Άρης Χαραλαμπάκης, Νεοέλληνες

Άρης Χαραλαμπάκης, Νεοέλληνες, εκδόσεις Υπερόριος, σελ. 116

Η παρακάτω βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε στο Λέξημα

Ποιητικά πορτραίτα τύπων νεοέλληνα

  Ο Αριστογείτων (Άρης) Χαραλαμπάκης γεννήθηκε στον Πύργο της Σάμου. Είναι στρατιωτικός γιατρός παθολόγος-καρδιολόγος. Αποστρατεύτηκε με τον βαθμό του αντιστράτηγου, και από τότε ασκεί την καρδιολογία ιδιωτικά στο ιατρείο του.

  Με την ποίηση ασχολείται από τα φοιτητικά του χρόνια, όμως την πρώτη του ποιητική συλλογή την δημοσίευσε μόλις το 2000. Από τις δέκα ποιητικές συλλογές του έχουμε παρουσιάσει «Του ουρανού το φώς», το «Κόκκινο φεγγάρι» και τον «Ικάριο άνεμο». Σήμερα έχουν σειρά οι «Νεοέλληνες».

  «Στίχοι δηκτικοί και εγκωμιαστικοί» είναι ο υπότιτλος του βιβλίου, στο οποίο εικονογραφούνται ποιητικά, ούτε λίγο ούτε πολύ, 60 τύποι, ταξινομημένοι κατά αλφαβητική σειρά.

  Βέβαια, πρέπει να πούμε, πολλοί τύποι χαρακτηρίζουν διαχρονικά τον άνθρωπο, όπως ο άρπαγας, ο είρων, ο αρρωστομανής, ενώ κάποιοι τύποι χαρακτηρίζουν πιο ειδικά τον έλληνα, όπως ο καφενόβιος και το καμάκι, ενώ πάλι κάποιοι άλλοι είναι φρούτα της τελευταίας εποχής, όπως ο body builder, το κομματόσκυλο και ο τηλεορασόπληκτος. Τους τύπους αυτούς που βρίσκονται στο δεύτερο μέρος του βιβλίου που φέρει τον τίτλο «Άνθρωποι…» πλαισιώνουν ολιγάριθμα ποιήματα «Της κρίσης» (πρώτο μέρος) και «Ιατρικά» (τρίτο μέρος). Ακόμη πολλές σελίδες κοσμούν σκίτσα του Γιάννη Λογοθέτη (ΛοΓο), που δίνουν τη χιουμοριστική εκδοχή του τύπου που περιγράφει στη διπλανή σελίδα ο Άρης.

  Για τον «Ανάποδο» γράφει ο Χαραλαμπάκης, ανάμεσα στα άλλα:

Φίλους δεν έχει καρδιακούς, τους συγγενείς κακίζει

ό,τι συμβαίνει γύρω του αυτοί φταίνε νομίζει

Μονάχος με παραξενιά πάντα για συντροφιά του

δεν ημπορεί ν’ αγαπηθεί ούτε απ’ τα παιδιά του

  Στη διπλανή σελίδα βλέπουμε σε σκίτσο το ΛοΓο να συνομιλεί με κάποιον του οποίου το σκίτσο είναι ανάποδα, και ο οποίος λέει: Εγώ είμαι ανάποδος άνθρωπος; Το σκίτσο είναι ανάποδα.

 Για τον Body builder λέει:

Στα γυμναστήρια όλη τη μέρα

βάρη, διάδρομο, γυμναστική

μπράτσα και πόδια γερά δεμένα

και φουσκωμένο στήθος-κορμί

  Και για τον Γκρινιάρη:

Η μοναξιά τον ενοχλεί κι ο κόσμος τον τρελαίνει

στη ζέστη λιώνει σαν κερί, το κρύο τον πεθαίνει

Γκρινιάζει με το τίποτα κι όλα τον ενοχλούνε

θαρρείς και όλοι γύρω του στον κάλο τον πατούνε

  Όμως να δώσουμε δείγματα γραφής και από τα άλλα δύο μέρη. Από το πρώτο μέρος επιλέγουμε την «Οικολογική μελαγχολία», που αναφέρεται στους άσκοπους ψεκασμούς και την οικολογική καταστροφή που έχουν επιφέρει. Παραθέτουμε την τελευταία στροφή.

Μόνο τζιτζίκια τραγουδούν, ρίχνουν μια ηλιαχτίδα

και μέλισσες που ξέφυγαν απ’ την καταστροφή

Άνθρωπε, σκέψου ώριμα, σκοτώνεις την ελπίδα

Σοφός μπορεί να έγινες μα πλήγωσες τη γη

  Το τελευταίο ποίημα της συλλογής, από τα «Ιατρικά», έχει τον παραινετικό τίτλο «Σηκωθείτε απ’ την καρέκλα».

Η καρδιά μας είναι μία

και δουλεύει μια ζωή

θέλει αγάπη κι ηρεμία

και περπάτημα ταχύ

  Την παραίνεση του Χαραλαμπάκη την ακολουθώ κι εγώ. Μόλις τελειώσω μια βιβλιοκριτική το πρωί, ή μετά από μια δυο ώρες διάβασμα, πηγαίνω για περπάτημα τριών τετάρτων της ώρας στο διπλανό παρκάκι. Στα αυτιά μου έχω τα ακουστικά του κινητού μου, συντονισμένο είτε στο τρίτο πρόγραμμα (κλασική) είτε στον 91,4 (κρητικά).

  Τα ποιήματα του Χαραλαμπάκη έχουν ποικίλη στιχουργία. Στα αποσπάσματα που δώσαμε για τον ανάποδο και τον γκρινιάρη βλέπουμε τον ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο σε ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία, ενώ στο «Έλεος της αδρεναλίνης» ο δεκαπεντασύλλαβος είναι σε πλεχτή ομοιοκαταληξία σε τετράστιχες στροφές. Στην «Οικολογική μελαγχολία» από την οποία παραθέσαμε μια στροφή ο ιαμβικός δεκατετρασύλλαβος ακολουθεί τον δεκαπεντασύλλαβο σε τετράστιχες στροφές με πλεχτή ομοιοκαταληξία. Στο τελευταίο απόσπασμα έχουμε τετράστιχες στροφές με πλεχτή ομοιοκαταληξία σε τροχαϊκό μέτρο όπου εναλλάσσονται ο οκτασύλλαβος με τον επτασύλλαβο στίχο. Το ίδιο μέτρο υπάρχει και στον «Υπερ-φιλόζωο», στον «Καφενόβιο», στον «Ευσυνείδητο», κ.ά.

  Αναπαιστικό μέτρο βλέπουμε στην παρακάτω στροφή από τον «Τυχερό».

Εξαρτάται πού βάζεις τον πήχη,

αν τον βάλεις πολύ αψηλά

η προσπάθεια μπορεί να πετύχει

μα το κόστος θα είναι φθορά.

  Δακτυλικό μέτρο βλέπουμε στον «Άρπαγα», όπου όμως ο Άρης βάζει δυο δάκτυλους στον ίδιο στίχο. Εμείς θα τους ξεχωρίσουμε.

 

Μέρα και νύχτα

μες στο μυαλό του

πώς «θα την κάνει»,

πώς θα αρπάξει,

με τις κομπίνες

το μερδικό του

όλο πληθαίνει

σ’ αυτή την πλάση

  Όμως ο ίαμβος είναι το κυρίαρχο μέτρο, το μέτρο που κυλάει αβίαστα στη γλώσσα μας.

  Σατιρικός και εγκωμιαστικός κατά περίπτωση, πάντα όμως οξυδερκής και διεισδυτικός, ο Χαραλαμπάκης χαρακτηρίζει καίρια ένα σωρό τύπους που συναντούμε καθημερινά στη ζωή μας. Διακονώντας τον παραδοσιακό στίχο κόντρα στον καιρό αποδεικνύει ότι η παραδοσιακή ποίηση δεν έχει φάει καθόλου τα ψωμιά της.

Μπάμπης Δερμιτζάκης

  

Hirokazu Koreeda, Like father, like son (Πατέρας και γιος, 2013)

Hirokazu Koreeda, Like father, like son (2013)

  Μια νοσοκόμα αλλάζει τα μωρά στο μαιευτήριο, για λόγους που εκθέτει έξι χρόνια αργότερα στο δικαστήριο, και έτσι το κάθε ζευγάρι μεγαλώνει το μωρό του άλλου ζευγαριού. Όταν θα τους ενημερώσουν όμως από μαιευτήριο για το τι έγινε, οι ζωές τους θα αναστατωθούν.

  Θα ήθελα να έβλεπε αυτή την ταινία ο Richard Dawkins («Το εγωιστικό γονίδιο». Το έχω διαβάσει αλλά δεν έχω γράψει γι’ αυτό) και να μας έλεγε την άποψή του. Αν και το θέμα της ταινίας δεν είναι μια παραλλαγή του δίπολου nature/nurture, τα γονίδια ή η εξάχρονη σχέση, αλλά η στάση ενός πατέρα που θα έπρεπε να βρίσκεται κοντά στο γιο του. Τελικά η πολλή δουλειά (ο πατέρας είναι επιτυχημένος μηχανικός) τρώει τον αφέντη με διάφορους τρόπους. Εδώ με το να εμποδίσει το δέσιμο πατέρα και γιου. Η αλλαγή των παιδιών γίνεται, βέβαια μετά από μια περίοδο προσαρμογής, αλλά με προβλήματα. Στο τέλος βλέπουμε τα δυο ζευγάρια να βρίσκονται μαζί. Φανταζόμαστε ότι τα δυο παιδιά στο εξής θα μεγαλώσουν σαν ξαδελφάκια. Πολύ καλή ταινία.

  Και πάλι να ευχαριστήσω τον φίλο μου τον Hoji που μου την υπέδειξε.

Κολμ Τόιμπιν, Χένρι Τζέημς, ο δάσκαλος

Κολμ Τόιμπιν, Χένρι Τζέημς, ο δάσκαλος (μετ. Εμμανουήλ Σκιαθάτος), Ωκεανίδα 2007, σελ. 562

  Και φτάνουμε στο 6^ο και τελευταίο από τα βιβλία που αγόρασα στο πανηγύρι της αγίας Γλυκερίας. Σειρά θα έχουν βιβλία που αγόρασα πρόσφατα.

  Τελικά νόμισα ότι αγόρασα ένα βιβλίο του Χένρι Τζέημς με τίτλο «Ο δάσκαλος» και πιάνοντάς το διαπιστώνω ότι συγγραφέας είναι ο Κολμ Τόιμπιν και ο τίτλος του βιβλίου είναι «Χένρι Τζέημς, ο δάσκαλος». Διαβάζοντάς το όμως δεν κατάλαβα γιατί αυτό το «δάσκαλος», πουθενά δεν εμφανίζεται με αυτή την ιδιότητα ο Τζέημς, ούτε κυριολεκτικά ούτε μεταφορικά.

  Δεν έχει και τόση σημασία. Αφού το βιβλίο αναφέρεται στη ζωή του Χένρι Τζέημς είναι από μόνο του ενδιαφέρον. Όμως δεν είναι ακριβώς αυτοβιογραφία, αναφέρεται μόνο σε μια περίοδο της ζωής του Τζέημς, από τον Ιανουάριο του 1895 έως τον Οκτώβριο του 1899.

  Είναι το δεύτερο βιβλίο αυτού του είδους που διαβάζω, τη μυθιστορηματική απόδοση μιας περιόδου της ζωής ενός συγγραφέα. Το πρώτο ήταν το Ein liebender Mann του Martin Walser, που αναφέρεται στον έρωτα του εβδομηντατριάχρονου Γκαίτε με μια δεκαοχτάχρονη κοπέλα.

  Για τον Τζέημς έχω γράψει άλλη μια φορά, πριν δυο χρόνια, για το μυθιστόρημά του «Τα λάφυρα του Πόιντον». Θα ήθελα επίσης να ξαναδιαβάσω κάποια στιγμή το «Στρίψιμο της βίδας» και την «Πλατεία Ουάσινγκτον» που κάναμε στο πανεπιστήμιο, στο Τμήμα Αγγλικών Σπουδών, καθώς και την «Ντέιζι Μίλερ», που διαβάζω ότι είναι ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα έργα του. Ελπίζω.

  Ο Τζέημς, μαθαίνω, έχει ιρλανδική καταγωγή, και ο συγγραφέας του βιβλίου είναι ιρλανδός. Φαντάζομαι δεν είναι τυχαίο. Στις πρώτες σελίδες του βιβλίου του μιλάει αρκετά για τους άγγλους κατακτητές.

  Το βιβλίο είναι πολύ καλογραμμένο και, απ’ όσο θυμάμαι τα «Λάφυρα του Πόιντον», έχει ένα αρκετά Τζεημσιανό ύφος. Αναφέρεται σε επεισόδια της ζωής του Τζέημς που έχουν ιδιαίτερο αφηγηματικό ενδιαφέρον, και γι’ αυτό φαντάζομαι ο Τόιμπιν επέλεξε εκείνο το διάστημα της ζωής του κατά το οποίο συνέβησαν. Όμως η «αφήγησή» του τα κάνει ιδιαίτερα ενδιαφέροντα, και θα τολμούσα να πω ότι ακόμη και αν αναφέρονταν σε ένα εντελώς άσημο συγγραφέα θα άξιζε τον κόπο να διαβάσει κανείς αυτό το βιβλίο.  

  Διαβάζουμε:

  «… τον ευχαριστούσε που κανείς δεν μπορούσε να του προσάψει πως έκανε και την ελάχιστη προσπάθεια για να προωθήσει τη δημοτικότητα των βιβλίων του» (σελ. 41).

  Υπάρχει τέτοιος συγγραφέας σήμερα; Θα τολμούσα να πω όχι, για τον απλούστατο λόγο ότι σήμερα χωρίς promotion ένας συγγραφέας δεν θα μπορέσει να καταφέρει πολλά πράγματα. Όσοι έχουν υψωμένο το βλέμμα τους στον Παρνασσό της λογοτεχνίας πρέπει κάποια στιγμή να το χαμηλώσουν, για να αντιληφθούν ότι και το βιβλίο είναι ένα εμπόρευμα, όπως και τα άλλα προϊόντα ενός υπερκαταστήματος δίπλα στα οποία, σε χωριστό πάγκο βέβαια, εκτίθεται.

  Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο για να βρω τις υπογραμμίσεις μου βλέπω ότι υπάρχουν αρκετές βιογραφικές λεπτομέρειες για τον Όσκαρ Ουάιλντ τις οποίες αγνοούσα. Δεν συμμερίζομαι όμως καθόλου την υποτίμηση που έτρεφε ο Τζέημς για τα θεατρικά του, τον θεωρώ από τους κορυφαίους.

  Την ομοφυλοφιλία του ο Όσκαρ Ουάιλντ την πλήρωσε ακριβά· όπως άλλωστε και ο πατέρας της νίκης (όχι ο Τσώρτσιλ, δεν ήταν αυτός), ο Άλαν Τιούρινγκ, που έσπασε τους κώδικες των ναζί, κάπου εβδομήντα χρόνια αργότερα. Ο ομοφυλόφιλος όμως Τζέημς ήταν κρυπτο-, σε τέτοιο βαθμό μάλιστα που να μην είναι ολότελα σίγουρο.

  Θα κλείσουμε με ένα δεκαπεντασύλλαβο που έπεσε στο μάτι μας, κατά το συνήθειό μας: Οι σκέψεις της τριγύριζαν σ’ εκείνες τις εικόνες (σελ. 309).

Antony Chen, Ilo Ilo

Antony Chen, Ilo Ilo (2013)

http://www.rottentomatoes.com/m/ilo_ilo/

  Ένα συγκινητικό έργο από την Σιγκαπούρη, η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Antony Chen. Μια μεσοαστική οικογένεια προσλαμβάνει στην υπηρεσία της μια φιλιππινέζα οικιακή βοηθό, την Τερέζα. Στην αρχή θα έχει άσχημες σχέσεις με τον μικρό γιο της οικογένειας, τον Τζια Λε, όμως σιγά σιγά θα αναπτυχθεί ανάμεσά τους μια στενή σχέση. Αλλά η σχέση αυτή δεν θα κρατήσει για πάντα. Η οικονομική κρίση που μαστίζει την περιοχή θα πλήξει και την οικογένεια, πράγμα που θα την αναγκάσει να απολύσει την Τερέζα. Αποχαιρετώντας την στο αεροδρόμιο, ο μικρός με ένα ψαλίδι θα της κόψει μια μπούκλα από τα μαλλιά της, για να εισπράξει ένα χαστούκι από τη μητέρα του που παρεξήγησε τη χειρονομία του. Όχι όμως και η Τερέζα.

  Να σημειώσουμε ότι η ταινία κέρδισε τη «Χρυσή κάμερα» στο φεστιβάλ Καννών το 2013.

  Πολύ καλή ταινία, να ευχαριστήσω τον φίλο μου τον Hoji που μου τη σύστησε.