Μπάμπης Δερμιτζάκης

Book review, movie criticism

Thursday, August 22, 2019

Carol Reed, Ο τρίτος άνθρωπος (The third man, 1949)


Carol Reed, Ο τρίτος άνθρωπος (The third man, 1949)


  Από σήμερα στους κινηματογράφους.
  Θυμάμαι που πάντα είχα την περιέργεια να δω αυτή την ταινία, και την είδα τελικά πριν αρκετά χρόνια. Αστυνομική, δεν είναι ιδιαίτερα αγαπημένο μου είδος, όμως το βλέπω ευχάριστα κατά τις μεσονύκτιες ώρες ή πριν τη σιέστα μου, όταν είμαι αρκετά κουρασμένος για να διαβάσω ή να γράψω.
  Ο Χόλι, αμερικανός συγγραφέας καουμπόικων μυθιστορημάτων, έρχεται στη μεταπολεμική Βιέννη, που έχει χωριστεί σε τέσσερις ζώνες όπως και το Βερολίνο, για να συναντήσει το φίλο του τον Χάρι. Όμως πέφτει πάνω στην κηδεία του. Τι να κάνει τώρα; Είναι απένταρος, ο Χάρι θα του έβρισκε δουλειά. Κάποιος τον αναγνωρίζει, και του προσφέρει φιλοξενία με τον όρο να δίνει διαλέξεις πάνω στη λογοτεχνία σε κάποιο σύλλογο. Δέχεται φυσικά, όμως πώς να απαντήσει στην ερώτηση τι γνώμη έχει για τον Τζέημς Τζόυς;
  Τελικά ο Χάρι δεν ήταν αυτός που νόμιζε ο Χόλι, οι δουλειές του ήταν εντελώς παράνομες, και μάλιστα ανθρωπιστικά απαράδεκτες: έκλεβε φάρμακα από το νοσοκομείο αντικαθιστώντας τα με φάρμακα-μαϊμούδες, με αποτέλεσμα πολλά παιδιά να πεθάνουν, και άλλα να υποφέρουν από μηνιγγίτιδα. Μια επίσκεψη στον νοσοκομείο είναι αρκετή για να το πείσει να συνεργαστεί με την αστυνομία για τον εντοπισμό του «τρίτου ανθρώπου», που ο Χόλι έχει ανακαλύψει ήδη ότι δεν ήταν άλλος από τον φίλο του τον Χάρι. Ναι, δεν είχε πεθάνει, στη θέση του είχε ταφεί κάποιος άλλος, όπως θα επιβεβαιώσει ο αστυνόμος με τη εκταφή.
  Υπάρχει και η γυναίκα, η φίλη του Χάρι, που δυσκολεύεται να πιστέψει τις παράνομες δραστηριότητες του αγαπημένου της. Ο Χόλι την συμπαθεί, τη φλερτάρει, όμως αυτή δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται.
  Καθώς δεν είμαι φαν του είδους δεν θα πω ότι η ταινία μου άρεσε ιδιαίτερα. Όμως το τέλος μου άρεσε πάρα πολύ, σαρκάζοντας πάγιες αφηγηματικές αναμονές και κινηματογραφικές συμβάσεις. Δεν θα το αποκαλύψω όμως, αρκετό σπόιλερ κάνω στις κριτικές μου· δεν ξέρω αν εσείς που έχετε ήδη δει την ταινία το θυμάστε, εγώ δεν το θυμόμουνα. Το μόνο που θυμόμουνα είναι ότι ο τρίτος άνθρωπος ήταν ο Χάρι· κι αυτό, γιατί στο ρόλο του ήταν ο Όρσον Ουέλς.

Ingmar Bergman, Φθινοπωρινή σονάτα (1978)


Ingmar Bergman, Φθινοπωρινή σονάτα (1978)


  Από σήμερα στους κινηματογράφους.
  Ο Μπέργκμαν είναι αγαπημένος μου σκηνοθέτης και έχω δει ένα σωρό ταινίες του. Τώρα με τις επανεκδόσεις τις ξαναβλέπω σιγά σιγά.
  Σαν μουσική δωματίου είναι η ταινία, με το ντούο μητέρα (Ingrid Bergman) και κόρη (Liv Ulman). Πάλι μου έρχεται στο νου η τριμερής δομή του θεάτρου Νο, Jo-ha-Kyu. «Το bugaku έχει μια τριμερή δομή, χωριζόμενο σε jo (έκθεση), ha (ανάπτυξη, που έχει τρία τμήματα) και kyu (κορύφωση), δομή που διατήρησε αργότερα και το θέατρο Νô». Να συμπληρώσουμε εδώ ότι στην ανάπτυξη αυτή υπάρχει μια επιτάχυνση του ρυθμού και κορύφωση της έντασης.
  Μετά από 7 χρόνια έρχεται να δει η μητέρα την κόρη της. Είναι δυσάρεστη η έκπληξή της να βρει εκεί την άρρωστη άλλη κόρη της, που την είχε βάλει σε ίδρυμα, όμως χαίρεται που βλέπει την Ulman και τον άνδρα της. Αναμνήσεις από τα παλιά, η Ulman δεν μπορεί να κρύψει τη χαρά της που ξαναβλέπει τη μητέρα της, όμως σιγά σιγά αρχίζει να εμφανίζεται μια ένταση που όλο και κλιμακώνεται. Ναι, δεν ήταν η μητέρα που θα ήθελε, ένιωθε καταπιεσμένη, μίλησε για καταστάσεις που ο Bateson ονόμασε διπλόσημες (double bind: άλλο μήνυμα να μεταδίδει ο λόγος και άλλο η μη λεκτικές εκφράσεις). Αλλά και εκείνη, κάποτε διάσημη πιανίστρια, κουβαλάει τα προβλήματά της. Όμως ο Μπέργκμαν δεν θέλει να αφήσει σε αμφιβολία τον θεατή, ο επίλογος της ταινίας, όταν έχει φύγει πια η μαμά, του δείχνει πώς πρέπει να κρίνει, αν τυχόν έχει ακόμη κάποια αμφιβολία.
  Για μια ακόμη φορά επιβεβαίωσα την αγάπη μου για τα γκρο πλαν, με τις εκφράσεις των προσώπων να μεταδίδουν την συγκίνηση και την ένταση που βιώνουν οι χαρακτήρες, καθώς και την αγάπη μου για τον Μπέργκμαν, πάντα αγαπημένος μου σκηνοθέτης. Τέλος θαύμασα την εκπληκτική ερμηνεία της Λιβ Ούλμαν, ενώ και της Ίνγκριντ Μπέργκμαν ήταν θαυμάσια.    

Roberto Begnini, Ο διαβολάκος (Il piccolo diavolo, 1988)


Roberto Begnini, Ο διαβολάκος (Il piccolo diavolo, 1988)


  Από σήμερα σε επανέκδοση.
  Όπως υπάρχουν σκηνοθέτες «που δεν μου πάνε», έτσι υπάρχουν και ηθοποιοί που δεν μου πάνε. Απόλυτα δεν μου πάει ο Mr. Bean, και εν μέρει ο Roberto Begnini. Αυτό βέβαια δεν πρέπει να σας επηρεάσει, η ταινία έχει καλή βαθμολογία στο IMDb, 7.
  Η ταινία είναι κωμωδία, αλλά με πολλά στοιχεία φανταστικού. Ο διαβολάκος ο Begnini έχει μπει στο σώμα μιας γυναίκας. Ο ιερέας (Walter Matau) καταφέρνει να τον βγάλει έξω. Και τότε αρχίζουν τα διάφορα κωμικά επεισόδια.
  Κάποια μου φάνηκαν εντελώς άνοστα, κάποια όμως ήταν ωραία. Ο Begnini, σαν ελαφρά καθυστερημένος, δημιουργεί ένα σωρό μπελάδες στον ιερέα. Οι σπασμωδικές χειρονομίες του θα τον έκαναν εξαιρετικό ηθοποιό της commedia delarte. Νομίζω γεννήθηκε σε λάθος εποχή.
  Έχουμε και δυο ειδύλλια, του Begnini με την Nicoletta Braschi, που σε τρία χρόνια θα γινόταν γυναίκα του, και του Walter Matau με την Stefania Sandrelli.
  Να μην παρεξηγηθώ, έχω δει ταινίες του Begnini που μου άρεσαν, αλλά και άλλες που δεν μου άρεσαν. Γι’ αυτήν εδώ θα έλεγα ναι και όχι.