Georg Wilhelm Pabst, Η όπερα της πεντάρας (Die 3-Groschen Oper, 1932)

 Georg Wilhelm Pabst, Η όπερα της πεντάρας (Die 3-Groschen Oper, 1932)

 

  Θα προβληθεί αύριο Κυριακή 14.00 και Δευτέρα 20.30 στο Στούντιο.

  Το έργο είναι μεταφορά της μεταφοράς. Το αρχικό έργο, όπως με πληροφορεί ο Perplexity, είναι Η Όπερα του ζητιάνου του Τζον Γκέυ, μια μπαλάντα-όπερα σε τρεις πράξεις, γραμμένη το 1727 και ανεβασμένη στο θέατρο το 1728. Το έργο αυτό διασκευάζει μετά από διακόσια χρόνια ο Μπρεχτ και το ανεβάζει στη σκηνή με το ομώνυμο μουσικό θεατρικό έργο του με μουσική του Κουρτ Βάιλ. Το κινηματογραφικό έργο είναι, όπως διαβάζω στη βικιπαίδεια, μια χαλαρή μεταφορά του θεατρικού έργου του Μπρεχτ.

  Η κόρη του αρχηγού των ζητιάνων (σίγουρα είχε δει την ταινία ο Γιώργος Τζαβέλας όταν γύρισε την «Κάλπικη λίρα», με εκείνη την χαρακτηριστική σκηνή, με τον Μίμη Φωτόπουλο να λέει «αόμματος». Εδώ ο ζητιάνος δεν λέει «αόμματος», αλλά τον βλέπουμε μετά τη βάρδια του στη ζητιανιά να βγάζει τα σύνεργα της δουλειάς) ερωτεύεται τον Μάκη τον μαχαιροβγάλτη. Ο Μάκης σκηνοθετεί μια παρωδία γάμου, που κάποιος από τους δικούς του εύχεται να είναι η τελευταία.

  Με τον αρχηγό της αστυνομίας υπηρετούσαν μαζί στο στρατό, είναι δυνατόν να τον συλλάβει;

  Ο αρχηγός των ζητιάνων, που δεν θέλει τον Μάκη για γαμπρό, απειλεί τον αρχηγό της αστυνομίας ότι αν δεν τον συλλάβει, θα ξαμολήσει τους ζητιάνους του στην τελετή της στέψης και θα την αναστατώσουν. Και ξέρει ποιο είναι το αποτέλεσμα, θα χάσει τη δουλειά του.

  Τι θα γίνει τελικά, θα τον συλλάβει;

  Δεν έχει νόημα να σας πω. Αυτό που μπορώ να σας πω είναι ότι πέρα από τη σάτιρα υπάρχει άφθονο χιούμορ, αυθεντικό χιούμορ, το οποίο απόλαυσα πραγματικά. Και βέβαια δεν με εξέπληξε καθόλου το σαρδόνιο happy end.

  Είναι η ταινία που μου άρεσε περισσότερο από τις τρεις του Pabst που προβάλλονται αυτή τη βδομάδα στο Στούντιο. 7.2 η βαθμολογία της (7,5 της «Συντροφικότητας» και 7,3 «Στο δυτικό μέτωπο»), εγώ έβαλα 8.

Η αληθινή αγάπη δεν πεθαίνει ποτέ

   Η αληθινή αγάπη δεν πεθαίνει ποτέ

 

  Είμαι στο facebook και βλέπω κάτω αριστερά στις συντομεύσεις μου να εμφανίζεται το όνομα μιας ομάδας που συνδιαχειρίζομαι. Και μου πέρασε ξαφνικά από το μυαλό: Αλήθεια, τι εννοούμε όταν λέμε αληθινή αγάπη;

  Μα αυτή που δεν πεθαίνει ποτέ, το λέει το όνομα της ομάδας.

  Δηλαδή οι άλλες αγάπες, που φουντώνουν σαν πυρκαγιά για να ξεθυμάνουν κάποια στιγμή, δεν είναι αληθινές;

  Υπάρχει η αντίληψη (ίσως είναι και αυτή ένα από τα είδωλα του Bacon) ότι το διαρκές αξίζει περισσότερο από το εφήμερο. Στη λογοτεχνία, το έργο που επιβιώνει μέσα στο χρόνο λέγεται κλασικό.

  Nihil durare potest tempore perpetuo (τίποτα δεν μπορεί να διαρκέσει για πάντα), λέει ο Κάτουλος, δίνοντας και παρομοιώσεις: Cum bene sol nituit redditur oceano (αφού λάμψει για τα καλά ο ήλιος, ξαναγυρνάει στον Ωκεανό), decrescit Phoebe, quae modo plena fuit (μικραίνει η Φοίβη – δηλαδή η σελήνη – που μόλις λίγο πριν ήταν γεμάτη) venerum feritas saepe fit aura levis (το πάθος του έρωτα συχνά γίνεται απαλή αύρα).

  Τότε αυτό το «θα σ’ αγαπώ για πάντα» είναι συνειδητό ψέμα;

  Όχι βέβαια. Ο έρωτας, χωρίς την ψευδαίσθηση ότι θα είναι αιώνιος, δεν μπορεί να είναι δυνατός, σφοδρός.

  Συχνά αναρωτιέμαι: Οι αστέρες του κινηματογράφου, όταν παντρεύονται, τους περνάει ποτέ από το μυαλό ότι μετά από αυτόν τον γάμο θα υπάρξει και άλλος, και άλλος…

  Ίσως ναι. Όμως οι ρωμαίοι έλεγαν: carpe diem, απόλαυσε την ημέρα. Απόλαυσε τον έρωτα, χωρίς να σκοτίζεσαι αν κάποια στιγμή θα έχει ένα τέλος.

  Ο Σταντάλ έγραψε το περίφημο «Περί έρωτος». Και ο Πλάτων για τον έρωτα μιλάει στο «Συμπόσιο». Και πολλοί άλλοι έχουν γράψει για τον έρωτα. Υπάρχει άραγε μια συγκριτολογική μελέτη, που να παραθέτει όλες τις απόψεις;

  Εγώ εδώ απλά κατέθεσα κάποιες σκέψεις. Την αφορμή την είπα.

Georg Wilhelm Pabst, Συντροφικότητα (Kameradschaft, 1931)

 Georg Wilhelm Pabst, Συντροφικότητα (Kameradschaft, 1931)

 

Θα προβληθεί στο Στούντιο σήμερα Σάββατο 14.30 και την Τετάρτη 20.30

  Η ταινία βασίζεται σε ένα πραγματικό γεγονός, ένα ατύχημα σε ανθρακωρυχείο της Γαλλίας το 1906, που είχε 1099 νεκρούς, ανάμεσά τους και παιδιά. Γερμανικά σωστικά συνεργεία έτρεξαν να συνδράμουν τους γάλλους συναδέλφους τους. Η πλοκή όμως της ταινίας τοποθετείται μετά τον παγκόσμιο πόλεμο, σε ανθρακωρυχείο στα σύνορα με τη Γερμανία.

  Μια έκρηξη ήταν αρκετή για να παγιδευτούν ένα σωρό άνθρωποι στο ανθρακωρυχείο. Βλέπουμε τις προσπάθειες διάσωσης και την αγωνία των συγγενών των παγιδευμένων.

  Οι κίνδυνοι είναι γνωστοί: ακούσαμε μια γυναίκα να δηλώνει ότι δεν πρόκειται ποτέ να παντρευτεί ανθρακωρύχο, όμως κατεβαίνει από το τραίνο πανικόβλητη, ξεχνώντας να πάρει τη βαλίτσα της, και τρέχει στο ανθρακωρυχείο που ήταν παγιδευμένος ο αγαπημένος της.

  Αυτή η ταινία με γύρισε στα μαθητικά μου χρόνια. Ο Κρόνιν ήταν αγαπημένος μου συγγραφέας και το μυθιστόρημά του «Τα αστέρια κοιτάζουν τη γη» εκείνο που μου άρεσε περισσότερο. Σ’ αυτό μιλάει για τη ζωή των ανθρακωρύχων και για ένα παρόμοιο ατύχημα.

  Στην ταινία βλέπουμε την αλληλεγγύη των εργατών: σωστικά συνεργεία από τα γερμανικά ανθρακωρυχεία τρέχουν να συνδράμουν τους παγιδευμένους συναδέλφους τους στη Γαλλία.

  Να μην ξεχνάμε όμως ότι, πέρα από την προλεταριακή αλληλεγγύη υπάρχει και η ανθρώπινη αλληλεγγύη. Ελληνικά σωστικά συνεργεία έτρεξαν να συνδράμουν τους τούρκους στην προσπάθεια απεγκλώβισης παγιδευμένων στα ερείπια μετά από ένα καταστροφικό σεισμό. Και οι παγιδευμένοι σίγουρα δεν ήταν μόνο προλετάριοι.

  7,5 η βαθμολογία της, συγκινητική και συναρπαστική ταινία.

Κορονοϊός και covid

Κορονοϊός και covid

 

  Ας γράψω κάποια εισαγωγικά.

  Ως οικολόγος, πιστεύω και εγώ στο οικολογικό slogan, το μικρό είναι όμορφο.

  Μου αρέσουν τα μικρά ποιήματα, και είμαι λάτρης της μαντινάδας και του χάι κου.

  Γράφω συχνά στις κινηματογραφικές μου κριτικές ότι η μια ταινία με οδηγεί στην άλλη. Τώρα, η προηγούμενη ανάρτησή μου με τίτλο «Θεωρίες συνομωσίας» στην οποία παραθέτω και τη λέξη covid, με ώθησε να κάνω αυτή την ανάρτηση.

  Πάλι να πω κάποια πράγματα.

  Τότε με την πανδημία έκανα συχνά σχετικές αναρτήσεις στο blog μου και στο facebook τις οποίες συγκέντρωσα σε ενιαίο κείμενο και το ανάρτησα στο academia.edu, το οποίο φιλοξενεί όλα μου τα κείμενα, βιβλία και άρθρα, μελέτες, κ.λπ. εκτός από τις κριτικές. Όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να το διαβάσει ακολουθώντας τον σύνδεσμο https://tinyurl.com/yzbnkbbr  Εκεί συζητάω την ορθογραφία του κορονοϊού. Κορωνοϊός, κορονοϊός, κορωναϊός…

  Πάμε παρακάτω: Δεν είμαι παθιασμένος με την περιχαράκωση της γλώσσας, την άμυνά της ενάντια στην εισβολή ξένων λέξεων. Είχα διαβάσει παλιά ότι το 30% των ιαπωνικών λέξεων είναι δάνειες, από τα αγγλικά κυρίως. Αλλά είπα να ρωτήσω τον Perplexity καλύτερα.

  «Μελέτες και λεξικογραφικές εκτιμήσεις υποδεικνύουν ότι το ποσοστό των ξένων λέξεων (κυρίως αγγλικών) στην ιαπωνική γλώσσα κινείται στο περίπου 10–20% σε ένα πλήρες λεξικό, ενώ σε ορισμένα σύγχρονα πεδία (τεχνολογία, μέσα μαζικής ενημέρωσης, νεανική κουλτούρα) μπορεί να πλησιάζει το 25–30%».

  Ο φίλος μου ο Χαραλαμπάκης λέει ότι «Η χρήση κάνει τον κανόνα». Εδώ η χρήση μας λέει κάτι άλλο: εύκολα εγκαταλείψαμε το ελληνικό κορονοϊός (είχα προκρίνει την απλοποιημένη γραφή την οποία υποστήριζε και ο φίλος μου) για το αφενός ξενικό και αφετέρου σύντομο covid.

  Θα μου πείτε: σαν δεν ντρέπεσαι.

  Εγώ να ντραπώ; Πιο πρώτα θα έπρεπε να ντραπεί το https://www.finddoctors.gov.gr/p-appointment/#/patients/home

που στο μενού του λέει «Αναζήτηση ραντεβού μόνο σε ιατρεία covid-19.

Θεωρίες συνομωσίας

 Θεωρίες συνομωσίας

 

  Έχω δηλώσει επανειλημμένα ότι είμαι ενάντια στις θεωρίες συνομωσίας (κυκλοφόρησαν άφθονες, τότε με τον covid), στις οποίες πέφτουν θύματα, όπως θα έλεγε ο φίλος μου ο Πρατικάκης, άτομα liminal. Με αφορμή την επέτειο από το θάνατο του Παναγούλη θα παραθέσω δυο περιπτώσεις.

  Η πρώτη δεν είναι άλλη από αυτή του Παναγούλη.

  Όταν έγινε η απόπειρα κατά του Παπαδόπουλου, όλοι γύρω μου έλεγαν ότι ήταν στημένη για να ενισχυθεί το κύρος του. Εγώ αντέτεινα: Δηλαδή αποκλείεται να ήταν κάποιος πατριώτης που αποφάσισε να τον δολοφονήσει; Η απάντηση ήταν από όλους κατηγορηματική: Αποκλείεται.  

  Η δεύτερη περίπτωση.

  Βενζινάς στο χωριό μου δολοφονήθηκε μεταμεσονύκτιες ώρες στο βενζινάδικο.

  Είχε κάποιο πρόβλημα, η γυναίκα του ή απέβαλε ή τα παιδιά που έκανε ήταν θνησιγενή.

  Και η θεωρία συνομωσίας: τον σκότωσαν συγγενείς της ώστε να την «ελευθερώσουν» από αυτό το γάμο.

  Εγώ αντέτεινα: δηλαδή αποκλείεται να ήταν κοινοί ληστές, σαν αυτούς που έχουν ληστέψει τόσα και τόσα βενζινάδικα; (ένας άλλος χωριανός μου έκλεισε το βενζινάδικό του μετά από μια τέτοια επίθεση που δέχτηκε).

  Και εδώ η άρνηση ήταν κατηγορηματική: Αποκλείεται.

  Χρόνια αργότερα βρέθηκαν οι ληστές και ομολόγησαν το έγκλημά τους.

  Ο λόγος που κάνω αυτή την ανάρτηση είναι ότι στην αντίληψή μου υπάρχει μια θεωρητική τεκμηρίωση, που μου την υπενθύμισαν πρόσφατα: το ξυράφι το Όκαμ:

  Ρώτησα τoν Perplexity για μια καλύτερη διατύπωση:

  «Πίσω από το «ξυράφι του Όκαμ» κρύβεται η μεθοδολογική αρχή της οικονομίας των υποθέσεων: όταν υπάρχουν πολλές εξηγήσεις για το ίδιο φαινόμενο, προτιμάμε εκείνη που απαιτεί τις λιγότερες και πιο αναγκαίες παραδοχές.

  Δεν λέει ότι η πιο απλή εξήγηση είναι πάντα σωστή· λέει ότι είναι το καλύτερο σημείο εκκίνησης μέχρι να υπάρξουν στοιχεία που να επιβάλλουν μια πιο σύνθετη εξήγηση. Με άλλα λόγια, το ξυράφι «κόβει» τις περιττές εικασίες και μας ωθεί να μην πολλαπλασιάζουμε τις οντότητες ή τις υποθέσεις πέρα από το ό,τι χρειάζεται».

  Και πάλι ο Perplexity:

  «Η αρχή αυτή [το ξυράφι του Όκαμ] είναι γνωστή συχνά ως «αρχή της οικονομίας» ή «αρχή της απλότητας».

  Για την αρχή της οικονομίας γράφω διεξοδικά στο βιβλίο μου «Η αναγκαιότητα του μύθου». Επίσης έχω δηλώσει επανειλημμένα ότι είμαι οπαδός της φιλοσοφικής σχολής του απλοϊκού ρεαλισμού.

  Παρενθετικά να δηλώσω ότι το δεύτερο πτυχίο μου είναι από το Φιλοσοφικό Τμήμα -τώρα έγινε ΦΠΨ- της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ, στο οποίο γράφτηκα στο τρίτο έτος -ήταν καλές εποχές τότε- σαν απόφοιτος του Τμήματος Αγγλικών Σπουδών. Όταν με ρωτούσαν οι φίλοι μου γιατί επέλεξα αυτό το τμήμα έλεγα «για κατοχύρωση γνώσεων».

  Αντιγράφω από τον Perplexity:

  «Ο Όκαμ θέτει μεθοδολογικές προϋποθέσεις (νομιναλισμός + ξυράφι + άμεσος εμπειρικός ρεαλισμός) που προετοιμάζουν το έδαφος για μια πιο απλή και εδραιωμένη στην πείρα αντίληψη του πραγματικού, που αργότερα θα εκφραστεί σε μορφές επιστημονικού ρεαλισμού, ενώ οι σύγχρονες μορφές απλοϊκού ρεαλισμού προσεγγίζουν την ίδια κατεύθυνση: να προσεγγίζουμε τον κόσμο με όσο το δυνατόν λιγότερες περιττές υποθέσεις και περισσότερη εμπιστοσύνη στα πραγματικά, αισθητά στοιχεία».  

Georg Wilhelm Pabst, Στο δυτικό μέτωπο (Westfront1918, 1930)

 Georg Wilhelm Pabst, Στο δυτικό μέτωπο (Westfront1918, 1930)

 

Θα προβληθεί στο Στούντιο, σήμερα Παρασκευή 13.30 και Τρίτη 20.30

  Θα έλεγα ότι μόνο οι ηττημένοι γερμανοί έγραψαν αντιπολεμικά μυθιστορήματα που γυρίστηκαν σε ταινίες, όπως το «Ουδέν νεότερο από το δυτικό μέτωπο» του Έριχ Μαρία Ρέμαρκ και το Vier von der Infantrie (Τέσσερις του πεζικού) του Ernst Johannsen, μεταφορά του οποίου αποτελεί η ταινία του Pabst, αν δεν ήταν και η «Ζωή εν τάφω» του δικού μας Στρατή Μυριβήλη, ο οποίος μάλιστα πήγε εθελοντής στους βαλκανικούς.

  Δεν ξέρω κατά πόσο ακολουθεί το μυθιστόρημα ο σεναριογράφος, καθώς διαβάζουμε στα γράμματα της αρχής ότι η μεταφορά είναι frei, αλλά, ας το σχολιάσουμε εδώ: δεν έχει και τόση σημασία, όταν το μυθιστόρημα είναι σχετικά άγνωστο. Και από ό,τι μου λέει ο φίλος μου ο Perplexity (μάλλον με αρσενικό θα χαρακτηρίζω στο εξής τις ΑΙ), μόνο στα αγγλικά μεταφράστηκε.

  Υπάρχει μια εξαιρετική ροή στην ταινία, που μου θύμισε το δομή του θεάτρου Νο: Jo-ha-kyu, ή σαν τα τρία τελευταία μέρη της «Συμφωνίας του Νέου Κόσμου» του Ντβόρζακ, Largo, αργό, Molto vivace, γρήγορο, Allegro con fuoco, πολύ γρήγορο.

  Στην αρχή βλέπουμε τη ζωή μέσα στα χαρακώματα, τις σχέσεις των φαντάρων μεταξύ τους και ένα ειδύλλιο. Στη συνέχεια έχουμε ένα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι φαντάροι, είτε στο μέτωπο είτε κάνοντας τη θητεία τους -ξέρω περιπτώσεις. Ο Καρλ γυρνάει σπίτι με άδεια, μετά από απουσία σχεδόν δυο χρόνων, για να τσακώσει τη γυναίκα του με άλλο στο κρεβάτι. Το μέρος δεν είναι ακριβώς γρήγορο, αλλά έχει μια ένταση που δεν την έχει το πρώτο. Και το τρίτο μέρος είναι σκηνές μάχης, με γρήγορα εναλλασσόμενα πλάνα.

  Ο Pabst καλύπτει όλα τα προβλήματα που δημιουργεί ο πόλεμος. Και το πιο σημαντικό, η πείνα, που ήταν σίγουρα η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι, δηλαδή τη σεξουαλική στέρηση της γυναίκας: ο παραγιός του χασάπη που τους προμήθευε κρέας, εκεί που για να βρουν τρόφιμα έπρεπε να σταθούν στην ουρά (δείχνει χαρακτηριστικά μια τέτοια ουρά ο Pabst), κάποια στιγμή θα ζήτησε ανταλλάγματα και η γυναίκα ενέδωσε. Οι ταλαιπωρίες στο μέτωπο, με τα αέρια, με τα χαρακώματα και με τα αμπριά να καταπλακώνουν στρατιώτες είναι ένα άλλο. Και το πιο σημαντικό βέβαια ο θάνατος. Ή μήπως οι ακρωτηριασμοί;

  Σίγουρα είναι μια συναρπαστική ταινία, μην τη χάσετε.   

  7,3 η βαθμολογία της, με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο.

  Βροχερός ο καιρός σήμερα, πού να τρέχετε να πιάσετε το Μάη, καλύτερα να πάτε στο Στούντιο να δείτε την ταινία.

   

Slatan Dudow, Σε ποιον ανήκει ο κόσμος; (Kuhle Wampe, 1932)

 Slatan Dudow, Σε ποιον ανήκει ο κόσμος; (Kuhle Wampe, 1932)

 

Θα προβάλλεται όλη τη βδομάδα στο Στούντιο, στις 13.30.

   Ας το σημειώσουμε αυτό: Το σενάριο υπογράφουν οι Bertolt Brecht και Ernst Ottwald.   

  Βούλγαρος ο Ντούντοβ, όμως γυρίζει ταινίες στη Γερμανία. Η Μεγάλη Ύφεση (1929-1933) έπληξε και τους γερμανούς φυσικά. Αυτά που μαστίζουν την εργατική τάξη είναι κυρίως η ανεργία και οι εξώσεις, καθώς οι εργάτες αδυνατούν να πληρώσουν τα νοίκια τους.

  Της πετάξανε τα έπιπλα στο δρόμο. Και τώρα τι γίνεται;

  Μα υπάρχει το Kuhle Wampe, ένας χώρος σαν ελεύθερο κάμπινγκ.

  Σε τέτοια δεν ζουν και οι λαθρομετανάστες σήμερα;

  Εκεί μεταφέρει ο φίλος της τα έπιπλά της, σε μια σκηνή που έχει στήσει.

  Με άφησε λίγο αμήχανο η ερωτική τους ιστορία, δεν ξέρω εσάς.

  Μικρά πλάνα με συχνά χαλαρή σύνδεση, και τραγούδια, πολλά τραγούδια, τους Χανς Άισλερ, τραγούδια της εργατιάς.

  Στη μετάβαση από τον βουβό στον ομιλούντα κινηματογράφο, ο ομιλών κινηματογράφος, το είδαμε και σε άλλες παρόμοιες ταινίες, κουβαλάει ακόμη τεχνικές του βωβού. Ο λόγος είναι αρκετά περιορισμένος.

  1.30 που προβάλλεται η ταινία, αν δεν έχετε κάτι καλύτερο να κάνετε (εγώ έχω τη σιέστα) μπορείτε να πάτε να τη δείτε, αξίζει.