8 Μαΐου, Παγκόσμια ημέρα του γαϊδάρου

 

Ναι, στις 8 Μαΐου έχει αναφερθεί σε διάφορες χώρες ως ανεπίσημη «Παγκόσμια Ημέρα του Γαϊδάρου» ή ημέρα αφιερωμένη στην ευαισθητοποίηση για τα γαϊδούρια και τη σημασία τους για τον άνθρωπο. Δεν είναι επίσημη διεθνής εορτή όπως π.χ. μια ημέρα του ΟΗΕ, αλλά χρησιμοποιείται από φιλοζωικές οργανώσεις και κοινότητες για να αναδειχθεί η αξία τους.

Ο Γάιδαρος πράγματι συνδέεται παραδοσιακά με:
• υπομονή,
• επιμονή,
• αντοχή,
• εργατικότητα,
• και ηρεμία.
Παρότι συχνά χρησιμοποιείται άδικα ως προσβολή στη λαϊκή γλώσσα, στην πραγματικότητα είναι ιδιαίτερα έξυπνο και προσεκτικό ζώο. Η «πεισματάρικη» συμπεριφορά του συνήθως οφείλεται στο ότι αξιολογεί τον κίνδυνο πριν κινηθεί, αντί να αντιδρά παρορμητικά.
Σε πολλούς πολιτισμούς ο γάιδαρος συμβολίζει την ταπεινότητα και τη δύναμη μέσα από τη σιωπηλή επιμονή.
Πόσοι από σας ξέρετε το "Συναξάρι του τιμημένου γαϊδάρου", έργου της κρητικής λογοτεχνίας πριν την κρητική αναγέννηση; Σας προτρέπω να διαβάσετε από τη σελίδα 31 και μετά του βιβλίου μου "Η λαϊκότητα της κριτικής λογοτεχνίας" (αναρτημένο στο academia.edu στο τέλος του κεφαλαίου "Η πρώτη περίοδος της πνευματικής ζωής".

Amélie Bonnin, Θα φύγω μια μέρα (Partir un jour, 2025)

 Amélie Bonnin, Θα φύγω μια μέρα (Partir un jour, 2025)

 

  Από χθες στους κινηματογράφους

  «Οι παλιές αγάπες πάνε στον Παράδεισο», λέει η Μάρω Βαμβουνάκη.

  Όταν ένας παλιός έρωτας τελειώσει, ο χρόνος τον απομακρύνει από την καθημερινή ζωή και τον τοποθετεί σε έναν «παράδεισο» της μνήμης, δηλαδή σε έναν χώρο όπου δεν υπάρχει πια σύγκρουση, φθορά ή επανάληψη, μου λέει o Perplexity.

  Όμως όταν οι παλιοί ερωτευμένοι ξανασυναντηθούν;

  Δεν είχε υπάρξει, αν κατάλαβα καλά, πραγματική ερωτική σχέση, αλλά μια βαθιά ερωτική συμπάθεια ανάμεσα στους δυο συμμαθητές.

  Έχει δυο χρόνια σχεδόν να επισκεφτεί τους γονείς της. Τους επισκέπτεται τώρα, μετά το έμφραγμα του πατέρα της. Δεν εννοεί να κλείσει το εστιατόριο που λειτουργεί με τη μητέρα της. Εκεί έμαθε μαγειρική, έγινε σεφ, μάλιστα έπαιξε και σε μια τηλεοπτική σειρά με ανάλογο περιεχόμενο, και τώρα ετοιμάζει, με τον σύζυγό της, το εστιατόριο που θα ανοίξει στο Παρίσι.

  Θα της κρύψει ότι είναι παντρεμένος. Φαντάζομαι χωρίς υστεροβουλία.

  Να πω μόνο το εξής: είναι εντελώς φαλλοκρατικό αυτό που κυκλοφορεί, και το επαναλαμβάνω και εγώ χιουμοριστικά παρά το ότι επανειλημμένα έχω δηλώσει ότι είμαι φεμινιστής, «Ο άντρας δεν ξεχνάει ποτέ την πρώτη του αγάπη, και η γυναίκα-την τελευταία».

  Φαντάζομαι και οι δυο θυμούνται την πρώτη τους αγάπη, αλλά πόσο συχνά και έντονα, σ’ αυτό θα υπάρχει πάντα διαφορά.

  Η ταινία δεν έχει εντυπωσιακά σασπένς (ας το μαρτυρήσω αυτό, ο άντρας της αποδεικνύεται πιο ζηλιάρης από ότι η γυναίκα του παλιού της φλερτ), και υπάρχει ένα αρκετά συγκινητικό επεισόδιο.

  Το σασπένς, λέει ο Syd Field, είναι εκ των ων ουκ άνευ σε ένα σενάριο (το έγραψα κι εγώ πριν διαβάσω το βιβλίο του, το διάβασα τώρα στην κριτική που έγραψα για το βιβλίο της Βαμβουνάκη, το 1992).

  Ας κάνω ένα σασπένς, εξωκειμενικό, στην κριτική μου.

  Αυτή μένει έγκυος, θέλει να το ρίξει, από την αρχή συμφώνησαν ότι δεν θα κάνουν παιδιά.

  Τι θα γίνει τελικά, θα κάνει έκτρωση;

  Τι λέει η αφηγηματική αναμονή;

  Δεν κρατιέμαι να μην κάνω ένα μικρό σπόιλερ: οι αφηγηματικές αναμονές συχνά διαψεύδονται.

  Δεν είναι καμιά συνταρακτική ταινία, το 6,3 με βρίσκει σύμφωνο. Σίγουρα βλέπεται ευχάριστα.

Να μη φοβάσαι να διαφέρεις

 Να μη φοβάσαι να διαφέρεις

 

  Μου έχουν πει: εσύ διαφέρεις από τους άλλους.

  Ο Καζαντζάκης έγραψε: Αλίμονο στο χωριό που έχει μόνο άγιους, και αλίμονο στο χωριό που κανείς δεν είναι άγιος

  Δεν βλέπω τηλεόραση, την έχω μόνο σαν μόνιτορ για να βλέπω ταινίες.

  -Μα καλά, δεν θέλεις να ενημερώνεσαι, να δεις τι συμβαίνει στον κόσμο;

  -Τη γενική εικόνα την έχω, το να προσθέσω ένα κομμάτι του παζλ της ήδη γνωστής εικόνας δεν έχει σημασία. Εξάλλου έχω άλλα πράγματα να κάνω.

  Έκανα προ ημερών μια ανάρτηση, αντιγράφω ένα απόσπασμα.

  «Πίσω από τους πολέμους κρύβονται οι βιομηχανίες παραγωγής όπλων. Οι ηγέτες των χωρών ή εκβιάζονται, ή δωροδοκούνται, ή είναι απλά ηλίθιοι. Φυσικά μπορεί να συμβαίνουν και τα τρία».

  Μπορεί να μη βλέπω τηλεόραση, αλλά υπάρχουν ενημερωτικά reels τα οποία ακούω ενώ τρώγω. Είδα δυο εικοσάλεπτα reels λίγες μέρες μετά που μιλούσαν για ένα σκάνδαλο διαπλοκής μιας ουκρανικής βιομηχανίας παραγωγής όπλων με ευρωπαίους πολιτικούς. Αναφέρθηκαν νομίζω και σε άλλα σχετικά σκάνδαλα. Το δεύτερο reel το σταμάτησα μόλις τέλειωσα το φαγητό.

Chen Shuyao (陈书瑶), Manting (曼婷2024)

 Chen Shuyao (陈书瑶), Manting (曼婷2024)

 

  Είναι η τρίτη ταινία της Chen Shuyao. Έχει γυρίσει άλλες δυο ταινίες μικρού μήκους, την εξάλεπτη Roquiem for a wrestler, a musical, και την 14λεπτη Winter by the river. Eστιάζει σε προσωπικές σχέσεις και μνήμη, κυρίως με γυναικείους χαρακτήρες.

  Δυο συμμαθήτριες που είχαν λεσβιακές σχέσεις συναντώνται μετά από δεκαετίες. Γύρω στα εξήντα τους και οι δύο. «Και θέλω και δεν θέλω…». Προσπαθούν να αποφύγουν, πότε η μια πότε η άλλη, η μια την άλλη, όμως τελικά τις βλέπουμε μαζί. Μαθαίνουμε τότε για την παλιά τους σχέση.

  Ποια άφησε την άλλη;

  -Εσύ, παντρεύτηκες.

  -Όχι εσύ, γι’ αυτό παντρεύτηκα.

  Και οι δυο με διαζύγια πίσω τους.

  Ποια θα είναι η συνέχεια;

  Έχει ενδιαφέρον το τέλος.

  Έχω γράψει συχνά για το ανοικτό τέλος, θυμάμαι το «Ένας χωρισμός» του Ασγάρ Φαρχάντι. Δεν θυμάμαι αν έχω γράψει για το αμφίσημο τέλος.

  Γιατί τέτοιο είναι το τέλος αυτής της ταινίας.

  Φτάνουν στο σπίτι της μιας, η οποία εμφανίζεται και πιο συχνά στα πλάνα. Αγκαλιάζονται. Λέει στην άλλη, καθώς είναι αγκαλιασμένες. -Τα μαλλιά σου μυρίζουν ωραία. Θα μπορούσα να μοιραστώ το σαμπουάν μου μαζί σου.

  Ολοφάνερα αυτό είναι πρόσκληση για επανασύνδεση. Είναι μόνες και οι δυο. Καθώς η άλλη δεν απαντάει:

  -Σου συμβαίνει κάτι άσχημο;

  -Ξέρω. Ξέρεις, κάτι δεν πάει καλά με μας τις δυο.

  Τελικά τι έγινε;

  Μετά από ένα μακρύ, αλλά όχι σφιχτό αγκάλιασμα, η πρώτη γυρνάει για να πάει στο σπίτι της. Σταματά, γυρνάει και την κοιτάζει. Η άλλη έχει μείνει στη θέση της. Στο επόμενο πλάνο η κάμερα εστιάζει στον αναμμένο φανοστάτη (είναι νύχτα). Και στο τελευταίο η κάμερα γυρνάει στο χώρο που στεκόντουσαν. Είναι άδειος.

  Στο ανοιχτό τέλος, π.χ. στην ταινία του Φαρχάντι, δεν έχει σημασία με ποιο γονιό αποφάσισε τελικά το κοριτσάκι να μείνει. Ο Φαρχάντι θέλει να τονίσει μ’ αυτό ότι δεν έχει σημασία, αυτό που έχει σημασία είναι το τραύμα που βιώνει το κοριτσάκι από τον χωρισμό των γονιών του. Στο αμφίσημο τέλος αυτής της ταινίας δεν ξέρουμε αν η άλλη την ακολούθησε τελικά ή έφυγε.

  Γιατί το αμφίσημο τέλος;

  Ίσως γιατί έτσι ικανοποιούνται τόσο οι θεατές που θα ήθελαν το happy end μιας επανασύνδεσης όσο οι θεατές που θα προτιμούσαν το unhappy end της μη επανασύνδεσης.

  Και δυο λόγια για τη σκηνοθέτιδα.  

  Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Wenzhou (温州), παραθαλάσσια πόλη της νοτιοανατολικής Κίνας. Αρχικά σπούδασε φωτοδημοσιογραφία στο Pennsylvania State University. Το 2018 μετακόμισε στη Νέα Υόρκη για μεταπτυχιακές σπουδές (Master of Fine Arts) στο New York University.

  Μια ακόμη hua qiao, κινέζα της διασποράς.

  Αναρωτιέμαι πως να νιώθει, αλλά και οι άλλοι κινέζοι, με την ένταση στις σχέσεις ανάμεσα στην πατρίδα της την Κίνα και στις ΗΠΑ, με τη σημερινή κρίση στον κόλπο.

Πρόστιμα τροχαίας

 Πρόστιμα τροχαίας

 

  Πριν δέκα περίπου χρόνια με έπιασε τροχονόμος χωρίς κράνος. 70 ευρώ πρόστιμο. Δεν τόλμησα να μην το ξαναφορέσω.

  Διάβασα αρκετές αναρτήσεις στο facebook ότι τα αυξημένα πρόστιμα (350 ευρώ για το κράνος) είναι μέτρο εισοδηματικής πολιτικής, για να αυξηθούν τα κρατικά έσοδα.

  Έκανα δυο σκέψεις.

  Η πρώτη, με αφορμή αυτό που μου είπε μια φίλη, ότι δυο φίλοι της δεν την βγάζουν πια βόλτα με τη μηχανή χωρίς κράνος. Δεν το ανεχόταν στο κεφάλι της, προτιμούσε το ρίσκο, παρόλο που της είπα ότι μια φίλη μου γλίτωσε τη ζωή της επειδή φορούσε κράνος, όπως και εγώ, πριν 40 χρόνια.

  Ένα κράνος που της είχα κάνει δώρο το πέταξε. Τώρα ο ένας φίλος της της έκανε δώρο ένα άλλο.

  Η δεύτερη σκέψη.

  Αν όντως τα μέτρα θεσπίστηκαν σαν εισοδηματική πολιτική της κυβέρνησης, της ήλθαν μπούμερανγκ.

  Ποιος τολμάει πια να οδηγήσει χωρίς κράνος, με κίνδυνο μάλιστα να του πάρουν και το δίπλωμα;

  Παλιά κάποιοι θα ρίσκαραν τα εβδομηντάρια. Όμως τα τρακοσάρια, και προπαντός να τους πάρουν το δίπλωμα, πόσοι;

  Σίγουρα θα μειωθούν τα έσοδα από τις τροχαίες παραβάσεις.

  Ας το γράψω και αυτό.

  Ρίσκαρε φίλος μου μια μικρή απόσταση, χωρίς κράνος. Τον τσάκωσαν, τον έγραψαν. Έβαλε την ΑΙ και του έφτιαξε ένα κείμενο, αριστούργημα, και το έστειλε στην τροχαία.

  Του έσβησαν την κλήση.

  Εγώ την επιστράτευσα να μου κάνει την εικόνα που έχω στην ανάρτηση. Chatgpt.

Περί τεχνητής νοημοσύνης και απατεώνων στο διαδίκτυο.

 Περί τεχνητής νοημοσύνης και απατεώνων στο διαδίκτυο.

 

  Ας ξεκινήσω απ’ αυτό: παραφράζω, για τρίτη φορά, τον Μάρκες, και συγκεκριμένα το βιβλίο του «Περί έρωτος και άλλων δαιμονίων». Οι άλλες δυο παραφράσεις ήταν «Ο έρωτας στα χρόνια του κορονοϊού» και «Οι εύθυμες πουτάνες της ζωής μου».

  Μου κάνουν αίτημα φιλίας, το δέχομαι, και μου στέλνουν μήνυμα στο messenger, κούκλε μου κ.λπ. που ολοφάνερα είναι μετάφραση από τεχνητή νοημοσύνη. Ξέρω ότι πίσω κρύβεται απατεωνιά, κάποιες φορές το αφήνω να προχωρήσει λίγο, μέχρι να βαρεθώ. Το πρόβλημα είναι ότι κάποιες μου παρουσιάζονται σαν ελληνίδες, και τα ελληνικά τους είναι ολοφάνερα προϊόν τεχνητής νοημοσύνης.

  Είναι γνωστό ότι οι ΑΙ κάνουν λάθη στη μετάφραση, άλλες περισσότερα, άλλες λιγότερα.

  Την αφορμή αυτής της ανάρτησης μου την έδωσε η ανάρτηση μιας κινέζας φίλης για την αυριανή γιορτή της μητέρας. Ήθελα να την κοινοποιήσω στον τοίχο μου και σε μια ομάδα, και επειδή το να καθίσω να γράψω τη μετάφραση θα μου έτρωγε χρόνο, την έδωσα σε μια ΑΙ. Η μετάφραση δεν ήταν καθόλου καλή. Την έδωσα σε μια άλλη, και η μετάφραση που μου έκανε ήταν πολύ καλύτερη, μόνο επιμέλεια έκανα.

  Εκτός από τις 9 γλώσσες που ξέρω (τελευταία προστέθηκε η Esperanto, πανεύκολη γλώσσα) ξέρω άλλες τόσες σε βασικό αναγνωστικό επίπεδο. Έχω μεταφράσει reels από το tiktok και τα έχω αναρτήσει στον τοίχο μου. Όμως έχω κάνει και τσατ στο messenger σε κάποιες από αυτές (ρουμάνικα, πολωνικά, ουκρανικά). Στο κείμενο που μου στέλνουν θα συναντήσω άγνωστες λέξεις και θα μου τις μεταφράσει το translate.google.com Το δικό μου κείμενο το δίνω στην ΑΙ και το μεταφράζει. Μετά το διαβάζω. Καθώς ξέρω, έστω και αυτό το λίγο, τη γλώσσα, μπορώ να καταλάβω αν μου έχει μεταφράσει σωστά ή όχι. Σ’ αυτή την περίπτωση αλλάζω τη διατύπωση στα ελληνικά, την κάνω πιο απλή, και συνήθως μετά η μετάφραση με ικανοποιεί. Καμιά φορά διορθώνω μόνος μου, όταν είναι κάτι απλό, για παράδειγμα αλλαγή γένους όπως μου έτυχε πρόσφατα.

Georg Wilhelm Pabst, Η όπερα της πεντάρας (Die 3-Groschen Oper, 1932)

 Georg Wilhelm Pabst, Η όπερα της πεντάρας (Die 3-Groschen Oper, 1932)

 

  Θα προβληθεί αύριο Κυριακή 14.00 και Δευτέρα 20.30 στο Στούντιο.

  Το έργο είναι μεταφορά της μεταφοράς. Το αρχικό έργο, όπως με πληροφορεί ο Perplexity, είναι Η Όπερα του ζητιάνου του Τζον Γκέυ, μια μπαλάντα-όπερα σε τρεις πράξεις, γραμμένη το 1727 και ανεβασμένη στο θέατρο το 1728. Το έργο αυτό διασκευάζει μετά από διακόσια χρόνια ο Μπρεχτ και το ανεβάζει στη σκηνή με το ομώνυμο μουσικό θεατρικό έργο του με μουσική του Κουρτ Βάιλ. Το κινηματογραφικό έργο είναι, όπως διαβάζω στη βικιπαίδεια, μια χαλαρή μεταφορά του θεατρικού έργου του Μπρεχτ.

  Η κόρη του αρχηγού των ζητιάνων (σίγουρα είχε δει την ταινία ο Γιώργος Τζαβέλας όταν γύρισε την «Κάλπικη λίρα», με εκείνη την χαρακτηριστική σκηνή, με τον Μίμη Φωτόπουλο να λέει «αόμματος». Εδώ ο ζητιάνος δεν λέει «αόμματος», αλλά τον βλέπουμε μετά τη βάρδια του στη ζητιανιά να βγάζει τα σύνεργα της δουλειάς) ερωτεύεται τον Μάκη τον μαχαιροβγάλτη. Ο Μάκης σκηνοθετεί μια παρωδία γάμου, που κάποιος από τους δικούς του εύχεται να είναι η τελευταία.

  Με τον αρχηγό της αστυνομίας υπηρετούσαν μαζί στο στρατό, είναι δυνατόν να τον συλλάβει;

  Ο αρχηγός των ζητιάνων, που δεν θέλει τον Μάκη για γαμπρό, απειλεί τον αρχηγό της αστυνομίας ότι αν δεν τον συλλάβει, θα ξαμολήσει τους ζητιάνους του στην τελετή της στέψης και θα την αναστατώσουν. Και ξέρει ποιο είναι το αποτέλεσμα, θα χάσει τη δουλειά του.

  Τι θα γίνει τελικά, θα τον συλλάβει;

  Δεν έχει νόημα να σας πω. Αυτό που μπορώ να σας πω είναι ότι πέρα από τη σάτιρα υπάρχει άφθονο χιούμορ, αυθεντικό χιούμορ, το οποίο απόλαυσα πραγματικά. Και βέβαια δεν με εξέπληξε καθόλου το σαρδόνιο happy end.

  Είναι η ταινία που μου άρεσε περισσότερο από τις τρεις του Pabst που προβάλλονται αυτή τη βδομάδα στο Στούντιο. 7.2 η βαθμολογία της (7,5 της «Συντροφικότητας» και 7,3 «Στο δυτικό μέτωπο»), εγώ έβαλα 8.

Η αληθινή αγάπη δεν πεθαίνει ποτέ

   Η αληθινή αγάπη δεν πεθαίνει ποτέ

 

  Είμαι στο facebook και βλέπω κάτω αριστερά στις συντομεύσεις μου να εμφανίζεται το όνομα μιας ομάδας που συνδιαχειρίζομαι. Και μου πέρασε ξαφνικά από το μυαλό: Αλήθεια, τι εννοούμε όταν λέμε αληθινή αγάπη;

  Μα αυτή που δεν πεθαίνει ποτέ, το λέει το όνομα της ομάδας.

  Δηλαδή οι άλλες αγάπες, που φουντώνουν σαν πυρκαγιά για να ξεθυμάνουν κάποια στιγμή, δεν είναι αληθινές;

  Υπάρχει η αντίληψη (ίσως είναι και αυτή ένα από τα είδωλα του Bacon) ότι το διαρκές αξίζει περισσότερο από το εφήμερο. Στη λογοτεχνία, το έργο που επιβιώνει μέσα στο χρόνο λέγεται κλασικό.

  Nihil durare potest tempore perpetuo (τίποτα δεν μπορεί να διαρκέσει για πάντα), λέει ο Κάτουλος, δίνοντας και παρομοιώσεις: Cum bene sol nituit redditur oceano (αφού λάμψει για τα καλά ο ήλιος, ξαναγυρνάει στον Ωκεανό), decrescit Phoebe, quae modo plena fuit (μικραίνει η Φοίβη – δηλαδή η σελήνη – που μόλις λίγο πριν ήταν γεμάτη) venerum feritas saepe fit aura levis (το πάθος του έρωτα συχνά γίνεται απαλή αύρα).

  Τότε αυτό το «θα σ’ αγαπώ για πάντα» είναι συνειδητό ψέμα;

  Όχι βέβαια. Ο έρωτας, χωρίς την ψευδαίσθηση ότι θα είναι αιώνιος, δεν μπορεί να είναι δυνατός, σφοδρός.

  Συχνά αναρωτιέμαι: Οι αστέρες του κινηματογράφου, όταν παντρεύονται, τους περνάει ποτέ από το μυαλό ότι μετά από αυτόν τον γάμο θα υπάρξει και άλλος, και άλλος…

  Ίσως ναι. Όμως οι ρωμαίοι έλεγαν: carpe diem, απόλαυσε την ημέρα. Απόλαυσε τον έρωτα, χωρίς να σκοτίζεσαι αν κάποια στιγμή θα έχει ένα τέλος.

  Ο Σταντάλ έγραψε το περίφημο «Περί έρωτος». Και ο Πλάτων για τον έρωτα μιλάει στο «Συμπόσιο». Και πολλοί άλλοι έχουν γράψει για τον έρωτα. Υπάρχει άραγε μια συγκριτολογική μελέτη, που να παραθέτει όλες τις απόψεις;

  Εγώ εδώ απλά κατέθεσα κάποιες σκέψεις. Την αφορμή την είπα.

Georg Wilhelm Pabst, Συντροφικότητα (Kameradschaft, 1931)

 Georg Wilhelm Pabst, Συντροφικότητα (Kameradschaft, 1931)

 

Θα προβληθεί στο Στούντιο σήμερα Σάββατο 14.30 και την Τετάρτη 20.30

  Η ταινία βασίζεται σε ένα πραγματικό γεγονός, ένα ατύχημα σε ανθρακωρυχείο της Γαλλίας το 1906, που είχε 1099 νεκρούς, ανάμεσά τους και παιδιά. Γερμανικά σωστικά συνεργεία έτρεξαν να συνδράμουν τους γάλλους συναδέλφους τους. Η πλοκή όμως της ταινίας τοποθετείται μετά τον παγκόσμιο πόλεμο, σε ανθρακωρυχείο στα σύνορα με τη Γερμανία.

  Μια έκρηξη ήταν αρκετή για να παγιδευτούν ένα σωρό άνθρωποι στο ανθρακωρυχείο. Βλέπουμε τις προσπάθειες διάσωσης και την αγωνία των συγγενών των παγιδευμένων.

  Οι κίνδυνοι είναι γνωστοί: ακούσαμε μια γυναίκα να δηλώνει ότι δεν πρόκειται ποτέ να παντρευτεί ανθρακωρύχο, όμως κατεβαίνει από το τραίνο πανικόβλητη, ξεχνώντας να πάρει τη βαλίτσα της, και τρέχει στο ανθρακωρυχείο που ήταν παγιδευμένος ο αγαπημένος της.

  Αυτή η ταινία με γύρισε στα μαθητικά μου χρόνια. Ο Κρόνιν ήταν αγαπημένος μου συγγραφέας και το μυθιστόρημά του «Τα αστέρια κοιτάζουν τη γη» εκείνο που μου άρεσε περισσότερο. Σ’ αυτό μιλάει για τη ζωή των ανθρακωρύχων και για ένα παρόμοιο ατύχημα.

  Στην ταινία βλέπουμε την αλληλεγγύη των εργατών: σωστικά συνεργεία από τα γερμανικά ανθρακωρυχεία τρέχουν να συνδράμουν τους παγιδευμένους συναδέλφους τους στη Γαλλία.

  Να μην ξεχνάμε όμως ότι, πέρα από την προλεταριακή αλληλεγγύη υπάρχει και η ανθρώπινη αλληλεγγύη. Ελληνικά σωστικά συνεργεία έτρεξαν να συνδράμουν τους τούρκους στην προσπάθεια απεγκλώβισης παγιδευμένων στα ερείπια μετά από ένα καταστροφικό σεισμό. Και οι παγιδευμένοι σίγουρα δεν ήταν μόνο προλετάριοι.

  7,5 η βαθμολογία της, συγκινητική και συναρπαστική ταινία.

Κορονοϊός και covid

Κορονοϊός και covid

 

  Ας γράψω κάποια εισαγωγικά.

  Ως οικολόγος, πιστεύω και εγώ στο οικολογικό slogan, το μικρό είναι όμορφο.

  Μου αρέσουν τα μικρά ποιήματα, και είμαι λάτρης της μαντινάδας και του χάι κου.

  Γράφω συχνά στις κινηματογραφικές μου κριτικές ότι η μια ταινία με οδηγεί στην άλλη. Τώρα, η προηγούμενη ανάρτησή μου με τίτλο «Θεωρίες συνομωσίας» στην οποία παραθέτω και τη λέξη covid, με ώθησε να κάνω αυτή την ανάρτηση.

  Πάλι να πω κάποια πράγματα.

  Τότε με την πανδημία έκανα συχνά σχετικές αναρτήσεις στο blog μου και στο facebook τις οποίες συγκέντρωσα σε ενιαίο κείμενο και το ανάρτησα στο academia.edu, το οποίο φιλοξενεί όλα μου τα κείμενα, βιβλία και άρθρα, μελέτες, κ.λπ. εκτός από τις κριτικές. Όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να το διαβάσει ακολουθώντας τον σύνδεσμο https://tinyurl.com/yzbnkbbr  Εκεί συζητάω την ορθογραφία του κορονοϊού. Κορωνοϊός, κορονοϊός, κορωναϊός…

  Πάμε παρακάτω: Δεν είμαι παθιασμένος με την περιχαράκωση της γλώσσας, την άμυνά της ενάντια στην εισβολή ξένων λέξεων. Είχα διαβάσει παλιά ότι το 30% των ιαπωνικών λέξεων είναι δάνειες, από τα αγγλικά κυρίως. Αλλά είπα να ρωτήσω τον Perplexity καλύτερα.

  «Μελέτες και λεξικογραφικές εκτιμήσεις υποδεικνύουν ότι το ποσοστό των ξένων λέξεων (κυρίως αγγλικών) στην ιαπωνική γλώσσα κινείται στο περίπου 10–20% σε ένα πλήρες λεξικό, ενώ σε ορισμένα σύγχρονα πεδία (τεχνολογία, μέσα μαζικής ενημέρωσης, νεανική κουλτούρα) μπορεί να πλησιάζει το 25–30%».

  Ο φίλος μου ο Χαραλαμπάκης λέει ότι «Η χρήση κάνει τον κανόνα». Εδώ η χρήση μας λέει κάτι άλλο: εύκολα εγκαταλείψαμε το ελληνικό κορονοϊός (είχα προκρίνει την απλοποιημένη γραφή την οποία υποστήριζε και ο φίλος μου) για το αφενός ξενικό και αφετέρου σύντομο covid.

  Θα μου πείτε: σαν δεν ντρέπεσαι.

  Εγώ να ντραπώ; Πιο πρώτα θα έπρεπε να ντραπεί το https://www.finddoctors.gov.gr/p-appointment/#/patients/home

που στο μενού του λέει «Αναζήτηση ραντεβού μόνο σε ιατρεία covid-19.

Θεωρίες συνομωσίας

 Θεωρίες συνομωσίας

 

  Έχω δηλώσει επανειλημμένα ότι είμαι ενάντια στις θεωρίες συνομωσίας (κυκλοφόρησαν άφθονες, τότε με τον covid), στις οποίες πέφτουν θύματα, όπως θα έλεγε ο φίλος μου ο Πρατικάκης, άτομα liminal. Με αφορμή την επέτειο από το θάνατο του Παναγούλη θα παραθέσω δυο περιπτώσεις.

  Η πρώτη δεν είναι άλλη από αυτή του Παναγούλη.

  Όταν έγινε η απόπειρα κατά του Παπαδόπουλου, όλοι γύρω μου έλεγαν ότι ήταν στημένη για να ενισχυθεί το κύρος του. Εγώ αντέτεινα: Δηλαδή αποκλείεται να ήταν κάποιος πατριώτης που αποφάσισε να τον δολοφονήσει; Η απάντηση ήταν από όλους κατηγορηματική: Αποκλείεται.  

  Η δεύτερη περίπτωση.

  Βενζινάς στο χωριό μου δολοφονήθηκε μεταμεσονύκτιες ώρες στο βενζινάδικο.

  Είχε κάποιο πρόβλημα, η γυναίκα του ή απέβαλε ή τα παιδιά που έκανε ήταν θνησιγενή.

  Και η θεωρία συνομωσίας: τον σκότωσαν συγγενείς της ώστε να την «ελευθερώσουν» από αυτό το γάμο.

  Εγώ αντέτεινα: δηλαδή αποκλείεται να ήταν κοινοί ληστές, σαν αυτούς που έχουν ληστέψει τόσα και τόσα βενζινάδικα; (ένας άλλος χωριανός μου έκλεισε το βενζινάδικό του μετά από μια τέτοια επίθεση που δέχτηκε).

  Και εδώ η άρνηση ήταν κατηγορηματική: Αποκλείεται.

  Χρόνια αργότερα βρέθηκαν οι ληστές και ομολόγησαν το έγκλημά τους.

  Ο λόγος που κάνω αυτή την ανάρτηση είναι ότι στην αντίληψή μου υπάρχει μια θεωρητική τεκμηρίωση, που μου την υπενθύμισαν πρόσφατα: το ξυράφι το Όκαμ:

  Ρώτησα τoν Perplexity για μια καλύτερη διατύπωση:

  «Πίσω από το «ξυράφι του Όκαμ» κρύβεται η μεθοδολογική αρχή της οικονομίας των υποθέσεων: όταν υπάρχουν πολλές εξηγήσεις για το ίδιο φαινόμενο, προτιμάμε εκείνη που απαιτεί τις λιγότερες και πιο αναγκαίες παραδοχές.

  Δεν λέει ότι η πιο απλή εξήγηση είναι πάντα σωστή· λέει ότι είναι το καλύτερο σημείο εκκίνησης μέχρι να υπάρξουν στοιχεία που να επιβάλλουν μια πιο σύνθετη εξήγηση. Με άλλα λόγια, το ξυράφι «κόβει» τις περιττές εικασίες και μας ωθεί να μην πολλαπλασιάζουμε τις οντότητες ή τις υποθέσεις πέρα από το ό,τι χρειάζεται».

  Και πάλι ο Perplexity:

  «Η αρχή αυτή [το ξυράφι του Όκαμ] είναι γνωστή συχνά ως «αρχή της οικονομίας» ή «αρχή της απλότητας».

  Για την αρχή της οικονομίας γράφω διεξοδικά στο βιβλίο μου «Η αναγκαιότητα του μύθου». Επίσης έχω δηλώσει επανειλημμένα ότι είμαι οπαδός της φιλοσοφικής σχολής του απλοϊκού ρεαλισμού.

  Παρενθετικά να δηλώσω ότι το δεύτερο πτυχίο μου είναι από το Φιλοσοφικό Τμήμα -τώρα έγινε ΦΠΨ- της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ, στο οποίο γράφτηκα στο τρίτο έτος -ήταν καλές εποχές τότε- σαν απόφοιτος του Τμήματος Αγγλικών Σπουδών. Όταν με ρωτούσαν οι φίλοι μου γιατί επέλεξα αυτό το τμήμα έλεγα «για κατοχύρωση γνώσεων».

  Αντιγράφω από τον Perplexity:

  «Ο Όκαμ θέτει μεθοδολογικές προϋποθέσεις (νομιναλισμός + ξυράφι + άμεσος εμπειρικός ρεαλισμός) που προετοιμάζουν το έδαφος για μια πιο απλή και εδραιωμένη στην πείρα αντίληψη του πραγματικού, που αργότερα θα εκφραστεί σε μορφές επιστημονικού ρεαλισμού, ενώ οι σύγχρονες μορφές απλοϊκού ρεαλισμού προσεγγίζουν την ίδια κατεύθυνση: να προσεγγίζουμε τον κόσμο με όσο το δυνατόν λιγότερες περιττές υποθέσεις και περισσότερη εμπιστοσύνη στα πραγματικά, αισθητά στοιχεία».  

Georg Wilhelm Pabst, Στο δυτικό μέτωπο (Westfront1918, 1930)

 Georg Wilhelm Pabst, Στο δυτικό μέτωπο (Westfront1918, 1930)

 

Θα προβληθεί στο Στούντιο, σήμερα Παρασκευή 13.30 και Τρίτη 20.30

  Θα έλεγα ότι μόνο οι ηττημένοι γερμανοί έγραψαν αντιπολεμικά μυθιστορήματα που γυρίστηκαν σε ταινίες, όπως το «Ουδέν νεότερο από το δυτικό μέτωπο» του Έριχ Μαρία Ρέμαρκ και το Vier von der Infantrie (Τέσσερις του πεζικού) του Ernst Johannsen, μεταφορά του οποίου αποτελεί η ταινία του Pabst, αν δεν ήταν και η «Ζωή εν τάφω» του δικού μας Στρατή Μυριβήλη, ο οποίος μάλιστα πήγε εθελοντής στους βαλκανικούς.

  Δεν ξέρω κατά πόσο ακολουθεί το μυθιστόρημα ο σεναριογράφος, καθώς διαβάζουμε στα γράμματα της αρχής ότι η μεταφορά είναι frei, αλλά, ας το σχολιάσουμε εδώ: δεν έχει και τόση σημασία, όταν το μυθιστόρημα είναι σχετικά άγνωστο. Και από ό,τι μου λέει ο φίλος μου ο Perplexity (μάλλον με αρσενικό θα χαρακτηρίζω στο εξής τις ΑΙ), μόνο στα αγγλικά μεταφράστηκε.

  Υπάρχει μια εξαιρετική ροή στην ταινία, που μου θύμισε το δομή του θεάτρου Νο: Jo-ha-kyu, ή σαν τα τρία τελευταία μέρη της «Συμφωνίας του Νέου Κόσμου» του Ντβόρζακ, Largo, αργό, Molto vivace, γρήγορο, Allegro con fuoco, πολύ γρήγορο.

  Στην αρχή βλέπουμε τη ζωή μέσα στα χαρακώματα, τις σχέσεις των φαντάρων μεταξύ τους και ένα ειδύλλιο. Στη συνέχεια έχουμε ένα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι φαντάροι, είτε στο μέτωπο είτε κάνοντας τη θητεία τους -ξέρω περιπτώσεις. Ο Καρλ γυρνάει σπίτι με άδεια, μετά από απουσία σχεδόν δυο χρόνων, για να τσακώσει τη γυναίκα του με άλλο στο κρεβάτι. Το μέρος δεν είναι ακριβώς γρήγορο, αλλά έχει μια ένταση που δεν την έχει το πρώτο. Και το τρίτο μέρος είναι σκηνές μάχης, με γρήγορα εναλλασσόμενα πλάνα.

  Ο Pabst καλύπτει όλα τα προβλήματα που δημιουργεί ο πόλεμος. Και το πιο σημαντικό, η πείνα, που ήταν σίγουρα η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι, δηλαδή τη σεξουαλική στέρηση της γυναίκας: ο παραγιός του χασάπη που τους προμήθευε κρέας, εκεί που για να βρουν τρόφιμα έπρεπε να σταθούν στην ουρά (δείχνει χαρακτηριστικά μια τέτοια ουρά ο Pabst), κάποια στιγμή θα ζήτησε ανταλλάγματα και η γυναίκα ενέδωσε. Οι ταλαιπωρίες στο μέτωπο, με τα αέρια, με τα χαρακώματα και με τα αμπριά να καταπλακώνουν στρατιώτες είναι ένα άλλο. Και το πιο σημαντικό βέβαια ο θάνατος. Ή μήπως οι ακρωτηριασμοί;

  Σίγουρα είναι μια συναρπαστική ταινία, μην τη χάσετε.   

  7,3 η βαθμολογία της, με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο.

  Βροχερός ο καιρός σήμερα, πού να τρέχετε να πιάσετε το Μάη, καλύτερα να πάτε στο Στούντιο να δείτε την ταινία.

   

Slatan Dudow, Σε ποιον ανήκει ο κόσμος; (Kuhle Wampe, 1932)

 Slatan Dudow, Σε ποιον ανήκει ο κόσμος; (Kuhle Wampe, 1932)

 

Θα προβάλλεται όλη τη βδομάδα στο Στούντιο, στις 13.30.

   Ας το σημειώσουμε αυτό: Το σενάριο υπογράφουν οι Bertolt Brecht και Ernst Ottwald.   

  Βούλγαρος ο Ντούντοβ, όμως γυρίζει ταινίες στη Γερμανία. Η Μεγάλη Ύφεση (1929-1933) έπληξε και τους γερμανούς φυσικά. Αυτά που μαστίζουν την εργατική τάξη είναι κυρίως η ανεργία και οι εξώσεις, καθώς οι εργάτες αδυνατούν να πληρώσουν τα νοίκια τους.

  Της πετάξανε τα έπιπλα στο δρόμο. Και τώρα τι γίνεται;

  Μα υπάρχει το Kuhle Wampe, ένας χώρος σαν ελεύθερο κάμπινγκ.

  Σε τέτοια δεν ζουν και οι λαθρομετανάστες σήμερα;

  Εκεί μεταφέρει ο φίλος της τα έπιπλά της, σε μια σκηνή που έχει στήσει.

  Με άφησε λίγο αμήχανο η ερωτική τους ιστορία, δεν ξέρω εσάς.

  Μικρά πλάνα με συχνά χαλαρή σύνδεση, και τραγούδια, πολλά τραγούδια, τους Χανς Άισλερ, τραγούδια της εργατιάς.

  Στη μετάβαση από τον βουβό στον ομιλούντα κινηματογράφο, ο ομιλών κινηματογράφος, το είδαμε και σε άλλες παρόμοιες ταινίες, κουβαλάει ακόμη τεχνικές του βωβού. Ο λόγος είναι αρκετά περιορισμένος.

  1.30 που προβάλλεται η ταινία, αν δεν έχετε κάτι καλύτερο να κάνετε (εγώ έχω τη σιέστα) μπορείτε να πάτε να τη δείτε, αξίζει.

   

Mohammad Hamzei, Captain (2023)

 Mohammad Hamzei, Captain (2023)

 

  Από σήμερα στο Στούντιο και στο Ατενέ

  Να το ξαναγράψω, μετά τη φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος το 1997 με τον εκλογή του Μοχάμαντ Χαταμί ως προέδρου του Ιράν, οι σκηνοθέτες ένιωθαν πια πιο άνετοι να γυρίζουν ταινίες με μεγάλους (η ενδυμασία των γυναικών υπήρξε πάντα πρόβλημα) και ο κινηματογράφος για/με παιδιά άρχισε να φθίνει.

  Όχι εντελώς.

  Χαρακτηριστικά είναι δύο από τα έργα του Χαμζάι, η «Αζάρ» και αυτή εδώ, «Ο αρχηγός».

  Αρχηγός, όχι καπετάνιος. Ο μικρός Ίσα, που είναι καρκινοπαθής και νοσηλεύεται με άλλα παιδιά, ονειρεύεται να γίνει αρχηγός της εθνικής. Όσο για την μικρή που ήλθε στο νοσοκομείο, ονειρεύεται να δει τη θάλασσα, γιατί φοβάται ότι η επέμβαση στα μάτια της δεν θα πετύχει. Δεν την έχει δει ποτέ, και η μητέρα της δεν θέλει να την πάει να τη δει. Έχει το δικό της πρόβλημα: ο άντρας της, καπετάνιος, πνίγηκε όταν το πλοίο του πήρε φωτιά.

  Ο μικρός Ίσα της υπόσχεται να την πάει, και μάλιστα μια φορά το επιχείρησε ανεπιτυχώς.

  Πρωταγωνιστικό πρόσωπο είναι και ο πατέρας του. Θέλει να βλέπει το γιο του στο νοσοκομείο όμως αυτός αντιδρά, δεν θέλει να έρχεται τόσο συχνά. (Το αντίθετο εγώ με το γιο μου, που του είπα ότι δεν χρειάζεται να έρχεται στο νοσοκομείο όπου νοσηλεύτηκα για δυο μήνες, παρά μόνο αν χρειάζομαι κάτι να μου το φέρει, περίπου δυο φορές τη βδομάδα. Δεν θα ήθελα να εισπράξει κανένα covid).

  Και τι σκαρφίζεται ο πατέρας;

  Μεταμφιέζεται σε κλόουν και πηγαίνει κάθε μέρα στο νοσοκομείο, σκορπίζοντας χαρά στα παιδιά.

  Συγκινητική ταινία.

  Να σχολιάσουμε: Στις ταινίες με/για παιδιά, η ζυγαριά γέρνει πάντα προς το «με». Είναι ταινίες για να τους δουν οι μεγάλοι, καθώς τα «μηνύματα» των ταινιών αφορούν αυτούς, ενώ βέβαια μπορούν να τις δουν και παιδιά.

  Επίσης:

  Ο μικρός Ισάρ ήξερε άραγε, ότι αν έπαιζε κάποια μέρα στην εθνική και η μικρή του φίλη γινόταν καλά, δεν έχανε την όρασή της, δεν θα μπορούσε να τον δει σε αγώνα γιατί οι γυναίκες απαγορεύεται να παρακολουθούν ποδοσφαιρικούς αγώνες; Ο Jafar Panahi γύρισε μια ταινία με αυτό το θέμα, το «Off-side».

  Ο Panahi, αυτοεξόριστος μετά την καταδίκη του τον Δεκέμβρη σε ενός χρόνου φυλάκιση,  γύρισε στην πατρίδα του, χειμαζόμενη από τους αμερικάνικους και ισραηλινούς βομβαρδισμούς με κίνδυνο να συλληφθεί σε μια κίνηση συμπαράστασης (όχι, δεν συνελήφθη, μου λέει το perplexity).

  Πιστεύω ότι οι αμερικάνοι ωθήθηκαν στον πόλεμο από το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα που το μόνο που το ενδιαφέρει είναι να συντηρούνται εστίες πολέμου όποιο και αν είναι το κόστος της «πατρίδας». Γιατί αν πραγματικά πίστευαν ότι με τους βομβαρδισμούς θα έπεφτε το καθεστώς, ήταν βαθιά νυχτωμένοι, και αυτό το έγραψα σε μια ανάρτηση, γιατί κάτι τέτοιο έλεγε σχολιαστής του open. Το μόνο που κατάφεραν είναι να γυρίσουν την αντιπολίτευση χρόνια πίσω, κάτι που ήξερα ότι θα συνέβαινε. Θα αργήσουμε να δούμε πάλι αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις.  

  5,8, χαμηλή βαθμολογία, όμως εγώ δεν θα έβαζα με τίποτα κάτω από 7.  

Lu Chuan, The last supper (王的盛宴, 2012)

 Lu Chuan, The last supper (王的盛宴, 2012)

 

  Τελικά στις 14 του Μάη θα κυκλοφορήσουν στους κινηματογράφους (υποθέτω στο Στούντιο) σε διανομή New Star, το Mountain patrol και το City of life and death, παρουσία του σκηνοθέτη.

 

  Το τελευταίο δείπνο του βασιλιά, ο πλήρης τίτλος.

  Ας ξεκινήσουμε με τα ιστορικά στοιχεία: Ο Liu Bang είναι ο μεθεπόμενος αυτοκράτορας της ενοποιημένης Κίνας, ενοποίηση που έγινε το 221 π.χ. από τον Qin Shi Huang. Ο γιος του Qin Er Shi βασίλεψε από το 210 μέχρι το 207. Ο Liu Bang που τον διαδέχτηκε ίδρυσε τη δυναστεία Han.

  Η ιστορία ξεκινάει βλέποντας τον εξηνταενός ετών αυτοκράτορα Liu Bang, ετοιμοθάνατο, να αναπολεί περασμένα γεγονότα. Κομβικά σημεία στη ζωή του ήταν η αντιπαλότητά του με έναν πολέμαρχο που ίδρυσε την βραχύβια δυναστεία Chu και τον οποίο νίκησε στη μάχη του Gaixia με τις υπέρτερες δυνάμεις του και έπαψε ο εμφύλιος.

  Στην ταινία βλέπουμε τις δολοπλοκίες στο παλάτι, με κύριο πρόσωπο την αυτοκράτειρα, η οποία, διαβάζουμε στα γράμματα τέλους, μετά τον θάνατο του αυτοκράτορα εκτέλεσε τους γιους της παλλακίδας του.

  Λέγεται ότι η ιστορία γράφεται από τους νικητές. Ο Lu Chuan το παρωδεί, βάζοντας τους γραφείς να γράφουν, καθ’ υπαγόρευση, γεγονότα που συνέβησαν με τη δική τους εκδοχή, και προπαντός γεγονότα που δεν έχουν συμβεί ακόμη, όπως ο στραγγαλισμός ενός στρατηγού τον οποίο η αυτοκράτειρα υποπτευόταν για συνομωσία.

  Η ταινία, αλλά και όλες οι κινέζικες ταινίες εποχής, μου φαίνονται λίγο πολύ αφηγηματικά ασαφείς, κάτι που δεν συμβαίνει σίγουρα με τους κινέζους θεατές που ξέρουν την ιστορία τους. Ίσως κάποιοι απογοητευμένοι σαν και μένα έδωσα χαμηλή βαθμολογία, μόλις 5,8.

 

Δέσποινα Αυγουστινάκη, Ο μέγας ξένος

 Δέσποινα Αυγουστινάκη, Ο μέγας ξένος, Αθήνα 2026, σελ. 112

 

  Της Δέσποινας Αυγουστινάκη έχουμε παρουσιάσει τα δύο προηγούμενα βιβλία της, την ποιητική συλλογή «Ανάμνησις» και τη συλλογή διηγημάτων «Τα τρία σκαλοπάτια της αλήθειας».

  Ο «Μέγας ξένος» είναι μυθιστόρημα.

  Έχει δυο πράγματα κοινά με τη συλλογή διηγημάτων.

  Το πρώτον είναι η ποιητικότητα της γλώσσας. Συναντάμε άφθονους ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους. Στην κριτική μου για τα «Τρία σκαλοπάτια της αλήθειας» τους παρέθεσα όλους, καθώς εξακολουθούσα να έχω το χόμπι να ανιχνεύω ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους σε πεζά κείμενα. Τώρα πια δεν έχω αυτό το χόμπι, αλλά θα παραθέσω ενδεικτικά κάποιους που υπογράμμισα, όπως έκανα τότε στις κριτικές μου.

  Το δεύτερο είναι η πραγματικότητα των γεγονότων στα οποία αναφέρεται. Η Αυγουστινάκη σκύβει πάνω σε παλιές εφημερίδες και περιοδικά του μεσοπολέμου όπου βρίσκει ιστορίες τις οποίες μεταπλάθει λογοτεχνικά, παραθέτοντας κάποιες φορές αποσπάσματα από τα άρθρα που διαβάζει.

  Και οι διαφορές:

  Στα διηγήματα, μας δίνει την ίδια ιστορία με τρεις διαφορετικές προοπτικές, εστιάζοντας κάθε φορά σε ένα από τα πρόσωπα της ιστορίας, όπως περίπου έκανε ο Ryunosuke Akutagawa στο «Ρασομόν». Στο μυθιστόρημα, συνδέει τις ιστορίες που βρήκε σε μια ενιαία πλοκή.

   Η οποία έχει έναν θεματικό άξονα.

   Έχω γράψει σε άλλα κείμενά μου το εξής: Για την Διεθνή, «Της γης οι κολασμένοι» είναι οι εργάτες. Για τον Φραντς Φανόν, οι αποικιοκρατούμενοι λαοί. Σήμερα, της γης οι κολασμένοι, πιστεύω εγώ ότι είναι οι λαθρομετανάστες.

  Μόνο;

  Η Αυγουστινάκη αναφέρεται σ’ αυτούς στο τέλος. Ο κύριος κορμός του μυθιστορήματός της αναφέρεται στους πρόσφυγες, «νόμιμοι» μετανάστες αυτοί.

  Ποιους πρόσφυγες;

  Αυτούς που ήλθαν από τη Μικρά Ασία.

  Έχουμε διαβάσει και αλλού για τα δεινά που τους περίμεναν στη «Μητέρα Ελλάδα». Τουρκόσπορους τους ανέβαζαν, τουρκόσπορους τους κατέβαζαν. Περιουσίες μουσουλμάνων που έπρεπε να περιέλθουν στα χέρια τους, συχνά κατέληγαν σε άλλα χέρια.

  Ο φουκαράς ο μουσουλμάνος είχε φορτώσει σε δυο γαϊδούρια τα υπάρχοντά του και πήγαινε στο Ηράκλειο, για να φύγει με το πλοίο για την καινούρια του πατρίδα κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών. Όμως στο δρόμο τον λήστεψαν και τον σκότωσαν.

  Να υποθέσω ότι παρόμοια μοίρα περίμενε και τους μουσουλμάνους πρόσφυγες;

  Να παραθέσω δυο πράγματα που ξέρω.

  Ο μουσουλμάνος (έχω ξεχάσει το όνομά του) που πούλησε το σπίτι του, πολύ πριν την ανταλλαγή, στον παππού μου, καθώς η αρχοντομαθημένη γιαγιά μου τον πίεζε να φύγουν από την Επισκοπή όπου έπρεπε να ανασύρουν νερό από το πηγάδι ενώ το Κάτω Χωριό είχε βρύση, πέθανε στο πλοίο που τον μετέφερε στη Μικρά Ασία. Από τον καημό του, είπαν, που εγκατέλειπε την Κρήτη, που αυτήν ήξερε σαν πατρίδα.

  Το δεύτερο.

  Κατήγγειλαν στο Κεμάλ ότι οι πρόσφυγες από την Κρήτη, στα παράλια, δεν μιλούσαν τούρκικα (δεν τα ήξεραν) αλλά κρητικά. -Να τους αφήσετε ήσυχους, τους είπε.

  Αρκετά πράγματα σχετικά διάβασα στο βιβλίο του Κωστή Χατζηφωτεινού, «Νισάφι πια».

  Συνδετικό πρόσωπο στην πλοκή είναι ο Σαλής.

  Τη γιαγιά του την Νουρίγια, μικρό κοριτσάκι, την άρπαξαν από το χωριό τους στο Σουδάν, με άλλους χωριανούς, σουδανοί δουλέμποροι και την πούλησαν στα σκλαβοπάζαρα της Αιγύπτου. Η μητέρα της δεν τα κατάφερε, πέθανε στη διαδρομή.

  Εκεί την αγόρασε η Αγκάθα, γυναίκα του άγγλου πρόξενου, και την είχε σαν παιδί της. Όμως ένας επισκέπτης από την πρεσβεία τη βίασε και έμεινε έγκυος. Δεν μαρτύρησε ποτέ ποιος ήταν αυτός, δεν ήθελε να προκαλέσει προβλήματα στην οικογένεια. Γέννησε και έκανε ένα κοριτσάκι, την Αριφέ.

  Κάποια στιγμή η Αγκάθα με τον άντρα της, την Νουρίγια και την Αριφέ ήλθαν στα Χανιά

  Παιδί της Αριφέ ήταν ο Σαλής.

  Που, με αίμα λευκού στις φλέβες του, πήρε και το χρώμα του. Δεν ήταν μαύρος σαν τη γιαγιά του, αλλά λευκός.

  Να αναφέρω μια ιστορία που διάβασα παλιά.

  Μαύρο το παιδί μας, με απάτησες. Όχι, ορκιζόταν και ξαναορκιζόταν αυτή. Τελικά αποδείχτηκε ότι μια προγιαγιά της, ή ένας προπάππους της, δεν θυμάμαι, ήταν μαύρος. Τα γονίδια παίζουν καμιά φορά επικίνδυνα παιχνίδια.

  Πονόψυχος, μοίραζε, incognito πάντα, μέσω άλλου, δέματα με τρόφιμα σε φτωχές οικογένειες.

  Είναι συναρπαστικά όλα τα γεγονότα στα οποία αναφέρεται η Αυγουστινάκη.

  Γεγονότα, όχι επεισόδια, που θα έπιαναν μια μεγάλη συνταγματική σειρά για να τα αφηγηθεί. Δίνει με λίγα λόγια το γεγονός, για να το σχολιάσει με την ποιητική της γλώσσα.

  Όμως να της δώσουμε το λόγο, παραθέτοντας δυο χαρακτηριστικά αποσπάσματα.

  «Είναι η ζωή μια συνεχής απώλεια κι ένας μεγάλος πόνος. Έτσι ακριβώς ερχόμαστε και φεύγουμε. Με πόνο. Κι όλο το μεσοδιάστημα πόνος και αυτός. Με μικρά διαλείμματα χαράς και ευτυχίας» (σελ. 30).

  Η ευτυχία είντα θαρρείς πώς είναι κατά βάθος

  Λίγες στιγμές απ’ τη ζωή που κάνει ο πόνος λάθος.

  Αυτή η μαντινάδα πολύ αρέσει στον φίλο μου τον Πρατικάκη, και την έχει αναφέρει συχνά στην παρέα.

  «-Άλλος έφταιγε. Όχι εκείνη η έρμη που επιάσανε. Παρότι ομολόγησε πως έριξε φαρμάκι στη δεξαμενή του χωριού. Όλο το χωριό ήτανε, λέει, στο κόλπο. Να ξεκάνουνε τους ξενομπάτηδες. Τους τουρκόσπορους.

  Έτσι έλεγε ο αφέντης για τον αφέντη του χωριού που εγίνηκε το παρ’ ολίγον φονικό. Να τους ξεκάνουνε, να μείνουνε τα χωράφια των μουσουλμάνων που φύγανε στην ανταλλαγή στα εδικά τους χέρια» (σελ. 40).

  Και τώρα οι ιαμβικοί δεκαπεντασύλλαβοι:

  Σαν η ματιά επέστρεψε στα γήινα λιγάκι (σελ. 43)

  Όταν μερεύει το θεριό, αλλάζει ο κόσμος όλος (σελ. 44)

  Είχε ανεβεί πολλά σκαλιά τα τελευταία χρόνια (σελ. 45)

  Μα εμείς κουφοί. Μα εμείς τυφλοί. Μα εμείς υπνωτισμένοι (σελ. 46), σε ένα σχήμα του ιαμβικού δεκαπεντασύλλαβου που νομίζω τον σχολιάζει ο Γρηγόρης Σηφάκης στο βιβλίο του «Για μια ποιητική του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού». Το πρώτο ημιστίχιο είναι σπασμένο στα δυο.

  Ένα παράδειγμα από τον «Βασιλιά τον Ροδολίνο» του Ιωάννη Ανδρέα Τρώιλου.  

  Αμ είντα κάμνω;.. Γιαντ' αργώ;.. Τι πράμα μπλιο ανιμένω;...

Φοβούμαι ακόμη;..  Ή αγαπώ τον τόσο αγαπημένο;...

  Εξαιρετικό και αυτό τη βιβλίο της Αυγουστινάκη, της ευχόμαστε να είναι καλοτάξιδο.

Kira Muratova, Among gray stones (Среди серых камней, 1983)

 Kira Muratova, Among gray stones (Среди серых камней, 1983)

 

   Η ταινία αναφέρεται στα παιδικά χρόνια του Vladimir Korolenko.

  Στο Ιράν είναι μια μεγάλη κατηγορία έργων, ταινίες με/για παιδιά, ενώ τέτοιες ταινίες είναι σχετικά σπάνιες στους κινηματογράφους άλλων χωρών.

  Όμως δεν είναι μόνο τα παιδιά. Είναι και οι «ταπεινωμένοι και καταφρονεμένοι», που τους έχω δει σε δυο εμβληματικές ταινίες, τη «Γειτονιά των καταφρονεμένων» του Ακίρα Κουροσάβα και «Κάτω από το σεληνόφωτο» του Seyyed Reza Mir-Karimi.

  Ζουν σε ένα παραιτημένο, ετοιμόρροπο αρχοντικό, ενός κόμη, αλλά οι αρχές θέλουν να τους διώξουν.

  Επίσης σε μια εγκαταλειμμένη εκκλησία.

  Οι γκρίζοι τοίχοι της εγκατάλειψης.

  Κάποιοι έχουν μικρές έως μεγάλες ψυχολογικές διαταραχές. Και όλοι έχουν το πρόβλημα του άρτου αυτών τον επιούσιον, για τον οποίο ο μεγαλοδύναμος είναι αρκετά φειδωλός.

  Και τα παιδιά;

  Αυτά δεν γνωρίζουν ταξικές διαφορές.

  Ο πατέρας του Κορολένκο, αυστηρός αλλά δίκαιος δικαστής, συχνά πονόψυχος, δεν νοιαζόταν ιδιαίτερα για τον μικρό του γιο και την μικρή του κόρη, όλη του η φροντίδα ήταν για τη γυναίκα του την οποία υπεραγαπούσε. Και όταν πέθανε, βυθισμένος στη θλίψη του, δεν μπορούσε να νοιαστεί για τα παιδιά του.

  Ο μικρός Κορολένκο θα γνωριστεί με τα δυο παιδιά που μένουν στην εκκλησία. Ο πατέρας τους αγωνίζεται να τους εξασφαλίσει τον επιούσιο. Όμως φάρμακα; Η μικρή είναι άρρωστη, έχει συχνά πυρετό.

  Ο μικρός Κορολένκο θα τους προσφέρει τα μήλα που κρατάει στις τσέπες του, στην πρώτη τους συνάντηση. Αλλά και μετά.

  Θα πιάσει φιλίες μαζί τους.

  Θα δούμε τα τρία παιδιά να παίζουν ξένοιαστα και ευτυχισμένα στους αγρούς.

  Τα παιδιά δεν γνωρίζουν ταξικές διαφορές.

  Θα κλέψει μια από τις κούκλες της αδελφής του για να την πάει στην καινούρια του φίλη.

  Ο πατέρας της θα την επιστρέψει, μετά το θάνατο της μικρής.
  Δυο ατάκες από την ταινία: -Δεν φοβάμαι το νεκροταφείο, η μητέρα μου είναι εδώ.

  Ούτε και εγώ.

  Τη μέρα της κηδείας της πήγα 11 η ώρα το βράδυ στο νεκροταφείο και κάθισα κάπου κανένα μισάωρο στον τάφο της. Ήθελα να την αποχαιρετήσω κατά μόνας.

  Κανένα φάντασμα δεν με ενόχλησε.

  Έγραψα για αυτό ένα διήγημα με τίτλο Requiem, 18 χρόνια μετά, όταν πέθανε ο πατέρας μου.

  Και η δεύτερη:

  Η αγάπη περιορίζει την ελευθερία.

  Ο πατέρας Κορολένκο θα ένιωθε πιο «ελεύθερος», λιγότερο θλιμμένος, αν δεν αγαπούσε τόσο τη γυναίκα του.

  Πολύ με συγκίνησε αυτή η ταινία.

  Το 6,8 μου φάνηκε πολύ λίγο, εγώ έβαλα 9.

  Κοιτάζω την ιστοσελίδα μου ευρετήριο των αναρτήσεων στο blog μου για ταινίες (https://babisdermitzakis.eu/movie%20criticism.html ) μήπως έχω γράψει για άλλη ταινία της Μουράτοβα.

  Δεν βρήκα τίποτα.

  Είναι πολύ σύντομη η ζωή, δεν μπορούμε να διαβάσουμε όλα τα βιβλία που θα θέλαμε να διαβάσουμε, να δούμε όλες τις ταινίες που θα θέλαμε να δούμε.

  Για κάποιους άλλους: Να κάνουν όλα τα ταξίδια που θα ήθελαν να κάνουν, να επισκεφτούν όλους τους τόπους που θα ήθελαν να επισκεφτούν.

Tomu Uchida, Hero of the Red Light district (1960)

 Tomu Uchida, Hero of the Red Light district (1960)

 

  Ευκαιρία να το ξαναγράψω: Για μένα το σενάριο, το στόρι, είναι πιο σημαντικό από τη σκηνοθεσία. Από περιέργεια κοίταξα ποιος έγραψε το σενάριο της ταινίας και είδα ότι ο Toshikata Yoda που το υπογράφει έγινε διάσημος για τις συνεργασίες του με ένα από τους κορυφαίους τρεις του Ιαπωνικού κινηματογράφου, τους οποίους είδα πακέτο, τον Κέντζι Μιτζόγκουτσι.

  Πρόκειται για ταινία εποχής, που η πλοκή της δηλαδή εκτυλίσσεται πριν το 1868 με την αποκατάσταση του αυτοκράτορα Meiji (μέχρι τότε ήταν διακοσμητικός, την πραγματική εξουσία την είχε ο σογκούν).

  Αυτός, γόνος πλούσιας οικογένειας τον οποίο εγκατέλειψαν μωρό γιατί είχε ένα μεγάλο σημάδι στο δεξί του μάγουλο, μαζί με ένα πανάκριβο ξίφος για την πληρωμή της ανατροφής του. Το βρήκε μια πολύ πλούσια οικογένεια και αποφάσισε να το κρατήσει, γιατί σαν εκείνη τη μέρα πέθανε το δικό τους μωρό.

  Κληρονόμησε την επιχείρηση του θετού του πατέρα, υφαντουργείο. Όλοι οι υπάλληλοί του τον υπεραγαπούν.

  Θέλει να παντρευτεί αλλά δεν βρίσκει νύφη, εξαιτίας αυτού του σημαδιού που έχει στο μάγουλο.

  Κάποιοι φίλοι του τον παρασύρουν στην «Περιοχή με τα κόκκινα φώτα», όμως ούτε οι γκέισες τον θέλουν.

  Τελικά θα τον πάρει μια που δεν είναι γκέισα, είναι μια κατάδικος.

  Αλήθεια, ποιο είναι το έγκλημά της;

  Δεν λέγεται στην ταινία.

  Ρωτάω το perplexity.

  Η απάντησή του:

  «Δεν πρόκειται για ποινικό έγκλημα (π.χ. φόνο), αλλά για κοινωνική/οικονομική καταδίκη: Στην Ιαπωνία του Edo, οι φτωχοί αγρότες δέσμευαν κόρες τους σε οίκους ανοχής ως εγγύηση δανείων – μια νόμιμη, αλλά εξευτελιστική μορφή δουλείας. Η Tsuru, ως "μισθωτή αγρότισσα πόρνη", δεν έχει ελευθερία· πρέπει να εξοφλήσει το χρέος πριν "αποφυλακιστεί" και γίνει tayu».

  Το ρώτησα τι σημαίνει tayu.

  «Μια χαμηλότερης θέσης γκέισα ή street prostitute (όπως η Tsuru/Tamatsuru στην ταινία) έπρεπε να ανέβει βαθμούς (shinzo → koma → koshi → sancha → tayu) μέσω πελατών, εκπαίδευσης και χρημάτων για να γίνει tayu».

  Την ερωτεύεται.

  Θέλει να την παντρευτεί.

  Αυτή του λέει, να γίνει πρώτα tayu.

  Θέλει να εκδικηθεί τις άλλες γκέισες που την έβλεπαν περιφρονητικά.

  Ο Jirozaemon θα χρηματοδοτήσει την εκπαίδευσή της. Θα μάθει να παίζει Koto, το γιαπωνέζικο σαντούρι, και να χορεύει. Παρεμπιπτόντως, είδαμε και τον πιο γνωστό χορό καμπούκι, το χορό του λιονταριού, που φαίνεται είναι πολύ αγαπητός.

  Πέφτει χιόνι, καταστρέφονται οι θάμνοι από τους οποίους τρέφονται οι μεταξοσκώληκες. Έχει οικονομικό πρόβλημα; Να προλάβουν να τον ξεζουμίσουν πριν την πτώση του.

  Το αφεντικό της υπαγορεύει το γράμμα που θα του στείλει: πρέπει οπωσδήποτε να πληρώσει την τελετή για την ανάδειξή της σε tayu. Υπάρχει και ένας πελάτης, έμπορος σακέ (ανύπαρκτος φυσικά) που θέλει να την αγοράσει. Αν την θέλει πραγματικά θα πρέπει να προλάβει να την αγοράσει.

  Το πανάκριβο ξίφος του (οι θετοί γονείς του δεν το πούλησαν τελικά) δεν θέλει κανείς να το αγοράσει. Είναι από κάποιον κατασκευαστή που θεωρείται γρουσούζης.

  Αποφασίζει να αυτοκτονήσει όταν μαθαίνει την πλεκτάνη.

  Όμως αλλάζει γνώμη.

  Παίρνει το σπαθί και πηγαίνει στην περιοχή με τα κόκκινα φώτα, τότε που γίνεται η τελετή-παρέλαση για την ανάδειξη της Tsuru σε Tayu.

  Θα σκοτώσει τον ιδιοκτήτη του οίκου, όμως στόχος του είναι αυτή. Πριν την προλάβει καθώς εκείνη προσπαθεί να ξεφύγει θα σκορπίσει τον θάνατο στους γύρω του, στο γνωστό μοτίβο που το είδαμε πρόσφατα και σε κινέζικες wuxu ταινίες, μόνος εναντίον όλων. Την προλαβαίνει, τη σκοτώνει, και μετά συνεχίζει το φονικό, καθώς οι άλλοι προσπαθούν να τον εξουδετερώσουν.

  Να παραθέσω πάλι ένα απόσπασμα από το perplexity:

  «Λέγοντας "να γίνω tayu πρώτα", η Tsuru εκμεταλλεύεται τον αφελή ήρωα: αρνείται γάμο εκτός αν φτάσει στην κορυφή (εκδίκηση κατά των "ανώτερων" και εύκολο χρήμα από αυτόν), δείχνοντας τον κυνισμό της πίσω από την ψεύτικη τρυφερότητα. Είναι κλασική ανατροπή του kabuki θεατρικού αρχετύπου (Kagotsurube), όπου η "σωτηρία" γίνεται καταστροφή».

  Δεν είδα στη βιβλιογραφία μου ότι υπήρχε αυτό το μοτίβο (αρχέτυπο το λέει το perplexity) στο λαϊκό θέατρο Καμπούκι, τότε που έγραφα το βιβλίο μου «Εισαγωγή στο θέατρο της Ιαπωνίας και της Κίνας».

  Δεν μου άρεσε το σενάριο. Η συμπάθεια για την καημένη την Tsuru μετατρέπεται σε αντιπάθεια, εξαιτίας αυτής της επιμονής της να εκδικηθεί. Είχε αρνηθεί την πρόταση του Jirozaemon να την αγοράσει και να παντρευτούν, όχι, ήθελε να γίνει πρώτα tayu και μετά να παντρευτούν.

  Για να εκδικηθεί.

  Και βέβαια η πρακτική, φτωχοί γονείς να πουλάνε τα παιδιά τους σαν γκέισες, συνεχίστηκε και στην μεταγενέστερη εποχή. O Kenzi Mizoguchi δεν συγχώρησε ποτέ τους γονείς του που πούλησαν την αδελφή του σαν γκέισα. Έτρεφε μεγάλη αγάπη για τις γκέισες, και μάλιστα συνέζησε με μια από αυτές.

Baltasar Kormákur, APEX (2026)

 Baltasar Kormákur, APEX (2026)

 

  Το έβλεπε μια φίλη μου και είπα να το δω.

  Τα θρίλερ βέβαια δεν είναι στην κορυφή των προτιμήσεών μου, όμως όταν η πλοκή διαδραματίζεται στην άγρια φύση, ψηλές βουνοκορφές με βραχώδεις πλαγιές, πυκνά δάση, ορμητικά ποτάμια, ε, τότε μου αρέσουν.

  Η Σαρλίζ Θερόν, πάντα όμορφη στα πενήντα της, νιώθει ενοχές. Ο σύζυγός της της έλεγε να σταματήσουν τις αναρριχήσεις, αυτή όχι. Όταν κάποια στιγμή αυτός ξέφυγε από τον βράχο τον οποίον ανέβαιναν, δεν είχε άλλη επιλογή. Ή θα τον άφηνε, ή θα την παράσερνε και αυτήν στην πτώση του.

  Αλλάζει σπορ: με βάρκα, περνάει ορμητικά ποτάμια. Το vivere pericolosamente δεν λέει την εγκαταλείψει.

  Εκεί συναντάει τον κακό. Ψυχοπαθής, έχει σκορπίσει το θάνατο. Τα θύματά του αγνοούνται.

  Πώς θα του ξεφύγει;

  Στα θρίλερ έχουμε σασπένς τι πώς (θα φτάσουμε στο happy end το οποίο είναι δεδομένο, γιατί ο καλός θα ξεφύγει και ο κακός θα τιμωρηθεί).

  Και βέβαια αυτό το πώς δεν θα το αποκαλύψω, η ταινία είναι καινούρια, στην πλατφόρμα του Netflix.

  Και εδώ βλέπουμε επίσης μια κλασική μορφή ανατροπής. Αυτός που φαίνεται καλός τελικά δεν είναι, ενώ αυτοί που φαίνονται κακοί, δεν είναι. Στη συγκεκριμένη ταινία υπήρξαν μάλιστα θύματα του κακού.

  Εντυπωσιακές αυτές οι αναρριχήσεις. Βέβαια εδώ είναι εκ του ασφαλούς, όμως έχω δει σχετικό ντοκιμαντέρ που οι αναρριχήσεις ήταν αυθεντικές, όχι εκ του ασφαλούς.

  Το 6,2 την αδικεί, εγώ έβαλα 7.