Terry Eagleton, Το νόημα της ζωής

 Terry Eagleton, Το νόημα της ζωής (μετ. Ανδρεάδης), Θεσσαλονίκη, εκδόσεις Θύραθεν, 2015, σελ. 168

 

  Ας ξεκινήσουμε από αυτό.

  Συνέδριο στο Κάιρο, από τη Αιγυπτιακή Εταιρεία Θεωρίας της Λογοτεχνίας, 2000.

  Κρουαζιέρα στο Νείλο.

  Η χορεύτρια, χορεύοντας το γνωστό μας τσιφτετέλι, προσκαλεί έναν ένα τους συνέδρους να χορέψουν μαζί της.

  Όλοι αρνούνται.

  Έρχεται και σε μένα.

  Δεν είχα χορέψει ποτέ μου τσιφτετέλι, αλλά σαν έλληνας ήξερα πώς χoρεύεται.

  Σηκώθηκα και χόρεψα μαζί της.

  Ο επόμενος ήταν το Terry Eagleton.

  Υπήρξα ο animator, και προφανώς για αυτό με ξανακάλεσαν στο επόμενο συνέδριο, όπου γνώρισα…

  Αλλά για τις συμπτώσεις έχω γράψει αλλού.

  Συνεχίζω.

  Ποτέ δεν αναρωτήθηκα για το νόημα της ζωής ΜΟΥ.

  Για το μεταφυσικό της νόημα, έχω δώσει την απάντησή μου στο μυθιστόρημά μου «Το μυστικό των εξωγήινων».

  Για το υπαρξιακό της νόημα, την είχα δώσει μια δεκαετία πιο πριν, με το βιβλίο μου «Η αναγκαιότητα του μύθου».

  Και πάμε παρακάτω:

  Δεν μπορώ να διαβάσω δοκίμια, εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Στην τρίτη ή τέταρτη προσπάθεια κατάφερα να διαβάσω ολόκληρο τον «Μύθο του Σίσυφου».

  Ένας φίλος είπε κάποτε στην παρέα στον «Νικηφόρο» ότι η ποιητική συλλογή κάποιου έχει ορισμένους καλούς στίχους.

  Έχω πει ότι δεν συμπαθώ την ποίηση.

  Δεν μπορώ να διαβάσω μια ποιητική συλλογή με μόνη αποζημίωση κάποιους καλούς στίχους.

  Το ίδιο και με το δοκίμιο.

  Γιατί να διαβάσω ένα δοκίμιο με κάποιες απόψεις του οποίου θα διαφωνήσω; Μόνο για το ενδεχόμενο μήπως με πείσουν;

  Και γιατί να διαβάσω ένα δοκίμιο κάποιες απόψεις του οποίου με βρίσκουν σύμφωνο;

  Όμως είπα να διαβάσω το βιβλίο, μια και το έψαχνε για μήνες και ο φίλος μου ο Γιάννης ο Πούλος.

  Ο Eagleton μιλάει για την πολυσημία της λέξης «νόημα» για τα διάφορα «νοήματα της ζωής», όμως στο τέλος γίνεται κανονιστικός, προτείνοντας το δικό του νόημα.

  Θα ξεκινήσω παραθέτοντας αποσπάσματα από το τέλος.

  «Η εικασία ότι το νόημα της ζωής είναι πρωτίστως προσωπική υπόθεση καλά κρατεί» (σελ. 154). Παραθέτει αποσπάσματα από τον Τζούλιαν Μπαγκίνι και τον Τζων Κότινγκχαμ.

  Εγώ πάντως συμφωνώ μαζί τους.

  Συνεχίζει παρακάτω:

  Τίποτα από αυτά δεν είναι λάθος. Μαρτυρούν όμως μια ατομικιστική προκατάληψη, συνηθισμένη στη νεωτερική εποχή. Δεν βλέπουν το νόημα της ζωής ως ένα κοινό ή αμφοτεροβερές πρόταγμα. Δεν μπορεί να υπάρξει νόημα είτε της ζωής είτε οποιουδήποτε άλλου πράγματος, το οποίο να ανήκει σ’ εμένα αποκλειστικά. Αν αναδυόμαστε στην ύπαρξη ο ένας μέσω του άλλου, αυτό δεν μπορεί παρά να αφορά και στο ζήτημα του νοήματος της ζωής».

  Και συνεχίζει:

  «Στη θεωρία που μόλις πρότεινα, δύο από τους ισχυρότερους διεκδικητές του τίτλου για το νόημα της ζωής – η αγάπη και η ευτυχία – δεν βρίσκονται σε σύγκρουση» (σελ. 155).

  Εγώ θα έλεγα ότι η αγάπη είναι μια συνιστώσα της ευτυχίας, χωρίς να ισχύει και το αντίστροφο.

  «Το να ζεις με πίστη – με την οποιαδήποτε πίστη, ίσως-δίνει νόημα στη ζωή» (σελ. 88).

  Το είπε και ο Σολωμός: «Κλείσε μέσα στην ψυχή σου την Ελλάδα (ή ό,τι άλλο) και θα αισθανθείς κάθε είδους μεγαλείο». Πολύ αργότερα έμαθα για την παρένθεση. Το «ό,τι άλλο» μπορεί να είναι η αυτοθυσία για τον Αλλάχ. Δεν αμφιβάλλω ότι έτσι ένιωθαν αυτοί που έριξαν τα αεροπλάνα στους δίδυμους πύργους.

  Εδώ δεν θα παραθέσω απόσπασμα. Ο Eagleton σχολιάζει διεξοδικά τον Μπέκετ. Για τον Βλαντιμίρ και τον Εστραγκόν έχει νόημα να περιμένουν τον Γκοντό.

  Διάβασα κάπου ότι ο Godot δεν είναι άλλος από τον God. Διαβάζοντας τον Eagleton μου ήλθε στο μυαλό: Στη θέση του Godot ταιριάζει καλύτερα ο μεσσίας, όπως ο 12^ος Ιμάμης των σιιτών.  

  «Φυσικά, υπάρχουν και άλλες υποψηφιότητες για το νόημα της ζωής, πέραν της ευτυχίας: η εξουσία, ο έρωτας, η τιμή, η αλήθεια, η ηδονή, η ελευθερία, η λογική, η αυτονομία, το κράτος, το έθνος, ο Θεός, η αυτοθυσία, ο διαλογισμός, μια ζωή σε αρμονία με τη φύση, η αυταπάρνηση, ο θάνατος, η επιθυμία, η επίγεια επιτυχία, ο σεβασμός από πλευράς των συνανθρώπων, η συλλογή όσο το δυνατόν έντονων εμπειριών, το χοντρό γέλιο, και πάει λέγοντας. Για τον περισσότερο κόσμο, στην πράξη αν όχι στη θεωρία, η ζωή αποκτά νόημα μέσα από τις σχέσεις με τους συνανθρώπους: συντρόφους και τέκνα» (σελ. 140).

  Θα έλεγα ότι όλα αυτά δεν είναι πέραν της ευτυχίας αλλά υπάγονται σ’ αυτήν. Κάποιος που έχει σαν νόημα της ζωής την απόκτηση εξουσίας, όταν την πετύχει νιώθει ευτυχισμένος. Το ίδιο και αυτός που έχει τον έρωτα, την τιμή, την ηδονή, την αυτοθυσία… επέλεξα τα πιο χαρακτηριστικά. Σίγουρα το νόημα της ζωής που έχεις επιλέξει αποτελεί προϋπόθεση για την ευτυχία σου.

  Κάποιοι που αυτοκτονούν απευθύνουν στον εαυτό τους το ρητορικό ερώτημα: Τι νόημα έχει να ζω; Ολοκάθαρα νιώθουν δυστυχισμένοι. Το ίδιο και ο Άμλετ, όταν αναρωτιέται «Να ζει κανείς ή να μη ζει».

  Για μένα η φράση «το νόημα της ζωής» δεν έχει νόημα. Νόημα έχει το να νιώθω καλά, όπως νιώθω τώρα γράφοντας αυτές τις γραμμές, και όχι να κάθομαι και κοιτάζω τον τοίχο (horror vacui temporis). Επίσης την ευτυχία δεν την συναρτώ με το carpe diem, όπως πολύ σωστά επισημαίνει ο Eagleton.

  Να το δώσω παραστατικά: Νιώθω ευτυχισμένος γράφοντας την κριτική για μια ταινία. Όμως νιώθω πιο ευτυχισμένος όταν θα χρησιμοποιήσω αυτή την κριτική για να κάνω το πορτραίτο του σκηνοθέτη, ιρανού ή κινέζου. Και ακόμη πιο ευτυχισμένος ξέροντας ότι αυτό το πορτρέτο θα αποτελέσει μια από τις βάσεις για τη συγγραφή της «Εισαγωγής στον κινέζικο κινηματογράφο» και της «Εισαγωγής στον ιρανικό κινηματογράφο».

  Το «νόημα της ζωής», αν ονομάσουμε έτσι την ανάληψη μιας δραστηριότητας που μας προσφέρει ικανοποίηση, σίγουρα εξαρτάται και από εξωτερικούς παράγοντες. Για παράδειγμα, τη δραστηριότητά μου αυτή θα την διαταράξει, σε μικρό ή μεγάλο βαθμό, μια σύρραξη στη Μέση Ανατολή στην οποία θα εμπλακεί και η Ελλάδα.

  Το νόημα της ζωής σίγουρα εξάγεται από το σύνολο της χρήσης της. Θα είχε ενδιαφέρον να παραθέσω αποσπάσματα που να έχουν τη φράση «Το νόημα της ζωής», όμως πού να ψάχνω τώρα. Αλλά θα παραθέσω ένα που συνάντησα στο «Αυτοκτονώντας ασύστολα» του Κορτώ: «Ξαγρυπνάω γιατί αναρωτιέμαι για το νόημα της ζωής». Άκουσα τη φράση και στην ταινία του Ρένου Χαραλαμπίδη «No budget story» που προβάλλεται αυτή τη βδομάδα, αλλά δυστυχώς δεν μου έκοψε να τη σημειώσω.

  Και ο ορισμός που δίνει ο Eagleton για την αγάπη:

  «Αυτό που έχουμε ονομάσει αγάπη, είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορούμε να συμφιλιώσουμε την αναζήτηση της προσωπικής μας ολοκλήρωσης με το γεγονός ότι είμαστε κοινωνικά ζώα. Γιατί αγάπη σημαίνει να δημιουργείς για τον άλλο τον χώρο μέσα στον οποίο μπορεί να διαπρέψει, ενώ κάνει το ίδιο και αυτός για σένα. Η ολοκλήρωση του καθενός γίνεται το έδαφος για την ολοκλήρωση του άλλου…» (σελ. 153-154).

  Πόσο ρεαλιστικό είναι άραγε αυτό;

  «Και ο Βιτγκενστάιν δεν έτρεφε μεγάλο σεβασμό για τη φιλοσοφία…» (σελ. 149).

  Και εγώ, παθιασμένος με τη φιλοσοφία (το δεύτερο πτυχίο μου είναι στη φιλοσοφία από το αμιγώς Φιλοσοφικό Τμήμα τότε της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ), έπαψε κάποια στιγμή να μου αρέσει.

  «Η αλήθεια ή το ψεύδος είναι ιδιότητες των ανθρώπινων προτάσεών μας» (σελ. 12).

  Με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο. Με ξένιζε αυτή καραμέλα περί αλήθειας που κυριαρχούσε στα γραπτά του τέλους του προπερασμένου και των αρχών του περασμένου αιώνα, που την τοποθετούσαν περίπου σαν μεταφυσική οντότητα.

  «Η νιότη ζητάει αθανασία, δεν την βρίσκει, συμβιβασμό δεν καταδέχεται, κι από περφάνια αρνιέται τα πάντα. Όχι κάθε νιότη. Η νιότη η λαβωμένη από την αλήθεια».

  Το απόσπασμα από την «Ασκητική».

  «Πίστευε αυτούς που ψάχνουν την αλήθεια. Αμφίβαλε για αυτούς που την βρίσκουν» (Αντρέ Ζιντ, Στοχασμοί).

  «Σύμφωνα με τον Νίτσε στη Γέννηση της Τραγωδίας το πραγματικό νόημα της ζωής παραείναι τρομερό για να το αντέξουμε, και για αυτό χρειαζόμαστε τις παραμυθητικές μας ψευδαισθήσεις προκειμένου να συνεχίζουμε» (σελ. 23). Είπαμε, «Το μυστικό των εξωγήινων» και η «Αναγκαιότητα του μύθου».

  «Αν οι ζωές μας έχουν νόημα, αυτό είναι κάτι με το οποίο τις επενδύουμε εμείς οι ίδιοι, όχι κάτι το οποίο φέρουν εξ αρχής» (σελ. 55).

  Για τον Βίκτορ Φρανκλ, «Το νόημα της ζωής» είναι να έχεις ένα σκοπό σ’ αυτήν, ένα σκοπό που πρέπει να τον βρεις. Σ’ αυτό το συμπέρασμα κατέληξε όταν ήταν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Επιβίωσαν αυτοί που έθεταν τέτοιους στόχους, μικρούς σίγουρα, όπως κάποιος που τάιζε ένα σπουργίτη, αν θυμάμαι καλά, πάνε δεκαετίες που διάβασα το βιβλίο του.

  «…να βρει την ύστατη απάντηση για το σύμπαν… και τελικά καταλήγει στην απάντηση «42»… Το «42» απλά δεν κολλάει πουθενά. Δεν είναι μια απάντηση για την οποία μπορούμε να βρούμε μια χρήση» (σελ. 71).

  Έχω μια φίλη που του κάνει χρήση: είναι η αγαπημένη στάση της στο σεξ. 😊  

  «Καθώς όμως ο 18^ος αιώνας έδινε τη θέση του στον 19^ο, η έννοια του λυτρωτικού ψεύδους και της ευεργετικής μυθοπλασίας έβγαινε λίγο λίγο στην επιφάνεια. Ίσως τα ανθρώπινα όντα να αφανίζονταν από την αλήθεια, να έσβηναν κάτω από το ανελέητο βλέμμα της. Ίσως τα ψεύδη και οι μύθοι να μην είναι απλώς λάθη που πρέπει να διαλυθούν, αλλά παραγωγικές ψευδαισθήσεις που μας επιτρέπουν να ευδοκιμούμε» (σελ. 41).

  Ο Καζαντζάκης συμβουλεύει το αντίθετο, στην «Ασκητική» του.

  «Αγνάντευε το σκοτεινό πέλαγο χωρίς να τρεκλίζεις, κοίταζε κατάματα την άβυσσο, κάθε στιγμή, χωρίς φαντασία, αναίδεια και φόβο».

  «Αυτό το είδος του φορμαλισμού πέρασε κατόπιν στον υπαρξισμό, για τον οποίο το κλειδί για μια αυθεντική ύπαρξη είναι το γεγονός της δέσμευσής μας σε κάτι, και όχι τόσο το ακριβές περιεχόμενο» και πιο κάτω: «Το να ζεις με πίστη-την οποιαδήποτε πίστη, ίσως-δίνει νόημα στη ζωή» (σελ. 88).

  Το «Ή ό,τι άλλο» του Σολωμού που είπαμε πιο πριν.

  Το δοκίμιο το διαβάζω τελικά σαν λογοτέχνημα, όχι γιατί θα μου προσφέρει γνώση. Και η γραφή του Eagleton είναι απολαυστική, το ίδιο και η μετάφραση.  

  Προσφέρει βέβαια και ψήγματα γνώσης. Για παράδειγμα αυτό που διάβασα για τον Βιτγκενστάιν, ότι δεν συμπαθούσε τη φιλοσοφία, δεν το ήξερα. Ή μάλλον δεν το θυμόμουνα, γιατί έχω διαβάσει τη βιογραφία του από τον Ray Monk, δεν μπορεί, θα υπήρχε μια αναφορά σ’ αυτό.

Raoul Walsh, Ηρωική εξόρμηση (Desperate journey, 1942)

 Raoul Walsh, Ηρωική εξόρμηση (Desperate journey, 1942)

 

  Όταν νυστάζεις αλλά είναι νωρίς να κοιμηθείς τι κάνεις;

  Δεν ξέρω εσείς, εγώ βλέπω μια ταινία που μου ανεβάζει την αδρεναλίνη. Και μια πολεμική ταινία είναι ό,τι πρέπει.

  Το είχα διαπιστώσει από παλιά: μια πολεμική ταινία που γυρίζεται εν θερμώ έχει μια ξεχωριστή αύρα, που δεν μπορώ να την προσδιορίσω.

  Η ταινία γυρίστηκε το 1942, πριν ακόμα σημάνει η αρχή του τέλους για τη Γερμανία.

  Ένα βομβαρδιστικό θα πρέπει να βομβαρδίσει κάποιους εχθρικούς στόχους. Ανάμεσα στο πλήρωμα θα είναι και ο Ronald Reagan, πριν διαπιστώσει ότι σαν ηθοποιός δεν έλεγε και πολλά, σαφώς ο Έρολ Φλιν ήταν καλύτερος, και αποφάσισε να ασχοληθεί με την πολιτική.

  Θα τα καταφέρουν, όμως το βομβαρδιστικό θα γίνει σακαράκα από τα αντιαεροπορικά. Θα κάνουν αναγκαστική προσγείωση.

  Οι ναζί τους καταδιώκουν.

  Προσπαθούν να διαφύγουν προς τη Μάγχη.

  Όμως γιατί να μην κάνουν και ένα σαμποταζάκι επί τη ευκαιρία, μια και έτυχε στο δρόμο τους;

  Θα τους συμπαρασταθεί μια κοπέλα της Αντίστασης. Όμως τελικά θα συλληφθούν. Θα δραπετεύσουν. Το επεισόδιο της καταδίωξης είναι συναρπαστικό, αυτοί με το κλεμμένο αυτοκίνητο και οι γερμανοί με τα αυτοκίνητά τους και δυο μοτοσικλετιστές, και έχει αρκετά μεγάλη διάρκεια.  

  Δυο από αυτούς δεν θα τα καταφέρουν. Θα ήταν εντελώς αντιρεαλιστικό να τη γλιτώσουν όλοι.

  Και πώς τη γλίτωσαν;

  «Κλέβοντας» ένα αγγλικό αεροπλάνο που το φύλαγαν οι γερμανοί, έτοιμο καμουφλάζ,  για να πετάξουν πάνω από την Αγγλία και να ρίξουν τις βόμβες τους.

  Καθώς το αεροπλάνο απογειώνεται τους πυροβολούν. Όμως ένας από την ομάδα τούς αποδεκατίζει με το πολυβόλο του βομβαρδιστικού.

  Και πριν φτάσουν στη Μάγχη θα ρίξουν τις βόμβες όταν επισημαίνουν έναν εχθρικό στόχο.  

  Εξαιρετική ταινία, 6,9 η βαθμολογία της, εγώ έβαλα 8.  

Kaouther Ben Hania, The voice of Hind Rajab (2025)

 Kaouther Ben Hania, The voice of Hind Rajab (2025)

 

  Εξακολουθεί να παίζεται στους κινηματογράφους

 

  Πρόκειται για μια πραγματικά συγκλονιστική ταινία.

  Η εξάχρονη Hind Rajab είναι παγιδευμένη μέσα στο αυτοκίνητο με το οποίο προσπάθησαν να διαφύγουν οι θείοι της παίρνοντάς τη μαζί τους. Είναι η μόνη ζωντανή. Ο θείος της από τη Γερμανία επικοινωνεί με την ερυθρά ημισέληνο, λέγοντάς τους το περιστατικό και δίνοντάς τους το κινητό της.

  Επικοινωνούν μαζί της.

  Οι συνομιλίες καταγράφονται.

  Σε αυτή τη δραματοποιημένη ιστορία της Ben Hania (την βλέπω πακέτο, η προηγούμενη ταινία της που είδαμε ήταν η «Ο άνθρωπος που πούλησε το δέρμα του») ακούμε τη φωνή της μικρής, που καλεί απεγνωσμένα σε βοήθεια. Ένας νεαρός και μια κοπέλα μιλάνε μαζί της, προσπαθώντας να την καθησυχάσουν. Μόνο 8 λεπτά απέχει από εκεί που βρίσκονται, όμως ο προϊστάμενος δεν θα δώσει εντολή να πάει νοσοκομειακό για τη διάσωσή της, πρέπει πρώτα να εξασφαλισθεί μια ασφαλή δίοδος. Και αυτό γίνεται κατόπιν μιας σειράς συνεννοήσεων, μέχρι να δοθεί το Ο.Κ. από τον ισραηλινό στρατό. Ο νεαρός, συγκινημένος από τις παρακλήσεις της μικρής τσακώνεται συνεχώς μαζί του. Ο προϊστάμενος του δείχνει ένα ταμπλό με φωτογραφίες διασωστών που σκοτώθηκαν από τον ισραηλινό στρατό, δεν θέλει να ρισκάρει τη ζωή άλλων.  

  Στο τέλος δίνεται το Ο.Κ. από τον ισραηλινό στρατό.

  Το ασθενοφόρο προχωρεί. Κάποια στιγμή συναντάει εμπόδιο. Θα παρακαμφθεί.

  Ξαφνικά χάνεται κάθε επικοινωνία, και με τη μικρή και με το ασθενοφόρο.

  Τι έγινε;

  Δεν θα κάνω σπόιλερ, ήδη εσείς που θα δείτε την ταινία ξέρετε ότι η μικρή δεν επέζησε. Αυτό που δεν ξέρετε είναι ότι οι ισραηλινοί κτύπησαν το ασθενοφόρο με αποτέλεσμα να σκοτωθούν και οι δυο διασώστες. Αυτό θα μαθευτεί μετά από 13 μέρες, όταν θα αποχωρήσει ο ισραηλινός στρατός.

  Να προσθέσουμε ότι γυρίστηκαν και δυο ταινίες μικρού μήκους με τη φωνή της.

  Όμως να παραθέσω ένα σχετικό κείμενο που βρήκα στο διαδίκτυο.

  «Η Καουτέρ Μπεν Χάνια, η σκηνοθέτης της ταινίας «Η Φωνή της Χιντ Ρατζάμπ», αρνήθηκε να παραλάβει το βραβείο της, κάνοντας την παρακάτω δήλωση:

«Απόψε αισθάνομαι περισσότερο ευθύνη παρά ευγνωμοσύνη. Η ταινία μου δεν είναι μόνο για την Χιντ, είναι για ένα σύστημα που δολοφονεί, που έκανε δυνατή τη δολοφονία της. Αυτό που συνέβη στην Χιντ δεν αποτελεί εξαίρεση. Είναι μέρος μιας γενοκτονίας. Και απόψε, στο Βερολίνο, υπάρχουν άνθρωποι που έδωσαν πολιτική κάλυψη σε αυτή τη γενοκτονία, αναδιατυπώνοντας τη μαζική δολοφονία αμάχων ως αυτοάμυνα, ως σύνθετες περιστάσεις. Υποτιμώντας όσους διαμαρτύρονται...

Ο ισραηλινός στρατός σκότωσε την Χιντ Ρατζάμπ. Σκότωσε την οικογένειά της. Σκότωσε τους δύο παραϊατρικούς που ήρθαν να τη σώσουν, με τη συνενοχή των πιο ισχυρών κυβερνήσεων και θεσμών του κόσμου.

Αρνούμαι να αφήσω τους θανάτους τους να γίνουν φόντο για μια ευγενική ομιλία για την ειρήνη. Όχι όσο οι δομές που τους επέτρεψαν παραμένουν ανέγγιχτες. Έτσι, απόψε, δεν θα πάρω αυτό το βραβείο σπίτι. Το αφήνω εδώ ως υπενθύμιση. Και όταν η ειρήνη επιδιώκεται ως νομική και ηθική υποχρέωση, που βασίζεται στη λογοδοσία για τη γενοκτονία, τότε θα επιστρέψω και θα την δεχτώ με χαρά».

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Καουτέρ Μπεν Χάνια διέκοψε την προηγούμενη ταινία που ετοίμαζε, μόλις άκουσε τη φωνή της Χιντ στο διαδίκτυο και αποφάσισε να κάνει τη φωνή της ταινία για όλα τα δολοφονημένα παιδιά της Παλαιστίνης. Μπορεί να μην πήρε το Χρυσό Λιοντάρι της Βενετίας, ούτε το Bafta καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας, όμως κατάφερε με τη στάση της να διεξαχθεί ολόκληρη πορεία στο Φεστιβάλ Βενετίας υπέρ της Παλαιστίνης και να ακουστεί το όνομα Χιντ Ρατζάμπ στα πέρατα του κόσμου».

Ρένος Χαραλαμπίδης, No budget story (1997)

 Ρένος Χαραλαμπίδης, No budget story (1997)

 

Από προχθές στο Στούντιο

 

  Απολαυστική κωμωδία με σατιρικές αιχμές, σασπένς και ανατροπές.

  Σεναριογράφος, ηθοποιός και σκηνοθέτης, το μόνο που κατάφερε μέχρι τώρα είναι να γυρίσει κάποια διαφημιστικά spot και να γράψει σενάρια που του τα απορρίπτουν.

  Επί τέλους καταφέρνει να βρει δουλειά σε ένα παραγωγό, μετά από αγγελία που έβαλε η μητέρα του.

  Δεν φαίνεται να τους απασχολεί το σενάριο αυτόν και τον βοηθό του, θα τα βρούνε μετά.

  Ο παραγωγός αυτός γύριζε πορνοταινίες μέσα στη χούντα. Τώρα το επάγγελμα έχει κρίση, αντί να πηγαίνει ο κόσμος να βλέπει πορνοταινίες στα σινεμά προτιμά να τις νοικιάζει στα video club.

  Τις ταινίες που γύρισε τις έκανε βίντεο και τις μοιράζει σε πελάτες.

  Ο Ρένος που έχει τον κεντρικό ρόλο θα είναι ο διανομέας, μέχρι να γυριστεί η ταινία.

  Παρένθεση: διάβασα στην αυτοβιογραφία της Brigitte Lahaie ότι μια γυναίκα που έπαιξε σε τρεις τέσσερις πορνοταινίες για να βγάλει κάποια χρήματα, όταν είδε τις ταινίες όπου έπαιζε στο video club της γειτονιάς αυτοκτόνησε.

  Κλείνει η παρένθεση.

  Ο Syd Field θεωρεί το σασπένς ως εκ των ων ουκ άνευ για ένα καλό σενάριο.

  Εγώ θα πρόσθετα, επίσης εκ των ων ουκ άνευ είναι να υπάρχει και ένα romance, όσο μικρό και αν είναι αυτό. Και εδώ θα δούμε ένα τέτοιο romance.    

  Τη μεγάλη ανατροπή όμως δεν θα σας την πω. Όταν μια ταινία προβάλλεται, δεν θέλω να κάνω spoiler. O Ποκοπίκο αδυνατεί να μου συμπαρασταθεί εδώ.

  Εξαιρετική ταινία και με εξαιρετικές ερμηνείες, πολύ μου άρεσε.

Pauline Loquès, Nino (2025)

 Pauline Loquès, Nino (2025)

 

  Έχω δει πολλές ταινίες με θέμα τη διαχείριση του καρκίνου, έχω γράψει για αυτές, αλλά θυμάμαι μόνο το «Truman». Δεν θέλω να αγγαρέψω πάλι την ΑΙ να μου βρει, και να δω αν έχω γράψει για αυτές.

  Ο Νίνο κόλλησε μια σεξουαλικά μεταδιδόμενη αρρώστια. Ρώτησα την ΑΙ, μου είπε ότι σπάνια εξελίσσεται σε καρκίνο.

  Ο Νίνο ήταν πραγματικά άτυχος.

  Η ταινία εστιάζει σε δυο πράγματα: τη διαχείριση της καθημερινότητας και της καλοσύνης των άλλων.

  Γκαντεμιά να χάσει πάλι τα κλειδιά του. Σκηνοθετικό εύρημα, για να τον δούμε στην περιπλάνησή του.

  Την τελευταία στιγμή διστάζει να το πει στη μητέρα του.

  Σε μια της πολυκατοικίας αφήνει μια κάρτα στο γραμματοκιβώτιό της. Να κάνει εξετάσεις μήπως την κόλλησε.

  Μα τι ευχάριστη έκπληξη, να συναντήσει μια συμμαθήτριά του.

  Αργότερα θα φιλοξενηθεί σπίτι της.

  Πριν αρχίσει τη χημειοθεραπεία πρέπει να βάλει σε ένα μπουκαλάκι σπέρμα, το οποίο πρέπει να το δώσει μέσα σε μια ώρα για κατάψυξη. Η χημειοθεραπεία (πιθανότατα, αλλά όχι σίγουρα μου λέει η ΑΙ) μπορεί να καταστρέψει την αναπαραγωγική δυνατότητα του άντρα.

  Δεν του βγαίνει.

  Εξαιρετικό εύρημα:

  Η φίλη του του διαβάζει ένα σεξουαλικό απόσπασμα από κάποιο έντυπο και αυτός στην τουαλέτα, με ένα walkie talkie που αγόρασε στο παζάρι απ’ αυτήν, ακούει και… τα καταφέρνει τελικά.

  Κλειστή η μονάδα που φυλάσσεται το σπέρμα, όμως οι υπάλληλοι εκεί, γεμάτοι καλή θέληση, τον εξυπηρετούν.

  Δεν ήταν και τόσο κολλητός του, έκανε πάρτι και δεν τον κάλεσε, από σύμπτωση βρέθηκε σ’ αυτό. Είχε πάει να τον παρακαλέσει να τον συνοδεύσει την πρώτη μέρα της χημειοθεραπείας.

  Με τους φίλους κάποιες φορές απομακρυνόμαστε, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι παύουν να είναι πραγματικοί φίλοι. Και οι πραγματικοί φίλοι φαίνονται στα δύσκολα.

  Ξέχασε να τον ενημερώσει σε ποιο νοσοκομείο θα έκανε τη χημειοθεραπεία. Αυτός όμως τα πήρε σβάρνα, στο τηλέφωνο, μέχρι που ανακάλυψε σε ποιο νοσοκομείο θα την έκανε.

  -Ο φίλος σου σε περιμένει στην αίθουσα αναμονής, τον ενημερώνει η νοσοκόμα.

  Δεν το περίμενε.

  Εμένα ο φίλος μου ο Γιάννης ο Πούλος ήλθε και με βρήκε πριν μπω στην αίθουσα για τη γαστροσκόπηση. Απαίτηση του ιατρικού κέντρου, μήπως πάθω τίποτα, ζαλισμένος καθώς θα είμαι από τη μέθη.

  Πολύ καλή ταινία, 7 η βαθμολογία της. Εξαιρετικός ο Théodore Pellerin στην ερμηνεία του. Δύσκολη ερμηνεία, γιατί θα έπρεπε με την έκφραση του προσώπου του να δείχνει την εσωτερική του αγωνία.

  Μου θύμισε έναν νεαρό, που περίμενε με την φιλενάδα του (ή την αδελφή του) σε ένα προθάλαμο στον Άγιο Σάββα όπου είχα πάει και εγώ. Δεν θα ξεχάσω ποτέ την έκφραση του προσώπου του, γεμάτη αγωνία, και ας έχουν περάσει πάνω από δυο δεκαετίες.  

  Πριν είκοσι τόσα χρόνια νόμιζα ότι είχα καρκίνο στο συκώτι, επειδή αυτός που μου έκανε υπέρηχο άνω και κάτω κοιλίας δεν ήξερε να κάνει διάγνωση. Θυμάμαι την αγωνία μου, αλλά και την ανακούφισή μου όταν έμαθα ότι αυτό που ο άλλος είδε σαν ύποπτο για καρκίνο δεν ήταν.

  Ούτε και εκεί μου έκαναν διάγνωση, απλώς, με τη μαγνητική, απέκλεισαν το ενδεχόμενο καρκίνου.

  Χρόνια μετά, ένας πεπειραμένος γιατρός που μου έκανε τον υπέρηχο άνω και κάτω κοιλίας, έκανε τη διάγνωση: αιμαγγείωμα.

Chloé Zhao, Hamnet (2025)

 Chloé Zhao, Hamnet (2025)

 

  Εξακολουθεί να παίζεται στους κινηματογράφους

  Hamnet είναι ο Hamlet στα αγγλικά.

  Η ταινία αποτελεί μεταφορά μυθιστορηματικής βιογραφίας.

  Χοντρικά χωρίζεται σε τρία μέρη. Το πρώτο είναι ένα romance, που δεν άρεσε στο φίλο μου το Γιάννη ενώ αντίθετα σε μένα άρεσε, το έχω δηλώσει τόσες φορές ότι μου αρέσουν τα romance. Το ρομάντζο είναι ανάμεσα στον Σαίξπηρ και την Άννα. Δεν συνάντησαν ιδιαίτερες αντιστάσεις από τους δικούς τους, παντρεύτηκαν τελικά.

  Το δεύτερο μέρος είναι το δράμα.

  Ο Σαίξπηρ, επιτυχημένος θεατρικός συγγραφέας και ηθοποιός, αφήνει για μεγάλα διαστήματα την οικογένειά του στο τεράστιο σπίτι που αγόρασε στο Stradford, πράγμα που βέβαια δεν αρέσει καθόλου στη γυναίκα του.

  Ξεσπάει πανώλη. Αρρωσταίνει η κόρη του, το ξεπερνάει, όχι όμως και ο δίδυμος αδελφός της που αρρωσταίνει στη συνέχεια και πεθαίνει. Η μητέρα του είναι απαρηγόρητη, κατηγορεί τον άντρα της που δεν ήταν κοντά του στις τελευταίες του στιγμές. Και ο Σαίξπηρ είναι επίσης απαρηγόρητος.

  Το τρίτο μέρος είναι μια θεατρική παράσταση του Hamlet. Ο Σαίξπηρ τον έγραψε σαν ένα συμβολικό αποχαιρετισμό στο γιο του, με αντιστροφή.

  Ποια είναι αυτή;

  Το φάντασμα του πατέρα του Άμλετ αποχαιρετά το γιο του.

  Αυτό που μου άρεσε ιδιαίτερα στα τελευταία, βουβά πλάνα, ήταν το soundtrack. Βάζω το Shazam και μου το βρίσκει. Είναι το On the nature of daylight του Max Ricther. Προτάθηκε για όσκαρ μουσικής, ενώ η ταινία κέρδισε αρκετά βραβεία. Επαξίως. 7,9 είναι η βαθμολογία της.  

Chen Xihe (陈西禾) και Ye Ming (葉明), Family (1956)

 Chen Xihe (陈西禾) και Ye Ming (葉明), Family (1956)

 

  Η «Οικογένεια» είναι κινηματογραφική μεταγραφή του ομώνυμου μυθιστορήματος του Ba Jin, το πρώτο της τριλογίας «Ταραγμένα χρόνια».

  Πριν χρόνια διάβασα σε reader το δεύτερο και τρίτο μέρος, και ευτυχώς που μου είπε ο φίλος μου ο Κορακιανίτης ότι το πρώτο, η «Οικογένεια», έχει μεταφραστεί και στα ελληνικά.

  Η πτώση ενός οίκου είναι το θέμα της τριλογίας. Υπάρχουν και άλλα μυθιστορήματα με αυτό το θέμα, αλλά στο μυαλό μου έρχονται, ίσως γιατί είναι τα πιο χαρακτηριστικά, οι «Μπούντενμπροκ» του Τόμας Μαν (θα ήθελα να το ξαναδιαβάσω) και ο «Γατόπαρδος» του Λαμπεντούζα.

  Ο Ba Jin είναι αναρχικός. Το Ba Jin είναι ψευδώνυμο. Το Ba είναι από την πρώτη συλλαβή του Μπακούνιν και το Jin από την τελευταία του Κροπότκιν.

  Πώς γίνεται αυτό;

  Τον Πέτρο Κροπότκιν οι κινέζοι τον μεταγράφουν ως 克鲁泡特金, Ke lu (Πέτρος) Pao te jin (Κροπότικιν).

  Στο μυθιστόρημα αυτό, αλλά και στα άλλα δύο, ο Ba Jin καταφέρεται ενάντια στην πατριαρχεία και στις προλήψεις.

  Ο παππούς δίνει εντολές για τα πάντα. Και ανάμεσα σ’ αυτές είναι και το ποια θα παντρευτούν οι γιοι και οι εγγονοί του.

  Θύμα είναι ο μεγάλος αδελφός, ανίσχυρος μπροστά στη θέληση του παππού. Δεν θα παντρευτεί αυτή που αγαπά αλλά αυτή που του επιβάλει ο παππούς.

  Δεν περνάει άσκημα μαζί της, τον αγαπά, η άλλη όμως πέθανε από «χτικιό», συχνός θάνατος των γυναικών παλιά που υπέφεραν από ερωτική απογοήτευση. Εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν αποτελεσματικά φάρμακα για τη φυματίωση.

  Ο παππούς πεθαίνει ενώ η γυναίκα του είναι έγκυος. Δεν μπορεί να γεννήσει μέσα στο σπίτι, πρέπει να βγει έξω από τα τείχη της πόλης, γιατί αλλιώς από το σώμα του παππού θα τρέξει αίμα. Ο μικρός γιος κοροϊδεύει για αυτές τις προλήψεις. Είναι αυτός που πάει κόντρα συνέχεια στην οικογένεια, συμμετέχει σε έναν επαναστατικό όμιλο, εκδίδουν και περιοδικό. Αδυσώπητος εχθρός τους ο Κομφούκιος.

  Ξέχασα να πω ότι η πλοκή της τριλογίας διαδραματίζεται κάπου στη μέση της δεκαετίας του 1910, λίγο μετά την επανάσταση.

  Να σημειώσω εδώ: Ο Κομφούκιος δεν ήταν προφήτης ενός θεού, όμως η θέση που καθορίζει στη γυναίκα μέσα στην οικογένεια και στην κοινωνία γενικά είναι παρόμοια με εκείνη του Μωάμεθ. Οι αριστεροί σκηνοθέτες της δεκαετίας του ’30 ήταν σφοδροί πολέμιοι του Κομφουκιανισμού, τον οποίο προπαγάνδιζε το Guomintang, το εθνικιστικό κόμμα.

  Η γυναίκα του πεθαίνει στη γέννα. Ο άντρας της είναι απαρηγόρητος.

  Την υπηρέτρια ο παππούς έχει κανονίσει να την παντρέψει με κάποιο γέρο. Ο μικρός γιος είναι ερωτευμένος μαζί της, θέλει κάποια στιγμή να την παντρευτεί. Αυτή, που επίσης τον αγαπάει, για να αποφύγει αυτό το γάμο πέφτει στο πηγάδι και πνίγεται.

  Το πηγάδι ήταν συχνός τόπος αυτοκτονίας και θανάτωσης εκείνη την εποχή. Η περιβόητη Cixi έριξε στο πηγάδι την αγαπημένη παλλακίδα του ανιψιού της και αυτοκράτορα, γιατί τον ενθάρρυνε σε μεταρρυθμίσεις.

  Εξαιρετική ταινία, δεν κατάλαβα γιατί δεν άρεσε στον Ba Jin.  

  Περισσότερα γράφω στην ανάρτησή μου για το μυθιστόρημα, στην οποία και σας παραπέμπω.