Νίκος Κορνήλιος, Η θάλασσα το χειμώνα (2025)

 Νίκος Κορνήλιος, Η θάλασσα το χειμώνα (2025)

 

Από σήμερα στην αίθουσα 1 της ταινιοθήκης της Ελλάδος

 

  Τρεις μοναξιασμένοι άνθρωποι μπλέκουν σε ένα τρίο. Καταλύτης η Ναντίν (εξαιρετική στο ρόλο της η Αδελαΐδα Κατσίδε), γεωλόγος, που έρχεται στο Λαύριο για έρευνα. Οι άλλοι δύο είναι ο Χρήστος, απόγονος μεταλλωρύχων και φύλακας σε ένα εργοστάσιο (απομακρύνει τους παρείσακτους από την περιοχή), και η Κατερίνα, που έχει ένα ψαροκάικο.

  Το ερώτημα για το νόημα της ζωής το θέτουν συχνά οι καταθλιπτικοί στον εαυτό τους. Νομίζω το έθεσε η Ναντίν. Και ο Χρήστος, ατενίζοντας απέναντί του το Λαύριο, «αποδομεί» το νόημα της ζωής που ο Βίκτορ Φρανκλ, θεμελιωτής της υπαρξιακής ψυχολογίας, το θεωρεί ως απαραίτητο για την ψυχική ισορροπία. Δεν θυμάμαι ποιος δικός του ήταν στη Μακρόνησο. Αρνιόταν να υπογράψει. Αν υπέγραφε, θα ακύρωνε το νόημα που είχε δώσει στη ζωή του, τον αγώνα για μια δικαιότερη κοινωνία. Τον έβαλαν σε ένα σακί με μια γάτα και τον έριξαν στη θάλασσα, ένα συνηθισμένο βασανιστήριο. Γύρισε σπίτι με σαλεμένα τα μυαλά του.

  Ναντίν και Χρήστος, που μια αύρα συμπάθειας πλησιάζει τη σεξουαλική έλξη, σίγουρα από τη μεριά του.

  Χρήστος και Κατερίνα, που ένα πείσμα τους κράτησε μακριά για 27 χρόνια, όσα είναι και τα χρόνια της Ναντίν.

  Δεν έχει ιστορία μόνο η Μακρόνησος, έχει και το Λαύριο. Ο Χρήστος αφηγείται την απεργία των μεταλλωρύχων, ποια ήταν τα αιτήματά τους που η ικανοποίησή τους σε μας σήμερα φαίνεται αυτονόητη, και ο σκληρός τρόπος με τον οποίο καταπνίγηκε.

  Με εικαστικά πλάνα, με επεισόδια που δεν ολοκληρώνονται, ο Κορνήλιος δημιουργεί μια ταινία με έντονο σασπένς, σαν θρίλερ, που κορυφώνεται στο τέλος.

  «Το σεξ είναι η παρηγοριά που έχει κανείς όταν δεν υπάρχει έρωτας», λέει ο Μάρκες στις «Θλιμμένες πουτάνες της ζωής μου».

  Και όταν δεν υπάρχει σεξ, ο αυνανισμός.

  Εξαιρετική ταινία. Μπορεί το 7,5 της βαθμολογίας της στο IMDb να είναι στημένο (10 άτομα όλα κι όλα ψήφισαν), όμως εγώ έβαλα 8.

Lu Chuan, Kekexili, mountain patrol (可可西里, 2004)

 Lu Chuan, Kekexili, mountain patrol (可可西里, 2004)

 

  Πριν χρόνια είχα διαβάσει για τους vigilantes, που προστάτευαν επιβάτες σε μετρό από επιθέσεις ληστών και χούλιγκαν στις ΗΠΑ. Τώρα βλέπω ότι υπήρξαν τέτοιοι και στο Kekexili, μια μακρινή περιοχή στο Θιβέτ, για να προστατέψουν τη θιβετιανή αντιλόπη από τους λαθροθήρες, που μοσχοπουλούσαν τα δέρματά της στις αγορές του εξωτερικού.

  Αρχηγός τους ο Ritai, που βασίζεται στο αληθινό πρόσωπο του Sonam Dargye. H ταινία ξεκινάει με την εκτέλεσή του από τους λαθροθήρες.

  Δεν κάνω spoiler, δεν υπάρχει στην ταινία. Τους δολοφόνους του τους κυνήγησαν. Αυτόν που τον πυροβόλησε τον σκότωσαν επί τόπου, ένας άλλος καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε ενώ κάποιοι άλλοι σε μακροχρόνιες φυλακίσεις. Αν παρακολουθήσετε τους συνδέσμους στη βικιπαίδεια θα μάθετε λεπτομέρειες.

  Στη συνέχεια βλέπουμε έναν δημοσιογράφο να επισκέπτεται τους vigilantes. Τους ακολουθεί στην καταδίωξη των λαθροκυνηγών.

  Η ταινία έχει τη σκληρότητα του western, με τη διαφορά ότι η πλοκή διαδραματίζεται σε ένα ορεινό τοπίο που κάποια στιγμή θα σκεπαστεί από χιόνι. Οι κίνδυνοι παραμονεύουν. Ένας εκπρόσωπος κάποιου από τους χρηματοδότες που ήλθε να παρακολουθήσει τα γυρίσματα σκοτώθηκε σε τροχαίο. Όλοι οι συντελεστές στην ταινία υπέφεραν. Δεν ξέρω αν συνέβη πραγματικά το επεισόδιο, κάποιον τον κατάπιε η άμμος.

  Το ρεπορτάζ του δημοσιογράφου συγκίνησε το κοινό και ταρακούνησε τις αρχές. Κρατικές μονάδες φύλαξης του Kekexili αντικατέστησαν τους vigilantes, που αντιμετώπιζαν συχνά οικονομικά προβλήματα. Όσο για τον Dargye, του έστησαν άγαλμα.

  Εξαιρετική ταινία. Θα προβληθεί με άλλες τρεις (εμείς είδαμε τις δυο, το «Nanjing, Nanjing» και «Γεννημένη στην Κίνα». Η τρίτη είναι για τους ολυμπιακούς του Πεκίνου) μεταξύ 12 και 19 Μάη στο το Στούντιο, παρουσία του σκηνοθέτη. Μην τις χάσετε.

  Παρεμπιπτόντως, τον Lu Chuan τον βλέπουμε πακέτο. Είδαμε την πρώτη του ταινία, «The missing gun», και θα δούμε άλλες τρεις.   

Lee Sang-il, Εθνικός θησαυρός (Kokuho, 2025)

 Lee Sang-il, Εθνικός θησαυρός (Kokuho, 2025)

 

  Από σήμερα στους κινηματογράφους

  Οι αναμνήσεις με συγκινούν όλο και περισσότερο. Το «Πώς δενότανε το ατσάλι» με γύρισε 60 χρόνια πίσω, όταν διάβασα το μυθιστόρημα μαθητής. Ο «Εθνικός θησαυρός» με γύρισε πίσω 25 χρόνια, τότε που έγραφα το βιβλίο μου «Εισαγωγή στο θέατρο της Ιαπωνίας και της Κίνας» (εκδόθηκε το 2010 από τις εκδόσεις ΑΛΔΕ).

  Ο «Εθνικός θησαυρός» (κάτι αντίστοιχο του народный артист, λαϊκού καλλιτέχνη, τίτλος που δινόταν σε διακεκριμένους καλλιτέχνες στην πρώην ΕΣΣΔ), είναι ο τίτλος που απονεμήθηκε στον Kikuo, onnagata του θεάτρου Καμπούκι.

  Τι είναι onnagata;

  Αντιγράφω από το βιβλίο μου.

  «  Η απαγόρευση των γυναικών στη σκηνή οδήγησε στο φαινόμενο του onnagata, του ηθοποιού που παίζει γυναικείους ρόλους…».

  Γράφω πάρα πολλά, ας περιοριστώ σ’ αυτό.

  Τον Kikuo, γιο ενός yakuza που τον σκοτώνει μια αντίπαλη συμμορία, τον αναλαμβάνει υπό την προστασία του ο Hanjiro, διάσημος onnagata. Είχε εντυπωσιαστεί από το ερασιτεχνικό παίξιμό του ως onnagata.

  Τον εκπαιδεύει παράλληλα με το γιο του, σαν onnagata. Σκληρός, απαιτητικός δάσκαλος. Όμως καλός δάσκαλος. Και ενώ η παράδοση λέει ότι τη διεύθυνση του θιάσου την παραδίδει ο πατέρας στο γιο, ο Hanjiro αποφασίσει να τη δώσει στον Kikuo και όχι στον γιο του τον Shunsuke. Και ενώ οι δυο έφηβοι ήταν αγαπημένοι φίλοι, οι σχέσεις τους περνάνε μια κρίση. Ο Shunsuke σηκώνεται και φεύγει μαζί με τη γυναίκα του και την κόρη του. Αυτή ξενοδουλεύει, αυτός παίζει σε καφέ και μπαρ.

  Να μην κάνω σπόιλερ και πω όλη την πλοκή, θα πω μόνο ότι οι δυο αγαπημένοι φίλοι ξανασμίγουν. Γίνονται ένα duo onnagata, και παίζουν ανάλογα έργα.

  Ένα πολύ μεγάλο μέρος της πλοκής είναι αποσπάσματα από έργα Καμπούκι.

  Θα ήθελα να ευχαριστήσω από αυτές τις γραμμές τον pen friend μου Otani Toshinori, που μου έστειλε βιντεοκασέτες με έργα Καμπούκι (το λαϊκό θέατρο), Νο (το αριστοκρατικό θέατρο) και Bunraku (κουκλοθέατρο), μια εποχή που δεν μπορούσα να βρω τίποτα στο διαδίκτυο, τότε που έγραφα το βιβλίο.

  Μια ανάλογη ταινία είναι η «Αντίο Παλλακίδα μου» του Chen Kaige, όπου εκεί βλέπουμε εκτενή αποσπάσματα από την ομώνυμη όπερα του Πεκίνου.

  Το τέλος της ταινίας, με δυο κορυφαία επεισόδια, είναι συγκλονιστικό.

  Η παράσταση του «Η κοπέλα ερωδιός» αποτελεί κατά κάποιο τρόπο και μια αντικατοπτρική ιστορία (mise en abyme), ή καλύτερα μια προσήμανση.

  Η ερωδιός μεταμορφώνεται σε γυναίκα, και ερωτεύεται έναν νέο. Ο έρωτάς της όμως δεν βρίσκει ανταπόδοση, οδηγώντας τη σιγά σιγά στο θάνατο·  σε αντίθεση με το «Άσπρο φίδι» στην ομώνυμη όπερα του Πεκίνου, που μεταμορφώθηκε σε γυναίκα, ερωτεύθηκε έναν νεαρό και ο έρωτάς της βρήκε ανταπόκριση.

  Ο χορός της γυναίκας ερωδιού είναι από τους κορυφαίους χορούς στο Καμπούκι, όπως και ο «Χορός του λιονταριού». Έψαξα να τον βρω στο youtube. Κάποιος έκανε ακριβώς αυτό που έκανα κι εγώ, αφήνοντας σχόλιο: «Τον είδα αφού είδα το Kokuho».

  Υφολογικά βρήκα κάτι πρωτότυπο, αν και δεν νομίζω δεν είναι το μοναδικό. Οι σκηνές σε κάποια «επεισόδια» βρίσκονται όχι στον συνταγματικό, αλλά στον παραδειγματικό άξονα.

  Παραθέτω δυο συνδέσμους με τον χορό του ερωδιού (Sagi musume).  

  7,6 η βαθμολογία της, εγώ, και για συναισθηματικούς λόγους, δεν μπορούσα να βάλω κάτω από 9.

https://www.youtube.com/watch?v=1KxDVAUghWY https://www.youtube.com/watch?v=3wXgh0uUv3k

Jeanette Nordahl, Ξεκινήματα (Beginnings, 2025)

 Jeanette Nordahl, Ξεκινήματα (Beginnings, 2025)

 

  Από σήμερα στους κινηματογράφους

  Μια υψηλή βαθμολογία μπορεί να την παίρνει μια ταινία για το θέμα, ενώ μια άλλη για την πραγμάτευσή του (πλοκή) και τη σκηνοθεσία. Ίσως το 6,8 η ταινία της Νορντάλ το πήρε για το θέμα.

  Κλασικό το μοτίβο: Ο άντρας αποφασίζει να εγκαταλείψει την οικογένεια για την γκόμενα.

  Όμως στα παιδιά να μην το πουν ακόμη, παρά μόνο όταν θα είναι οριστικό και τελεσίδικο. Υπάρχει και το πρόβλημα, πρέπει η γκόμενα να εγκατασταθεί στο καινούριο της σπίτι.

  Εδώ όμως παρουσιάζεται ένα άλλο πρόβλημα: η γυναίκα παθαίνει εγκεφαλικό, και η αποκατάσταση είναι πολύ αργή. Ο άντρας της δεν τολμάει να την εγκαταλείψει, χρειάζεται τη βοήθειά του.

  Τα μεγάλα θύματα σ’ αυτές τις περιπτώσεις είναι τα παιδιά. Η αντίδραση της μεγάλης κόρης, που χωρίς να της το πουν έχει μάθει, θα είναι εντελώς απροσδόκητη (σασπένς: τι είδους αντίδραση θα είναι αυτή; ).

  Τελικά τι θα γίνει στο τέλος;

  Το σπόιλερ που θα κάνω είναι εντελώς ανορθόδοξο: Εσείς τι φαντάζεστε ότι θα γίνει στο τέλος; Στύψετε το μυαλό σας και θα καταλάβετε.

  Όχι, δεν μου άρεσε η ταινία.

  Trivia.

  Να το ξαναπώ άλλη μια φορά, έχω πάθος με τις συμπτώσεις.

  Πριν λίγες μέρες ένας φίλος μου έπαθε εγκεφαλικό, ευτυχώς πολύ μικρό. Χωρίς κινητικά προβλήματα, σε μισή ώρα είχε αποκατασταθεί η ομιλία του.

  Προχθές έκανα μαγνητική τομογραφία, σπονδυλικής στήλης. Και η γυναίκα μπήκε σ’ αυτό το σωλήνα, τον οποίο βλέπουν με φρίκη οι κλειστοφοβικοί.

  Όσο για το νοσοκομείο, το έφαγα στη μάπα πριν ενάμισι χρόνο, για δυόμισι ολόκληρους μήνες. Και θα ξαναπάω σε ένα μήνα περίπου για εγχείρηση προστάτη.

Lu Chuan The missing gun (寻枪, 2002)

 Lu Chuan The missing gun (寻枪, 2002)

 

  Τον Lu Chuan τον βλέπουμε πακέτο, μια και θα δούμε όσο περισσότερους κινέζους σκηνοθέτες μπορούμε πακέτο, και επειδή θα γίνει μια εβδομάδα προβολής ταινιών του στο Στούντιο το Μάιο, με την παρουσία του. Το «Όπλο που λείπει» είναι η πρώτη του ταινία.

  H πλοκή: Ο Ma Shan, αστυνομικός χάνει το όπλο του. Για την ακρίβεια του το κλέβουν στο γάμο της αδελφής του. Και βρισκόμαστε μπροστά στο μοτίβο της αναζήτησης: Ψάχνει απεγνωσμένα να το βρει.

  Η πρώην του δολοφονείται, θα θεωρηθεί ένοχος και θα φυλακισθεί, όμως μετά θα ελευθερωθεί, άλλος είναι ο ένοχος. Πιο πριν είχε να αντιμετωπίσει και τη ζήλια της γυναίκας του.

  To imdb δεν έχει καθόλου την αίσθηση του χιούμορ. Χαρακτηρίζει την ταινία σαν crime, drama, mystery, ενώ η λέξη comedy απουσιάζει. Ίσως δεν την αντιλαμβάνεται στην ερμηνεία του Wen Jiang, που τον είδαμε σαν σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή στην ταινία «Devils on the doorstep», με μια underacting ερμηνεία, στον αντίποδα εντελώς της overacting ερμηνείας ενός ας πούμε Mr. Bean.

  Και είδαμε επίσης το σαρδόνιο τέλος, που δεν είναι αναμενόμενο ούτε στα crime ούτε στις comedy: O «κακός» που, και εδώ είναι το περίεργο, δεν είναι ο κλασικός κακός, έχει κάθε λόγο να σκοτώσει, μόνο που έκανε λάθος, τον πέρασε για τον άλλο. Και πώς τελειώνει η ταινία; Με την ψυχή του Ma Shan να βγαίνει από το σώμα του, και να προχωράει προς την κατεύθυνση της κάμερας ξεκαρδιζόμενη στα γέλια.

  Παρόμοιο τέλος είδαμε και στο «Διάβολοι στο κατώφλι».  

Επιφυλάξεις για την ΑΙ

 Επιφυλάξεις για την ΑΙ

 

  Φίλος που είναι ενάντια στην ΑΙ (συνήθως είναι ενάντια στην ΑΙ εκείνοι που δεν την χρησιμοποιούν, κυρίως γιατί δυσκολεύονται, και για τους οποίους ισχύει η παροιμία «όσα δεν φτάνει η αλεπού τα κάνει κρεμαστάρια»), μου μετέφερε, με κάποια ασάφεια, τις επιφυλάξεις ενός διακεκριμένου γλωσσολόγου (όχι, δεν είναι ο φίλος μου ο Χαραλαμπάκης) για την ΑΙ. Ρώτησα την ΑΙ για να είμαι σίγουρος, και μου είπε πως δήλωσε ότι η ΑΙ «Μπορεί να μειώσει τη σχέση μας με τη γλώσσα και με τη σκέψη μας» (δικά του λόγια).   

  Εγώ θα σχολιάσω λέγοντας ότι οι αριθμομηχανές έχουν κάνει πολλούς να ξεχάσουν τις τέσσερις πράξεις που μαθαίναμε στο δημοτικό, και το πληκτρολόγιο (κτυπάω τυφλό σύστημα) με έχει κάνει να δυσκολεύομαι στο γράψιμο με το στυλό (έτσι κι αλλιώς ήμουν πάντα κακογράφος, 5 καλλιγραφία 10 μαθηματικά), κάποιες λίγες φορές που πρέπει να γράψω με το χέρι.

  Αλλά ο λόγος είναι για την ΑΙ. Τη χρησιμοποιώ κατά κόρον, είμαι ένθερμος θιασώτης της αλλά ξέρω ότι δεν είναι αλάνθαστη, έχω αναφερθεί σ’ αυτό και σε άλλες αναρτήσεις μου. Τα αφεντικά του claude.ai μάλιστα κρατάνε πισινή, γράφοντας στο τέλος της ιστοσελίδας, «Claude is AI and can make mistakes. Please double-check responses».

  Το αποψινό που συνέβη είχε πλάκα.

  Ο Κλωντ (ωραίο όνομα, μου θυμίζει τον Ντεμπισί)  μου μεταφράζει ένα αυτοβιογραφικό μου κείμενο στα αγγλικά, Esperanto και στα κινέζικα, το δεύτερο μετά από κάποιο άλλο. Ο λόγος; Να τα εξασκήσω, διαβάζοντας και κάνοντας επιμέλεια της μετάφρασης που μου κάνει. Τον έπιασα τρεις φορές να κάνεις λάθος. Του το υποδείκνυα βέβαια κομψά: -Μήπως είναι καλύτερα να γράφαμε… Στο τέλος μου γράφει: «καλό μάτι», κλείνοντάς μου το μάτι πονηρά με ένα e-moji.

  Η συνειρμική μου μνήμη λειτουργεί θαυμάσια, και θα κλείσω με μια ανάμνησή μου, που πυροδοτήθηκε από το «μάτι».

  Χειμώνας, λιομάζωμα. Αγροτικό δρομάκι. Ο συμμαθητής και φίλος μου προχωράει πεζός. Απέναντι έρχεται ο καθηγητής μας… (ας μην πω το όνομά του, συγχωρεμένος τώρα) με τη μηχανή του. Πάνω στο ντεπόζιτο έχει τοποθετήσει ένα τσουβάλι ελιές. Λίγα μέτρα πριν τον προσπεράσει, πέφτει με τη μηχανή. Σηκώνεται, ο φίλος μου έχει φτάσει σχεδόν απέναντί του, και του λέει: «Ανάθεμά σε Μαυρόματε, μάτι που το ’χεις».

Lav Diaz, Μαγγελάνος (Magalhães, 2025)

 Lav Diaz, Μαγγελάνος (Magalhães, 2025)

 

  Από σήμερα στους κινηματογράφους

  Δεν πρόκειται για μια κλασική βιογραφική ταινία. Είναι μια ταινία ποιητική, εικαστική, στυλιζαρισμένη, αργόσερτη, με κομβικά επεισόδια της ζωής του Μαγγελάνου, τα περισσότερα δεικτικά και όχι πυρηνικά, που να πυροδοτούν δηλαδή παραπέρα δράση.   

  Είναι χαρακτηριστικό ότι ο φιλιππινέζος Diaz αποφεύγει τις σκηνές μάχης, και όταν τις παρουσιάζει τις παρουσιάζει εκ του μακρόθεν, με την κάμερα κρυμμένη πίσω από δέντρα, αποδίδοντάς τη ηχητικά. Όμως παρουσιάζει το τέλος της μάχης, με το έδαφος να είναι στρωμένο με πτώματα.

  Με τα επεισόδια να διαδραματίζονται στις αρχές του 15^ου αιώνα, είναι φυσικό να υπάρχουν διχογνωμίες όπως προς την ιστορική ακρίβεια βιογραφικών στοιχείων. Και βέβαια, μπορώ να υποθέσω ότι ποιητική αδεία έκανε το αγαλματίδιο του Ιησού μαύρο, πιστεύοντας ότι θα ήταν πιο πειστικός τρόπος για τον προσηλυτισμό των ιθαγενών· που βέβαια κάποια στιγμή, κάποιοι, αντέδρασαν όταν τους κατέστρεψε τα είδωλα των προγονικών θεών με αποτέλεσμα να τους επιτεθούν και να τους σκοτώσουν, αυτόν και τους περισσότερους συντρόφους του.

  Για τον Μαγγελάνο ήξερα απλά ότι ήταν θαλασσοπόρος, δεν κάθισα ποτέ να μάθω για τα βιογραφικά του, ή και αν έμαθα τα ξέχασα. Ίσως ό,τι έμαθα να ήταν από κάποιο εγχειρίδιο ιστορίας στο γυμνάσιο. Εδώ μαθαίνω ότι ήταν πορτογάλος, γλίτωσε από ένα σοβαρό τραυματισμό στο πόδι, παντρεύτηκε την κοπέλα που τον περιποιήθηκε, έπεσε σε δυσμένεια του πορτογάλου βασιλιά, αλλά μπαίνοντας στην υπηρεσία του Ισπανού βασιλιά, μετά από ένα μεγάλο ταξίδι, ανακάλυψε τις Φιλιππίνες.

  Ταινία σινεφίλ, δεν με εκπλήσσει το 6,4 της βαθμολογίας της. Εγώ έβαλα 8.

Mark Donskoy, Πώς δενότανε το ατσάλι (Как закалялась сталь, 1942)

 Mark Donskoy, Πώς δενότανε το ατσάλι (Как закалялась сталь, 1942)

 

  Λέω, κάνω λάθος; Άλλα πράγματα είδα στην ταινία και άλλα γράφει το imdb και μια άλλη ιστοσελίδα. Σαν πλοκή της ταινίας αναφέρουν την πλοκή του βιβλίου, που όμως δεν είναι έτσι. Στο βιβλίο ο νεαρός Πάφκα (Πάβελ Κορτσάγιν) συμμετέχει στον αγώνα ενάντια στους αντεπαναστάτες, ενώ στην ταινία ενάντια στους γερμανούς.

  Ας πούμε κάποια πράγματα που δεν λέγονται στην ταινία, και εγώ τα έμαθα πολύ αργότερα.

  Κατηγορήθηκε ο Λένιν για προδοσία, ότι έδωσε ρώσικα εδάφη στους γερμανούς με αντάλλαγμα την ειρήνη, για να προχωρήσει απερίσπαστος στην οικοδόμηση του σοσιαλισμού.

  Όμως ποια προδοσία;

  Ο Λένιν έδωσε στους γερμανούς δυο χώρες που ήταν κατακτημένες από τη ρωσική αυτοκρατορία. Η μια ήταν η Πολωνία και η άλλη η Ουκρανία.

  Βέβαια ο γερμανικός ζυγός, στην Ουκρανία ειδικά που οι σχέσεις της με τη Ρωσία χρονολογούνταν εκατονταετίες, ήταν αβάσταχτος, και αυτός ήταν ο λόγος που το παρτιζάνικο κίνημα ήταν πολύ ανεπτυγμένο. Και η ταινία, γυρισμένη το 1942, είχε στόχο να τονώσει το εθνικό φρόνιμα για την αντίσταση στους γερμανούς.

  Ταινία ενηλικίωσης, αλλά λίγο διαφορετική από τις άλλες. Υπάρχει βέβαια το ρομάντζο, βασικό στοιχείο, με την Τόνια, όμως η ενηλικίωση εδώ είναι το ότι ο νεαρός Πάφκα γίνεται ένας συνειδητός αγωνιστής στις τάξεις των παρτιζάνων.

  Την ταινία την είδα με συγκίνηση, γιατί με είχε συγκινήσει πολύ το μυθιστόρημα που διάβασα μαθητής γυμνασίου, όπως και το «Ένας πραγματικός άνθρωπος» του Μπορίς Πολεβόι και το «Με τη θηλειά στο λαιμό» του Τζούλιους Φούτσικ, τσέχικο αυτό. Βέβαια δεν θυμόμουνα την πλοκή, που στην ταινία, όπως είπαμε, είναι αρκετά διαφορετική. 

 

 

Julio Palacio, Makayla’s voice: A letter to the world (2024)

 Julio Palacio, Makayla’s voice: A letter to the world (2024)

 

  Είχα μια λαθεμένη αντίληψη για τον αυτισμό, και ευτυχώς είδα αυτό την 23λεπτη ταινία του Παλάθιο. Νόμιζα ότι ο αυτισμός έχει ψυχολογικές ρίζες. Ένα άτομο κλείνεται στον εαυτό του και αποφεύγει κάθε επικοινωνία. Τώρα έμαθα ότι έχει να κάνει με τα χρωμοσώματα. Ένα χρωμόσωμα, ελλαττωματικό, είναι υπεύθυνο.

  Η Makayla δεν μπορούσε να μιλήσει. Ήταν καθυστερημένη, κατατονική, ή τι;

  Ο κόσμος της Makayla άνοιξε όταν μια παιδαγωγός που της έφερε η μητέρα της της έμαθε να «μιλάει» πατώντας διαδοχικά γράμματα. Μάλιστα οι φράσεις, τα κείμενα που έγραφε, τα «μιλούσε» η Portia, προϊόν ΑΙ. Εξαιρετικά κείμενα, τα επαίνεσε η παιδαγωγός της. Η ίδια θέλει να γίνει συγγραφέας.  

  Συγκινητικές οι στιγμές με τους γονείς της, με τους οποίους τώρα μπορούσε να επικοινωνεί μια χαρά και να εκφράζει τις σκέψεις της.

  Συγκινητική και η ταινία.

 

HΠΑ-ΙΡΑΝ=?

 HΠΑ-ΙΡΑΝ=?  

  Πρόβλεψη.

  Η Αμερική, ως υπερδύναμη, μοιάζει με τον καρχαρία που πρέπει να κινείται διαρκώς για να επιβιώσει. Κοντολογίς, πρέπει να εμπλέκεται συνεχώς σε πολέμους.

  Η πρόβλεψή μου είναι ότι οι ΗΠΑ θα εισβάλλουν τελικά στο Ιράν, όπως έκαναν και στο γειτονικό Ιράκ.

  Δεν ξέρω όμως αν έκαναν σωστές προβλέψεις.

  Διδάχτηκαν άραγε από τους δίδυμους πύργους;

  Οι φανατικοί φρουροί της επανάστασης δεν είναι ταλιμπάν, είναι κάτι χειρότερο: είναι κάτι χειρότερο και από τους γιαπωνέζους καμικάζι. Η εισβολή θα έχει σαν αποτέλεσμα ένα λουτρό αίματος που θα συνεχίζεται, για χρόνια ίσως.

  Ουδέν κακόν αμιγές καλού.

  Οι γυναίκες θα πετάξουν τη μαντίλα και θα εξισωθούν νομικά με τον άντρα, δεν θα είναι «Δυο γυναίκες, ένας άντρας», όπως είναι τώρα με τη σαρία.

  Οι άλλες υπερδυνάμεις δεν θα εμπλακούν, δεν τις συμφέρει.

  Θα μπορούσε η εισβολή αυτή να αποφευχθεί;

  Πάντα υπάρχει η σταγόνα που κάνει το ποτήρι να ξεχειλίσει. Η σταγόνα εδώ είναι ο τρελός ο Τραμπ.

  Που δεν είναι ιδιοφυής όπως ο Χίτλερ, νέος όπως ο Χίτλερ, με αφοσιωμένους οπαδούς όπως τα SS του Χίτλερ, και δεν στηρίζεται σε μια ιδεολογία όπως ο Χίτλερ. Ο φασισμός που του προσάπτουν, όπως και στον Νετανιάχου, έχει να κάνει με συμπεριφορές, όχι με ιδεολογία.

  Άκουσα σε σχολιαστή του open ότι το καθεστώς θα πέσει, μετά τον φόνο του ανώτατοy ηγέτη, καθώς θα ξεσηκωθεί η αντιπολίτευση. Η κοινή λογική όμως λέει ότι η αντιπολίτευση, μπροστά στην εξωτερική απειλή, θα έμενε με δεμένα τα χέρια.

  Επαληθεύθηκαν οι προβλέψεις μου, και ας έλεγε η  Golshifteh Farahani, ότι παρά τις διαδηλώσεις με τους τόσους νεκρούς, τόσο πριν τρία χρόνια με το θάνατο της Μαχσάν Αμινί όσο και τις πρόσφατες, το καθεστώς δεν επρόκειτο να ανατραπεί.

  Θα ήθελα πολύ να είχα διαψευστεί.

  Το ίδιο και τώρα, πολύ θα ήθελα να διαψευστώ.  

  Ελάχιστες φορές κάνω πολιτικές αναρτήσεις, και τότε απενεργοποιώ τα σχόλια. Δεν με ενδιαφέρει να εμπλακώ σε παραπέρα συζήτηση. Κάποτε διέγραψα ένα φίλο για σχόλιο που μου άφησε (ήταν άκομψο, για αυτό). Δεν θα ήθελα να κάνω το ίδιο και τώρα. Και βέβαια αν κάποιοι φίλοι μου αγανακτούν με αυτά που γράφω παραπάνω, φυσικά μπορούν να με διαγράψουν. Βλέπω και γίνεται αυτό αβέρτα με άλλους χρήστες του facebook.

Λήδα Παναγιωτοπούλου, Το ροζ και τα εξαίσια φτερά

 Λήδα Παναγιωτοπούλου, Το ροζ και τα εξαίσια φτερά, Σμίλη 2026, σελ. 46

 

  Έχουμε ήδη παρουσιάσει έξι βιβλία της Λήδας Παναγιωτοπούλου, τα «Συμβίωσης αρμονική», «Τα τραπέζια που μιλούν», «Η Γκρέτα και το κίτρινο λουλούδι», «Η χρυσόμυγα και το κίτρινο σύννεφο» και «Κάζμπα».

  Διαβάζοντας το τελευταίο της βιβλίο μου ήλθαν στο μυαλό δυο πράγματα.

 Το πρώτο, η αντίληψη των εκπροσώπων του Nouvelle Roman, Rob Grillet και Natalie Sarraut, ότι σε μια λογοτεχνική αφήγηση η παρουσία προσώπων δεν είναι απαραίτητη, και όπου υπάρχει πρέπει να είναι ελάχιστη. Εδώ, δεν βλέπουμε κανένα πρόσωπο.  

  Το δεύτερο: Η Λήδα ανατρέχει στην περίοδο του ανιμισμού, όπου τα πάντα είχαν ψυχή, και όχι μόνο τα όντα της πανίδας (για αυτό υπάρχει συζήτηση), αλλά και της χλωρίδας, καθώς και των άψυχων όντων.

  Ακόμη, εισβάλει στην αφήγησή της το φανταστικό. Κάνουν την εμφάνισή τους φτερά, φτερά αυτόνομα, που δεν ανήκουν σε κανένα πτηνό.

  Κεντρικός χαρακτήρας είναι η ροζ ηλιαχτίδα. Άλλα «πρόσωπα» που θα δούμε είναι (με τη σειρά εμφάνισης) η πεταλούδα, (αργότερα πολλές πεταλούδες), η λίμνη, ο ιππόκαμπος, η πέστροφα, σαλιγκάρια, παπαγαλάκια, μια μελωδία, μια νότα, ένα περιστέρι, ένα λουλούδι. 

  Γλαφυρότατη στην ιστορία της η Λήδα, εναλλάσσει την αφήγηση με το διάλογο, που πιστεύω ότι είναι μια μεγάλη αρετή σε μια πεζογράφημα.

  Και φυσικά υπάρχει το σασπένς, εκ των ων ουκ άνευ για τον Syd Field για τη συγγραφή ενός σεναρίου, το οποίο εγώ θα επέκτεινα και στην πεζογραφία. Το ό,τι θα καταφέρει τελικά να βοηθήσει στη διάσωση της παγιδευμένης μέσα στους αγκαθωτούς θάμνους πεταλουδίτσας είναι δεδομένο, όπως γενικά το happy end στην παιδική λογοτεχνία (φυσικά υπάρχουν και οι εξαιρέσεις, όπως «Το κοριτσάκι με τα σπίρτα»). Το ζήτημα όμως είναι το πότε και πώς.

  Δεν έχει διδακτική πρόθεση η Παναγιωτοπούλου, όμως κάποια διδάγματα ξεχειλίζουν από την αφήγησή της. Θα παραθέσουμε τρία σχετικά αποσπάσματα, και σαν δείγμα γραφής.

  «Η φίλη μας ήταν σιωπηλή· ήθελε πάντα να φωτίζει τον κόσμο όσο καλύτερα μπορούσε».

  «-Μου αρέσει να νιώθω χρήσιμη και εσείς μου δώσατε την ευκαιρία, απάντησε η ηλιαχτίδα προσέχοντας να κρατάει το φως της σταθερό».

  «-Χωρίς αγάπη και ομορφιά δεν μπορεί κανείς να αισθανθεί τίποτα. Αλλά χρειάζεται σοφία για να ξέρεις ν’ αγαπάς και να θαυμάζεις».

  Τη λέξη «αγάπη» θα τη συναντήσουμε κάμποσες φορές στο κείμενο.

  Ομορφιά, που σε μια μελέτη μου αναρωτιόμουνα τι «αξία επιβίωσης» να έχει, η οποία αποτελεί το θεμέλιο της εξέλιξης.

  Συναρπαστική και συγκινητική ιστορία, που κοσμείται με υδατογραφίες της Έφη Μάνου, σε κάποιες από τις αριστερές σελίδες του βιβλίου.

  Το οποίο πολύ με συγκίνησε, εύχομαι να είναι καλοτάξιδο.

Οι συγγραφικές και μεταφραστικές δυνατότητες της ΑΙ

 Οι συγγραφικές και μεταφραστικές δυνατότητες της ΑΙ

 

  Θα μπορούσα να κάνω από καιρό σχετική ανάρτηση αλλά βαριόμουνα. Ένα σχόλιο σε μια ανάρτηση που μου κοινοποίησε η Microsoft edge όπου έχω τον άλλο μου λογαριασμό facebook είναι ικανοποιητικό σε έκταση ώστε να περιέχει τις αντιλήψεις μου χωρίς να χρειαστεί να επανέλθω. Επικολλώ.

  «Πιστεύω ότι η τεχνητή νοημοσύνη συναγωνίζεται επαξίως τους συγγραφείς. Σίγουρα δεν θα γράψει αριστούργημα, αλλά επίσης σίγουρα τα προϊόντα της θα είναι σαφώς καλύτερη λογοτεχνία από λογοτεχνικές σαβούρες συγγραφέων με σάρκα και οστά. Από περιέργεια έδωσα prompt για ένα κεφάλαιο ενός βιβλίου μου. Δεν με ικανοποίησε καθόλου και φυσικά το έγραψα μόνος μου. Θα δώσω και ένα άλλο παράδειγμα. Πολλές ωραίες κοπέλες στο instagram είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης, μάλιστα γράφουν και ai, και είναι πολύ πιο όμορφες από πραγματικές. Μπορεί να θλίβονται κάποιοι για αυτές τις εξελίξεις, αλλά είναι μια αναπόφευκτη εξέλιξη από την οποία δεν θα ξεφύγουμε. Όσο για τη μετάφραση, έχω να πω ότι η ΑΙ μου μετέφρασε πέντε βιβλία μου στα αγγλικά, που τα επιμελήθηκα (ΒΑ στην αγγλική λογοτεχνία) και με τη βοήθεια άλλης τεχνητής νοημοσύνης και τα ανάρτησα στο amazon. Επίσης έγραψα τη βιογραφία μιας ρουμάνας που δεν ήξερε να διαβάζει ελληνικά, μόνο να μιλάει. Χάρη στην μετάφραση που μου μου έκανε η τεχνητή νοημοσύνη και την επιμέλεια τη δική μου με τη βοήθεια άλλης τεχνητής νοημοσύνης (τα ρουμάνικα είναι από τις γλώσσες που ξέρω σε βασικό αναγνωστικό επίπεδο) μπόρεσε να τη διαβάσει και να συγκινηθεί αφάνταστα, αυτή, η μητέρα της και η ξαδέλφη της. Το ότι η ΑΙ θα αντικαταστήσει τον μεταφραστή (έχω την υποψία ότι ένα βιβλίο που αγόρασα είναι μετάφραση από ΑΙ με κακή ή χωρίς επιμέλεια, δεν θα πω ποιο), μπορώ να υποθέσω εντελώς, όχι όμως και τον επιμελητή. Όσο για τους συγγραφείς, καλώς ή κακώς, θα έχουν ανταγωνιστές δίπλα τους τις ΑΙ. Οι κακοί συγγραφείς θα πρέπει να βάλουν τα δυνατά τους να την ξεπεράσουν. Αν και αυτό δεν είναι απαραίτητο. Είναι γνωστό ότι πολλοί εκδοτικοί οίκοι εκδίδουν βιβλία-σαβούρες όταν πληρώνουν οι συγγραφείς, που όμως βέβαια ελάχιστα από αυτά θα πουληθούν».

Lu Chuan, Born in China (我们诞生在中国)2016)

 Lu Chuan, Born in China (我们诞生在中国)2016)

 

Θα προβληθεί μεταξύ 12 και 19 Μάη στο το Στούντιο, παρουσία του σκηνοθέτη, μαζί με τρεις άλλες ταινίες.  

 

  Δεν θυμάμαι να έχω δει πιο εξαιρετικό ντοκιμαντέρ για ζώα. Παρακολουθώντας κυρίως τις ζωές τριών οικογενειών, πάντα, πιθήκων και μιας λεοπάρδαλης με τα μικρά της, καθώς και μιας αγέλης από αντιλόπες, ο αφηγητής μας αφηγείται με γλαφυρότητα τη ζωή τους, αυτά που τους συμβαίνουν.

  Σε μας οι πελαργοί φέρνουν ζωές, τα μωρά. Στους κινέζους οι γερανοί παίρνουν μια ζωή όταν γεννιέται μια άλλη ζωή.

  Βλέποντας τα θηράματα να προσπαθούν να ξεφύγουν από τους θηρευτές μου ήλθε στο μυαλό το «Ο θάνατός σου η ζωή μου».

  Και καπάκι μετά: «Πάντα εν σοφία εποίησας».

  7,2 η βαθμολογία του, εγώ έβαλα 8.

Lu Chuan (陆川), City of life and death (南京！南京, 2009)

 Lu Chuan (陆川), City of life and death (南京！南京, 2009)

 

Θα προβληθεί μεταξύ 12 και 19 Μάη στο το Στούντιο, παρουσία του σκηνοθέτη, μαζί με τρεις άλλες ταινίες.  

 

  O Lu Chuan τυπικά ανήκει στην 6^η γενιά των κινέζων σκηνοθετών, αφού δεν συμμερίζεται αρκετά από τα ενδιαφέροντά τους, όπως η κοινωνική κριτική. Θα έλεγε κανείς ότι ανήκει στην 5^η γενιά, αν και ηλικιακά ανήκει στην 6^η γενιά. Δεν έχει μια σταθερή θεματική. Από το αστυνομικό πηγαίνει στο φανταστικό, ανατρέχει στην πρόσφατη και την παλιά ιστορία, και δεν περιφρονεί και το ντοκιμαντέρ.

  Λίγοι ξέρουν για το Ναντζίνγκ, την πρωτεύουσα του Νότου, και ακόμη πιο λίγοι ξέρουν για τις φρικαλεότητες που διέπραξαν οι γιαπωνέζοι εισβολείς καταλαμβάνοντας την πόλη. Οι πιο μετριοπαθείς εκτιμήσεις μιλάνε για 50.000 νεκρούς, στρατιώτες και πολίτες, ενώ άλλοι ανεβάζουν τον αριθμό στις 500.000.

  Ξέραμε για τις φρικαλεότητες, τώρα τις είδαμε και στην κινηματογραφική αναπαράσταση. Φόνοι πολιτών χωρίς κανένα λόγο, εκτελέσεις αιχμαλώτων στρατιωτών, βιασμοί γυναικών…

  Πραγματικά ανατριχιαστικά αυτά που βλέπουμε.

  Ο ναζί επιχειρηματίας John Rabe έσωσε χιλιάδες πολίτες σχηματίζοντας μια ουδέτερη ζώνη, πράγμα που του το αναγνώρισαν οι κινέζοι μεταπολεμικά. Όμως πλήρωσε πολύ ακριβά τη συμμετοχή του στο ναζιστικό κόμμα. Ένας ναζί Schindler.

  Αντιστικτικά στους πολεμοχαρείς γιαπωνέζους στέκεται ο Kadogawa. Θα αναπτύξει αισθήματα για μια γιαπωνέζα πόρνη (για τις γιαπωνέζες οι στρατιώτες πληρώνουν 5 γιεν ενώ για τις κινέζες 2 γιεν). Όταν μαθαίνει το θάνατό της (ακολούθησε τους στρατιώτες στην πρώτη γραμμή) είναι απαρηγόρητος.

  Είναι αποτροπιασμένος από τις φρικαλεότητες που διέπραξαν οι συμπολεμιστές του.

  Στο τελευταίο επεισόδιο συνοδεύει έναν άντρα με το παιδί του, δεμένους πισθάγκωνα, με έναν άλλο στρατιώτη. Τους λύνει και τους λέει να προχωρήσουν.

  -Θα τους σκοτώσουν, μου λέει ο φίλος μου ο Γιάννης.

  Αυτή είναι η αφηγηματική αναμονή.

  Διώχνει τον άλλο στρατιώτη.

  Μένει μόνος. Πηγαίνει σε μια άκρη, βάζει το πιστόλι στον κρόταφό του και πυροβολεί.

  Εξαιρετική σκηνοθεσία, ο Λου δένει υπέροχα, και στις σωστές αναλογίες, τις προσωπικές ιστορίες με τον γενικό χαλασμό.

  Το 7,8 της βαθμολογίας της δεν με εξέπληξε. Εγώ έβαλα 8.  

Σώτη Τριανταφύλλου, Σάββατο βράδυ στην άκρη της πόλης

 Σώτη Τριανταφύλλου, Σάββατο βράδυ στην άκρη της πόλης, Πόλις 1998

 

  Της Σώτης Τριανταφύλλου έχουμε διαβάσει το πρώτο και το δεύτερο βιβλίο της, «Μέρες που έμοιαζαν με μανταρίνι» και «Το εναέριο τραίνο στο Στίλγουελ» (το «Σάββατο στην άκρη της πόλης» είναι το τέταρτο) τότε που εκδόθηκαν, καθώς και τα «Κινέζικα κουτιά» πέρυσι. 

  Το βιβλίο το διάβασα επειδή θα συζητιόταν σε μια Λέσχη Ανάγνωσης στην Αμπάριζα (Γαλάτσι) χθες.

  Και σ’ αυτό βλέπω την αυτοβιογραφική αφήγηση που είδα και στα δυο πρώτα της βιβλία. Βέβαια πόσα από αυτά που παραθέτει είναι (αυτο)βιογραφικά και πόσα πραγματική επινόηση, δεν μπορούμε να ξέρουμε.

  Δηλαδή μπορούμε να υποθέσουμε για κάποια.

  Η αφηγήτρια έχει την ηλικία της ίδιας της Τριανταφύλλου. Επίσης διδάσκει ιστορία σε ένα λύκειο, και στην ιστορία έκανε το διδακτορικό της η Τριανταφύλλου. Και βέβαια όπως και η ηρωίδα της έζησε αρκετά χρόνια στην Αμερική.

  Η Τριανταφύλλου μας δίνει την εικόνα της νεολαίας εκείνης της εποχής, σίγουρα ενός μεγάλου τμήματός της, μέσα από την αφήγησή της. Πάθος με τη μουσική (τρία μόνο μουσικά συγκροτήματα αναγνώρισα καθώς εγώ είμαι των sixties ενώ η Τριανταφύλλου είναι των seventies. Αυτά είναι οι Σάιμον και Γκαρφάνκελ, Πήτερ Πωλ και Μαίρη, και οι Πινκ Φλόυντ), αλλά και με τα ναρκωτικά. Κυκλοφορούν ένα σωρό πολύχρωμα χάπια, αυτά έχουν τη μεγαλύτερη πέραση. Αλλά και το ποτό δεν πάει πίσω. Αυτό θα οδηγήσει στο θάνατο τον κολλητό της.

  Τελικά όλοι στη Λέσχη Ανάγνωσης είχαμε την ίδια γνώμη. Μέχρι τη μέση δεν τραβούσε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον, μετά όμως άρχισε να γίνεται συναρπαστικό, ενώ διανθιζόταν κατά διαστήματα και με χιούμορ. Κορυφαίο το επεισόδιο της καταδίωξής τους από την αστυνομία, και πώς τη γλίτωσαν! Το τίμημα βέβαια ήταν ακριβό, το πανάκριβο αμάξι έπρεπε να το ξεφορτωθούν.

  Αφηγηματική άνεση, χιούμορ, συναρπαστικά επεισόδια στο τέλος, είναι τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά του βιβλίου.

  Όμως καλύτερα να δώσουμε το λόγο στη συγγραφέα, παραθέτοντας αποσπάσματα.

  «Στο Μανχάταν… οι άστεγοι είχαν στρατοπεδεύσει μέσα σε τεράστια χαρτόκουτα».

  Θα αναφερθεί και άλλες φορές στους άστεγους η Τριανταφύλλου. Πρέπει να ήσαν πάρα πολλοί. Αναρωτιέμαι πώς να είναι η κατάσταση σήμερα. Οι άστεγοι είναι οι πιο ταλαιπωρημένοι της γης.

  «Αγαπούσε όλο τον κόσμο μ’ έναν αδικαιολόγητο και διαχυτικό τρόπο…».

  Σαν την «Τζαναμπέτισα» του Ξυλούρη: Κι όποιο κι αν δει τον αγαπά κι ας μην τονε γνωρίζει.  

  «Αναρωτιόμουν πώς είναι δυνατό να υπάρχουν άνθρωποι που νοσταλγούν το σχολείο».

  Κι εγώ το ίδιο.

  Το θυμάμαι σαν τώρα.

  Πιάνω μια πέτρα από χάμω και στέκομαι στην είσοδο του (μοναδικού τότε) εξατάξιου γυμνασίου. Μπροστά μου η εκκλησία, πίσω το σχολείο.

  Και τη ρίχνω πίσω μου.

  Η κυριολεξία, για να τονίσω τη μεταφορά.

  «Οι πετσέτες περιλαμβάνονται στην τιμή του δωματίου γιατί όλοι τις κλέβουν».

  Εμείς πάντως τις παντόφλες δεν τις κλέψαμε. Χρησιμοποιήσαμε τις δικές μας και αυτές τις πήραμε μαζί μας.

  Εγώ και ο…

  Όχι δεν θα τον μαρτυρήσω. Είναι αυτός που είχε την ιδέα.

  «Έτσι έχασα την κηδεία της γιαγιάς… επειδή η μαμά μου πίστευε πως τα παιδιά δεν πρέπει να πηγαίνουν σε κηδείες».

  Και η μαμά μου το ίδιο πίστευε.

  Ήμουν δώδεκα χρονών όταν πέθανε η γιαγιά μου, η μητέρα της, και δεν με πήρανε στην κηδεία. Έφαγα μεσημεριανό με τα ξαδέλφια μου, στο απέναντι σπίτι.

  «Μάλιστα όταν πήγαινα στο γυμνάσιο κι είχα πει ότι θέλω να μάθω γερμανικά, ο μπαμπάς μου με κοιτούσε σαν να τον είχα βρίσει: κι είχε προτείνει να με στείλει στον Ελληνοσοβιετικό Σύνδεσμο να μάθω ρωσικά».

  Στο σχολείο μια χρονιά μόνο κάναμε αγγλικά, δεν υπήρχαν καθηγητές, στην τρίτη γυμνασίου. Εγώ όμως ήθελα να μάθω αγγλικά. Από το φροντιστήριο ο κος Σταυρακάκης με είχε αποβάλει λόγω αταξιών, έτσι διάβαζα μόνος μου, τις αγγλικές μεταφράσεις των έργων του Καζαντζάκη. Και ο πατέρας μου: Τι τα διαβάζεις τα αγγλικά, να διαβάζεις τα μαθήματά σου. Οι ρώσοι θα έλθουν και θα σφάξουν (ακριβώς έτσι, θα σφάξουν) τους αμερικάνους.

  Φοιτητής, στο Τμήμα Αγγλικών Σπουδών, έχασα την υποτροφία που κέρδισα στις εισαγωγικές. Δικαίως, δεν διάβαζα, πώς να πάρω το 6,5. Σαν υπεραναπλήρωση άρχισα να μαθαίνω ρώσικα. Και ο πατέρας μου: Είντα τα διαβάζεις τα ρώσικα, να διαβάζεις τα μαθήματά σου (τα μαθήματά μου ήταν τώρα τα αγγλικά). Και εγώ: Εσύ δεν ήσουνα που μου ’λεγες ότι θα ’ρθουν οι ρώσοι να σφάξουνε τους αμερικάνους; Πρέπει να είμαι έτοιμος όταν έλθει εκείνη η ώρα.

  «…κι όταν βγήκαμε απ’ το αεροδρόμιο ψάχναμε επί μια ώρα το Όλντσμομπιλ που το είχαμε παρκάρει εκεί κοντά αλλά ούτ’ η Μπίμπι ούτ’ εγώ θυμόμασταν πού ακριβώς».

  Η φίλη μου με περίμενε να πάω να πάρω το αμάξι. Τρεις μέρες μόνο στην Κωνσταντινούπολη, θα ήταν αδύνατο να μη θυμηθώ πού το είχα παρκάρει.

  Αμ δε…

  Έπειτα από αρκετή ώρα αγωνιώδους αναζήτησης, με την αβεβαιότητα αν θα το εύρισκα τελικά, το εντόπισα. Ευτυχώς, Suzuki Jimney, είναι ψηλό και προεξείχε. Έτσι μπόρεσα τελικά να το βρω.

  «Οι Πήτερ Πωλ και Μαίρη τραγουδούσαν το ‘αν είχα ένα σφυρί’…».

  If I had a hammer, εγώ το θυμάμαι με τον Τρίνι Λοπέζ.

  «…Θα ξαναγίνει υποχρεωτική η προσευχή στα σχολεία…».

  Αντιγράφω και επικολλώ από το βιβλίο μου «Το χωριό μου: από την αυτοκατανάλωση στην αγορά».

    «Την προσευχή που έλεγε ο μαθητής δεν τη θυμάμαι. Ίσως να ήταν το «πάτερ ημών». Την λέγαμε δε με τη σειρά. Κάθε ένας που ερχόταν η σειρά του, ανέβαινε τις σκάλες και στεκόταν στο υπερυψωμένο υπόστεγο δίπλα στους δασκάλους. Αφού στοιχιζόμασταν κανονικά κατά τριάδες, όχι μπουλούκι όπως στέκονται σήμερα οι μαθητές, του έκανε νόημα ο διευθυντής και άρχιζε.

  Το άγχος του τερματοφύλακα μπροστά στην μπάλα δεν είναι τίποτα μπροστά στο άγχος απέναντι στους συμμαθητές σου, προ παντός τους μεγαλύτερους, που περιμένουν με λαχτάρα ένα κόμπιασμά σου, ένα λάθος σου, για να ξεσπάσουν στα χάχανα. Κι εσύ τότε είσαι για να ανοίξει η γη να σε καταπιεί.

  Στο δημοτικό τα κατάφερα όσες φορές είπα προσευχή και δεν γέλασε κανείς. Στο γυμνάσιο όμως, και συγκεκριμένα στη δευτέρα γυμνασίου, κυριολεκτικά θριάμβευσα.

  Λέγαμε τότε μια προσευχή που κατέληγε: «...κραταίωσον τον βασιλέα και το έθνος ημών εν δόξει και ευημερία και ανάδειξον ημάς άξια τέκνα της Ελλάδος».

  Πλησίαζαν οι μέρες να έρθει η σειρά μου, κι εμένα το μυαλό μου συνέχεια γύριζε στην προσευχή. «Ακούς εκεί, πρώτα το βασιλιά και μετά το έθνος. Απαράδεκτο». Στο τέλος είχα κάνει περισσότερες προόδους. «Και γιατί το βασιλιά; Χαραμοφάηδες δεν είναι όλοι τους; Εις βάρος των λαών..., κ.λπ. κ.λπ.».  Έτσι όταν ήρθε η μέρα μου, ανεβαίνω πάνω και λέω «κραταίωσον το έθνος ημών εν δόξει και ευημερία...». Το βασιλιά τον είχα παραλείψει.

Οι καθηγητές, ακόμη κι αν άκουσαν, έκαναν πως δεν κατά­λαβαν. Στο διάλειμμα ήρθαν και με συνεχάρηκαν μεγαλύτεροι μαθητές για το θάρρος μου. Εγώ καμάρωνα σαν γύφτικο σκεπάρνι».

  «…έκανε σαν να είχα πανικοβληθεί ξαφνικά για το μέλλον της Αμερικής και είπε… πως ο Ρήγκαν είναι επικίνδυνος…».

  Πού να έβλεπε τον Τραμπ.

  «Και το πλυντήριο έχει ένα σωρό κουμπιά… ακόμα δεν έχω καταλάβει ποιο είναι το οικονομικό πρόγραμμα. Ποιο είναι το οικονομικό πρόγραμμα;».

  Εγώ την πάτησα. Στο καινούριο μου πλυντήριο candy βλέπω ένα eco. Αυτό είναι, σκέφτομαι.

  Μα για ποιο διάβολο κρατάει το πλύσιμο πάνω από δυο ώρες;

  Μετά από δυο τρία τέτοια πλυσίματα είπα να διαβάζω το εγχειρίδιο (τα εγχειρίδια γενικώς τα βαριούμαι, ο γιος μου με ειρωνεύεται γι’ αυτό). Και τότε ανακάλυψα: το eco δεν είναι economy αλλά ecology.

  «…ο Νίκυ τη ρώτησε αν στην ταινία παίζει την πουτάνα ή την υπηρέτρια κι η Χόλλυ του είπε πως παίζει μια υπηρέτρια που είναι και πουτάνα».

  Το αντίστροφο μάλλον αποκλείεται.

  Να το πω για αυτούς που με διαβάζουν για πρώτη φορά: δεν χάνω ευκαιρία να  αυτοβιογραφηθώ στις κριτικές μου. 

  Νομίζω το δεύτερο μισό του βιβλίου αποζημιώνει, αξίζει να το διαβάσετε.

László Nemes, Χωρίς πατέρα (Orphan, 2025)

 László Nemes, Χωρίς πατέρα (Orphan, 2025)

   Από σήμερα στους κινηματογράφους

  Και εδώ βλέπουμε την κάμερα να παρακολουθεί ακούραστα τον μικρό Andor, όπως παρακολουθούσε και τους προηγούμενους ήρωες του Nemes, τον Σαούλ και την Ίριδα, αν και σε λιγότερο σκοτεινούς χώρους και νυχτερινούς φωτισμούς.

  Εβραίος ο πατέρας του, εβραία η μητέρα του, τη γλύτωσε ο χασάπης τότε που οι ναζί δίωκαν απηνώς τους εβραίους. Παρεμπιπτόντως πιο εύστοχος ο ελληνικός τίτλος, διευκρινίζει με σαφήνεια ότι είναι ορφανός από πατέρα.

  Και εδώ έχω ένα πρόβλημα.

  Καλά, ξέρουμε, τα παιδιά συνήθως δεν βλέπουν με καθόλου καλό μάτι μια καινούρια σχέση της μητέρας του όταν ο πατέρας είναι απών. Όμως και αυτή δεν φαινόταν να έχει ιδιαίτερη αγάπη στον χασάπη, μάλιστα κάποια στιγμή μας λέει ότι κατάφερε να ξεφύγει και να χάσει τα ίχνη της.

  Όμως αυτός την ξαναβρήκε.

  Μα είναι τόσο καλός, τους φέρεται τόσο καλά, γιατί;

  Από τη μια ο Nemes με κάνει να τον συμπαθώ, από την άλλη να τον αντιπαθώ. Η αντιπάθεια αυτή βέβαια είναι ανακλαστική, της αντιπάθειας του γιου και εν μέρει της μητέρας.

  6,4 η βαθμολογία της, δεν θα της έβαζα περισσότερο, σε αντίθεση με το 6,2 της «Δύσης», που εγώ έβαλα 7. Όμως θα βλέπω κάθε ταινία του Nemes, για το ύφος του.

Kirk Jones, Δυστυχώς βρίζω (I swear, 2025)

 Kirk Jones, Δυστυχώς βρίζω (I swear, 2025)

 

Από σήμερα στους κινηματογράφους

 

  Βιογραφικό δράμα πάνω στη ζωή του John Davidson, ενός σκωτσέζου που πάσχει από το σύνδρομο τουρέτ.

  Δεν το έχετε σίγουρα ξανακούσει, όπως εγώ. Τα άτομα που πάσχουν από αυτό κάνουν καταναγκαστικές κινήσεις από τις οποίες τα τικ και οι μορφασμοί είναι το λιγότερο, και εκστομίζουν χυδαιότητες. Αυτά τα έμαθα βλέποντας την ταινία.

  Υπέφερε σαν νέος ο Davidson, γιατί τη συμπεριφορά του την εκλάμβαναν απλά ως αγένεια. Ευτυχώς βρέθηκε μια καλή γυναίκα που του συμπαραστάθηκε, μητέρα ενός φίλου του.

  Που θα πέθαινε σε έξι μήνες, καρκίνος στο συκώτι, έτσι είχαν αποφανθεί οι γιατροί.

  Τελικά αυτό που φαινόταν σαν καρκίνος ήταν αιμαγγείωμα.

  Πέρασα μια ανάλογη εμπειρία, πριν κάπου 25 χρόνια. Αυτός που μου έκανε τον υπέρηχο άνω και κάτω κοιλίας βρήκε μια ύποπτη υποηχώδη περιοχή στο συκώτι, μου είπε να το ψάξω.

  Εγώ πριν το ψάξω ήμουν ήδη πεπεισμένος: είχα καρκίνο στο συκώτι.

  Και με είχε πιάσει μαύρη απελπισία.

  Ευτυχώς η μαγνητική τομογραφία, την οποία έπρεπε να επαναλάβω με σκιαγραφικό για να έχω σίγουρα αποτελέσματα, έδειξε, έτσι μου είπε ο γιατρός, ότι η υποηχώδης περιοχή ήταν το πιο υγιές σημείο στο συκώτι μου, το μόνο που δεν ήταν καλυμμένο με λίπος (terminus ante quem το 2002, γιατί μετά αδυνάτισα).

  Θυμάμαι, ήμουν ξαπλωμένος στο κρεβάτι για τη σιέστα μου, και ένιωσα μια απέραντη ευφορία: Θα ζήσω, δεν πρόκειται να στενοχωρηθώ ποτέ πια στη ζωή μου.

  Αμ δε…

  Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία, ή μάλλον άλλες ιστορίες.

  Κάθε χρόνο που έκανα υπέρηχο άνω και κάτω κοιλίας ο γιατρός που τον έκανε μου έλεγε για την υποηχώδη περιοχή και να την ψάξω. Εγώ γέλαγα: -Αν ήταν κάτι ύποπτο θα είχα πεθάνει.

  Χρόνια αργότερα, σε ένα άλλο εξεταστικό κέντρο, ο γιατρός έκανε τη διάγνωση: αιμαγγείωμα.

  Κλείνει η αυτοβιογραφική παρένθεση.

  Ο Davidson αφιερώνει τη ζωή του στο να ενημερώνει για το σύνδρομο τουρέτ.

  Να ενημερώνει.

  Η ζωή των ατόμων που πάσχουν γίνεται καλύτερη αν οι γύρω τους ξέρουν για το σύνδρομο, καθώς και οι ίδιοι περισσότερα για αυτό.

  Το ίδιο δεν ήταν και με τη δυσλεξία;

  Πόσα παιδιά δεν θεωρήθηκαν από τους δασκάλους τους καθυστερημένα, ανεπίδεκτα μαθήσεως, ενώ απλά ήταν δυσλεκτικά;

  Πρώτη φορά διάβασα για τη δυσλεξία στο ομώνυμο βιβλίο του καθηγητή Κώστα Πόρποδα το οποίο μου το δώρισε. Χάρη στην επιμονή του, βλέποντας το βιογραφικό μου, προσλήφθηκα στη Μορφωτική, νομίζω έτσι λεγόταν το ιδιωτικό εκπαιδευτήριο στο Χαλάνδρι, σαν καθηγητής αγγλικών, το 1980. 

  Στο Βαρβάκειο τους δυσλεκτικούς μαθητές τους εξετάζαμε προφορικά.

  Εγώ ήμουν τυχερός, η δυσλεξία μου ήταν μικρού βαθμού. Τη διάγνωση την έκανα μόνος μου. Φοβερή κακογραφία και αντιστροφές. Επί χρόνια διάβαζα Νέχρι, ενώ ήταν Χένρι. Και, βλέποντας για δεύτερη φορά, σε ένα θερινό σινεμά στην Καλλιθέα, το «Όσα παίρνει ο άνεμος» διαπίστωσα ότι λεγόταν όχι Olivia de Halivand αλλά Olivia de Haviland. Και τώρα που πληκτρολογώ κάνω συχνά αντιστροφές στις λέξεις, βάζοντας ανάποδα γράμματα, ή και συλλαβές. Πληκτρολογώ με τυφλό σύστημα, και βλέπω το λάθος αφού το έχω πληκτρολογήσει. 

  Εξαιρετική ταινία, το 8,2 της βαθμολογίας της τα λέει όλα.

 

Βασίλης Μαζωμένος, Άπειρη γη (2025)

 Βασίλης Μαζωμένος, Άπειρη γη (2025)

 Από σήμερα στους κινηματογράφους

  Από τους κορυφαίους νεοέλληνες σκηνοθέτες ο Βασίλης Μαζωμένος, έχω δει τις ταινίες του «Εξορία», «Γραμμές», «Guilt» και «Seventh day».

  Η άπειρη γη είναι μια ποιητική ελεγεία για την φθίνουσα ορεινή Ελλάδα. Όλα τα επεισόδια έχουν ένα ποιητικό στυλιζάρισμα. Η κάμερα δεν χάνει ευκαιρία να περιπλανηθεί, παράλληλα με τα πρόσωπα πάνω στα οποία κάνει κάποιες φορές τράβελινγκ, και στο ορεινό τοπίο.

  Επίσης όλα τα επεισόδια είναι πολυμοναδικά, δηλαδή έχουν επαναληφθεί άπειρες φορές. Το κυνήγι, το φλερτ, ο γάμος, το μοιρολόγι του νεκρού, το πλύσιμο των ρούχων στο ποτάμι, ο χορός και το τραγούδι, ο ξενιτεμός, η επιστροφή, η γέννα, η γέννα της κατσίκας…

  Θυμάμαι την αγωνία που είχα, μικρός, όταν πλησίαζε η ώρα να γεννήσει η κατσίκα μας, μήπως κακογεννήσει. Οι γονείς μου μου μετέδιδαν το άγχος τους. Ευτυχώς στο διπλανό χωριό υπήρχε ο Ιπποκράτης, όνομα και πράμα, για να τρέξει να την ξεγεννήσει.

  Μόνο ένα επεισόδιο είναι μοναδικό, μοναδικό στην ταινία και όχι στη ζωή: ένας κυνηγός πυροβόλησε έναν άλλο κατά λάθος, περνώντας τον για θήραμα. Η λειτουργία του μέσα στην ταινία είναι για να δούμε το μοιρολόι.

  Εξαιρετικό το πλάνο με το καιόμενο δενδράκι, εντελώς ποιητικό, ολότελα αντιρεαλιστικό, παραπέμπει διακειμενικά στην «καιόμενη βάτο».

  Αντιρεαλιστική επίσης, ολότελα ποιητική, η βάπτιση στο ποτάμι, που συνειρμικά παραπέμπει στη βάπτιση του Χριστού από τον Ιωάννη στον Ιορδάνη ποταμό.

  Endless land; Μήπως waste land, αλλά με την κυριολεκτική, όχι με τη μεταφορική σημασία που έχει στον Eliot, έρημη χώρα, χώρα που ερημώνει σιγά σιγά;

  Πολύ καλή ταινία, αξίζει να τη δείτε. Οι νέοι να μάθουν, οι παλιοί να θυμηθούν, όπως θυμήθηκα εγώ καληώρα.