Γεράσιμος Δενδρινός, Φραγή εισερχομένων κλήσεων

Γεράσιμος Δενδρινός, Φραγή εισερχομένων κλήσεων, Μεταίχμιο 2006, σελ. 507

Η παρακάτω βιβλιοπαρουσίαση δημοσιεύτηκε στο Λέξημα, με ελαφρές παραλλαγές.

Στις αγγλοσαξωνικές χώρες είναι γνωστό το πανεπιστημιακό μυθιστόρημα (campus novel), με κύριο εκπρόσωπο, ή τουλάχιστον πιο γνωστό στην Ελλάδα, τον David Lodge. Σ’ εμάς εδώ μάλλον δεν υπάρχει κάτι παρόμοιο, αλλά θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα ανάλογο είδος, το γυμνασιακό-λυκειακό μυθιστόρημα: ένα υποείδος του μυθιστορήματος στο οποίο πρωταγωνιστές θα ήσαν καθηγητές και μαθητές. Στο είδος αυτό θα συμπεριλαμβανόταν και το τελευταίο μυθιστόρημα του Γεράσιμου Δενδρινού, που έχει τον τίτλο «Φραγή εισερχομένων κλήσεων».
Υπάρχουν αρκετοί συνάδελφοι εκπαιδευτικοί οι οποίοι στα πεζογραφήματά τους χρησιμοποιούν ως πρόσωπα καθηγητές και μαθητές, και ανάμεσα στους χώρους όπου τοποθετούν την πλοκή τους είναι και αίθουσες διδασκαλίες και προαύλια σχολείων. Ονόματα που μου έρχονται πρόχειρα στο μυαλό είναι, από τους παλαιότερους, ο Γιώργος Ιωάννου και ο Χριστόφορος Μηλιώνης, και από τους νεότερους ο Ανδρέας Μήτσου.
Με τον Γεράσιμο γνωριζόμαστε για πάνω από 25 χρόνια, όταν υπηρετούσαμε μαζί στο 3ο Λύκειο Νίκαιας. Εξαιρετικός συνάδελφος και εξαιρετικός φίλος. Για κάμποσα χρόνια διορθώναμε μαζί έκθεση στις Πανελλαδικές εξετάσεις.
Έχω γράψει παρουσιάσεις για τα πρώτα τρία έργα του, το «Ένα πακέτο άρωμα», «Χαιρετίσματα από το Νότο» και «Ματίας ντελ Ρίος». Οι βιβλιοπαρουσιάσεις αυτές βρίσκονται στην ιστοσελίδα μου. Δεν έγραψα για τις «Δυτικές συνοικίες» και τον «Άλκη», παρόλο που τα διάβασα. Δεν βρήκα έντυπο να δημοσιεύσει το «Χαιρετίσματα από το Νότο» (δημοσιεύτηκε πριν λίγους μήνες στο ηλεκτρονικό περιοδικό critique.gr), και δεν είχα γνωρίσει ακόμη το Λέξημα, ενώ πολύ αργότερα έφτιαξα και το blog μου, ώστε να μην έχουμε πια ανάγκη τον κάθε εκδότη ενός περιοδικού, που αν δεν σε απορρίπτει, θα σε λογοκρίνει.
Το μυθιστόρημα αυτό έχει σαν θέμα τον ματαιωμένο έρωτα. Πρόκειται για «μια ιστορία», όπως διαβάζομε στο οπισθόφυλλο, «η οποία συνθέτει έναν ύμνο στην αγάπη χωρίς ανταπόκριση, στον βουβό μονόπλευρο έρωτα». Μπορεί ο ματαιωμένος έρωτας της Αλεξάνδρας για τον Ιγνάτιο να είναι ο κυρίαρχος, όμως στο πλάι του υπάρχουν και άλλες ματαιώσεις, και μάλιστα σαν γαϊτανάκι, όπως στον «Θείο Βάνια» του Τσέχωφ, του θεατρικού συγγραφέα που η ματαίωση είναι ο θεματικός άξονας των έργων του. Ο Ιγνάτιος, απογοητευμένος από έναν γάμο στον οποίο δεν κατάφερε να αποκτήσει παιδιά, νοιώθει μαγεμένος από την Άννα, για την οποία διαβάζουμε: «Νόμιζε πως αντίκριζε έναν άγγελο που έχασε τον δρόμο του για τον ουρανό» (σελ. 162). Η σχεδόν νεκρή μεταφορά «άγγελος» ζωντανεύει και αναδεικνύεται θαυμάσια με το συμπλήρωμα «που έχασε τον δρόμο του για τον ουρανό». Η Νάνσυ επίσης μάταια θα φλερτάρει τον γυμναστή του σχολείου της, τον Παύλο, ο οποίος είναι gay και η ίδια δεν το ξέρει. Τα έχει μάλιστα με τον Στέλιο, τον φίλο της. Με τη Νάνσυ είναι ερωτευμένος ο Χρόνης, ο νεαρός που μένει στην πολυκατοικία της. Και ο δικός του έρωτας θα μείνει χωρίς ανταπόκριση. Όσο για τον Άρη, θα βιώσει την εγκατάλειψη από τη Λίλα. Η Τζίνα θα βιώσει και αυτή την εγκατάλειψη. Ο Στέλιος την παράτησε για να τα φτιάξει με την Νάνσυ.
Σε κάποιες παλιές βιβλιοπαρουσιάσεις μου είχα χαρακτηρίσει ορισμένα μυθιστορήματα «εικόνες από μια έκθεση», με την έννοια ότι η πλοκή υποχωρούσε μπροστά στην απεικόνιση τυπικών χαρακτήρων και την περιγραφή χαρακτηριστικών καταστάσεων. Σ’ αυτή την κατηγορία θα κατατάσσαμε και αυτό το μυθιστόρημα του Γεράσιμου Δενδρινού. Το κύριο χαρακτηριστικό μιας συναρπαστικής αφήγησης, το σασπένς, σχεδόν απουσιάζει. Δεν υπάρχει παρά ελάχιστη αφηγηματική αναμονή για το πώς θα εξελιχθεί ο έρωτας της Αλεξάνδρας, ο αναγνώστης υποψιάζεται από την αρχή ότι θα μείνει χωρίς ανταπόκριση. Η αφηγηματική γραμμή της ιστορίας της διακόπτεται από τις ιστορίες της Νάνσυ, της ανιψιάς της, των συμμαθητριών της, των καθηγητριών της, του Στέλιου και του Ζήση, του νεοναζί που τα έχει με την Τζίνα, σε επεισόδια χαρακτηριστικά, που δείχνουν τη ζωή στα σχολεία, τα προβλήματα, τις αντιπαραθέσεις και τις εντάσεις, αλλά και γενικότερα τη ζωή της νεολαίας, μηχανόβιας κατά το πλείστον, με τα μουσικά της ακούσματα και τους χαρακτηριστικούς τρόπους διασκέδασης. Ο Γεράσιμος, όπως και στα προηγούμενα έργα του, παραθέτει ένα σωρό τίτλους τραγουδιών.
Το ύφος του Γεράσιμου είναι ιδιαίτερα κινηματογραφικό. Έχουμε μια αφήγηση κοφτή, που περιγράφει τις σκηνές και τα επεισόδια όπως θα τα περιέγραφε κάποιος αν τα έβλεπε σε κινηματογραφική ταινία. Να δώσουμε ένα χαρακτηριστικό δείγμα.
«Το Φίατ μπήκε στην περιφερειακή οδό. Ο Ιγνάτιος οδηγούσε γρήγορα. Μετά τη στενή λωρίδα του δήμου Πολίχνης η περιφερειακή έκοβε στα δύο το απέραντο δάσος Σέιχ Σου. Χωρίς να κατηφορίσει προς το Επταπύργιο, όπου οι χλωμοί προβολείς φώτιζαν την ερημιά των επάλξεών του, ακολούθησε μια διακλάδωση της ασφάλτου και άραξε κάτω από ένα μικρό γήπεδο μπάσκετ, όπου μια ομάδα νεαρών έπαιζε, με ελάχιστους θεατές στις κερκίδες. Μια καντίνα βρισκόταν μπροστά στην κύρια είσοδο του σταδίου. Μπροστά τους απλωνόταν το πάρκο του δάσους κι ύστερα η πόλη που, μισοφωτισμένη ακόμη, κατηφόριζε στην πλαγιά ίσαμε κάτω την παραλία» (σελ. 493).
Διαβάζοντας το μυθιστόρημα μου ήλθε στο νου μια τηλεοπτική σειρά, το Early edition, που έβλεπα με το γιο μου. Στα αυτοτελή επεισόδια της σειράς έκανε την εμφάνισή της πάντα μια γάτα. Το ίδιο και στη σειρά κινούμενων σχεδίων Trigun. Έτσι κι εδώ, ο Νίνος, ο γάτος του Ζήση, μπερδεύεται συνεχώς στα πόδια της Νάνσυ και του αφεντικού του, ενώ επίσης συχνά εμφανίζεται και ο Μαξ, ο σκύλος.
Με το ντοκιμαντερίστικο «μάτι της κάμερας» (για να θυμηθούμε και τον Ντον Πάσος) ο Δενδρινός μας παρουσιάζει τυπικές καταστάσεις και χαρακτηριστικούς τύπους της σημερινής ζωής, κυρίως της μαθητικής νεολαίας, με θεματικό άξονα και αφηγηματικό στημόνι έναν ματαιωμένο έρωτα, που αναδεικνύεται ακριβώς εξαιτίας της ματαίωσής του. Το «Φραγή εισερχομένων κλήσεων είναι ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα που έχω διαβάσει τελευταία. Και, πιστέψτε με, δεν το λέω επειδή είναι φίλος μου ο Γεράσιμος.

Τα παιδιά του πετρελαίου (2001) του Ebrahim Forouzesh

Άλλο ένα αριστουργηματικό Ιρανικό έργο, που έχει κερδίσει διάφορα βραβεία. Μετά από τόσα Ιρανικά έργα που έχω δει, θα ήθελα να το πραγματευτώ συγκριτολογικά.
Σε πάρα πολλά Ιρανικά έργα πρωταγωνιστές είναι παιδιά. Αναφέρουμε χαρακτηριστικά: Τα παιδιά του παραδείσου, Το χρώμα του παραδείσου, Τα παιδιά του ουρανού, Βροχή, Ο Βούδας λιποθύμησε από ντροπή.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό των έργων αυτών: δείχνουν τη φτώχεια και την αγωνιώδη προσπάθεια των ανθρώπων να επιβιώσουν μέσα σε δύσκολες συνθήκες.
Όμως το έργο με το οποίο έχει τα περισσότερα κοινά η παραπάνω ταινία είναι «Τα παιδιά του Παραδείσου». Στο έργο εκείνο ο μικρός ήρωας θα τρέξει σε έναν αγώνα δρόμου, όπου το τρίτο βραβείο είναι ένα ζευγάρι παπούτσια. Αυτό το βραβείο τον ενδιαφέρει, γιατί πρέπει να κερδίσει τα παπούτσια για να τα προσφέρει στην αδελφή του, γιατί τα δικά της τα έχασε όταν τα πήρε από τον τσαγκάρη. Όμως δεν κέρδισε το τρίτο βραβείο αλλά το πρώτο, και δεν είναι καθόλου ενθουσιασμένος γι αυτό. Εκείνος ήθελε το τρίτο βραβείο, με έπαθλο τα παπούτσια. Ένας ενθουσιώδης blogger έγραψε σχετικά γι αυτή την ταινία.
Έτσι και στα «Παιδιά του πετρελαίου». Ο μικρός ήρωας βάζει στοίχημα να περάσει σαν ακροβάτης πάνω από τις σωλήνες του πετρελαίου που διασχίζουν ένα γκρεμό. Αν πέσει, θα σκοτωθεί. Αν περάσει, θα κερδίσει το στοίχημα και με τα λεφτά που θα πάρει θα πληρώσουν έναν τοκογλύφο για να πάρει πίσω το γαϊδούρι τους. Το χρειάζεται η μητέρα του για να μεταφέρει το πετρέλαιο από τους πετρελαιόλακους, που μαζεύει καθημερινά με άλλες φτωχιές γυναίκες και να το πουλήσει. Όμως η μητέρα του, απελπισμένη πια, βλέποντας ότι δεν μπορούν να ζήσουν, έχει αποφασίσει να πάει στο σπίτι του πατέρα της. Τη μέρα που είναι να φύγουν ο μικρός, που δεν το ξέρει, έχει πάει για το στοίχημα. Αυτή όμως δεν μπορεί να περιμένει. Φορτώνει τη λιγοστή πραμάτεια της σε ένα γαϊδούρι και ξεκινάει με την κόρη της, αφήνοντας παραγγελιά στη γειτόνισσα να πει στο γιο της όταν έλθει να τρέξει να τους προφτάσει. Στο τέλος του έργου, ενώ ο γιος έχει περάσει τις σωλήνες και βρίσκεται στην άλλη μεριά, η μητέρα του από τον απέναντι λόφο του φωνάζει να βιαστεί να τις προφτάσει. Άδικα το ρίσκο, τσάμπα κέρδισε το στοίχημα.
Στα περισσότερα από τα ιρανικά αυτά έργα υπάρχει σασπένς. Στο συγκεκριμένο έργο το σασπένς είναι πιο αγωνιώδες, όχι μόνο γιατί πρόκειται για την ίδια τη ζωή του ήρωα, αλλά γιατί ο Ebrahim Forouzesh το χειρίζεται κινηματογραφικά με ένα εντελώς δεξιοτεχνικό τρόπο. Χρησιμοποιεί και ένα γνωστό τρικ που δημιουργεί εφέ απροσδόκητου: παρουσιάζει τον ήρωα να πέφτει, για να τον επαναφέρει πάλι πάνω στον σωλήνα, δείχνοντας έτσι ότι δεν έπεσε αλλά ήταν μια φαντασίωση του φόβου του ήρωά του, ότι τελικά δεν θα τα καταφέρει να κρατηθεί και θα πέσει.
Και ο λαός αυτός δεν μαστίζεται μόνο από τη φτώχεια, αλλά και από την καταπίεση του δικτατορικού ισλαμικού καθεστώτος. Ελεύθεροι σκοπευτές έβαλαν κατά του πλήθους και σκότωσαν δεκάδες στις πρόσφατες διαδηλώσεις. Στην Ελλάδα αυτό είχε να γίνει από το ’44, τότε στην διαδήλωση στην πλατεία Συντάγματος που οδήγησε στα Δεκεμβριανά.
Ψάχνοντας εκ των υστέρων βρήκα ένα ενδιαφέρον κείμενο για τον ιρανικό κινηματογράφο εδώ.

Περιβάλλον, Διατροφή και Ποιότητα Ζωής

Άλλο ένα βιβλίο μου. Ολόκληρο στην ιστοσελίδα μου, κατηγορία "Βιβλία", αριθ. 3.

Πρόλογος
Όταν ξεκίνησα να γράφω αυτό το βιβλίο αναρωτιόμουν: υπάρχει άραγε ανάγκη για ένα ακόμη οικολογικό βιβλίο;
Απάντησα καταφατικά στο ερώτημα. Και αυτό για δυο λόγους. Ο πρώτος είναι ότι όσα οικολογικά βιβλία και να εκδοθούν στην Ελλάδα, πάλι δεν είναι αρκετά. Είναι η μοναδική περίπτωση που σαν οικολόγος δέχομαι την ύπαρξη μιας υπερπροσφοράς που θα δημιουργήσει μια ανάλογη ζήτηση. Και αυτό γιατί οι οικολογικές ευαισθησίες του Έλληνα βρίσκονται πολύ χαμηλά, και δεν βλάπτει να τις διεγείρουμε όπως μπορούμε.
Ο δεύτερος λόγος είναι ότι αυτό το βιβλίο είναι γραμμένο από μη ειδικό. Το επάγγελμα μου, του φιλόλογου, βρίσκεται πιο μακριά από την οικολογία σαν επιστήμη από ό, τι του χημικού ή του βιολόγου. Σαν μη ειδικός λοιπόν, μπορώ να βρίσκομαι πιο κοντά στον αναγνώστη που δεν είναι εξοικειωμένος με την οικολογία και τους όρους της και να τον διευκολύνω. Και αν σε κάποια σημεία επεκτεινόμαστε περισσότερο, το κάνουμε με την ελπίδα ότι θα είναι χρήσιμο για κάποιους που θα έχουν ένα ειδικό ενδιαφέρον, χωρίς να κουράσουμε τον μέσο αναγνώστη. Γι' αυτό άλλωστε ένα τμήμα αυτού του βιβλίου, όχι άμεσου ενδιαφέροντος, μπήκε σε παράρτημα.
Να προσθέσουμε ακόμη ότι το βιβλίο αυτό γράφηκε με το μεράκι του στρατευμένου στον οικολογικό χώρο. Σ' αυτό το μεράκι πιστεύω ότι οφείλονται οι όποιες αρετές που μπορεί να έχει, και χωρίς αυτό το μεράκι, ή αν θέλετε το αίσθημα του χρέους να συμβάλλουμε κι εμείς στην εξάπλωση της οικολογικής ιδέας, δεν θα είχε γραφεί.
Θα ήθελα να αναφέρω ακόμη ότι ο εκλαϊκευτικός χαρακτήρας αυτού του βιβλίου δεν μου επέτρεψε να το φορτώσω με βιβλιογραφικές αναφορές. Έτσι ζητώ συγνώμη από τους συγγραφείς των άρθρων, περιοδικών ή εντύπων, των οποίων χρησιμοποίησα τα στοιχεία χωρίς να αναφερθώ στο όνομα τους. Σχεδόν δεν έμεινε άρθρο σχετικό με την οικολογία που να μην αξιοποιήθηκε σ' αυτό το βιβλίο, από τα «Χημικά Χρονικά» και τα «Πρακτικά των Συνεδρίων της Ένωσης Ελλήνων Χημικών», την «Νέα Οικολογία», το «Περισκόπιο της Επιστήμης», την «Οικολογική Εφημερίδα» και τις «Βιοκαλλιέργειες», απ' όπου προέρχονται και οι περισσότεροι πίνακες που παρατίθενται σ' αυτό το βιβλίο. Να αναφέρω ακόμη την σωρεία εντύπων της ΕΠΟΙΖΩ, τα οποία όμως ούτως ή άλλως, σύμφωνα με την τακτική της, είναι ανυπόγραφα. Όσο για την βιβλιογραφία στο τέλος του βιβλίου, παρατίθεται με την ελπίδα ότι ο αναγνώστης θα θελήσει να διαβάσει και άλλα σχετικά βιβλία, ώστε να κρατηθεί ζωντανό το ενδιαφέρον του για την οικολογία.

Κ.Θ.Δημαράς, Νεοελληνικός Διαφωτισμός

Κ.Θ.Δημαράς, Νεοελληνικός Διαφωτισμός, Ερμής 1977, σελ. 554

Στην Ομάδα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στην οποία συμμετέχω εδώ και 22 χρόνια, και που έχει καθοδηγητή τον κοινωνικό ανθρωπολόγο Σωτήρη Δημητρίου, αποφασίσαμε να συζητήσουμε το βιβλίο του Κ.Θ.Δημαρά «Νεοελληνικός Διαφωτισμός». Εγώ παρουσίασα το κεφάλαιο «Διαφωτισμός και Νεοελληνική συνείδηση». Καθώς διάβασα όλο το βιβλίο είπα να το παρουσιάσω από το blog μου.
Ο Δημαράς είναι από τους κορυφαίους νεοέλληνες φιλολόγους. Το βιβλίο του «Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» είναι ένα βασικό εγχειρίδιο για τους μελετητές της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.
Το βιβλίο αυτό αποτελείται από διάφορες μελέτες του Δημαρά πάνω στο θέμα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Είναι τοποθετημένες με βάση τη γενικότητα της μελέτης (οι πιο γενικές προηγούνται) και την ιστορική περίοδο στην οποία αναφέρεται. Δυστυχώς, και αυτό είναι μια σοβαρή εκδοτική έλλειψη, δεν παρατίθεται η χρονολογία δημοσίευσης ή γραφής κάθε μελέτης, πράγμα που θα μας επέτρεπε να διακρίνουμε την πορεία της σκέψης του Δημαρά πάνω στο θέμα.
Ο Δημαράς αντιμετωπίζει τον Διαφωτισμό σαν φιλόλογος. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η πρώτη δημοσίευση ενός χειρογράφου που βρήκε ο ίδιος ο Δημαράς, ανώνυμου, και που το ονομάζει «Ο ανώνυμος του 1789», ένα κείμενο σατιρικό και έντονα αντικληρικαλιστικό. Υπάρχουν και μη φιλολογικές προσεγγίσεις για τον Ελληνικό Διαφωτισμό, από τον Κιτρομιλίδη και τον Κονδύλη, όπως ειπώθηκε στην ομάδα. Παρολαυτά πιστεύω ότι η βασική προσέγγιση στον Ελληνικό Διαφωτισμό δεν μπορεί παρά να είναι φιλολογική, μια και τα ρεύματα σκέψης κυρίως μέσω των κειμένων τα μελετούμε.
Δεν έχει νόημα να δώσουμε, έστω και διαγραμματικά, τις αντιλήψεις του Δημαρά πάνω στο θέμα. Απλά θα μείνουμε σε πράγματα που μας έκαναν εντύπωση, πράγματα που μάθαμε για πρώτη φορά.
Είχα την αντίληψη ότι καθαρεύουσα ήταν δημιούργημα του Κοραή με την θέση του για τη «μέση οδό»: ούτε αρχαΐζουσα ούτε δημοτική. Τελικά η καθαρεύουσα που επικράτησε δεν ήταν αυτή που οραματιζόταν ο Κοραής, δεν βρέθηκε σε ίσες αποστάσεις από την αρχαία και τη δημοτική, έκλινε προς την αρχαία.
Το ιδεολόγημα «ελληνοχριστιανικός πολιτισμός» καθιερώθηκε μετά τον Παπαρηγόπουλο, για τον οποίο μιλάει σε ξεχωριστό κεφάλαιο. Οι λόγιοι της Ελλάδος μέχρι εκείνη την εποχή είχαν σαφή συνείδηση της ρήξης με την αρχαιότητα που επέφερε το Βυζάντιο, και ο Δημαράς παραθέτει αρκετά χαρακτηριστικά αποσπάσματα.
Είχα την εντύπωση ότι η συνήθεια να δίνουν οι Έλληνες αρχαιοελληνικά ονόματα στα παιδιά τους άρχισε μετεπαναστατικά, και εδώ μαθαίνω ότι ξεκίνησε προεπαναστατικά. Ο Πατριάρχης μάλιστα έστειλε σχετική εγκύκλιο καταδικάζοντας αυτή την τάση.
Στο βιβλίο για το χωριό μου αναφέρω ένα σωρό αρχαιοελληνικά ονόματα με τα οποία βαφτίστηκαν χωριανές μου: Ευθαλία, Μελπομένη, Ηρώ, Καλλιόπη, Θάλεια, Αθηνά, Ευσεβία (Εψεβία την φωνάζαμε) κ.λπ. Α, ναι, ξέχασα τη μάνα μου, Ελπινίκη. Αντιθέτως τα ανδρικά ονόματα ήσαν χριστιανικά. Μια εξαίρεση που θυμάμαι είναι ο Πολύβιος. Σήμερα οι λαϊκές τάξεις δίνουν χριστιανικά ονόματα στα παιδιά τους, ενώ οι καλλιεργημένες και ανώτερες έχουν μια τάση για τα αρχαιοελληνικά, με τους Φοίβους να επικρατούν.
Ο Δημαράς μιλάει για τον «πόλεμο των φυλλαδίων». Εκείνη την εποχή οι αντιπαραθέσεις ήταν ιδιαίτερα έντονες ανάμεσα στους εκπροσώπους των αντιτιθέμενων αντιλήψεων, αντιπαραθέσεις που συχνά είχαν έναν οξύτατο χαρακτήρα, που ξεπερνούσε τα όρια της φιλολογικής πολεμικής. Παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα:
«Αλλά οι επιθέσεις των φίλων του Κοραή, και του Κοραή του ίδιου, όσο κι αν μπορεί να μας φανούν άδικες ή υπερβολικές, δεν εξέφευγαν από τους κανόνες της φιλολογικής πολεμικής, ας είναι και της βιαιότερης. Από την άλλη πλευρά εδέχθηκε ο (Νεόφυτος) Δούκας πολύ αλλιώτικα επιχειρήματα εναντίον των γλωσσικών του θεωριών: από τη μεριά του δημοτικισμού. Εδίδασκε κάπου δυο χρόνια αρχιδιδάσκαλος στην σχολή του Βουκουρεστίου, όταν μια Κυριακή, πηγαίνοντας νωρίς στην εκκλησιά, εδέχθηκε από κάποιον που τον παρακολουθούσε ένα ισχυρότατο κτύπημα στο κεφάλι του. Είταν το Βουκουρέστι τότε, το φαναριώτικο, πολύ προοδευτικό στα γλωσσικά: ο ίδιος ο Δούκας, λίγα χρόνια πριν, κατηγορούσε την χρυσή νεολαία της φαναριώτικης πρωτεύουσας ότι επρόσεχαν πολύ πάνω στην κουβέντα τους, μην τύχει και τους ξεφύγει καμμιά λέξη καθαρή: ο δημοτικισμός ήταν της μόδας. Ωστόσο το κτύπημα ήταν δυνατό, και το μαγγούρι γεμάτο ρόζους. Αν η απόπειρα αυτή η δολοφονική δεν πέτυχε, τούτο οφείλεται στο γερό σκαρί του Δούκα, και στην σκληρή του κεφαλή, επάνω στην οποία έσπασε το ραβδί. Αλλά ο πενηνταπεντάρης Ηπειρώτης εχρειάστηκε να νοσηλευθεί, υπέφερε επί τρία χρόνια από τις συνέπειες του κτυπήματος, και φυσικά απεχώρησε από τη διδασκαλία. Την ευθύνη για όλα αυτά την απέδωσε στους Φαναριώτες, και ιδιαίτερα στον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, που είταν τότε Μέγας Ποστέλνικος της Βλαχίας» (σελ. 346).
Η τελευταία μεγάλη αντιπαράθεση έγινε ανάμεσα στους οπαδούς της δημοτικής και της καθαρεύουσας, με τη δημοτική να νικάει τελικά. Το τελευταίο οχυρό, η επίσημη γλώσσα του κράτους, αλώθηκε μόλις μετά τη μεταπολίτευση.
Θα τελειώσω με τη γλώσσα του Δημαρά. Αυτός έχει ξεπεράσει και τους πιο ακραίους δημοτικιστές. Και δεν εννοώ μόνο το «αγκαλά», που σημαίνει «αν και», του οποίου, αν δεν υπήρχε ο «Διάλογος» του Σολωμού, θα αγνοούσαμε τη σημασία, αλλά και λέξεις όπως «περιοδίκευση» και «διαφωτισμένος», αδιαφορώντας για τις πιο δόκιμες, αλλά με καθαρευουσιάνικη απόχρωση «περιοδολόγηση» και «πεφωτισμένος» (ο λόγος για την πεφωτισμένη δεσποτεία, την οποία μάλιστα ονομάζει «διαφωτισμένο δεσποτισμό). Συναντήσαμε ακόμη το «κατασταίνει» αντί «καθιστά» και «γλήγορα» αντί γρήγορα.
Τελικά το εποικοδόμημα αντανακλά τη βάση, αλλά τη δημιουργεί κιόλας, πέφτοντας συχνά θύμα της. Ο Ελληνικός Διαφωτισμός, στα αχνάρια του γαλλικού, προετοίμασε την ελληνική επανάσταση. Αυτός ήταν ο ιστορικός του ρόλος. Και αφού η επανάσταση πέτυχε και το ελληνικό κράτος ήταν πια μια πραγματικότητα, ο Διαφωτισμός δεν είχε λόγο ύπαρξης και άρχισε να παρακμάζει σταδιακά.
Συνιστώ σε όλους αυτό το βιβλίο, ιδιαίτερα στους φιλόλογους που διδάσκουν λογοτεχνία στην πρώτη Λυκείου. Θα τους είναι ένα χρήσιμο εργαλείο.

Η αναγκαιότητα του μύθου

Το δεύτερο βιβλίο μου. Γράφτηκε το 1982 και εκδόθηκε το 1987

Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια διαφορετική προσέγγιση προβλημάτων που, κατά παράδοση, ήταν αντικείμενα φιλοσοφικής ή το πολύ κοινωνιολογικής θεώρησης. Χωρίς να διεκδικώ το αλάθητο σ' αυτή την προσέγγιση, πιστεύω ότι τα βλέπω από μια καινούρια σκοπιά, και γι' αυτό και μόνο νομίζω ότι άξιζε τον κόπο αυτή η προσπάθεια.
Σ' αυτό το βιβλίο γίνονται συχνές αναφορές στη βιολογία, και βασικές της έννοιες αποτελούν κλειδιά για την προσέγγιση αυτών των προβλημάτων. Έτσι θα μπορούσε κανείς να με κατηγορήσει για αναγωγισμό (reductionism). Δέχομαι την κατηγορία. Πεπεισμένος εκλεκτικός όμως, δεν ρίχνω στο καλάθι των αχρήστων τις υπόλοιπες προσεγγίσεις. Απλώς τις βρίσκω εξίσου μονομερείς, όπως και τις δικές μου. Και επειδή είναι σχεδόν καθιερωμένες στη μέση συνείδηση, δεν έκρινα σκόπιμο να αναφερθώ (εκτενώς τουλάχιστον) σ' αυτές. Όσο για τον αναγωγισμό, πιστεύω ότι αυτή είναι η μοίρα της ανθρώπινης σκέψης, και ιστορικά φαίνεται να αποδίδει. Πιο πριν ήταν η φυσική, μετά η οικονομία, τέλος η βιολογία. Η διεπιστημονικότητα που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη σκέψη, πιστεύω ότι κάνει τον αναγωγισμό αναπόφευκτο.
Οι βασικές θέσεις αυτού του βιβλίου (ιδιαίτερα η θέση για την αναγκαιότητα του μύθου, που κρύβει μια σημαντική ειρωνική απόχρωση, πράγμα που δεν πιστεύω να διαφύγει από τον προσεκτικό αναγνώστη) δεν είναι μόνο, ή κυρίως, αποτέλεσμα των μελετών μου. Είναι και εμπειρίες ζωής, εμπειρίες από την προσωπική μου ζωή και από τη συμμετοχή μου στην Ε.ΠΟΙ.ΖΩ. (Ένωση για την Ποιότητα της Ζωής).
Η συνέχεια στην ιστοσελίδα μου, στην κατηγορία «Βιβλία», αριθμός 2.

Iran: One of Saeed Valadbaygi's posts in facebook

Following uprising of the people of Esfahan which is in its fifth day, Esfahan’s prosecutor-general Mohammad Reza Habibi in a statement said, “I warn those who try to disrupt internal security by inciting individuals to destroy, the Islamic penal code for such individuals waging war against God is execution.”
Τα κεφαλαία είναι δικά μου. Αυτά αντί για άλλα σχόλια.

Παραψυχολογία, μύθος ή πραγματικότητα

Το είχα υποψιαστεί από παλιά, και είπα να το επιβεβαιώσω. Οι μηχανές αναζήτησης δεν βρίσκουν την ιστοσελίδα μου, ή, αν την βρίσκουν, την έχουν στις τελευταίες επιλογές. Δίνω το όνομα Τσβετάν Τοντόροφ, και δεν μου βγαίνει το διδακτορικό μου στην ιστοσελίδα μου όπου τον αναφέρω κάποιες φορές, αλλά το blog μου, όπου τον αναφέρω μια μόνο φορά. Έτσι λοιπόν αποφάσισα να αναρτήσω ένα τμήμα από όλες μου τις δημοσιεύσεις στο blog μου, δίνοντας τον σύνδεσμο για τη συνέχεια. Εξάλλου, από ό, τι διαπίστωσα, οι περισσότεροι επισκέπτες μου είναι από αναζήτηση. Ξεκινάω λοιπόν με τα βιβλία μου, αρχίζοντας από το πρώτο.


Παραψυχολογία, μύθος ή πραγματικότητα
Θυμάρι, 1981 και 1991
Η παραψυχολογία είναι μια νέα επιστήμη που, όπως και η ψυχολογία, έχει τις ρίζες της στο μακρινό παρελθόν. Το αντικείμενό της, οι «αφύσικες» εκδηλώσεις της ανθρώπινης ψυχής, έχει απασχολήσει τους ανθρώπους από τα πολύ παλιά χρόνια. Όμως η ίδια μόλις τώρα τελευταία κατάφερε να ξελασπώσει από τους διάφορους μυστικισμούς και αποκρυφι¬σμούς, και να ακολουθήσει ένα επιστημονικό τρόπο στις έρευνές της.
Ο διεπιστημονικός της (interdisciplinary) χαρακτήρας είναι πιο εμφανής από οποιονδήποτε άλλο επιστημονικό κλάδο. Για τις έρευνές της απαιτούνται γνώσεις βιολογίας, χημείας, φυσι¬κής, μαθηματικών και ψυχολογίας. Στον αιώνα της εξειδίκευσης που ζούμε, αυτό αποτελεί και την πιο χαρακτηριστική της δυσκολία.
Η ετυμολογία του ονόματός της δεν είναι βέβαια δύσκολη. Μελετάει φαινόμενα που βρίσκονται στις παρυφές αυτών που μελετάει η κλασσική ψυχολογία. Ίσως την ονομασία της να την πήρε από κάποιον από τους ψυχολόγους που ασχολήθηκαν και μ 'αυτή.
Πιθανόν σαν όρος η λέξη παραψυχολογία να είναι ατυχής, όχι περισσότερο όμως από ότι και η ίδια η λέξη ψυχολογία. Τη λέξη ψυχή ελάχιστα, αν όχι καθόλου, τη χρησιμοποιούν και ψυχολό¬γοι και παραψυχολόγοι. Είναι φορτωμένη με ένα ιδεαλιστικό παρελθόν, που συσκοτίζει περισσότερο παρά διαφωτίζει. Γι αυτό και είναι πολλοί εκείνοι που δοκίμασαν να καθιερώσουν καινούργιους όρους. Ο Ryzle π.χ. στην Τσεχοσλοβακία μιλάει για ψυχοτρονική.
Η συνέχεια στην ιστοσελίδα μου, στην κατηγορία «Βιβλία», αριθμός 1.