ΠΕΖΟΠΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ: ΣΤΑ ΞΩΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΧΩΡΙΟΥ

ΠΕΖΟΠΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ: ΣΤΑ ΞΩΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΧΩΡΙΟΥ: Στο μέσο του στενότερου τμήματος της Κρήτης βρίσκεται ένα σύμπλεγμα χω- ριών,  στο διάσελο που χωρίζει τον κάμπο της Ιεράπετρας, από τον  "...

Kiumars Poorahmad, Ice-flower

Kiumars Poorahmad, Ice-flower (Gole yakh, 2005)
http://www.imdb.com/title/tt0498802/

Η ταινία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ταινία για όλη την οικογένεια. Και επί τέλους βλέπουμε μια ιρανική ερωτική ταινία, ή καλύτερα, μια και συνήθως το «ερωτική ταινία» σημαίνει κάτι άλλο, μια ταινία όπου ο έρωτας είναι το κύριο θέμα.
Όμως θα ήθελα να μιλήσω πρώτα για ένα ζήτημα αφηγηματικής αναμονής. Αν δεν ξέρεις το είδος της ταινίας, μπορεί να σου δημιουργηθούν λάθος αφηγηματικές αναμονές.
Η ταινία ξεκινάει με μια κοπέλα να έχει κλειδωθεί στο δωμάτιό της, και ένας άντρας να προσπαθεί να σπάσει την πόρτα. Στο τέλος τη σπάζει. Βλέπουμε την κοπέλα με γουρλωμένα από τον τρόμο μάτια να τον κοιτάζει καθώς την πλησιάζει. «Είναι θρίλερ», σκέφτομαι. Ο μανιακός δολοφόνος την έχει στο χέρι του. Πώς θα του ξεφύγει;
Στη συνέχεια βλέπουμε την κοπέλα στο γραφείο ενός αστυνομικού. Και μαθαίνω ότι ο μανιακός δολοφόνος δεν είναι μανιακός δολοφόνος, αλλά ο πατριός της. Θέλει να την «πουλήσει» σε έναν ηλικιωμένο, για να εξασφαλίσει, αυτός και η μητέρα της, τη δόση τους. Είναι ηρωινομανείς. Έτσι η κοπέλα το έσκασε από το σπίτι, αλλά την συνέλαβε η αστυνομία. Μήπως έχεις φίλο; Τη ρωτάει ο αστυνομικός. Ναι, απαντάει ντροπαλά. Ποιος είναι και πού μένει; Η κοπέλα διστακτικά δίνει τα στοιχεία του νεαρού.
Τον φέρνουν. Την αγαπάς την κοπέλα; Και βέβαια την αγαπάει. Και ο αστυνομικός τους παντρεύει στο άψε σβήσε. Είστε τυχεροί, τους λέει, που πέσατε σε μένα. Αλλά μην το μαρτυρήσετε, γιατί θα μου πλακωθεί τσούρμο να τους παντρέψω.
Η νύφη πηγαίνει να μείνει στο σπίτι της πεθεράς της, σε ένα χωριό, σχεδόν αμέσως μετά το γάμο, δεν θυμάμαι για ποιο λόγο. Για να βοηθήσει την γριά γυναίκα βγαίνει στην αυλή να γεμίσει τη στάμνα με νερό. Είναι νύχτα. Ένα άλογο χλιμιντρίζει ανήσυχο, ένα σκυλί γαυγίζει αγριεμένο, ακούγονται περίεργοι θόρυβοι, και η κοπέλα, ενώ αντλεί νερό από το πηγάδι, κοιτάζει γύρω με γουρλωμένα μάτια. Ε, δεν μπορεί, αυτή τη φορά κάποιος ανώμαλος βιαστής παραμονεύει, και τα ζώα τον πήραν χαμπάρι.
Και πάλι διάψευση. Τα ζώα είχαν μυριστεί το σεισμό, τον καταστρεπτικό σεισμό του 1990, που ισοπέδωσε ολόκληρα χωριά θάβοντας κάτω από τα ερείπια χιλιάδες κόσμο.
Η πεθερά σκοτώθηκε, όμως αυτή, με ένα κτύπημα στο κεφάλι, έχει πάθει αμνησία. Την βρίσκει τυχαία η καλή γυναίκα που με το αυτοκίνητό της την είχε φέρει στο χωριό. Την παίρνει μαζί της, την πηγαίνει σε γιατρούς, μάταια, η κοπέλα έχει χάσει τη μνήμη της. Την αναλαμβάνει υπό την προστασία της, σαν αληθινή μητέρα. Στο εξής ζουν μαζί.
Στη συνέχεια παρακολουθούμε τις χωριστές ζωές του ζευγαριού. Ο νεαρός, ταλαντούχος μουσικός, με τη βοήθεια μιας παραγωγού γίνεται αστέρι-και φίλος της παραγωγού η οποία είναι χωρισμένη. Αυτά τα πράγματα δεν γίνονται με το αζημίωτο. Όσο για την κοπέλα, γεννάει το κοριτσάκι που συνέλαβε την πρώτη νύχτα του γάμου της.
Στη συνέχεια την παράσταση την κλέβει η μικρή, μια εξάχρονη τσαπερδόνα. Θαυμάστρια του πατέρα της, χωρίς να ξέρει βέβαια ποιος είναι, θα θελήσει να παίξει σε μια ταινία του. Θα νικήσει τις αντίπαλές της στην οντισιόν, και θα παίξει στην ταινία, όπου υποδύεται την κόρη του.
Το τέλος το μαντεύετε: μετά από κάποιες περιπέτειες και μια δυσάρεστη συνάντηση με τον πατριό της που όμως είχε ευχάριστες συνέπειες γιατί χάρη σ’ αυτή η κοπέλα ξαναβρίσκει τη μνήμη της, το ζευγάρι θα ξαναενωθεί, και η μικρή θα ζήσει επί τέλους με τον πατέρα της που για τόσα χρόνια δεν γνώρισε.
Δεν είναι ταινία «με θέση», όπως οι περισσότερες ιρανικές, και όπως βέβαια το «Νυχτερινό λεωφορείο» που γύρισε ο Poorahmad την επόμενη χρονιά και το οποίο έχουμε παρουσιάσει, http://hdermi.blogspot.com/2012/01/kiumars-poorahmad-night-bus.html
είναι όμως μια πολύ ευχάριστη ταινία. Ταινία, όπως έγραψα στην αρχή, για όλη την οικογένεια.

Said Ghahari, The rebirth of Rostan

Said Ghahari, The rebirth of Rostan (2006)
http://www.fravahr.org/spip.php?article229

Τα animations δεν βρίσκονται μέσα στις προτιμήσεις μου, αλλά αυτή τη φορά έκανα εξαίρεση, μια και το έργο είναι ιρανικό, και έχω δηλώσει αρκετές φορές φαν του ιρανικού κινηματογράφου. Η δραματική κορύφωσή του, που είναι και το τέλος του, είναι η μονομαχία πατέρα και γιου, χωρίς να ξέρουν τη μεταξύ τους σχέση, κατά την οποία ο πατέρας σκοτώνεται. Ο παραπάνω σύνδεσμος όμως γράφει αρκετά για την υπόθεση και για το έργο, και σ’ αυτόν παραπέμπω.

Parviz Sayyad, Cinema Rex trial

Parviz Sayyad, Cinema Rex trial (1987)
http://www.imdb.com/name/nm0768558/
http://en.wikipedia.org/wiki/Parviz_Sayyad
http://www.parvizsayyad.com/Html.aspx?PageId=18

Το έργο είναι μια κινηματογραφημένη θεατρική παράσταση. Η παράσταση αυτή στηρίζεται σε ντοκουμέντα πάνω στον εμπρησμό του κινηματογράφου Ρεξ, τις παραμονές της ιρανικής επανάστασης, και στοίχισε τη ζωή σε 379 άτομα.
Για μένα ήταν αυτονόητο ότι ο εμπρησμός έγινε από φανατικούς ισλαμιστές, που θεωρούσαν τους κινηματογράφους σαν κέντρα διαφθοράς. Και σε άλλους κινηματογράφους έβαλαν φωτιά, χωρίς θύματα, ενώ αμέσως μετά την επιστροφή του Χομεϊνί έκλεισαν αρκετοί.
Τώρα, πώς εξελίχθηκαν τα πράγματα: οι ισλαμιστές κατηγόρησαν την Σαβάκ, την μυστική αστυνομία του Σάχη, για προβοκάτσια. Τώρα τι σόι προβοκάτσια ήταν αυτή να ρίξουν λάδι στη φωτιά που τελικά ανέτρεψε το καθεστώς, δεν το καταλαβαίνω.
Και όμως. Μετά την επικράτηση της επανάστασης έγινε δίκη, καταδικάστηκαν αθώοι, και τέσσερις ή πέντε, δεν θυμάμαι, εκτελέστηκαν. Ο ένας δεν ήταν αθώος. Τον είχαν πληρώσει, μαζί με τρεις άλλους συντρόφους του, να βάλει φωτιά. Οι άλλοι τρεις κάηκαν στην πυρκαγιά. Αυτός γλίτωσε. Κατέδωσε αυτούς που τον πλήρωσαν, στελέχη τώρα του καθεστώτος. Δεν έγινε πιστευτή η κατάθεσή του. Εκτελέστηκε. Την εκτέλεσή τους προσπάθησαν να προλάβουν συγγενείς των θυμάτων, που βέβαια δεν ήταν χαζοί για να μην ξέρουν ποιος έβαλε τη φωτιά. Δεν πρόλαβαν όμως να συναντήσουν τον Χομεϊνί για να ζητήσουν χάρη, στο μεταξύ τους είχαν εκτελέσει (ο καταδικασμένος σε θάνατο, βάσει της σαρίας, μπορεί να την γλιτώσει αν οι συγγενείς του νεκρού τον συγχωρέσουν, πράγμα που συνήθως γίνεται έναντι αδρής αμοιβής. Έχω δει ένα σχετικό έργο, το Day break του Hamid Rahmanian, για το οποίο έχουμε γράψει εδώ http://hdermi.blogspot.com/2012/01/hamid-rahmanian-day-break.html ). Όπως έγραψα και στην αρχή, η ταινία στηρίχθηκε σε ντοκουμέντα.
Και μια σύμπτωση: η ταινία ήταν μεγάλης διάρκειας και την έβλεπα σε δόσεις. Την Κυριακή που επεχείρησα να δω την υπόλοιπη, κάνοντας διάλειμμα, με ζάπινγκ είδα τα νέα για τους εμπρησμούς των δικών μας κινηματογράφων. Άκουσα και τις ειδήσεις την επομένη. Σίγουρα δεν ήταν προβοκάτσια, στη σημερινή κατάσταση δεν στέκει, και σίγουρα δεν ήταν έργο υπερεπαναστατών. Ήταν οργανωμένο σχέδιο από εγκληματικά κέντρα, τους στόχους των οποίων δεν έχει νόημα να συζητήσουμε εδώ.

Πιέτρο Αρετίνο, Το σχολείο της πορνείας

Πιέτρο Αρετίνο, Το σχολείο της πορνείας (μετ. Γιώργος Μπαρουξής), Το ποντίκι 2006, σελ. 110

Το αγοράσαμε από τις προσφορές της Πρωτοπορίας, 1.95 ευρώ. Έμεινε από τις επιστροφές του Ποντικιού, και πουλιέται τώρα, όπως και τόσες άλλες επιστροφές άλλων εφημερίδων, κοψοχρονιά.
Τον Πιέτρο Αρετίνο τον ήξερα σαν όνομα. Δεν υπάρχει ιστορία της λογοτεχνίας που να μην τον αναφέρει. Δεν είχα διαβάσει όμως τίποτα δικό του, και τώρα ήταν μια καταπληκτική ευκαιρία.
Διαβάζω την βιογραφία του στην τελευταία σελίδα. Γεννήθηκε τη χρονιά που ο Κολόμβος ανακάλυψε την Αμερική και ο Φερδινάνδος και η Ισαβέλλα ολοκλήρωσαν την Reconquista, την ανάκτηση της Ιβηρικής χερσονήσου από τους άραβες (να μαθαίνουμε και λίγο ιστορία), δηλαδή το 1492. Πού; Στο Αρέτσο (δεν πιστεύω να ξέρετε πού βρίσκεται, και εγώ πρώτη φορά το ακούω). Από εκεί πήρε και το όνομά του. Πότε και πού πέθανε; Το 1556, στη Βενετία (πίσσα στα κόκαλά της, 450 χρόνια περάσαμε κάτω από τη γόβα της-γόβα στιλέτο-εμείς οι κρητικοί). Και να σκεφτείς ότι υπάρχουν ακόμη γονείς που δίνουν αυτό το όνομα στις κόρες τους. Μια διακεκριμένη πανεπιστημιακός έχει αυτό το όνομα, αλλά δεν φταίει αυτή, φταίνε οι γονείς της.
Το έργο είναι μια απολαυστικότατη σάτιρα. Αυτή άλλωστε μου έφτιαξε τη διάθεση ώστε να ξεκινήσω με αυτό τον τρόπο τη βιβλιοκριτική μου. Ο Αρετίνο, σατιρικός συγγραφέας, λίγο έλειψε να πληρώσει με τη ζωή του τις σάτιρές του. Διαβάζω στη σύντομη βιογραφία: «…το 1527 υποχρεώθηκε να φύγει μόνιμα από τη Ρώμη, όταν ένας πληρωμένος δολοφόνος του επισκόπου Τζιοβάνι Τζιλμπέρτι, που είχε γίνει στόχος της σάτιράς του, τον μαχαίρωσε και κόντεψε να τον σκοτώσει» (σελ. 109). (Κοίτα πάλι σύμπτωση: στην προηγούμενη ανάρτησή μου έγραψα για τους πληρωμένους δολοφόνους της οικογένειας του Ταρίκ Αλί.)
Η αφηγηματική τεχνική της σάτιράς του σ’ αυτό το έργο θα μπορούσε να ονομαστεί: Τα λέω της πεθεράς για να τ’ ακούει η νύφη. Και όχι μόνο η νύφη.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η νύφη είναι η κόρη, και η πεθερά δεν είναι πεθερά, αλλά η μητέρα της. Η οποία είναι πουτάνα. Και ενώ ακούμε συχνά για περιπτώσεις που η μητέρα εκδίδει το αθώο κορίτσι, εδώ, το όχι και τόσο αθώο κορίτσι, θερμοπαρακαλάει τη μητέρα του, «παλιά πουτάνα», να το συμβουλεύσει πως θα βγει και αυτό στο κουρμπέτι. Σε μισή μόλις σελίδα την έχει καταφέρει, και στις υπόλοιπες σελίδες ακούμε τις συμβουλές της μαμάς της για το πώς να γίνει μια επιτυχημένη πουτάνα, και να βγάζει πολλά λεφτά.
Δεν πρόκειται όμως για πουτάνα του μπουρδέλου ή των ροζ τηλεφώνων (τέλος πάντων, τότε δεν υπήρχαν τηλέφωνα) με τις στάνταρ τιμές. Εδώ πρόκειται για πουτάνα υψηλής κοινωνίας, σαν την Μανόν Λεσκώ και τη Μαργαρίτα Γκωτιέ (πιο γνωστή σαν κυρία με τας καμελίας και, χάρη στον Βέρντι, και σαν Τραβιάτα, δηλαδή γυναίκα που τραβιέται με τον ένα και με τον άλλο). Και το πόσα χρήματα θα τραβήξουν από τον εραστή τους δεν γίνεται ούτε καν με διαπραγμάτευση, αλλά με μαλαγανιές. Αυτές τις μαλαγανιές διδάσκει η μάνα στην κόρη.
Εξωκειμενικός αποδέκτης είναι ο αναγνώστης, που όμως μπορεί να είναι και κάθε πουτάνα και κάθε εραστής (εκτός των καθώς πρέπει αναγνωστών, εννοείται). Μπορεί λοιπόν η πουτάνα να μαθαίνει κόλπα, αλλά και ο εραστής, που τα διαβάζει, θα παίρνει τα μέτρα του για να προφυλάσσεται. Ο Αρετίνο το επισημαίνει, και με πολύ έξυπνο τρόπο αποφεύγει την σύμφυρση των δύο επιπέδων, του εξωκειμενικού και του ενδοκειμενικού. Αξίζει να παραθέσω το σχετικό απόσπασμα.
ΝΑΝΑ:Σκέφτομαι…
ΠΙΠΑ: Τι;
ΝΑΝΑ: …ότι ενώ σε διδάσκω όλους τους τρόπους για να φτάσεις εκεί που θέλω, καθοδηγώ επίσης εκείνους που θα έχουν δοσοληψίες μαζί σου, αφού, γνωρίζοντας αυτά που σου λέω, να είσαι σίγουρη ότι θα ξέρουν επίσης πότε χρησιμοποιείς τις πονηριές σου. Έτσι η διδασκαλία μου είναι σαν εκείνους τους πίνακες που σε κοιτάζουν από όποια πλευρά κι αν τους δεις.
ΠΠΠΑ: Ποιος πιστεύεις ότι θα το έκανε αυτό, να διαδώσει τι μου μαθαίνεις;
ΝΑΝΑ: Αυτό το δωμάτιο, αυτό το κρεβάτι εκεί, οι καρέκλες που καθόμαστε, εκείνο το μικρό παράθυρο εκεί κι αυτή η μύγα που θέλει να τσιμπήσει τη μύτη μου• που να την πάρει ο διάβολος» (σελ. 39).
«… είναι σαν εκείνους τους πίνακες…». Ένα υφολογικό στοιχείο που χαρακτηρίζει το έργο είναι η χρήση άφθονων παρομοιώσεων, μεταφορών, συγκρίσεων. Ας δώσουμε ακόμη μια, που εικονογραφεί το αλισβερίσι της πουτάνας με τον εραστή.
ΝΑΝΑ: Θέλω να πω ότι αν βρεθεί στα πόδια σου ένας πλούσιος, μην τον τρομάξεις ζητώντας τον ουρανό με τ’ άστρα, αλλά πάρε αυτά που σου δίνει. Μετά, αφού πέσει στην παγίδα, γδάρ’ τον ζωντανό-όπως ένας χαρτοκλέφτης προσποιείται ότι χάνει και αφήνει τον αντίπαλό του να κερδίσει μερικές παρτίδες, και μετά τον κλέβει όσο θέλει (σελ. 101).
Φυσικά οι συμβουλές που της δίνει δεν είναι μόνο τέτοιου είδους. Τη συμβουλεύει και πώς να φέρεται στο κρεβάτι. Αλλά ας μην εκχυδαῒσουμε αυτή τη βιβλιοκριτική παραθέτοντας σχετικό απόσπασμα.
Και η σάτιρα πού βρίσκεται; Προφανώς ο στόχος του βιβλίου δεν είναι μόνο να απολαύσει ο αναγνώστης τις συμβουλές της πουτάνας στο επίδοξο πουτανάκι. Η πουτάνα στολίζει με χίλια όσα όλες τις κατηγορίες των εραστών: τους πλούσιους, τους αριστοκράτες, τους λόγιους, τους καλόγερους, τους παπάδες, τους στρατιωτικούς, αλλά και τους Ισπανούς, τους Γερμανούς, τους Γάλλους, τους Φλωρεντίνους, τους Σιενέζους, τους Βενετούς, κ.λπ.
Πριν κλείσουμε, πιστεύω ότι αξίζει να αναφέρω κάποια πράγματα που διάβασα στο βιβλίο, που τα αγνοούσα και σίγουρα τα αγνοείτε κι εσείς. Ξέρετε ποια είναι η αγία Ναφίσα; Είναι η προστάτιδα των πορνών. Όχι, στην περίπτωση αυτής της αγίας δεν πρόκειται για νταβατζιλίκι.
Η Νανά μιλάει σε κάποιο σημείο για την πραμάτεια ενός μαγαζάτορα, και ανάμεσα στα άλλα αναφέρει και για κάποια «σκόνη της Κύπρου». Αν ξέρει κανείς τι είναι αυτή, ας αφήσει σχόλιο.
Αυτά για τον Αρετίνο. Ίσως υπάρχει ακόμη κανένα αντίτυπο στην Πρωτοπορία. Τρέξτε να το προλάβετε.
(Συμπλήρωση μετά από 5 ώρες: υπάρχουν πολλά, το τσέκαρα πριν λίγο. Ήμουν στον εκδότη μου και φέραμε την κουβέντα στο βιβλίου, και αγαπητή φίλη που ήταν εκεί σκέφτηκε ότι θα μπορούσε ίσως να το ανεβάσει ως θεατρικό έργο. Έτσι πεταχτήκαμε να το αγοράσει).

Tariq Ali, Η σύγκρουση των φονταμενταλισμών

Tariq Ali, Η σύγκρουση των φονταμενταλισμών (μετ. Σάββας Μιχαήλ), Άγρα 2003, σελ. 552

Το «Η σύγκρουση των φονταμενταλισμών» του Ταρίκ Αλί είναι το καλύτερο βιβλίο που έχω διαβάσει για το Ισλάμ. Ο Ταρίκ Αλί, άθεος μουσουλμάνος, πακιστανικής καταγωγής, μυθιστοριογράφος και στρατευμένος στην Τετάρτη Διεθνή, σ’ αυτό το βιβλίο ξεκινάει με την προσωπική του ιστορία, για να περάσει στη συνέχεια στην ιστορία του Ισλάμ από τις απαρχές του μέχρι την εποχή της νεοτερικότητας, και τέλος στην ιστορία της πατρίδας του καθώς και ισλαμικών χωρών που βρίσκονται γύρω της: Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Ιράν, Αφγανιστάν, Κασμίρ. Διεισδυτικός, αδυσώπητος, καυστικός, σαρκαστικός και χιουμορίστας, δίνει μια εμπεριστατωμένη εικόνα του «ανατολικού» Ισλάμ. Και δεν είναι τυχαίο που στις σελίδες αυτού του βιβλίου υπάρχουν άφθονα ποιήματα.
Ο Ταρίκ Αλί προέρχεται από την άρχουσα τάξη του Πακιστάν. Δεν της χαρίζεται, όπως δεν χαρίζεται και στην οικογένειά του. Σούρει αρκετά σε κάποια μέλη της, και συλλογικά στους προγόνους του. Μια «Αυτού εξοχότης» του λέει, αφού απέτυχε να τον παρασύρει σε μια οργάνωση δολοφονίας του Αγιούμπ Χαν, δικτάτορα του Πακιστάν: «Με εκπλήσσεις. Δεν περίμενα να το κάνεις ο ίδιος. Ένας από τους θείους σου καμάρωνε πάντα για τους κληρονομικούς δολοφόνους στα χωριά σας που δρούσαν στο παρελθόν για λογαριασμό της οικογένειάς σας» (σελ. 392).
Έχω υπογραμμίσει αρκετά πράγματα σ’ αυτό το βιβλίο. Θα παραθέσω αυτά που με ενδιαφέρουν περισσότερο.
Έχω γράψει σε άλλη ή άλλες βιβλιοπαρουσιάσεις μου πως οι άραβες έχουν ένα ιδεοψυχαναγκασμό με το σεξ. Εδώ διαβάζω ένα απόσπασμα που παραθέτει ο Αλί από την «Ερμηνεία των ονείρων» του Ίμπν Σιρίν (634-704).
«Εάν ονειρευτείς ότι σοδομίζεις έναν νεαρό που δεν τον γνωρίζεις, αυτό είναι σημάδι ότι θα νικήσεις τους εχθρούς σου… Εάν, εν τούτοις, ονειρευτείς ότι κάνεις έρωτα με μια γυναίκα όταν, στην πραγματικότητα, έχεις σεξουαλική σχέση με έναν άντρα, τότε το αίτημά σου γι’ αυτόν τον άντρα θα εκπληρωθεί ακόμα κι αν αυτός σε έχει ταπεινώσει στο παρελθόν… Εάν ονειρευτείς ότι κάνεις σεξ με ζώο, αυτό είναι σημάδι ευημερίας και μακροημέρευσης…» (σελ. 60).
Και εγώ που είμαι straight και όσα σεξουαλικά όνειρα έχω δει στη ζωή μου είναι με γυναίκες, αυτά πώς ερμηνεύονται; Κρίμα να μην γράφει τίποτα γι’ αυτά ο Ίμπν Σιρίν.
Άλλο απόσπασμα:
«Η αρσενική ομοφυλοφιλία επισύρει τη σκληρότερη τιμωρία: βασανιστήριο και θάνατο. Αντίθετα, ο λεσβιακός έρωτας, η νεκροφιλία, ο αυνανισμός και η κτηνοβασία αντιμετωπίζονται ανεκτικά: με αυστηρή επίπληξη και προειδοποίηση» (σελ. 136).
Ας μη μας εκπλήσσει. Και ο Φρόιντ μίλησε εξαντλητικά για το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, ενώ δεν είπε και πάρα πολλά πράγματα για το σύμπλεγμα της Ηλέκτρας. Για τις γυναίκες ποιος γνοιάζεται.
Και πιο κάτω:
«Με το να υπογραμμίζονται οι θεωρητικές χαρές της ετεροφυλοφιλίας, ενώ την ίδια στιγμή επιβάλλονται αυστηροί νομικοί περιορισμοί στην άσκησή της, ωθούνται οι άνθρωποι, που κατά τα άλλα δεν θα το αποτολμούσαν, σε ομοφυλόφιλες κατευθύνσεις. Το αποτέλεσμα είναι μια επίσημη κοινωνία που κολυμπάει στη σεξουαλική καταπίεση και υποκρισία. Κάτω από την επιφάνεια, πάντα καίει ο φούρνος» (σελ. 136).
Παρεμπιπτόντως, αυτά τα διάβασα και στο βιβλίο «Στα άδυτα του βασιλείου: η ζωή μου με την οικογένεια Μπιν Λάντεν» (Μίνωας 2004) της Κάρμεν Μπιν Λάντεν το οποίο έχουμε παρουσιάσει στο blog μας. http://hdermi.blogspot.com/2009/04/blog-post_14.html
Πιο κάτω ο Αλί παραθέτει τον Ανουάρ Σαῒχ, έναν πρώην φανατικό μουσουλμάνο, που σε μια συζήτηση μαζί του, μιλώντας για το βιβλίο του «Το Ισλάμ και η σεξουαλικότητα» του λέει: «Το Ισλάμ είναι η πιο σεξομανής θρησκεία στον κόσμο» (σελ. 276). Ακριβώς στον αντίποδα του χριστιανισμού, που είναι εντελώς ασεξουαλικός. Για τα 70 ουρί που περιμένουν τους πιστούς στον παράδεισο το ήξερα, δεν ήξερα όμως το παρακάτω: «Ο Ουρανός είναι ο τόπος του άπειρου οργασμού. Κάθε κορύφωση επεκτείνεται και η ελάχιστη διάρκειά της είναι εικοσιτέσσερα χρόνια. Τι συμβαίνει με τις γριές; Τα ίδια προνόμια επεκτείνονται και σ’ αυτές; Να χαθεί απ’ το μυαλό σου τέτοια σκέψη, αλλιώς θα χαθείς εσύ ο ίδιος!» (σελ. 134).
Γυναίκες, δυστυχώς για σας, στον μουσουλμανικό παράδεισο υπάρχει σεξ μόνο για τους άντρες.
Και για την μοιχεία:
«Οι Σιίτες ήταν εξίσου αμείλικτοι με τους Σουννίτες στην τιμωρία της μοιχείας αλλά, αντίθετα μ’ αυτούς, ανακούφιζαν τον πόνο θεσπίζοντας εξόδους της μιας νύχτας: καθ’ οδόν προς ένα μπορντέλο ή ένα δωμάτιο ξενοδοχείου, οι άντρες μπορούσαν να πάρουν ένα ειδικό θρησκευτικό πιστοποιητικό για να εξαγιάσουν τους ‘προσωρινούς γάμους’ τους» (σελ. 231). Εμείς στη Δύση δεν έχουμε τέτοια γραφειοκρατία.
Διαβάζουμε: «Ο Χριστιανισμός έπρεπε να περιμένει τον Κωνσταντίνο πριν μπορέσει να σταματήσει να γυρνάει και με το άλλο μάγουλο. Το Ισλάμ ποτέ δεν αντιμετώπισε ένα φιλοσοφικό δίλημμα αυτής της φύσης» (σελ. 181) . Μα τι λέει τώρα ο Ταρίκ Αλί; Για ποιο φιλοσοφικό δίλημμα μιλάει; Αφού το Ισλάμ ξεκίνησε δίνοντας χαστούκια.
Διαβάζουμε: «Μεταμφιεσμένος σε Καράμ Σαχ, σε άραβα κληρικό που επισκεπτόταν την περιοχή, οργάνωσε μια εκστρατεία μαύρης προπαγάνδας με στόχο να υποδαυλίσει τον θρησκευτικό ζήλο των πιο αντιδραστικών φυλών και να προκαλέσει έτσι τον εμφύλιο πόλεμο. Αφού ολοκλήρωσε την αποστολή του έφυγε από τη Λαχώρη» (σελ. 274).
Ποιος ήταν αυτός; Ο Πήτερ ο Τουλ. Συγνώμη, ο Τ.Ε. Λώρενς ήθελα να πω, πιο γνωστός ως ο Λώρενς της Αραβίας. Ένα είδωλό μου συντρίφτηκε στη συνείδησή μου.
Είμαι μεταφυσικά απαισιόδοξος, ιστορικά απαισιόδοξος, ιδιοσυγκρασιακά όμως αισιόδοξος (αυτό εξηγεί και το πάθος μου με τα ανέκδοτα). Η απαισιοδοξία μου οφείλεται στο ότι έχω πάντα μπροστά μου την ιστορική προοπτική (για τη μεταφυσική μου απαισιοδοξία θα μιλήσουμε κάποια στιγμή αλλού). Βλέπω ολόκληρο το δάσος, όχι τα μπροστινά δέντρα. Διαβάζω: «… τη γνωστή ως Παλαιστίνη, η οποία κατοικούνταν από Άραβες πάνω από χίλια χρόνια τώρα» (σελ. 170). Σε ένα κείμενο του Asher Ginzburg (1856-1927), ενός εβραίου στοχαστή που παραθέτει ο Αλί δυο σελίδες πιο κάτω, διαβάζουμε: «Παρ’ όλα αυτά θα έρθει ένας καιρός που η ζωή του λαού μας στην Παλαιστίνη θα αναπτυχθεί σε τέτοια έκταση που θα απωθήσει, σε μικρό ή μεγάλο βαθμό, τον ιθαγενή πληθυσμό της χώρας, και τότε δεν πρόκειται να παραδώσουν εύκολα τον τόπο τους» (σελ. 172).
Αυτός ο «ιθαγενής πληθυσμός» είναι οι άραβες που ήλθαν πριν από χίλια χρόνια (για την ακρίβεια, πριν από 1300 χρόνια περίπου). Αλήθεια, πόσα χρόνια πρέπει να κατοικήσεις σε ένα μέρος για να αποκτήσεις πιστοποιητικό ιθαγένειας; Οι άραβες ήλθαν σαν κατακτητές, όπως έρχονται τώρα οι εβραίοι. Οι τούρκοι έχουν πιστοποιητικό ιθαγένειας στην Κωνσταντινούπολη; Εμείς, έχουμε πιστοποιητικό ιθαγένειας στο χώρο που κατοικούμε, την κάθοδο στον οποίο πραγματοποιήσαμε πριν από τέσσερις χιλιετηρίδες; Γι’ αυτό είμαι απαισιόδοξος: Πάντα θα υπάρχουν κατακτητικοί πόλεμοι, και λαοί που θα υποφέρουν από τους κατακτητές. Και φυσικά δεν υποστηρίζω ότι οι Παλαιστίνιοι θα πρέπει να ξεσπιτωθούν, επειδή οι πρόγονοί τους ήλθαν ως κατακτητές σ’ αυτόν τον τόπο.
Επικεντρώθηκα σε κάποια σημεία μόνο του Ισλάμ και δεν μίλησα για τις σχέσεις του με τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό που απασχολούν περισσότερο τον Αλί, ούτε και για τις διαδικασίες που εξέθρεψαν τον φονταμενταλισμό και οδήγησαν σε αγριότητες για τις οποίες έχουμε μόνο μια αμυδρή ιδέα. Θα κλείσω επαναλαμβάνοντας ότι είναι το καλύτερο βιβλίο που έχω διαβάσει για το Ισλάμ.

Ίρβιν Γιάλομ, Στον κήπο του Επίκουρου

Ίρβιν Γιάλομ, Στον κήπο του Επίκουρου (μετ. Ευαγγελία Ανδριτσάνου-Γιάννης Ζέρβας) Άγρα 2008, σελ. 287

Έχω διαβάσει και άλλα βιβλία του Γιάλομ-γράφω γι’ αυτά στη χθεσινή μου ανάρτηση.
Το τελευταίο που διάβασα, το «Στον κήπο του Επίκουρου» ασχολείται με την αντιμετώπιση του φόβου του θανάτου. Ο Γιάλομ εργάστηκε χρόνια με καρκινοπαθείς που έχουν αυτό το φόβο, και έτσι ξέρει το θέμα αρκετά καλά.
Ο Γιάλομ έχει μεγάλη λογοτεχνικότητα στη γραφή του και αφηγείται πολύ ενδιαφέρουσες κλινικές ιστορίες. Δεν συμφωνώ με όλα όσα γράφει, αλλά, όπως έχω γράψει και αλλού, στα βιβλία, ιδιαίτερα τώρα που είμαι συνταξιούχος, δεν αναζητώ πια κυρίως τη γνώση ή τη σοφία, αλλά την απόλαυση της γραφής. Και βέβαια σε θέματα ψυχολογίας, με τις τόσες σχολές της που αντιμετωπίζουν τις ψυχολογικές ασθένειες κάθε μια με το δικό της τρόπο, είναι φυσικό να υπάρχουν ενστάσεις και αντιρρήσεις, όχι μόνο από συναδέλφους του κλάδου αλλά και από απλούς αναγνώστες.
Πριν ξεκινήσω την κριτική μου θα αναφέρω κάτι που διάβασα παλιά. Σε ένα πείραμα, ζήτησαν από τα πειραματικά υποκείμενα να χαμογελάνε για αρκετή ώρα. Δεν ξέρω πως μέτρησαν τα συναισθήματά τους, αλλά το αποτέλεσμα ήταν τα άτομα αυτά να νοιώθουν εξαιρετικά ευχάριστα, όπως στις πραγματικές καταστάσεις που χαμογελάνε. Με αυτό οι πειραματιστές ήθελαν να δείξουν πως δεν επηρεάζουν μόνο τα συναισθήματά μας την συμπεριφορά μας, αλλά και αντίστροφα, μια ορισμένη συμπεριφορά μπορεί να προκαλέσει τα αντίστοιχα συναισθήματα.
«Σκέψου θετικά», είναι μια προτροπή που επαναλαμβάνεται συχνά. Η θετική σκέψη επιδρά θετικά στα συναισθήματα. Το πρόβλημα όμως είναι ότι δεν μπορείς αυτό να το ελέγξεις. Στις περισσότερες περιπτώσεις αρνητικά συναισθήματα σου δημιουργούν αρνητικές σκέψεις.
Και από πού προέρχονται αυτά τα συναισθήματα;
Προέρχονται ή από πραγματικά προβλήματα ή από εγγενείς διαταραχές (γονιδιακές, διατείνονται οι ψυχίατροι κυρίως, τραυματικές εμπειρίες, υποστηρίζουν οι των ψυχοδυναμικών σχολών όπως ο Φρόιντ, λαθεμένες «μαθήσεις» οι συμπεριφοριστές, κ.λπ).
Διαβάζουμε κάτι που είπε ο Νίτσε: «Όταν είμαστε κουρασμένοι, μας επιτίθενται ιδέες, τις οποίες είχαμε πριν από πολύ καιρό κατατροπώσει». Αυτή την εμπειρία την έχουμε όλοι μας. Η κούραση είναι ένα δυσάρεστο συναίσθημα, και φυσικά προκαλεί αρνητικές σκέψεις. Γι’ αυτό το φαγητό και ο καφές που μας τονώνουν μας κάνει να νοιώθουμε τόσο ευχάριστα.
Η κούραση, τα προβλήματα (ο Γιάλομ έχει ένα κατάλογο προβλημάτων που μπορεί να αντιμετωπίσει κανείς στη ζωή του, από τα οποία ένα είναι σίγουρο: η συνταξιοδότηση. Βρίσκεται στη σελ. 48) διαταράσσουν κάποιους νευροδιαβιβαστές και μας κάνουν να νοιώθουμε απαίσια. Το «σκέψου θετικά», το να κάνουμε αλλαγές στη ζωή μας, να ακολουθήσουμε τις οδηγίες του ψυχαναλυτή μας κ.λπ. μπορούν να επαναφέρουν τους νευροδιαβιβαστές αυτούς σε ισορροπία, αλλά το ίδιο μπορούν να κάνουν και τα φάρμακα. Ο ψυχίατρος, σε βάθος χρόνου, στοιχίζει λιγότερο από τον ψυχαναλυτή. Αλλά ο ψυχαναλυτής δεν έχει τις παρενέργειες των φαρμάκων. Τώρα ποιος είναι πιο αποτελεσματικός, θα έλεγα ότι εξαρτάται από την περίπτωση. Γενικά λέγεται ότι στις ψυχώσεις είναι καλύτερος ο ψυχίατρος και στις νευρώσεις ο ψυχαναλυτής. Γενικά.
Μετά από αυτές τις αντιλήψεις μου τις οποίες ήθελα κάπου να καταθέσω, και η παρουσίαση αυτού του βιβλίου μου έδωσε την ευκαιρία, θα σχολιάσω ορισμένα αποσπάσματα.
«Το άγχος θανάτου είναι η μητέρα όλων των θρησκειών, οι οποίες, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, επιχειρούν να καταλαγιάσουν την αγωνία του πεπερασμένου της ύπαρξής μας» (σελ. 17).
Πιστεύω μόνο με ένα τρόπο: με την υπόσχεση μιας άλλης ζωής στον Παράδεισο. Ο οποίος βέβαια διαφέρει από θρησκεία σε θρησκεία. Από τον ασεξουαλικό χριστιανικό παράδεισο μέχρι τον πολλά υποσχόμενο σεξουαλικά (70 παρθένες) του μουσουλμανικού παραδείσου.
Διαβάζουμε: «Μια από τις αγαπημένες φράσεις του Νίτσε είναι η amor fati (αγάπα το πεπρωμένο σου): με άλλα λόγια, δημιούργησε το πεπρωμένο που μπορείς ν’ αγαπήσεις» (σελ. 120). Το «δημιούργησε το πεπρωμένο σου» είναι οξύμωρο, και σίγουρα το amor fati δεν σημαίνει αυτό. Και δεν νομίζω ότι πρόκειται για μεταφραστικό ατόπημα, σίγουρα είναι συγγραφικό.
Και πάλι Νίτσε: «Ό,τι δεν με σκοτώνει, με κάνει πιο δυνατό» (σελ. 114). Δεν με σκότωσε που με ξήλωσε η Γιαννάκου από σχολικό σύμβουλο και έχασα το επίδομα, 410 ευρώ το μήνα για τέσσερα χρόνια. Έγινα πιο δυνατός ώστε να αντιμετωπίσω την κρίση αυτή με μεγαλύτερη ψυχραιμία. Τι διάβολο, οι γονείς μας άντεξαν κατοχές (δηλαδή όχι όλοι, κάποιοι πέθαναν), εμείς δεν θα αντέξουμε;
«Οι στενές σχέσεις είναι ένας εντελώς αναγκαίος όρος για την ευτυχία» (σελ. 129). Δεν ξέρω αν είναι εντελώς αναγκαίος, αλλά σίγουρα συμβάλλει πολύ.
Νόμιζα πως δεν υπάρχει τίποτα πιο φρικτό από τον λιθοβολισμό της μοιχαλίδας στο Ισλάμ, τελικά μου θύμισε ο Γιάλομ ότι υπάρχει: είναι το sati, η ινδική πρακτική «η οποία απαιτεί να καίγεται η χήρα στη νεκρική πυρά του συζύγου της» (σελ. 132). Μόνο που η πρακτική αυτή δεν υπάρχει πια, την κατάργησαν οι εγγλέζοι. Είχε και τα καλά της η αποικιοκρατία.
«Και μόνη η παρουσία σας είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορείτε να προσφέρετε σε όποιον βρίσκεται κοντά στο θάνατο (ή σε κάποιον υγιή που βρίσκεται σε πανικό θανάτου) (σελ. 140). Να το θυμάστε.
«Αν, όπως λέει ο Κούντερα, ο τρόμος του θανάτου πηγάζει από την ιδέα ότι το παρελθόν χάνεται, τότε η αναβίωση του παρελθόντος προσφέρει ζωτική καθησύχαση». Έτσι λοιπόν Θοδωρή, αν διαβάσεις αυτές τις γραμμές, το ότι θυμόμαστε τα τραγούδια της γενιάς μας και τα αναρτούμε ο ένας στον τοίχο του άλλου στο facebook με σχετικά σχόλια, σημαίνει βέβαια ότι γερνάμε, αλλά με ποιο τρόπο; Με το να αναβιώνουμε το παρελθόν για να καθησυχαστούμε, τώρα που γερνάμε.
Μια έννοια που έχει επινοήσει ο Γιάλομ είναι η έννοια των κυματισμών. Γράφει σχετικά: «Απ’ όλες τις ιδέες που αναδύθηκαν στα πολλά χρόνια που ασκώ το επάγγελμά μου, θεωρώ ότι για ν’ αντικρούσει κανείς το άγχος ενός ανθρώπου και τη θλίψη του για το εφήμερο της ζωής, εξαιρετική δύναμη έχει η ιδέα των κυματισμών. Η λέξη ‘κυματισμοί’ αναφέρεται στο γεγονός ότι ο καθένας από μας παράγει-συχνά χωρίς συνειδητή πρόθεση ή χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε-ομόκεντρους κύκλους επιρροής, οι οποίοι μπορεί να επηρεάζουν άλλους ανθρώπους για πολλά χρόνια, ακόμα και για πολλές γενιές» (σελ. 92).
Παρηγορητικό πράγματι, αρκεί να μην κάνεις τη σύγκριση των κυματισμών σου με τους κυματισμούς του Ομήρου.
Τα έργα που αφήνουμε πίσω μας, λέει ο Πλάτωνας στο «Συμπόσιο», αλλά και ο Γιάλομ, είναι μια μορφή αθανασίας. Τη μορφή αυτή την έχει πραγματευτεί πιο διεξοδικά ο Κούντερα στο δικό του έργο που φέρνει ακριβώς αυτόν τον τίτλο: «Αθανασία».
Ο Γιάλομ μιλάει για τις «τέσσερις έσχατες ανησυχίες»: «Ο θάνατος, η απομόνωση, το νόημα της ζωής και η ελευθερία» (σελ. 211).
Πάει, γέρασε κι ο Γιάλομ. Στα προηγούμενα έργα του στη θέση της ελευθερίας έβαζε τον έρωτα.
«Το σεξ διώχνει παροδικά το θάνατο από τη σκέψη» (σελ. 218). Προσέξτε εσείς που κάνετε πολύ σεξ, μπορεί να κακοχαρακτηρισθείτε ότι φοβάστε το θάνατο.
«Περίπου έπειτα από έξι μήνες έλαβα από τη Σούζαν ένα σημείωμα, γραμμένο στο πίσω μέρος μιας φωτογραφίας ενός πανέμορφου χωριάτικου πανδοχείου της Νάπα Βάλλεϋ, προτρέποντάς με να την επισκεφθώ:-Η πρώτη νύχτα κερασμένη» (σελ. 40).
Δεν είναι ολότελα κουφό; Να θεραπεύσεις μιαν ασθενή σου που έχει πανδοχείο, και σε ένδειξη ευγνωμοσύνης να σε καλεί να περάσεις κάποιες μέρες στο πανδοχείο της, από τις οποίες μόνο η πρώτη θα είναι δωρεάν; Και θυμάμαι μια ανάλογη εμπειρία του φίλου μου του Μανώλη Πρατικάκη, που εκτός από ποιητής είναι και ψυχίατρος. Ανάλογη, όχι παρόμοια. Σ’ αυτόν όλες οι νύχτες ήταν κερασμένες. Αλλά εδώ είμαστε Ελλάδα, όχι Αμερική.
«…όπως έκανε ο Ζορμπάς προτρέποντας, ‘Μην αφήσεις στο θάνατο τίποτ’ άλλο από ένα καμένο κάστρο» (σελ. 60). Αυτό το «καμένο κάστρο» δεν μου φαίνεται καζαντζακικό, μάλλον είναι μετάφραση της μετάφρασης. Το παράθεσα σαν ένα citation του μεγάλου μας-κρητικού, μην το ξεχνάμε-λογοτέχνη. (Τελικά «καμένο κάστρο» ήταν, αλλά η φράση ήταν αλλιώς, τη βρήκα στο διαδίκτυο: «Αυτό που θέλω ν' αφήσω πίσω μου είναι ένα καμένο κάστρο. Τίποτ' άλλο δε θέλω ν' αφήσω»).
Ο Γιάλομ παραθέτει ένα απόσπασμα από την αυτοβιογραφία του Ναμπόκοφ: «Το λίκνο αιωρείται πάνω από μια άβυσσο, κι η κοινή λογική μας λέει ότι η ύπαρξή μας δεν είναι παρά μια σύντομη αναλαμπή φωτός ανάμεσα σε δυο αιωνιότητες σκότους» (σελ. 91). Φαντάζομαι ότι ο Ναμπόκοφ το πήρε από την «Ασκητική» του Καζαντζάκη. Εκτός κι αν τα μεγάλα πνεύματα… Ο Καζαντζάκης γράφει: «Ερχόμαστε από μία σκοτεινή άβυσσο. Καταλήγουμε σε μία σκοτεινή άβυσσο. Το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή».
Στο «συναντήσεις με παλιούς συμμαθητές» διαβάζουμε: «Γέρασαν όλοι τόσο πολύ, τόσο πολύ, τόσο πολύ. Τι γυρεύω εγώ εδώ μέσα; Πώς θα τους φαίνομαι εγώ;» (σελ. 70).
Και θυμήθηκα το παρακάτω ανέκδοτο. Μια γυναίκα, πενηντάρα, αφηγείται σε μια φίλη της την επίσκεψή της σε έναν οδοντίατρο. Θυμάται ξαφνικά ότι ο οδοντίατρος είναι παλιός συμμαθητής της. –Μπαίνω που λες μέσα, τον βλέπω, φαλακρός, ρυτιδιασμένος, αυτός ο κούκλος που χαλβαδιάζαμε όλες οι συμμαθήτριες, τι απογοήτευση. -Με θυμάσαι καθόλου; τον ρωτάω. Στο Λύκειο της … Και ο άθλιος, που να τον πάρει και να τον σηκώσει, τι γυρνάει και μου λέει; -Αλήθεια; Και τι μάθημα μας κάνατε;
Αυτά για τον Γιάλομ. Μπορεί να διαβάσουμε και το «Η μάνα και το νόημα της ζωής», οπότε θα επανέλθουμε.