Μπάμπης Δερμιτζάκης: Γιώργος Μαρκόπουλος, Κρυφός κυνηγός

Την ξανααναρτώ, μια και γίνεται επίκαιρη με τη βράβευση του βιβλίου με το κρατικό βραβείο ποίησης

Μπάμπης Δερμιτζάκης: Γιώργος Μαρκόπουλος, Κρυφός κυνηγός: Γιώργος Μαρκόπουλος, Κρυφός κυνηγός, Κέδρος 2010, σελ. 50 H παρακάτω βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε στο Λέξημα Μελαγχολικά στην ατμόσφαιρά το...

Dariush Mehrjui, Leila

Dariush Mehrjui, Leila (1996)

http://en.wikipedia.org/wiki/Dariush_Mehrjui
http://en.wikipedia.org/wiki/Leila_%28film%29

Η πιο γενική αφηγηματική μονάδα είναι: κατάσταση σταθερότητας-διατάραξη-αποκατάσταση (αυτή η τελευταία συχνά με θύματα, όπως στο Shokaran του Behrooz Afkhami, που η οικογενειακή γαλήνη έρχεται με το θάνατο της ερωμένης). Η κατάσταση σταθερότητας διαρκεί λίγο, γιατί πρέπει να περάσουμε γρήγορα στο σασπένς της διατάραξης. Υπάρχουν όμως έργα στα οποία διαρκεί πολύ, σε σημείο ο θεατής να αναρωτιέται τι συμβαίνει. Αυτό το ένοιωσα στο About Elly του Asghar Farhadi (Δείτε τον «Χωρισμό», νομίζω παίζεται ακόμη, εξαιρετική ταινία). Η ειδυλλιακή ατμόσφαιρα των διακοπών των φίλων αυτών κρατάει πάρα πολύ, για να διακοπεί με τον πιο δραματικό τρόπο. Η ίδια ειδυλλιακή ατμόσφαιρα επικρατεί στο νιόπαντρο ζευγάρι, τη Leila Hatami και τον Ali Mosaffa (με ενδιαφέρουν οι σκηνοθέτες, αλλά, παίρνοντας σβάρνα τα ιρανικά, θυμάμαι και κάποιους ηθοποιούς. Η Hatami έπαιζε σε αυτή τη φοβερή κωμωδία, το Low hights του Ebrahim Hatamikia-την έχω δει και σε άλλα έργα που δεν θυμάμαι, αλλά να ψάξω στο διαδίκτυο, ναι, έπαιζε στο The deserted station του Alireza Raisian, στο Salad of the season του Feridoun Jeirani, στη Shirin του Κιαροστάμι και στον «Χωρισμό» του Farghadi, έργα για τα οποία έχω γράψει. Τελικά την έχω δει σε αρκετά έργα. Και διαβάζω ότι ο Ali Mosaffa είναι σύζυγός της και στη ζωή). Η ειδυλλιακή αυτή ατμόσφαιρα διακόπτεται όταν προκύπτει το πρόβλημα, η Λεϊλά δεν μπορεί να κάνει παιδί.
Το θέμα αυτό το έχω δει σε τρεις ιστορίες. Η μια είναι της Δύσης, οι δυο της Ανατολής. Η ιστορία της Δύσης είναι ένα μυθιστόρημα μιας ιρλανδής, που το διάβασα σε ιταλική μετάφραση, και που είναι αδύνατο να θυμηθώ το όνομά της ή να βρω το βιβλίο, που μάλλον βρίσκεται στον Κρήτη. Νομίζω ότι είναι αυτοβιογραφικό. Περιγράφει με πολύ χιούμορ τις προσπάθειές της να κάνει παιδί, με εξωσωματικές κ.λπ. Δεν θα τα καταφέρει τελικά. Αλλά το βιβλίο δεν τελειώνει με την απελπισία. Η αφηγήτρια αποδέχεται το γεγονός. Ένα παιδί φέρνει στους γονείς ευτυχία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ένα ζευγάρι που δεν έχει παιδιά ζει αναγκαστικά μια δυστυχισμένη ζωή. Αυτό εξηγεί και το γιατί δεν επιλέγουν όλοι οι άτεκνοι γονείς την υιοθεσία. Ξέρω ζευγάρια χωρίς παιδί, και δεν νομίζω ότι είναι δυστυχισμένα. (Τελικά το βρήκα. Είναι της Sinead Moriarty και έχει τίτλο Baby-à-porter, Super Tascabili Sperling, Milano, 2005, p. 341).
Η μια ιστορία της Ανατολής, της Μέσης στην προκειμένη περίπτωση, είναι εκείνη για την οποία γράφουμε αυτήν εδώ την παρουσίαση. Η άλλη είναι της Άπω Ανατολής, και συγκεκριμένα της Κίνας. Πρόκειται για την ταινία In love we trust του Wang Xiaoshuai για την οποία έχουμε γράψει (http://hdermi.blogspot.com/2010/12/wang-xiaoshuai-in-love-we-trust.html). Εδώ είναι ο άντρας που δεν μπορεί να κάνει παιδί. Ποια λύση βρίσκουν; Να κάνει η γυναίκα παιδί με άλλον άντρα. Αυτό και έγινε.
Στη περίπτωση της Leila τα πράγματα έγιναν διαφορετικά. Η λύση που επέβαλε τελικά η πεθερά, παρασύροντας τη νύφη να συμφωνήσει παρά την αντίθετη γνώμη του γαμπρού, είναι να παντρευτεί δεύτερη γυναίκα, όπως επιτρέπει το Ισλάμ. Έγινε ο γάμος, όμως η Λεϊλά δεν το άντεξε, και τη μέρα του γάμου έφυγε και πήγε στους γονείς της. Μάταια την εκλιπαρεί ο άντρας της. Η δεύτερη γυναίκα του, καταλαβαίνοντας ότι δεν έχει τον έρωτά του, θα τον χωρίσει, αφήνοντάς του το κοριτσάκι τους. Η Λεϊλά και ο Αλί ξαναμονοιάζουν, και μεγαλώνουν ευτυχισμένοι το κοριτσάκι.
Και εδώ το υποκείμενο θέμα είναι ο έρωτας. Δεν είναι όμως η περίπτωση του In love we trust, όπου ο άλλος ήταν ένας ευκαιριακός σύντροφος. Ο φόβος της Λεϊλά να χάσει τον άντρα που αγαπά δεν ήταν καθόλου αβάσιμος.
Και θυμάμαι το ντοκιμαντέρ της Nahid Persson, Four women one man για το οποίο γράψαμε χθες, όπου ο άντρας, αγρότης, θέλει να χωρίσει την τέταρτη σύζυγό του γιατί δεν του κάνει παιδί, και ας έχει κάμποσα από τις άλλες τρεις γυναίκες του. Ίσως να ήταν και πρόφαση, γιατί κάποια στιγμή λέει ότι μια δεκαπεντάρα γυναίκα κάνει έναν πενηντάρη να ξανανιώσει. Όμως στην περίπτωση αυτή δεν πρόκειται για έρωτα, αλλά για σεξ.
Συζητάγαμε προ ημερών στην ομάδα κοινωνικής ανθρωπολογίας, και κάποιος φίλος είπε ότι ο έρωτας είναι δυτικό προϊόν, που εμφανίζεται με τον μοντερνισμό. Δεν συμφώνησα, γιατί ήδη ο χορός στην Αντιγόνη τραγουδάει «Έρως ανίκατε μάχαν», όμως σε μεγάλο βαθμό είχε δίκιο. Ας σκεφτούμε μόνο ότι παλιά ο γάμος γινόταν με συνοικέσιο, χωρίς έρωτα, αντίθετα από ό,τι συμβαίνει σήμερα (θυμάμαι έναν υποψήφιο γαμπρό στο χωριό μου που, όπως λέχθηκε, πρώτα πήγε να δει τα χωράφια της νύφης και μετά την ίδια). Πιστεύω ότι στο Ισλάμ αυτό που μετράει είναι το σεξ, όχι ο έρωτας. Τους μάρτυρες τους περιμένουν στον ουρανό 75 ουρί να τα πηδήξουν, και όχι μια γυναίκα την οποία θα ερωτευθούν και θα τους ερωτευθεί. Και συνειδητοποιώ τώρα ότι ενώ στις δυτικές ταινίες ο έρωτας είναι εκ των ων ουκ άνευ, στις ιρανικές ταινίες σπανίζει. Η θαυμάσια αυτή ταινία του μεγάλου αυτού σκηνοθέτη, του Darioush Mehrjui, είναι από τις εξαιρέσεις.
Θα ήθελα να υπογραμμίσω τη θαυμάσια, «εσωτερική» ερμηνεία της Λεϊλά, η οποία αφηγείται την ιστορία. Το πρόσωπό της ήταν εκφραστικότατο. Πάνω του καθρεπτιζόταν η ψυχική τρικυμία της ηρωίδας που υποδυόταν.
Και, να πούμε τελειώνοντας, ότι έχουμε γράψει για μερικές ακόμη ταινίες του Mehrjui (http://hdermi.blogspot.com/2011/12/dariush-mehrjui-most-of-his-films.html).

Nahid Persson, Prostitution behind the veil and Four wives one man

Nahid Persson, Prostitution behind the veil (2004) and Four wives one man (2007)
http://en.wikipedia.org/wiki/Nahid_Persson_Sarvestani

Prostitution behind the veil
http://www.imdb.com/title/tt0457441/
Το ντοκιμαντέρ αυτό το βλέπουμε για δεύτερη φορά. Αναφέρεται στην καταπίεση της γυναίκας στο Ιράν, και πιο ειδικά στην πορνεία: την πορνεία με τη μορφή του πεζοδρόμιου, σαν αυτή που έχουμε στη Δύση, και την «νόμιμη» πορνεία, τον προσωρινό γάμο, που μπορεί να διαρκέσει 99 χρόνια, αλλά και μόλις μια μέρα. Μερικοί μήνες φαίνεται να είναι η πιο συνηθισμένη περίπτωση. Το πρόβλημα των ναρκωτικών, που το είδαμε και σε άλλα ιρανικά έργα, παρουσιάζεται και εδώ έντονο.
Μάθαμε και μια ιρανική λέξη: χαμπάρι, που θα πει είδηση, νέα. Ακόμη είδαμε για μια ακόμη φορά πως η γυναίκα στον μουσουλμανικό κόσμο προσδιορίζεται στη σχέση της με το αρσενικό, και συγκεκριμένα το γιο. Η «Μητέρα του Μεχράν» είναι μια από τις δυο γυναίκες που φιλμογραφεί η Persson. Και ο Μεχράν είναι ένα παιδάκι, ούτε καν δέκα χρονών. Και θυμήθηκα την «Ομ Μεχάλις», την μητέρα του Μιχάλη, στις «Ακυβέρνητες πολιτείες» του Τσίρκα. Στην Κρήτη η γυναίκα επίσης προσδιορίζεται από το αρσενικό, αλλά στην περίπτωση αυτή από τον άντρα. Η «Μπουρνέλαινα» είναι η γυναίκα του Μπουρνέλη, η «Μαυροματίνα» είναι η γυναίκα του Μαυρόματου και η «Τριχού» η γυναίκα του Τριχά. Και θυμήθηκα τώρα το «Γιωργιό της Θάλειας», τον άντρα μιας χωριανής μου, της Θάλειας. Η άκρα αντιστροφή. Όμως όλα αυτά ίσχυαν μερικές δεκαετίες πριν. Τώρα τα πράγματα έχουν αλλάξει.

Four wives one man
http://www.iranian.com/main/2011/may/four-wives-one-man
Και αυτή την ταινία την είδαμε για δεύτερη φορά. Είναι και αυτή ντοκιμαντέρ, όπως ντοκιμαντέρ είναι και όλα τα έργα της Persson. Όπως μας λέει η σκηνοθέτις, που το 1982 έφυγε για την Σουηδία και δεν ξαναγύρισε παρά 17 χρόνια αργότερα, η πολυγαμία, επιτρεπόμενη από το Ισλάμ, συναντάται περισσότερο στις αγροτικές περιοχές. Στο ντοκιμαντέρ αυτό η Persson δείχνει έναν άντρα αγρότη με τις τέσσερις γυναίκες του, και διεκτραγωδεί τις συνθήκες ζωής αυτών των γυναικών. Θα σχολιάσω μόνο κάτι που έχει σχέση με το σεξ. Ο αγρότης αυτός λέγει ότι όταν θέλει να κοιμηθεί με μια από τις γυναίκες του, της λέει να αφήσει ξεκλείδωτη την πόρτα. Το αντίστροφο δεν συμβαίνει. Η γυναίκα πηγαίνει με τον άντρα μόνο όταν θέλει εκείνος, όχι όταν θέλει εκείνη. Αλήθεια, της επιτρέπεται άραγε «να θέλει»;
Μάθαμε μια ακόμη λέξη στα περσικά: μπουγιουρντί, που σημαίνει λογαριασμός (the bill). Συναντήσαμε και το όνομα Πολύφιλα. Σίγουρα το έφεραν οι στρατιώτες του Αλέξανδρου. Εδώ δεν υπάρχει πια, υπάρχει όμως στην Περσία.
Όταν θέλουν να φωνάξουν στις κατσίκες (ο αγρότης αυτός έχει κοπάδι ολόκληρο) τους φωνάζουν «Achi». Έτσι θυμάμαι και φωνάζαμε στο χωριό μου στις κατσίκες, όταν θέλαμε να τις κάνουμε να προχωρήσουν ή να απομακρυνθούν από ένα μέρος. Θυμήθηκα και μια ατάκα που λέγαμε παιδιά: Achi μονορόγα. Κάποια χωριανή μου θα την είπε, μας φάνηκε αστεία, και την επαναλαμβάναμε, καθώς και αρκετές παρόμοιες «ατάκες», όπως π.χ. την παρακάτω: «Ωρή Ανιά, άμε ωρή τη λούτα στο νερό να σκατατολοήσει» (λούτα είναι η γουρούνα). Στον φοβιτσάρη φωνάζαμε: «Φάτονε μαμούνα» (μαμούνα είναι το σκαθάρι).

Ahmad Reza Darvish, Duel

Ahmad Reza Darvish, Duel (2004)

http://en.wikipedia.org/wiki/Duel_%282004_film%29

Διαβάζω στη βικιπέδεια ότι πρόκειται για την πιο ακριβή ιρανική παραγωγή που έγινε ποτέ. Αυτό είναι φυσικό, μια και είναι πολεμική ταινία. Βέβαια και η ασπρόμαυρη «Night bus» του Kiumars Poorahmad, την οποία παρουσιάσαμε προχθές είναι πολεμική, αλλά με ελάχιστες πολεμικές σκηνές. Τις σκηνές όμως αυτής της ταινίας θα τις ζήλευε και η πιο πλούσια χουλιγουντιανή παραγωγή. Την οποία βέβαια ξεπερνάει, καθώς η ιστορία δεν κινείται στο απλό μοτίβο πόλεμος-κίνδυνος-διάσωση, αλλά είναι πιο σύνθετη. Ένα χρηματοκιβώτιο κινδυνεύει να πέσει στα χέρια των ιρακινών, καθώς βρίσκεται μέσα σε ένα καταστραμμένο τραίνο πίσω από τις εχθρικές γραμμές. Υποτίθεται ότι περιέχει απόρρητα έγγραφα. Στην πραγματικότητα είναι ολόκληρο καμωμένο από χρυσάφι, το οποίο επρόκειτο να φυγαδευτεί στο εξωτερικό. Ο ήρωας παίρνει εντολή να το σώσει. Το σώζει, αλλά δεν τον παραδίδει στα χέρια αυτού που του έδωσε την εντολή, καθώς υποψιάζεται ότι κάτι ύποπτο συμβαίνει, και θέλει να το παραδώσει σε ανώτερες αρχές. Στην καταδίωξη που ακολουθεί το χρηματοκιβώτιο βουλιάζει στο νερό ενός ποταμού. Ο ήρωας κατηγορείται για προδοσία. Στο τέλος του έργου τον βλέπουμε αντιμέτωπο με αυτόν που του έδωσε την εντολή. Το κιβώτιο έχει ανελκυστεί. Του αποκαλύπτει το μυστικό για το χρηματοκιβώτιο, και του προτείνει να το μοιραστούν. Είναι και άλλοι μαζί τους, όπως και η χήρα γυναίκα του φίλου του ήρωα. Τον μαχαιρώνει ύπουλα. Η γυναίκα τον πυροβολεί, αλλά το όπλο δεν έχει σφαίρες. Αυτός φεύγει με το αμάξι που έχει το χρηματοκιβώτιο. Όμως βρίσκονται στα σύνορα, και πέφτει πάνω σε ναρκοπέδιο. Τινάζεται στον αέρα. Στο τέλος του έργου βλέπουμε τη γυναίκα με άλλους δικούς της σε μιαν άμαξα, με τον μαχαιρωμένο ήρωα, να κυνηγούν ένα τραίνο, μήπως το προφτάσουν να τον παραλάβει.
Το δεύτερο μισό του έργου είναι σαν μια αστυνομική περιπέτεια, αλλά το πρώτο μισό είναι ένα καθαρά πολεμικό έργο. Οι σκηνές, ιδιαίτερα αυτή της καταδίωξης των τανκς, είναι εντυπωσιακές. Και βέβαια η σκηνή στην οποία ιρακινά αεροπλάνα βομβαρδίζουν ένα σταθμό τραίνου, με ένα σωρό πολίτες που προσπαθούν να διαφύγουν από την περιοχή η οποία αναμένεται να πέσει στα χέρια των ιρακινών. Ένα πραγματικό μακελειό αμάχων.
Γράψαμε σε προηγούμενη ανάρτησή μας ότι το τραίνο αποτελεί ένα συνηθισμένο κινηματογραφικό «τόπο». Τα γράμματα του τέλους πέφτουν ενώ εμείς βλέπουμε τις ράγες μέσα από το τραίνο που απομακρύνεται. Τραίνο και ράγες είχαμε δει και άλλες φορές μέσα στο έργο.

Poupe de cire

Poupe de cire

Manijeh Hekmant, Women’s prison

Manijeh Hekmant, Women’s prison (2002)

http://en.wikipedia.org/wiki/Manijeh_Hekmat

Η ταινία μου προκάλεσε κάποια αμηχανία. Δεν είδα την σκηνοθέτιδα να έχει κάποια «θέση», την είδα απλά καταγράφει καταστάσεις που ζουν οι φυλακισμένες σε μια ιρανική φυλακή. Μια γυναίκα εκτελείται, μια άλλη αντιμετωπίζει την προοπτική του λιθοβολισμού, μια τρίτη γεννάει σε πλήρη συσκότιση γιατί βρίσκεται σε εξέλιξη μια αεροπορική επιδρομή ιρακινών. Έχουμε ακόμη δυο απόπειρες βιασμού και μια αυτοκτονία. Κεντρικό πρόσωπο είναι η Mitra, η οποία έρχεται αρχικά σε σύγκρουση με την καινούρια αυστηρή διευθύντρια των φυλακών, για να κερδίσει όμως έπειτα την εκτίμησή της.
Ένα πρόβλημα πρόσληψης που αντιμετώπισα είναι σχετικά με την διευθύντρια. Την είδα ως μια κακιά γυναίκα. Να ήταν αυτός ο στόχος της σκηνοθέτιδας; Μάλλον όχι, γιατί κάποια στιγμή την βλέπουμε μέσα στην μοναχική, ανέραστη ζωή της, καθώς προσπαθεί να βάψει τα χείλη της. Και αυτό βέβαια γίνεται πιο ξεκάθαρο στο τέλος. H Mitra αποφυλακίζεται, αφού έχει εκτίσει μια πολύχρονη φυλάκιση για το φόνο του πατριού της. (Η πλοκή διαδραματίζεται σε τρεις χρονικές περιόδους, το 1983, το 1994 και το 2001. Για τις δυο τελευταίες χρονολογίες δεν είμαι απολύτως σίγουρος). Την συνοδεύει η διευθύντρια στην έξοδο. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια μεγάλη σιδερένια πόρτα, την πόρτα της εξόδου. Είναι σκοτεινά. Μάλλον σκηνοθετική αδεία, γιατί είναι απίθανο να πρόκειται για εσωτερική πόρτα. Ανοίγει και αποκαλύπτεται το έξω, λουσμένο σε εκτυφλωτικό φως. Η Μίτρα φεύγει. Η πόρτα κλείνει, και πάλι η σκοτεινιά, με τη διευθύντρια να κατευθύνεται προς τα μέσα. Η υποδήλωση είναι σαφής: Είναι ίσως η πιο φυλακισμένη από όλες τις φυλακισμένες. Έτσι ενώ αρχικά την θεώρησα ως μια κακιά γυναίκα, στο τέλος την συμπόνεσα ως μια τραγική ύπαρξη.

Parviz Kimiavi, The old man and his garden of stones

Parviz Kimiavi, The old man and his garden of stones (2004)

http://en.wikipedia.org/wiki/Parviz_Kimiavi

Το έργο είναι ντοκιμαντέρ. Παρουσιάζει έναν γέρο, τον Darvish Khan, μια περίεργη προσωπικότητα. Γεννήθηκε κωφάλαλος. Στα νιάτα του ήταν παντοδύναμος, και κυκλοφορεί η φήμη ότι σκότωσε πάνθηρες. Ο ένας του γιος σκοτώθηκε σε ατύχημα, και σε δυο χρόνια πέθανε η γυναίκα του από τη λύπη. Ζει με τον άλλο του γιο, τη νύφη του και τις εγγονές του. Φοράει τομάρια λύκων που έχει σκοτώσει, και κάθε μέρα διασκεδάζει τις εγγονές του, πριν πάνε για το σχολείο, παριστάνοντας τον λύκο. Αυτές τον υπεραγαπούν και τον φροντίζουν.
Μια μέρα που ήταν ξαπλωμένος κάτω από ένα δένδρο έπεσε δίπλα του μια πέτρα-μετεωρίτης. Περίμενε να κρυώσει, την μάζεψε, και την κρέμασε σε ένα δένδρο περνώντας από την τρύπα που υπήρχε στη μέση της ένα σύρμα. Άρχισε να μαζεύει πέτρες, που κάποιες ήταν τεράστιες κοτρώνες, τις οποίες κρεμούσε πάνω σε κορμούς δένδρων. Έτσι φτιάχτηκε αυτός ο παράξενος κήπος με τις πέτρες. Οι τοπικές αρχές σκέφτηκαν να τον αξιοποιήσουν ως τουριστικό αξιοθέατο. Η οικογένεια φοβάται μήπως καταπατήσουν την φάρμα τους που είναι δίπλα, και καταστρέψουν τις καλλιέργειές του.
Ενδιαφέρουσα ταινία, με αυτόν τον περίεργο αλλά και αξιόλογο άνθρωπο και τον πρωτότυπο κήπο του.