Ali Hatami, Mother (1991)

Ali Hatami, Mother (1991)

  Μετά τη «Μητέρα» του Αρονόφσκι είδαμε τη «Μητέρα» του ιρανού σκηνοθέτη Ali Hatami (madar στα ιρανικά, μήτηρ στα ελληνικά), πατέρα (pedar στα ιρανικά, πατήρ στα ελληνικά) της Leila Hatami. Λίγο πιο πριν είχαμε δει το «Toqhi» και πριν δυόμισι χρόνια το «Hajji Washington», του ίδιου σκηνοθέτη.  

  Η «Άννα Καρένινα» του Τολστόι ξεκινάει ως εξής: «Οι ευτυχισμένες οικογένειες είναι όλες όμοιες. Κάθε δυστυχισμένη οικογένεια είναι δυστυχισμένη με το δικό της τρόπο». Δεν υπάρχει καλύτερη εικονογράφηση αυτής της ρήσης του Τολστόι από το έργο του Αλή Χαταμί «Μητέρα».

  Πώς το καταφέρνει.

  Επινοεί ένα «στημόνι» αρκετά αντιρρεαλιστικό, που πάνω εκεί θα υφάνει το υφάδι των δυστυχισμένων οικογενειών. Το στημόνι είναι μια γριά μητέρα που βρίσκεται σε οίκο ευγηρίας, και νοιώθοντας τον θάνατο να πλησιάζει ζητάει από τα παιδιά της να την φέρουν στο σπίτι, να μαζευτούνε κι αυτά γύρω της μέχρι να πεθάνει. Βέβαια δεν την βλέπουμε και τόσο ετοιμοθάνατη, περπατάει, έστω και με μπαστούνι. Αλλά αυτό δεν έχει σημασία.

  Να σας μάθουμε και λίγα κινέζικα.

  Εμείς έχουμε τις λέξεις αδελφός και αδελφή, οι κινέζοι όμως όχι. Αυτοί ξεχωρίζουν τον μεγάλο αδελφό από τον μικρό αδελφό και τη μεγάλη αδελφή από τη μικρή αδελφή, και έτσι προσφωνούνται μεταξύ τους. Έχουμε λοιπόν: ο μεγάλος αδελφός (gege) είναι ο επιτυχημένος οικονομικά, με μια επιχείρηση μεταξιού. Είναι δικό του το πατρικό σπίτι. Είναι πολύ κακότροπος. Αυτό που υποπτευόμαστε αποκαλύπτεται στη συνέχεια της ταινίας: έχει προβλήματα στο σπίτι του. Η γυναίκα του σπάταλη, οι κόρες του κακοπαντρεμένες, νοιώθει πιεσμένος. Ο μικρός αδελφός (didi) είναι ο καλόψυχος διανοούμενος, σπουδαγμένος, έτοιμος να προσφέρει. Και αυτός κακοπαντρεμένος, με την νοσοκόμα γυναίκα του να είναι όλο παράπονα. Και δίπλα σ’ αυτούς υπάρχει ο καθυστερημένος αδελφός που σκορπίζει χιουμοριστικές πινελιές στην ταινία. Ο μικρός αδελφός θα τσακωθεί με τον μεγάλο για να τον υπερασπιστεί. Όμως και ο μεγάλος, με τον δικό του τρόπο, θα ενδιαφερθεί για τον καθυστερημένο, θα τον πάει στο κουρείο και στα λουτρά, παρά τις έντονες διαμαρτυρίες του.

  Η μεγάλη αδελφή (Jiejie) έχει σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα, που επιδεινώθηκαν με μια εγκυμοσύνη που είχε. Θα χωρίσει, θα κάνει άλλη σχέση, αλλά και πάλι θα χωρίσει. Δεν το κατάλαβα καλά, πρέπει κάποια στιγμή να ήταν και ανορεξική.

  Η μικρή αδελφή (meimei) που είναι έγκυος δεν φαίνεται να είναι δυστυχισμένη. Δυστυχισμένος είναι ο άντρας της, που του λείπει. Κάνει απόπειρες επισκεπτόμενος το σπίτι του κουνιάδου του να τη δει, αλλά αυτός όλες τις φορές τον διώχνει με αρκετά αγενή τρόπο.

  Και η μητέρα;

  Ο άνδρας της, αξιωματικός, αρνήθηκε να κτυπήσει τον κόσμο που είχε καταφύγει σε ένα τζαμί, προφανώς επί καθεστώς σάχη, σε κάποια εξέγερση. Θα εξορισθεί, και φυσικά οι άνθρωποι δεν θα σωθούν αφού κάποιος άλλος θα αναλάβει να εκτελέσει την αποστολή που αυτός αρνήθηκε. Από τις πιο ωραίες σκηνές της ταινίας είναι το flash back με τη συζήτησή τους, πριν την εξορία του.

  Η γυναίκα του τον πιέζει να παντρευτεί στην εξορία που βρίσκεται, η οποία μάλλον είναι ισόβια. Εκεί θα πεθάνει. Από τον δεύτερο αυτό γάμο του θα γεννηθεί ένας γιος, που θα πάει να τους επισκεφθεί. Και οι εντάσεις αμβλύνονται σιγά σιγά. Οι δυο αδελφοί που τσακώθηκαν αγκαλιάζονται. Όλα τα αδέλφια μαζεύονται για μια φωτογραφία, την οποία θα τραβήξει αυτός ο ετεροθαλής αδελφός.

  Και, γράφοντας αυτές τις τελευταίες γραμμές, θυμήθηκα την ταινία «Χωρίς αγάπη» του Σβιάγκιντσεφ που παίζεται ακόμη στους κινηματογράφους. Και αυτός μιλάει για δυστυχισμένες οικογένειες, για αδιέξοδες σχέσεις, όμως χωρίς την νότα αισιοδοξίας που δίνει η ταινία του Χαταμί. Δεν είναι όλα στη ζωή ασπρόμαυρα, μέσα στη μαυρίλα της δυστυχίας υπάρχει και η ασπρίλα των ευτυχισμένων στιγμών. Είναι πολλές αυτές;

  Θυμήθηκα τη μαντινάδα, που τόσο αρέσει στο φίλο μου τον Πρατικάκη, από τον οποίο την άκουσα.

  Η ευτυχία είντα θαρρείς πως είναι κατά βάθος

  Λίγες στιγμές απ’ τη ζωή που κάνει ο πόνος λάθος.

  Οι στιγμές αυτές στην ταινία ήταν κάπου προς το τέλος, λίγο πριν πεθάνει η μητέρα τους, όταν επί τέλους αισθάνονται αδελφική αγάπη ο ένας για τον άλλο. 

Αυτοεκδίδομαι ψηφιακά-Θόδωρος Αγγελόπουλος

Αυτοεκδίδομαι ψηφιακά-Θόδωρος Αγγελόπουλος. Είναι η δεύτερη πειραματική αυτοέκδοση, νομίζω πέτυχα το layout πάνω στο οποίο θα εκδίδω και τα επόμενα. http://bit.ly/2zbyDND 

Παντελής Βούλγαρης, Το τελευταίο σημείωμα (2017)

Παντελής Βούλγαρης, Το τελευταίο σημείωμα (2017)

Από σήμερα στους κινηματογράφους.

  Τέσσερα χρόνια μετά τη «Μικρά Αγγλία» ο Βούλγαρης μας δίνει «Το τελευταίο σημείωμα». Αναφέρεται στην εκτέλεση των 200 την πρωτομαγιά του 1944, σαν αντίποινα για την εκτέλεση του γερμανού διοικητή της Λακωνίας και τριών γερμανών στρατιωτών από τους αντάρτες.

  Κεντρικό πρόσωπο είναι ο Ναπολέων Σουκατζίδης. Κομμουνιστής, φυλακισμένος από το 1936, εκτελεί χρέη διερμηνέα στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου. Θα βρεθεί ανάμεσα στους 200. Ο διοικητής του στρατοπέδου θέλει να του χαρίσει τη ζωή. Όμως πώς; Θα πάρει κάποιος άλλος τη θέση του; Η διαταγή είναι να εκτελεσθούν 200. Αρνείται. Και εκτελείται.

  Μήπως ήταν βλάκας ο διοικητής; Μα να εκτελέσει τον διερμηνέα του; Μπα, απλά υπάκουσε στην εντολή. Η εντολή έλεγε να είναι διακόσιοι και έπρεπε να εκτελέσει διακόσιους. Η Γερμανία όπως και η Ιαπωνία βγήκαν τελευταίες από τη φεουδαρχία και γι’ αυτό η αξία της πειθαρχίας στους ανωτέρους, κυρίαρχη στα φεουδαρχικά καθεστώτα, ήταν ακόμη ιδιαίτερα έντονη.

  Δεν ήταν όλοι οι γερμανοί έτσι. Στην Κρήτη, ένας πατέρας έπεσε στα χέρια του γερμανού αξιωματικού παρακαλώντας τον να πάρει τη θέση του γιου του. Ο γερμανός συγκινήθηκε και χάρισε τη ζωή στο γιο, χωρίς να βάλει βέβαια στη θέση του τον πατέρα.

  Όσοι ιταλοί είδαν τον «Στρατηγό Ντέλα Ρόβερε» του Ροσελίνι, βλέποντας τον Βιτόριο ντε Σίκα να δίνει και αυτός ένα «τελευταίο σημείωμα» στον διοικητή της φυλακής και να πηγαίνει να στήνεται στον τοίχο με τους υπό εκτέλεση πατριώτες αρνούμενος την προσφορά του να τον εξαιρέσει, θα ανασήκωσαν τους ώμους τους με τη σκέψη «Αυτό μόνο στον κινηματογράφο γίνεται». Δεν μπορούσαν να ξέρουν ότι είχε συμβεί κάτι παρόμοιο, στην πραγματικότητα, στην Ελλάδα.

  Νόμιζα ότι ο Σουκατζίδης ήταν γνωστός, όμως η Ιωάννα Καρυστιάνη μας είπε στην δημοσιογραφική προβολή όπου παραβρέθηκε με τον άντρα της μιλώντας για την ταινία και απαντώντας σε ερωτήσεις, ότι πάρα πολλοί απ’ αυτούς που ρώτησε δεν τον είχαν ξανακούσει.

  Ίσως κι εγώ να μην τον είχα ξανακούσει αν δεν τύχαινε να κατάγομαι από την Ιεράπετρα, όπου εργάστηκε ο Σουκατζίδης (νομίζω λογιστής στο εργοστάσιο Μίνως, το μεγαλύτερο των Βαλκανίων προπολεμικά), και όπου αρραβωνιάστηκε την Χαρά Λιουδάκη, αδελφή της Μαρίας.

  Το πατριωτικό μαζί με το υπαρξιακό συμπλέκονται στην ταινία. Πώς είναι να περιμένεις το θάνατο; Οι τελευταίες σκηνές με τις εκτελέσεις που δείχνουν το υψηλό φρόνημα των πατριωτών είναι συγκλονιστικές.

  Χαροκαμένη η Χαρά. Όχι μόνο σκότωσαν τον αρραβωνιαστικό της αλλά και την αδελφή της τη Μαρία Λιουδάκη  (την είχε δασκάλα ο πατέρας μου), οι άντρες του Μπαντουβά (διαβάστε τον σύνδεσμο). Ο καθηγητής μου ο Μανώλης Μιλτιάδη Παπαδάκης που μας έφυγε πρόπερσι έγραψε ένα βιβλίο για τη ζωή της.

  Παρεμπιπτόντως να γράψω εδώ ότι ο πατέρας μου σαν από θαύμα σώθηκε από το πολύ ξύλο που έφαγε από τους μπαντουβάδες. Χάρη σ’ αυτό το θαύμα διαβάζετε αυτές τις γραμμές, έχω γράψει αλλού σχετικά.

  Ωραία η ταινία του Παντελή Βούλγαρη, ήρωας ο Σουκατζίδης μ’ αυτή του τη στάση, όμως δεν μπορώ να μην κάνω κάποιες σκέψεις. Αν….

  Αν δεν ήταν ανάμεσα στους 200 και δεν είχε εκτελεστεί, υπήρχαν πολλές πιθανότητες να εκτελεστεί από ένα άλλο απόσπασμα, αποτελούμενο από έλληνες αυτή τη φορά, στον εμφύλιο.

  Αν στον εμφύλιο είχε νικήσει η Αριστερά, υπήρχαν κάποιες πιθανότητες να εκτελεστεί στις «Δίκες της Αθήνας», από τους συντρόφους του.

  Αλλά, όπως λέει και το ανέκδοτο, αν η γιαγιά μου είχε… θα ήταν παππούς.   

  Όπως έχω εμμονή με τους ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους, έτσι έχω εμμονή και με τις συμπτώσεις. Γυρνώντας από την προβολή είδα μια αναγνώριση στο σταθερό μου. Κοιτάζω τα πέντε τελευταία ψηφία και τα βάζω στην εύρεση στην ηλεκτρονική ατζέντα σε word που έχω στον υπολογιστή μου για να δω ποιος με πήρε. Και βγαίνει ένας άλλος Βούλγαρης, ο Διονύσης, συνάδελφος, ο πληροφορικάριος στο Βαρβάκειο, που πολύ με βοήθησε με διάφορα προβλήματα που είχα στον υπολογιστή μου. Χάρη σ’ αυτόν έσωσα κάποτε ένα σωρό αρχεία. Όχι, δεν με είχε πάρει, ίσως κατά λάθος. Χαρήκαμε όμως και οι δυο που τα είπαμε μετά από έξι χρόνια, όσα είμαι συνταξιούχος. Την επομένη βλέπω στο κινητό μου επίσης ένα μήνυμα, για κάποιο τηλεφώνημα που έληγε στα ίδια ψηφία, αλλά υπήρχε και το όνομα. Ήταν η φίλη μου η Δέσποινα, πρόεδρος του συλλόγου κατωχωριτών.

  Και το πιο περίεργο: τα τηλέφωνά τους διέφεραν μόνο σε ένα ψηφίο. Η πιθανότητα για μια τέτοια σύμπτωση στα είκοσι τόσα κινητά τηλέφωνα που είχα καταχωρημένα ήταν μια στο εκατομμύριο, ίσως και παραπάνω.

Luis Prieto, Kidnap (Απαγωγή, 2017)

Luis Prieto, Kidnap (Απαγωγή, 2017)

Από σήμερα στους κινηματογράφους.

  Δεν θυμάμαι να έχω δει άλλη ταινία με τόσο έντονο σασπένς.

  Η Halle Berry, χωρισμένη μητέρα, εργάζεται σερβιτόρα. Περιμένει να αλλάξει η βάρδια της για να πάρει το γιο της στο λούνα παρκ. Και βέβαια το σασπένς δεν ξεκινάει όταν θα ψάχνει τον εξάχρονο γιο της και δεν θα τον βρίσκει, αλλά ήδη από την αρχή, από τον τίτλο. Ξέρουμε ότι κάποια στιγμή θα πέσει θύμα απαγωγής.

  Το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας είναι μια καταδίωξη, αυτή με το αυτοκίνητό της να ακολουθεί το αυτοκίνητο των απαγωγέων του γιου της, σε επεισόδια που κόβουν την ανάσα. Στους λάτρεις των θρίλερ θα αρέσει πάρα πολύ. Κι εμένα μου άρεσε, παρόλο που δεν είμαι ακριβώς λάτρης του είδους.

Camilo Tavares, O dia que durou 21 años (Η μέρα που κράτησε 21 χρόνια, 2012)

Camilo Tavares, O dia que durou 21 años (Η μέρα που κράτησε 21 χρόνια, 2012)

Από σήμερα στο Στούντιο και στην Αλκυονίδα.

  Μπορεί να ισχύει το «μια εικόνα χίλιες λέξεις» αλλά ισχύει και το αντίστροφο, «μια λέξη χίλιες εικόνες»· ή, για την ακρίβεια, μια πρόταση ή μια παράγραφος χίλιες εικόνες. Περισσότερα για το πραξικόπημα αυτό στην Βραζιλία έμαθα από το σχετικό λήμμα της βικιπαίδειας.

  Τη γενική εικόνα την έχουμε. Οι ΗΠΑ εμπλέκονται σε όλα τα πραξικοπήματα της Λατινικής Αμερικής. Χρησιμοποιούν ως επιχείρημα την ανάσχεση της κομμουνιστικής εξάπλωσης, ιδιαίτερα μετά την κουβανική επανάσταση. Και βέβαια κάποιες φορές τους ξεφεύγει και πετάνε και το «πλήττονται τα συμφέροντά μας», συμφέροντα οικονομικά.

  Άτυχοι οι βραζιλιάνοι, η δικτατορία τους κράτησε 21 χρόνια, ακριβώς το τριπλάσιο από ό,τι σε μας, από το 1964 με την ανατροπή του αριστερίζοντος João Goulart μέχρι το 1985. Όμως καλύτερα να μεταφράσω από τη βικιπαίδεια που έχει αρκετές πληροφορίες για την ταινία.

  «Το έργο ξεκινάει από την κρίση που προκλήθηκε με την παραίτηση του προέδρου Jânio Quadros τον Αύγουστο του 1961 και φτάνει μέχρι το 1969, με την απαγωγή του τότε πρέσβη των ΗΠΑ στη Βραζιλία, του Charles Burke Elbrik από ένοπλες ομάδες. Έγινε ανταλλαγή για την απελευθέρωσή του με 15 πολιτικούς κρατουμένους που αργότερα εξορίστηκαν από τη χώρα. Ανάμεσά τους ήταν και ο δημοσιογράφος  Flávio Tavares, πατέρας του Camilo».

  Η ταινία προβλήθηκε στους κινηματογράφους της Βραζιλίας στις 29 Μαρτίου του 2013, και αργότερα προβλήθηκε και στην τηλεόραση σε τρία επεισόδια των 26 λεπτών το κάθε ένα.   

  Στην ταινία παρακολουθούμε συνεντεύξεις και αρχειακό υλικό. Μαθαίνουμε ότι ο Κένεντι ήταν υπέρ της ανατροπής του καθεστώτος. Μετά τη δολοφονία του ο Λύντον Τζόνσον που τον διαδέχτηκε απλώς συνέχισε την πολιτική του.

  Ναι, είχα περιέργεια να διαβάσω για τον ανατραπέντα πρόεδρο. Ζει ακόμη; Και βλέπω ότι πέθανε το 1978, επισήμως από καρδιακή προσβολή αλλά με υποψίες που με τα χρόνια, έπειτα από κάποιες μαρτυρίες, γίνονται πιο βάσιμες, ότι δηλητηριάστηκε.

  Έλεγα ότι μια μεγάλη υπηρεσία του υπαρκτού σοσιαλισμού είναι ότι, εξαιτίας του φόβου της εξάπλωσης του κομμουνισμού, δίδονταν κάποια προνόμια και παροχές στους εργαζόμενους, που μετά την κατάρρευσή του περιστέλλονται όλο και περισσότερο. Στη Λατινική Αμερική όμως, εξαιτίας αυτού του φόβου, οι ΗΠΑ επέβαλαν στυγνές δικτατορίες. Βέβαια η δικτατορία στην Βραζιλία έγινε σχεδόν αναίμακτα (διάβασα για επτά νεκρούς, φοιτητές κυρίως σε διαδηλώσεις), όμως στη συνέχεια η αντίσταση στη δικτατορίας στοίχισε τη ζωή σε πολλούς αγωνιστές.

  Να το γράψω και αυτό, δεν ξέρω αν έγινε τελικά η δημοσιογραφική προβολή στην Αλκυονίδα που υποτίθεται ότι ήταν για τις 10 η ώρα στις 19 του μηνός. 10.05 που πήγα βρήκα τα ρολά κατεβασμένα. Ευτυχώς υπήρχε η ταινία στο youtube, από όπου την είδα. Βέβαια τα πορτογαλικά μου δεν είναι και τόσο καλά (ευτυχώς υπήρχαν πορτογαλικοί υπότιτλοι), όμως τουλάχιστον στο μισό της ταινίας ακούμε αγγλικά.  

Αυτοεκδίδομαι ψηφιακά-Gustave Flaubert

Κρίση στο βιβλίο, κρίση στην ύστερη ηλικία, κρίση παντού. Καθώς είμαι ηλεκτρονικάκιας και πιστεύω στο ηλεκτρονικό κείμενο, σε κάποια βιβλία μου φρόντισα να εξασφαλίσω το pdf. Έκανα το πρώτο πείραμα, έφτιαξα μόνος μου το layout σε τρεις βιβλιοκριτικές μου για τον Φλωμπέρ, 30 σελίδες, το πήγα στο Σταμάτη στον οποίο έβγαζα φωτοτυπίες επί χρόνια, και δικές μου και του Παιδαγωγικού Τμήματος τότε που ήμουν αποσπασμένος (Γωνία Σόλωνος και Ζωοδόχου Πηγής το καινούριο μαγαζί του). Αναβαθμισμένος, κάνει και ψηφιακές εκδόσεις. Ενάμισι ευρώ μου στοίχισαν οι τριάντα σελίδες, ενώ στην αρχή που δεν κατάλαβε και νόμισε τρακόσες μου είπε για δέκα ευρώ για ένα αντίτυπο. Τόσα θα έδινε κανείς για να αγοράσει ένα βιβλίο στο ίδιο σχήμα, Α5. Για περισσότερα, το κόστος πέφτει. Εδώ είναι το pdf. http://bit.ly/2y2GXdg Πάνω σ’ αυτό το layout κάνω το επόμενο βιβλίο μου, και μάλλον θα κάνω όλα τα επόμενα. 

Bob Fosse, Lenny (Λένι ο βρωμόστομος, 1974)

Bob Fosse, Lenny (Λένι ο βρωμόστομος, 1974)

  Αγαπημένος μου ηθοποιός ο Dustin Hoffman, τον θεωρώ από τους καλύτερους. Ξαναείδα την ταινία «Λένι ο βρωμόστομος» στο «Σχολείο του σινεμά».

  Βιογραφική ταινία, που βέβαια ο στόχος του Bob Fosse ήταν κάτι παραπάνω από το να μας παρουσιάσει τη ζωή του Λένι. Ήθελε κυρίως, πιστεύουμε, να αναδείξει αυτό που σατίριζε ο Λένι στις σατιρικές ατάκες του, αλλά και την κοινωνική κατάσταση της εποχής εκείνης, καθώς ακούμε κάπου στο τέλος της ταινίας ότι αυτά για τα οποία κάθισε στο εδώλιο του κατηγορουμένου ο Λένι Μπρους σήμερα θα περνούσαν απαρατήρητα.

  Εξαιρετικός υποκριτικά ο Ντάστιν Χόφμαν, και εξαιρετικός σκηνοθετικά ο Μπομπ Φος. Χωρίζει την ταινία του σε τρία μέρη, με αποσπάσματα από κάθε μέρος σε αλληλοδιαδοχή. Το ένα μέρος, που τοποθετείται στο παρόν, είναι οιονεί συνεντεύξεις με άτομα που είχαν παίξει σημαντικό ρόλο στη ζωή του Λένι όπως η γυναίκα του, ο ατζέντης του και η μητέρα του. Το άλλο είναι αναδρομές στη ζωή του με βάση τις αφηγήσεις των συνεντευξιαζόμενων. Το τρίτο είναι οιονεί ντοκιμαντέρ, με τον Λένι να πετάει τις ατάκες του στα κέντρα που εμφανιζόταν.

  Εξαιρετικό και το κιαροσκούρο της φωτογραφίας.