τρίτη-Τετάρτη το «Μια ξεχωριστή μέρα».
  Δεν ξέρω γιατί οι άγγλοι έβαλαν τον τίτλο στον ενικό, και τον αντιγράψαμε κι εμείς, όπως συνήθως. Δεν ήταν μόνο ένα ηλιοτρόπιο, ήταν εκατοντάδες, που οι ρώσοι τα φύτεψαν στους αγρούς στους οποίους ήταν θαμμένοι εκατοντάδες νεκροί του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου.
  Η ταινία ξεκινάει σαν κομεντί. Ο Μαρτσέλο Μαστρογιάννη αγαπάει την Σοφία Λώρεν, αλλά ούτε κατά διάνοια δεν έχει σκοπό να την παντρευτεί, της δηλώνει εμφατικά, είναι κατά του γάμου. Στην επόμενη σκηνή τους βλέπουμε να βγαίνουν από την εκκλησία, νεόνυμφοι.
  Γλίτωσε την Αιθιοπία, αλλά όταν ξεσπάει ο πόλεμος τα πράγματα σκουραίνουν. Ένα εφέ απροσδόκητου, ένας άγριος τσακωμός και επίθεση του Μαρτσέλο στη Σοφία με μαχαίρι δεν μας πείθει. Υποψιαζόμαστε τι θα ακολουθήσει. –Είσαι τρελός όσο κι εγώ, του λέει ένας γιατρός στο ψυχιατρείο που νοσηλεύεται, διάλεξε, στρατοδικείο ή εθελοντής για το ρώσικο μέτωπο;
  Εσείς τι θα διαλέγατε;
  Και η κομεντί γίνεται πολεμικό έργο. Οι σκηνές μάχης είναι ελάχιστες, οι περισσότερες μας δείχνουν την πορεία μέσα στο χιόνι των εξαντλημένων στρατιωτών.
  Στη συνέχεια έχουμε το δράμα. Με το τέλος του πολέμου ο Μαρτσέλο δηλώνεται αγνοούμενος. Η Σοφία θα τον αναζητήσει στη Ρωσία. Δεν πιστεύει ότι έχει πεθάνει.
  Ψάχνει ψύλλους στ’ άχυρα θα πείτε, αλλά για ταινία πρόκειται, τον βρίσκει. Είναι παντρεμένος με την κοπέλα που του έσωσε τη ζωή, τραβώντας τον μέχρι το σπίτι της πάνω στα χιόνια, όπου είχε σωριαστεί παραιτημένος.
  Η Σοφία απελπισμένη επιστρέφει. Κάποια στιγμή φτιάχνει καινούρια σχέση. Ο Μαρτσέλο που την αγαπάει θέλει να ξανασμίξει μαζί της. Λέει στη γυναίκα του, με την οποία έχει μια κόρη, ότι θέλει να πάει στην πατρίδα του να αποχαιρετήσει την ετοιμοθάνατη μητέρα του.
  Φούμαρα. Θέλει να βρει τη Σοφία. Αυτή του λέει για τη σχέση της, δεν γίνεται να ξανασμίξουν. Θα ξαναδοκιμάσει να την πείσει. Όταν όμως βλέπει το μωρό της καταλαβαίνει ότι δεν υπάρχει ελπίδα. Η ταινία τελειώνει με το ταξίδι της επιστροφής του στη Ρωσία.
  Έκανα αυτό το σπόιλερ για να κάνω ένα σχόλιο.
  Καλά, δεν ενδιαφέρθηκε καθόλου να δει τη μητέρα του, που για να τη δει υποτίθεται ότι θα πήγαινε στην Ιταλία; Να γιος να μάλαμα.
  Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι για χάρη της σκηνικής οικονομίας δεν παρουσιάστηκε η συνάντηση. Όμως υπάρχει και ο αντίλογος, θα μπορούσε να μάθει από την Σοφία ότι π.χ. η μητέρα του πέθανε και το πρόβλημα θα λυνότανε. Δεν ξέρω πόσοι από τους θεατές θα το αντιλαμβάνονταν, εγώ όμως το αντιλήφθηκα. Το θεωρώ σαν ένα μείον της ταινίας.
  Το δράμα αυτό δεν είναι τυπικό, σε σχέση με τους νεκρούς συζύγους, πατεράδες, αδελφούς, που οι δικοί τους έμειναν με το πένθος της απώλειάς τους. Όμως δείχνει ακόμη μια από τις τραυματικές πλευρές που μπορεί να έχει ο πόλεμος.
  Υπάρχει και το άλλο θέμα, με το οποίο ξεκινάει το δράμα: η αγωνία για τους αγνοούμενους. Οι αδελφοί μας οι κύπριοι το έζησαν και το ζουν ακόμη. Αυτοί σίγουρα θα συγκινούνται περισσότερο όταν βλέπουν την ταινία.
  Όχι, να το γράψω κι αυτό, τα ηλιοτρόπια δεν μπορούν παρά να ανακαλέσουν συνειρμικά τα ηλιοτρόπια του Βαν Γκονγκ, ένα από τα αγαπημένα θέματά του που το ζωγράφισε αρκετές φορές.
  Τώρα για σκηνοθεσία να μην τα λέμε, Βιτόριο ντε Σίκα είναι αυτός. Όσο για τους ηθοποιούς, Μαρτσέλο και Σοφία (χρόνια της πολλά για τα 83 της χρόνια, σήμερα 20 του Σεπτέμβρη είναι τα γενέθλιά της, καλά να περνά στους ουρανούς ο Μαρτσέλο), δεν νομίζω να έχει κανείς αντίρρηση ότι είναι από τους κορυφαίους.