Zaza Urushadze, Mandariinid

Zaza Urushadze, Mandariinid (Μανταρίνια, 2013)

  Πρόκειται για μια αντιπολεμική ταινία η υπόθεση της οποίας διαδραματίζεται σε ένα χωριό της Γεωργίας στα σύνορα με την Αμπχαζία, στον πόλεμο του 1992. Κατοικείται κυρίως από εσθονούς οι οποίοι το εγκατέλειψαν μετά την έκρηξη του πολέμου. Έμειναν μόνο δύο, ο γέρο Ίβο που φτιάχνει καφάσια και ένας άλλος που έχει ένα κτήμα με μανταρίνια και του αγοράζει τα καφάσια.

Σε ένα ρώσικο στρατιωτικό τζιπ βρίσκονται δυο στρατιώτες. Επισκέπτονται τον Ίβο και του ζητάνε τρόφιμα. Φεύγουν, αλλά μετά από λίγο ακούγονται οι εκρήξεις. Έχουν πέσει πάνω σε ένα γεωργιανό φορτηγάκι με τρεις στρατιώτες. Αυτό το μαθαίνουμε μαζί με τους δυο εσθονούς που πηγαίνουν στον τόπο της σύγκρουσης. Βρίσκουν ένα τραυματία, έναν από τους δυο ρώσους (αργότερα μαθαίνουμε ότι είναι μουσουλμάνος τσετσένος μισθοφόρος) και όλους τους άλλους νεκρούς. Ενώ όμως τους έχουν βάλει μέσα στο λάκκο που έχουν ανοίξει για να τους θάψουν βλέπουν τον ένα από τους τρεις γεωργιανούς να κινείται λίγο. Είναι τραυματίας. Τον παίρνουν και αυτόν.

Η περίθαλψη δυο τραυματιών από αντίπαλα στρατόπεδα, και μάλιστα διαφορετικής θρησκείας, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ο τσετσένος απειλεί να σκοτώσει τον γεωργιανό που σκότωσε το φίλο του. Ο Ίβο κλειδώνει το δωμάτιο στο οποίο βρίσκεται ο γεωργιανός. Ο εσθονός γιατρός αφού τους περιθάλπει αρχικά φεύγει κι αυτός για την Εσθονία, αφού δίνει οδηγίες στον Ίβο για τη θεραπεία τους. Κάποια στιγμή, γυρνώντας σπίτι ο Ίβο, βλέπει τον τσετσένο πεσμένο κάτω μπροστά από την πόρτα του δωματίου του γεωργιανού, κρατώντας στο χέρι του ένα μαχαίρι. Ο Ίβο τον βάζει να υποσχεθεί ότι δεν θα τον σκοτώσει. Αυτός, αναγκασμένος να δεχθεί αφού του έσωσε τη ζωή, υπόσχεται ότι δεν θα τον σκοτώσει «μέσα» στο σπίτι του.

Η ένταση που επικρατεί ανάμεσα στους δυο άντρες που ανήκουν σε εχθρικά στρατόπεδα καταλαγιάζει σιγά σιγά. Στο τέλος ο γεωργιανός σώζει τη ζωή του τσετσένου. Όμως ο ίδιος είναι άτυχος.

Πολύ καλή ταινία που δείχνει ότι η ανθρωπιά είναι πάνω απ’ όλα, της άξιζε το όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης.

Mahamat Saleh Haroun, Bye bye Africa

Mahamat Saleh Haroun, Bye bye Africa (1999)

  Επέπρωτο την πρώτη ταινία του Mahamat Saleh Haroun, σκηνοθέτη από το Chad, να τη δω τελευταία. Τις υπόλοιπες ταινίες του, εκτός από δύο, τις είδα πακέτο και έκανα συνολική ανάρτηση. Επί τη ευκαιρία την ξαναδιάβασα και θυμήθηκα τις υπέροχες ταινίες του. 

  Η ταινία χαρακτηρίζεται ως docu-drama, ταινία δηλαδή με πολλά ντοκιμαντερίστικα στοιχεία. Εμφανίζεται ο ίδιος ο σκηνοθέτης σαν κεντρικό πρόσωπο, όμως αρκετά στοιχεία της ταινίας είναι πλαστά.   

  Ο Χαρούν που ζει στη Γαλλία επιστρέφει στην πατρίδα του για να παραστεί στην κηδεία της μητέρας του που έχει να τη δει δέκα χρόνια. Δεν θα την προλάβει. Γυρίζει σκηνές στα μέρη που γνώρισε, και κυρίως σε θεατρικές και κινηματογραφικές αίθουσες που καταστράφηκαν κατά τον πόλεμο με τη Λιβύη.

Έχει άραγε μέλλον ο κινηματογράφος στο Τσαντ, μετά την εισβολή των βίντεο-κλαμπ; Μια γυναίκα ονειρεύεται να αναστηλώσει τον κατεστραμμένο κινηματογράφο όπου έβλεπε έργα ο Χαρούν. Ο ίδιος θέλει να γυρίσει μια ταινία με τίτλο «Bye bye Africa». Δεν είναι εύκολο να βρει παραγωγό, το κόστος είναι υψηλό, πρέπει να προσαρμόσει το σενάριο.

 Υπάρχει και το πρόβλημα της παράδοσης. Μια ηθοποιό την βλέπουν όλοι με καχυποψία, σαν γυναίκα ελαφριάς ηθικής.

 Μια κοπέλα που έπαιζε σε μια προηγούμενη ταινία του μικρού μήκους υποδυόμενη κάποια που είχε aids απομονώθηκε από το περιβάλλον της. Η οικογένειά της την έδιωξε. Πίστευαν όλοι ότι πραγματικά είχε aids, παρά τα αποτελέσματα των εξετάσεων που τους έδειξε. Απόλυτος ιλουζιονισμός δηλαδή.

Η κοπέλα αυτή τα είχε με το Χαρούν. Αυτός θέλει να ξανακάνουν έρωτα. Βρίσκονται στο κρεβάτι. Τη ρωτά αν έχει προφυλακτικό. –Ακόμη κι εσύ δεν με πιστεύεις;

Θυμήθηκα και το επεισόδιο από το «Ταξίδι στα Κήθυρα» του συγχωρεμένου του Αγγελόπουλου, όπου περνάνε ένας ένας οι υποψήφιοι ηθοποιοί μπροστά από το φακό και λένε «Εγώ είμαι». Εδώ περνάνε και χαμογελάνε, κατ’ εντολή του Χαρούν. Πιο πριν τους έκανε ερωτήσεις. Δυο γυναίκες τις ρωτάει αν θα δεχόντουσαν να ξεγυμνωθούν σε κάποιες σκηνές. Η απάντηση βέβαια είναι δεδομένη, απλά ήθελε να δει τον τρόπο που θα αντιδρούσαν.

Ξανακοιτώντας το κείμενο πριν το αναρτήσω θυμήθηκα και τα «Πρωτάκια» του Κιαροστάμι, όπου ένα ένα τα πιτσιρίκια παρελαύνουν μπροστά στο φακό και απολογούνται για τις αταξίες τους.

  Στο τέλος του έργου ο Χαρούν επιστρέφει απογοητευμένος στη Γαλλία, αφήνοντας την κάμερα σε ένα αγόρι που έχει πάθος με τον κινηματογράφο και θέλει να γίνει σκηνοθέτης.

Ακούσαμε και κάτι που είπε ο Aimé Césaire, ένας κορυφαίος ποιητής από τη Μαρτινίκα:

«Αυτός είναι ο πυρήνας της πολιτιστικής  μας κρίσης. Η κουλτούρα (culture) που διαθέτει την καλύτερη τεχνολογία κινδυνεύει να συντρίψει όλες τις άλλες. Σε ένα κόσμο όπου η απόσταση δεν είναι πια εμπόδιο, οι αδύνατες τεχνολογικά κουλτούρες (χώρες) δεν μπορούν να προστατευθούν. Όλες οι κουλτούρες έχουν μια οικονομική, κοινωνική και πολιτική βάση, και καμιά κουλτούρα δεν μπορεί να επιβιώσει εκτός αν καθορίζει η ίδια την πολιτική της μοίρα».

Να καθορίζει η ίδια λοιπόν την πολιτική της μοίρα, αυτή είναι η μορφή αντίστασης που προτείνει ενάντια στον αμερικάνικο πολιτιστικό ιμπεριαλισμό. Μια από τις μορφές της δικής μου αντίστασης είναι το να γράφω για τον τριτοκοσμικό κινηματογράφο, και φυσικά για τον αφρικανικό, του οποίου έχω παρουσιάσει αρκετές ταινίες.

Στα γράμματα τέλους είδαμε και έναν Πουλόπουλο, καθώς και τον Gaston Kaboré, σκηνοθέτη από το Burkina Faso του οποίου είδαμε δυο εξαιρετικές ταινίες.

Βιργινία Βέργη-Νέρη, Προσεγγίσεις στην Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη

Βιργινία Βέργη-Νέρη, Προσεγγίσεις στην Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη, Δρόμων 2016, σελ. 91.

Έχουμε ήδη παρουσιάσει στα Κρητικά Επίκαιρα δυο άλλα βιβλία της εξαιρετικής φιλολόγου Βιργινίας Βέργη-Νέρη, «Το Φόδελε: τοπία, θρύλοι και αληθινές ιστορίες» και «Αναμνήσεις και εμπειρίες από ταξίδια και σχολεία». Σειρά έχει σήμερα το «Προσεγγίσεις στην Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη».

Κρίμα που δεν εκδόθηκε πιο πριν αυτό το βιβλίο. Την «Οδύσσεια» του Νίκου Καζαντζάκη τη διάβασα μόλις πριν λίγους μήνες. Για την ακρίβεια, είναι το τελευταίο βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη που διάβασα, καθώς ετοιμαζόμουν να εκδώσω το βιβλίο μου «Ο δικός μου Νίκος Καζαντζάκης» (ΑΛΔΕ 2015), αποτελούμενο από βιβλιοκριτικές για τα βιβλία του μεγάλου μας συγγραφέα που δημοσιεύτηκαν στα Κρητικά Επίκαιρα και/ή στο blog μου. Ο όγκος του, με τους 33.333 στίχους, με τρόμαζε, γι’ αυτό δεν το είχα διαβάσει όλα αυτά τα χρόνια.

Ο βιβλίο αποτελείται από μελετήματα πάνω σε κάποια σημεία της «Οδύσσειας», τα οποία δημοσιεύτηκαν κατά καιρούς σε διάφορα έντυπα. Όμως πριν προχωρήσουμε αξίζει να παραθέσουμε ένα απόσπασμα που αναφέρεται στην επαφή της συγγραφέως με το έργο.

« Όταν για πρώτη φορά, μαθήτρια του Γυμνασίου, ξεφύλλισα την «Οδύσσεια» του Ν. Καζαντζάκη στη Βικελαία του Ηρακλείου, έπαθα σοκ. Από τη μια δεν μπορούσα να παρακολουθήσω το μύθο και τις ιδέες του συγγραφέα. Από την άλλη με γοήτευαν τα στοιχεία του λαϊκού μας πολιτισμού που ήταν ενσωματωμένα στην Οδύσσεια και τα οποία ήταν επίσης διάσπαρτα στην κοινωνία της Κρήτης που ζούσα τότε εγώ. Όπως π.χ. δοξασίες πανάρχαιες, οι οποίες είχαν επιβιώσει μέσω της αρχαίας Ελλάδας και του Χριστιανισμού ως το δικό μας σήμερα. Ο κατάδεσμος, οι μαγικές ιδιότητες του ροδιού, η ωμοπλατοσκοπία, ο κλήδονας, ξόρκια, παροιμίες, λαϊκές παραδόσεις, δημοτικά τραγούδια, ιδιωματικές λέξεις, λαϊκές εκφράσεις, εικόνες.

Η καρδιά επίσης χτυπούσε χαρούμενη όταν το μάτι έπεφτε σε λέξεις που τόσο οι συγχωριανοί μου, οι Φοδελιανοί, όσο και εγώ τις χρησιμοποιούσαμε στην καθημερινή μας ομιλία. Όπως: μελίχλωρος, χεραγκαλιά, λιγομαριάζομαι, νυχτοπαρωρίτης, φουρφουρίζει, κωλοτριβιδίζω, παταχνιά, πυρόμαχος, ποδιαφωτίσματα» (σελ. 69).

Μας είναι γνωστό με τι λαχτάρα ο Καζαντζάκης αποθησαύριζε λέξεις που σπάνια χρησιμοποιούνταν πια στο καθημερινό λεξιλόγιο των κρητικών. Η Βιργινία Βέργη-Νέρη γράφει σχετικά:

«Σκοπός του δεν ήταν να συντάξει απλώς ένα λεξικό, μα από τη μια να σώσει τις λέξεις αυτές, ενσωματώνοντάς τις στην Οδύσσεια, και από την άλλη να δώσει λάμψη, ομορφιά και γοητεία στο κείμενό του με λέξεις παρθένες και αμόλευτες από την καθημερινή χρήση» (σελ. 12).

Σίγουρα δεν ήταν παρθένες λέξεις όπως είπαμε, αλλά το ότι είχαν περιπέσει σε αχρησία τους έδινε το χαρακτηριστικό εκείνο της «ανοικείωσης», για το οποίο είχαν μιλήσει οι ρώσοι φορμαλιστές.

Το βιβλίο ξεκινάει με «Μια πολύ σύντομη περίληψη της Οδύσσειας». Το επόμενο κεφάλαιο είναι «Οι ενσαρκώσεις του Οδυσσέα στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία». Στη συνέχεια η συγγραφέας πραγματεύεται συγκεκριμένα τμήματα έργου. Έτσι έχουμε ένα μελέτημα με θέμα «Η Αίγυπτος μέσα από την Οδύσσεια του Καζαντζάκη», «Η Ράλα, μια γυναικεία μορφή στην Οδύσσεια του Ν. Καζαντζάκη», και, το πιο ενδιαφέρον ίσως, «Στοιχεία του λαϊκού μας πολιτισμού ενσωματωμένα στην Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη». Σ’ αυτό μιλάει πολύ διεξοδικά για τον «κατάδεσμο», την «ωμοπλατοσκοπία» και για τον κλήδονα.

Ο κλήδονας είναι ένα έθιμο που συνηθίζουν να αναβιώνουν κρητικοί σύλλογοι, σε μια περίπου θεατρική παρουσίαση. Μάλιστα είχα συμμετάσχει κι εγώ σε μια τέτοια παρουσίαση, πριν χρόνια, στα Βριλήσσια. Εδώ η συγγραφέας παραθέτει το σχετικό απόσπασμα από την «Οδύσσεια».

«Κι άλλες με χαλκοστάμνα, αμίλητο δροσιό νερό γεμάτη,

κόκκινα μήλα ρίχνουν ξομπλιαστά με μαύρα μοσκοκάρφια,

και μαντινάδες λεν τραγουδιστά της κάθε μιας τη μοίρα,

κι ένα αρχοντόπουλο απονήρευτο βυθάει το αχνό βραχιόνι

κι αργοτραβάει της κάθε αρχόντισσας το μηλοριζικάρι» (σελ. 73).

  Το τελευταίο κεφάλαιο είναι αληθινός θησαυρός. Η Βιργινία Βέργη-Νέρη αποθησαυρίζει «Μερικά επίθετα του Οδυσσέα στην Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη». Υποθέτω το «μερικά» το έβαλε με την επιφύλαξη ότι μπορεί να της ξέφυγαν κάποια. Καστρορίχτης, καρδιομάχος, γαυρονούσης, δαιμονόδαρτος είναι κάποια από αυτά.

Εξαιρετικό το βιβλίο της Βιργινίας Βέργη-Νέρη, απολαυστικό για τον αναγνώστη, χρήσιμο για κάθε μελετητή της γλώσσας.

Μπάμπης Δερμιτζάκης.

Έκθεση, πανελλαδικές, απαντήσεις από την αγαπητή συνάδελφο και φίλη Αιμιλία Βλαχογιάννη

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 16 ΜΑΙΟΥ 2016

ΚΕΙΜΕΝΟ: Η φιλία, Ε. Π. Παπανούτσου, Πρακτική φιλοσοφία, σσ. 111-121, Εκδόσεις Νόηση, Αθήνα, 2008 (Διασκευή)

Η φιλία, δώρο ακριβό και ευτύχημα σπάνιο, έχει πανάρχαιους τίτλους ευγένειας. Την εχάρηκαν άνθρωποι εκλεκτοί, σε όλα τα γεωγραφικά και τα ιστορικά πλάτη της οικουμένης, και την εγκωμίασαν ποιητές, σοφοί, πολιτικοί με τον τρόπο του ο καθένας, αλλά όλοι με την ίδια συγκίνηση. Άλλωστε, εκτός από την καταγωγή της λέξης (που είναι κατευθείαν παράγωγο του κύριου για την «αγάπη» ρήματος: φιλείν), και μόνο το γεγονός ότι, για να τονίσουμε την εκτίμηση και την εμπιστοσύνη μας προς τα πιο οικεία μας πρόσωπα, δηλώνουμε ότι τους θεωρούμε «φίλους», μαρτυρεί πόσο ψηλά η κοινή συνείδηση τοποθετεί τη φιλία. Τι είναι η φιλία; «Εύνοια», φυσικά, όπως λέγει ο Αριστοτέλης" να έχεις, δηλαδή, καλές διαθέσεις απέναντι σ' έναν άνθρωπο, να αισθάνεσαι στοργή γι' αυτόν, να επιζητείς την συντροφιά του και να θέλεις την ευτυχία του" να είσαι εύνους προς κάποιον και αυτός εύνους προς εσένα" να υπάρχει ανταπόκριση, αμοιβαιότητα στα αισθήματά σας, να τον αγαπάς και να τον τιμάς κι εκείνος, επίσης, να σε αγαπά και να σε τιμά. Γι' αυτό, όσο τρυφερές κι αν είναι οι σχέσεις μας με τα άψυχα, δεν λέγονται φιλία. Όταν αγαπούμε ένα άψυχο πράγμα, αυτό που αισθανόμαστε δεν είναι φιλία. Μπορούμε να διακρίνουμε τρία είδη φιλικών σχέσεων, κατά τον Αριστοτέλη: «διά το χρήσιμον», «δι' ηδονήν», «διά το αγαθόν». Στην πρώτη περίπτωση, συνδεόμαστε μ' έναν άνθρωπο, επειδή ο ένας μας είναι στον άλλο χρήσιμος (για τις υποθέσεις, τις ανάγκες, τη σταδιοδρομία, τις πολιτικές φιλοδοξίες μας κ.τ.λ.). Στη δεύτερη, διατηρούμε στενές σχέσεις μαζί του, επειδή μας προξενεί ευχαρίστηση (είναι διασκεδαστικός, έξυπνος συνομιλητής, επιδέξιος συμπαίκτης κ.τ.λ.). Και στις δύο περιπτώσεις, «αγαπούμε» τον άλλο κι εκείνος μας «αγαπά» όχι για την ανθρώπινη ποιότητά μας, επειδή, δηλαδή, είμαι εγώ αυτός που είμαι και είναι εκείνος αυτός που είναι (κατά το σώμα και την ψυχή, το ήθος, το πνεύμα), αλλά επειδή κάτι άλλο περιμένουμε απ' αυτόν και αυτός από εμάς, ένα κέρδος (υλικό ή ηθικό) ή μιαν απόλαυση (την τέρψη της ευχάριστης συναναστροφής). Του τρίτου είδους ο φιλικός δεσμός είναι η τέλεια, η ουσιαστική και ακατάλυτη φιλία. Τον κάνω συντροφιά, τον τιμώ, τον αγαπώ, με κάνει συντροφιά, με τιμά, με αγαπά, όχι επειδή περιμένω απ' αυτόν ή εκείνος περιμένει από μένα ωφέλεια (με όλο που βέβαια και μπορώ και θα τον ωφελήσω, όπως και εκείνος επίσης, και μπορεί και θα με ωφελήσει), ούτε επειδή μου είναι ευχάριστος και του είμαι ευχάριστος (με όλο που πραγματικά αισθανόμαστε ευχαρίστηση ο ένας κοντά στον άλλο), αλλά επειδή, όντας ο καθένας μας αυτό που είναι, μοιάζουμε ο ένας στον άλλο -η ομοιότητά μας βρίσκεται στην ανθρώπινη αξία μας, στο υψηλό ποιόν της ανθρωπιάς μας. Η τέλεια, λοιπόν, φιλία είναι συνάντηση και δεσμός δύο προσώπων απάνω στον ίδιο ηθικό άξονα, στην ίδια αξιολογική κλίμακα. Θεμέλιο και εγγύηση της αγάπης τους είναι η «αρετή», και επειδή η αρετή είναι «κτήμα ες αεί» του ανθρώπου, ούτε αλλοτριώνεται, ούτε φθείρεται" οι φιλίες που δημιουργούνται απάνω σ' αυτή τη βάση είναι σταθερές και μόνιμες, αδιάλυτες. Φίλος είναι ο παραστάτης και σύμμαχός μας στον τραχύ αγώνα να υπάρξουμε, να σηκώσουμε το βάρος της ανθρωποσύνης μας, χωρίς να συντριβούμε ή να ευτελιστούμε. Όταν σε μια βαρυσήμαντη καμπή του βίου μελετούμε ή επιχειρούμε κάτι πολύ σοβαρό και επικίνδυνο, έχουμε ανάγκη από ένα καλόγνωμο σύμβουλο και αυστηρό κριτή, για να συζητήσουμε μαζί του ελεύθερα και χωρίς περιστροφές το πρόβλημά μας. Ποιος μπορεί να είναι αυτός ο σύμβουλος και κριτής; Μπορεί το πρόσωπο τούτο να είναι άλλος εκτός από τον φίλο; Ε.Π. Παπανούτσος, Πρακτική Φιλοσοφία, σσ. 111-121, Εκδόσεις Νόηση, Αθήνα, 2008 (Διασκευή).

A1. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (90-11 0 λέξεις). Μονάδες 25

Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, σύμφωνα με το κείμενο, τις παρακάτω διαπιστώσεις, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη: α. Ακόμα και οι τρυφερές σχέσεις μας με τα άψυχα είναι φιλία. β. Η αμοιβαιότητα των αισθημάτων είναι απαραίτητη προϋπόθεση της φιλίας. γ. Η φιλία δεν αποκλείει την προσδοκία οποιασδήποτε υλικής ανταμοιβής και ευχαρίστησης. δ. Η τέλεια φιλία είναι εκείνη που στηρίζεται σε ηθικές αξίες. ε. Σε μια δύσκολη στιγμή της ζωής μας μπορούμε να στηριχτούμε και σε άλλους συμπαραστάτες και συμβούλους εκτός από έναν φίλο. Μονάδες 10

Β2. α) Να βρείτε δύο τρόπους ανάπτυξης της τρίτης παραγράφου του κειμένου «Μπορούμε να διακρίνουμε ... (την τέρψη της ευχάριστης συναναστροφής).» και να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στο κείμενο. Μονάδες 4 β) Ποια νοηματική σχέση εκφράζουν οι παρακάτω διαρθρωτικές λέξεις; Άλλωστε (1η παράγραφος) δηλαδή (2η παράγραφος) Όταν (2η παράγραφος) λοιπόν (4η παράγραφος). Μονάδες 4

Β3. α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: εγκωμίασαν, ευχαρίστηση, συναναστροφής, ακατάλυτη, φθείρεται. Μονάδες 5

β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: οικεία, επιδέξιος, ωφέλεια, αξία, αυστηρό. Μονάδες 5

 Β4. α) Να αιτιολογήσετε τη χρήση των εισαγωγικών και της παρένθεσης στις παρακάτω περιπτώσεις της τρίτης παραγράφου: «διά το χρήσιμον» «αγαπά» (υλικό ή ηθικό). Μονάδες 3 β) Να αιτιολογήσετε τη λειτουργία του β' ενικού ρηματικού προσώπου στη δεύτερη παράγραφο και του α' πληθυντικού στην τρίτη παράγραφο. Μονάδες 4

 Γ1. Σε ομιλία 500-600 λέξεων που θα γράψετε για να εκφωνήσετε σε εκδήλωση του σχολείου σας, με θέμα τις ανθρώπινες σχέσεις στη σύγχρονη εποχή, να εκθέσετε: α) τα χαρακτηριστικά της γνήσιας φιλίας, όπως εσείς την αντιλαμβάνεστε και β) την άποψή σας σχετικά με τον ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης/διαδικτύου στη δημιουργία σχέσεων φιλίας. Μονάδες 40

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α1. Περίληψη

Θεματικό κέντρο: Περιεχόμενο και συνεισφορά της φιλίας στη ζωή των ανθρώπων.

Η φιλία υμνήθηκε διαχρονικά.

Κύριο γνώρισμά της κατά τον Αριστοτέλη είναι η «εύνοια», δηλαδή η αρμονία των συναισθημάτων ανάμεσα σε δύο άτομα.

Σύμφωνα με τον Σταγειρίτη, υπάρχουν τρία είδη φιλίας. Στα δύο πρώτα, τη «χρησιμοθηρική» και την «ευχάριστη», το κοινό τους στοιχείο είναι η αμοιβαία αναμονή κάποιας προσφοράς από τον άλλο.

Στο τρίτο όμως είδος, της «ενάρετης» φιλίας, δεν υπάρχει καμία ιδιοτέλεια πέραν της ανθρώπινης ταύτισης των ψυχών  σε επίπεδο ανθρωπισμού και αρετής.

Τέλος, ο καλός φίλος είναι ο αρωγός σε κάθε δυσκολία, ένας κριτικός αλλά και καλοπροαίρετος σύντροφος.

Λέξεις  102

Μονάδες 25

Β1. α. Λ

       β. Σ

        γ. Σ

        δ. Σ

         ε. Λ

Μονάδες 10  

Β2. α) Διαίρεση: τρία είδη φιλικών σχέσεων … Στην πρώτη περίπτωση … Στη δεύτερη

Αιτιολόγηση: επανάληψη τέσσερις φορές του αιτιολογικού συνδέσμου «επειδή». Αιτιολογεί τα δύο πρώτα είδη φιλικών σχέσεων κατά τον Αριστοτέλη.

Παραδείγματα: (για τις υποθέσεις, τις ανάγκες, τη σταδιοδρομία, τις πολιτικές φιλοδοξίες μας κ.τ.λ)

Μονάδες 4   

β) Νοηματική σχέση των παρακάτω λέξεων:

Άλλωστε: προσθήκη με έμφαση (ακολουθεί το ‘και’)

δηλαδή: επεξήγηση

Όταν: χρόνος και προϋπόθεση

λοιπόν: συμπέρασμα

Μονάδες 4

Β3. α) εγκωμίασαν: επαίνεσαν, εξύμνησαν, εκθείασαν

ευχαρίστηση: χαρά, απόλαυση, αγαλλίαση, ευαρέσκεια

συναναστροφής: παρέας, σχέσεων

ακατάλυτη: αιώνια, αθάνατη, ανθεκτική

φθείρεται: καταστρέφεται, αφανίζεται

Μονάδες 5

          β) οικεία ≠ ξένα, αλλότρια

 επιδέξιος ≠ αδέξιος, ανεπιτήδειος

ωφέλεια ≠ ζημία, βλάβη

αξία ≠ απαξία

αυστηρό ≠ επιεική, ήπιο, μαλακό

Μονάδες 5

Β4. α) «διά το χρήσιμον» : αρχαιοελληνική έκφραση του Αριστοτέλη

« αγαπά»: αμφισβήτηση, ειρωνεία του περιεχομένου της λέξης «αγαπώ»

(υλικό ή ηθικό): διευκρίνιση του περιεχομένου της λέξης «κέρδος» που προηγείται.

Μονάδες 3

β) β΄ενικό ρηματικό πρόσωπο: απευθύνεται στον αναγνώστη, άρα δηλώνει αμεσότητα και οικειότητα. Δημιουργεί αίσθηση διαλόγου και ζωντανεύει το λόγο.

α΄πληθυντικό πρόσωπο: προσδίδει στην έκφραση αμεσότητα, αφού ο συγγραφέας και ο  αναγνώστης εμφανίζουν κοινή οπτική γωνία, δημιουργώντας την αίσθηση της συλλογικότητας και της συμμετοχής. Ο συγγραφέας μετέχει στην άποψη του συνόλου και δεν εξαιρεί τον εαυτό του απ’ αυτό.

Μονάδες 4

Γ. Επικοινωνιακό πλαίσιο: Ομιλία. Είναι απαραίτητη η προσφώνηση και η αποφώνηση. Υπ’όψιν ότι απευθύνεστε σε παρισταμένους σε εκδήλωση του σχολείου σας.

Α)Χαρακτηριστικά γνήσιας φιλίας:

·       Συμπάθεια και αγάπη προς τον άλλο

·       Ειλικρίνεια

·       Ανιδιοτέλεια – απουσία σκοπιμότητας – ισοτιμία – ο φίλος γίνεται ο «άλλος εαυτός»

·       Κοινότητα συναισθημάτων και εμπειριών

·       Χρόνος για συναναστροφή αφοσίωση του ενός προς τον άλλο

·        Καλή προαίρεση, διάθεση να μοιραστεί  μύχιες σκέψεις και ενέργειες – να κρίνει  με αμεροληψία και αγάπη  το φίλο.

Β) Ρόλος μέσων κοινωνικής δικτύωσης / διαδικτύου στη δημιουργία σχέσεων φιλίας

·       Επειδή ο άνθρωπος έχει έμφυτη την ανάγκη της φιλίας, διευρύνει τον κύκλο του μέσω γνωριμιών, αλλά δύσκολα δημιουργούνται ουσιαστικές φιλικές σχέσεις, αν παραμείνουν μόνο στα δίκτυα κοινωνικής δικτύωσης.

·       Κοινότητα ενδιαφερόντων, ανταλλαγή απόψεων- θέσεων σε ποικίλα ζητήματα.

·       Έντονη και αδιάκοπη επικοινωνία μεταξύ των χρηστών, αλλά απρόσωπη Η χαρά της διαπροσωπικής επαφής, η αμεσότητα αντικαθίσταται από τον ψυχρό διαμεσολαβητή, το πληκτρολόγιο.

·       Η απρόσωπη τεχνολογία διευκολύνει μάλλον τη «χρησιμοθηρική», πλασματική φιλία και όχι την ουσιαστική.

·       Οι περισσότερες σχέσεις δεν έχουν διάρκεια στο χρόνο, δεν χαρακτηρίζονται από κατανόηση και δεν ανέχονται την κριτική. Στηρίζονται στην ταύτιση των απόψεων σε κοινωνικά πολιτικά κλπ θέματα ή στην ηγεμονία της πλειοδοσίας ( αριθμός των  like ή followers)

·       Δεν έχουν θέση τα συναισθήματα της αγάπης, της ανιδιοτέλειας  το μοίρασμα προσωπικών στιγμών / σκέψεων, ο αυθορμητισμός…

ΑΙΜΙΛΙΑ ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗ –ΜΑΡΙΑ ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΥ

……………………………………………………………….