Robert Wiene, Το εργαστήρι του Δρ. Καλιγκάρι (Das Cabinet des Dr. Caligari, 1920)

 

Robert Wiene, Το εργαστήρι του Δρ. Καλιγκάρι (Das Cabinet des Dr. Caligari, 1920)

 

  Από σήμερα στο Ατενέ και στο Στούντιο

  Είπαμε, στα horror λέμε όχι, αλλά αυτή τη φορά είπαμε να δούμε ένα κλασικό έργο του βωβού κινηματογράφου, και μάλιστα στις αρχές του. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ταινία χωρίζεται σε έξι μέρη, πράγμα που μας κάνει να υποθέσουμε ότι τα καρούλια (μπομπίνες θυμάμαι ότι τις λέγαμε), δεν μπορούσαν να περιέχουν μεγάλης διάρκειας φιλμ.

  Το στόρι ωχριά μπροστά στο ύφος, και αυτό είναι που κάνει ξεχωριστή την ταινία. Οι σκιές, οι γραμμές, τα σχήματα, στοιχεία του γερμανικού κινηματογραφικού εξπρεσιονισμού, είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Και βέβαια η εκφραστικότητα των προσώπων και των κινήσεων, εν πολλοίς στιλιζαρισμένων, ως αναπλήρωση της έλλειψης του λόγου.

  Παρεμπιπτόντως, μετά την έλευση του ομιλούντος κινηματογράφου δεν γυρίστηκε ταινία «βωβή», παρά μόνο το «Silent movie» (1976) του Mel Brooks, από όσο ξέρω. Αντίθετα, γυρίστηκαν πολλές ασπρόμαυρες μετά την έλευση του έγχρωμου, για τις καλλιτεχνικές και συνδηλωτικές ιδιότητες του μαύρου. Παρεμπιπτόντως επίσης, μια και αναφερθήκαμε στον Mel Brooks, οι ταινίες του βωβού που υπήρξαν οι μακροβιότερες ήταν κωμωδίες (Χοντρός-Λιγνός, Τσάρλι Τσάπλιν και Μπάστερ Κήτον).

  Ένας νεαρός αφηγείται στον διπλανό του στο παγκάκι του πάρκου την ιστορία του. Πώς ο δρ. Καλιγκάρι έδινε εντολές σε έναν υπνοβάτη να διαπράττει εγκλήματα. Έτσι σκότωσε το φίλο του.

  Πόσο μπορεί να επηρεάσει ο υπνωτιστής τον υπνωτιζόμενο;

  Έχει εντολή να τη σκοτώσει.

  Ωραία κοπέλα.

  Αν είχατε να επιλέξετε, μια τέτοια όμορφη κοπέλα, θα την σκοτώνατε ή θα την… απαγάγατε;

  Το id είναι πιο ισχυρό από την εντολή του υπνωτιστή, την απαγάγει. Όμως τον βλέπουν, τον καταδιώκουν, την παρατάει για να τους ξεφύγει. Αργότερα θα βρεθεί νεκρός σε κάποιο χωράφι.

  Ένα πρόβλημα που έχει απασχολήσει την αφηγηματολογία: πόσο αξιόπιστος μπορεί να είναι ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής;

  Το λέμε αυτό γιατί στην τελευταία μπομπίνα έχουμε το εφέ του απροσδόκητου.

  Trivia:

  Την μαθητεία μου στη σύγχρονη μουσική και στη ζωγραφική την ξεκίνησα μαθητής, για μεν τη μουσική με άρθρα σε συνέχειες στο βήμα, για δε τη ζωγραφική με τα ένθετα ενός περιοδικού, Πάνθεον, Εινόνες, δεν θυμάμαι. Εκεί διάβασα για τη διαστρέβλωση των μορφών στον εξπρεσιονισμό (Θα ξέρετε την «Κραυγή» του Έντβαρτ Μουνκ, σε ένα τέτοιο ένθετο την πρωτοείδα).

  Προβάλλεται στην αυλή του καφενείου του Φαφούτη μια ταινία. Η οθόνη, ένα άσπρο πανί, έχει στηθεί όπως όπως σε δυο κοντάρια. Φυσάει αέρας, την τινάζει. Οι μορφές αλλοιώνονται. -Είναι εξπρεσιονιστική ταινία, σχολιάζω. Πέρασαν αρκετά λεφτά για να καταλάβει ο φίλος μου: -Τι λες, είναι ο αέρας.

  8 η βαθμολογία της στο IMDB, αξίζει να τη δείτε. Επαναλήψεις ταινιών βωβού κινηματογράφου είναι σπάνιες, μόνο η New Star Cinemas κάνει.

Stephen Shimek, Φόνος στην πρεσβεία (Μurder at the embassy, 2025)

 Stephen Shimek, Φόνος στην πρεσβεία (Μurder at the embassy, 2025)

 

  Από προχθές στους κινηματογράφους.

  Ας ξεκινήσουμε από αυτό: δεν μου αρέσουν τα αστυνομικά. Όμως τα βλέπω πάντα ευχάριστα, καλά και κακά, σε αντίθεση με τις κωμωδίες που είναι στην κορυφή των προτιμήσεών μου, που αν μια κωμωδία είναι κακή με ξενερώνει ολότελα.

  Τώρα το θυμήθηκα: μαθητής, τα αστυνομικά της «Μάσκας» δεν μου άρεσαν καθόλου, δεν τα διάβαζα, ενώ ρουφούσα τον Ζορό και τα καουμπόικα. Γεράκι, Γερόλυκος… τον Ντετέκτιβ Χ ούτε που τον άγγιζα.

  Διάβασα το θεωρούμενο καλύτερο αστυνομικό μυθιστόρημα της Αγκάθα Κρίστι και δεν μου άρεσε καθόλου. Αυτή η κλειστοφοβική ατμόσφαιρα, με τους ύποπτους παγιδευμένους μέσα στο σπίτι μέχρι να ανακαλυφθεί ποιος είναι ο δολοφόνος, ε, χωρίς να είμαι κλειστοφοβικός (ούτε αγοραφοβικός, παρεμπιπτόντως) δεν μου αρέσει. Και αυτή η ταινία ήταν πάνω σ’ αυτό το μοτίβο, κανείς δεν θα φύγει από την πρεσβεία μέχρι να βρεθεί ο δολοφόνος.

  Ποιος θα τον βρει;

  Η Μιράντα, ένας θηλυκός Σέρλοκ Χόλμς.

  Ευτυχώς όμως η ταινία είχε και «εξωτερικά» γυρίσματα. Δεν ήταν δυνατόν να μη δούμε τις πυραμίδες.

  Αυτό που μου άρεσε είναι ο χωροχρόνος της πλοκής, με τα πολιτικά συμφραζόμενα: Κάιρο, λίγο πριν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, με τους ναζί να καταστρώνουν σχέδια για να χειριστούν την πολιτική κατάσταση στην Αίγυπτο. Ένας ναζί είχε διεισδύσει στην πρεσβεία.

  Το 5,1 της ταινίας νομίζω την αδικεί. Εγώ, επειδή δεν μπορούσα να βάλω 6,5, δεν υπάρχει τέτοια επιλογή στο IMDB, έβαλα 7.

  Πρέπει να το πω αυτό: μου άρεσε το σαρδόνιο, σατιρικό τέλος.

William Wyler, Οι ψίθυροι (The children’s hour, 1961)

 William Wyler, Οι ψίθυροι (The children’s hour, 1961)

 

  Από χθες στους κινηματογράφους.

  Να ξεκινήσω από αυτό: η κινηματογραφική μεταφορά θεατρικού έργου είναι πάντα μια εγγύηση. Εδώ έχουμε θεατρικό έργο της Λίλιαν Χέλμαν.

  Νόμιζα ότι οι συκοφαντίες των παιδιών για καθηγητές που δεν τους χωνεύουν (έχω πείρα σαν καθηγητής, ευτυχώς όχι προσωπική) είναι το μόνο θέμα της ταινίας. Όμως όχι.

  Η Σίρλεϊ Μακ Λέην και η Όντρεϊ Χέπμπορν έχουν ένα δημοτικό, εδώ και δυο χρόνια. Καλά τα καταφέρνουν, θα έλθουν και άλλοι μαθητές με την καινούρια σχολική χρονιά. Όμως η αυστηρότητά τους ενοχλεί ένα κακότροπο κορίτσι, γιατί του επιβάλλουν τιμωρίες για τη συμπεριφορά του. Εκβιάζει ένα άλλο, που αυτό το κακόμοιρο απλά κλέβει, να παραδεχτεί ότι της είπε ότι είδε τις δυο δασκάλες να φιλιούνται, και όχι μόνο. Το λέει στη γιαγιά της, που είναι και θεία του αρραβωνιαστικού της Όντρεϊ, και αυτή το διαδίδει. Αποτέλεσμα; Να πάρουν όλοι οι γονείς τα παιδιά τους. Ο αρραβωνιαστικός της Όντρεϊ (έχει αποφασιστεί ο γάμος τους να γίνει σύντομα) δεν το πιστεύει. Όμως η Όντρεϊ πιστεύει ότι κατά βάθος έχει αμφιβολίες, και τον διώχνει. Αυτός λέει ότι θα επιστρέψει.

  Και περνάμε στο δεύτερο θέμα: η Σίρλεϊ παραδέχεται ότι είναι ερωτευμένη μαζί της. Πάντα ήταν, αλλά δεν το είχε συνειδητοποιήσει. Το συνειδητοποίησε τώρα με την ψεύτικη κατηγορία. Αυτή η παραδοχή θα την οδηγήσει σε μια τραγική απόφαση.

  Εδώ ήθελα να σχολιάσω.

  Δεν υπήρξα ποτέ ομοφοβικός, και πάντα ένιωθα μια συμπάθεια για τους ομοφυλόφιλους και τις λεσβίες, όχι μόνο γιατί αποτελούν, παλιά περισσότερο σήμερα λιγότερο, αντικείμενο κοινωνικής αποδοκιμασίας, αλλά για τη δυσκολία να βρουν σύντροφο.

  Θα το δώσω πιο χαρακτηριστικά με ένα προσωπικό παράδειγμα.

  Ήταν πριν είκοσι χρόνια σχεδόν. Κατευθυνόμουν από το κολυμβητήριο στο πάρκινγκ που είχα παρκάρει το αμάξι μου. Απέναντι ήταν σταματημένο ένα σπορ αμάξι με έναν νεαρό στο τιμόνι. Μου κάνει νόημα να πλησιάσω. Πλησιάζω. -Ξέρεις, μου λέει, μου αρέσουν οι ώριμοι άντρες. -Με συγχωρείς του λέω, αλλά είμαι straight. Αμέσως πατάει γκάζι και φεύγει σαν βολίδα προς την έξοδο.

  Τι πιθανότητες υπήρχαν να πέσει πάνω σε ομοφυλόφιλο;

  Περίμενα ένα χάπι εντ, ήταν μέσα στα πλαίσια του «κατά το εικός», αλλά η Χέλμαν δεν ήθελε να χαλάσει τη δραματική ατμόσφαιρα της ιστορίας της.

  Μα τι εξαιρετικές ηθοποιοί η Όντρεϊ και η Σίρλεϊ!!!. Και βέβαια έχω θαυμάσει τις υπέροχες ερμηνείες τους και σε άλλες ταινίες.

  Και το «κακότροπο» κοριτσάκι τι πειστικά που έπαιζε!

  7,8 η βαθμολογία της, με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο. Δεν έβαλα βαθμό γιατί, το έχουμε ξαναπεί, μου αρέσουν τα happy end, και δεν θα έβαζα 8, αλλά ούτε και 7 βέβαια, που θα χαμήλωνε τη βαθμολογία.

Jean Renoir, Η χρυσή άμαξα (Le carosse d’ or, 1952)

 Jean Renoir, Η χρυσή άμαξα (Le carosse d’ or, 1952)

 

  Από χθες στην Όαση

  Καλά, μια γυναίκα δύο άντρες, αλλά τρεις;

  Η γυναίκα: η Άννα Μανιάνι (πληθωρική, εξαιρετική). Οι άντρες: Ο αντιβασιλέας του Περού, του οποίου γίνεται ερωμένη όταν της χαρίζει τη χρυσή άμαξα, για να σκάσει από ζήλεια η μέχρι τότε ερωμένη του, ο επικεφαλής του θιάσου της Commedia dell’arte, που απελπισμένος φεύγει, όμως ξαναγυρίζει, και ο ταυρομάχος.

  Σασπένς: οι ευγενείς απειλούν να τον καθαιρέσουν αν δεν πάρει πίσω την άμαξα, και είναι απρόθυμοι να δώσουν κι άλλες εισφορές για τον πόλεμο με τους ινδιάνους. Αλλά για να γίνει η καθαίρεση θα πρέπει να υπογράψει ο επίσκοπος.

  Τελικά θα υπογράψει;

  Η Μανιάνι θα τον σώσει τελικά.

  Μην πάει το μυαλό σας, η ταινία είναι γυρισμένη το 1952.

  Σαν κατά το ήμισυ θεατρολόγος (σχεδόν το μισό διδακτορικό μου) μου άρεσαν οι άφθονες σκηνές με παραστάσεις της commedia dell’ arte. Αλλά και η ίδια η πλοκή φαινόταν σαν έργο της commedia dell’ arte, πράγμα που τονίζει ο Ρενουάρ στο τέλος, συμφύροντας τα δυο επίπεδα.

  Και να μην ξεχάσουμε και την υπέροχη μουσική του Βιβάλντι.

  Το 7 της βαθμολογίας με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο.

Satyajit Ray, O Θεός ελέφαντας (The elephant god, 1979)

Satyajit Ray, O Θεός ελέφαντας (The elephant god, 1979)

 

  Από σήμερα στο Στούντιο

  Κορυφαίος σκηνοθέτης το Satyajit Ray, έχω δει αρκετές ταινίες του, οι περισσότερες στις επανεκδόσεις.

  Πρόκειται για αστυνομική ταινία.

  Πρωταγωνιστικό τρίο: ο ντετέκτιβ, ο νεαρός βοηθός του και ένας συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων.

  Αντικείμενο αναζήτησης: ένα μικρό χρυσό αγαλματίδιο του θεού-ελέφαντα, που κάποιος το έκλεψε. Μήπως αυτός που ζήτησε να το αγοράσει;

  Γιατί το λέω αυτό:

  Η ταινία έχει ένα σωρό ανατροπές, κυριολεκτικά ένα σωρό.

  Συναρπαστική η πλοκή, με δυο επιπλέον συν: τα γελαστά πρόσωπα των πρωταγωνιστών και το διάσπαρτο χιούμορ.

  Για μένα προσωπικά: μου άρεσε ο αργός ρυθμός της, κάτι που δεν συναντάς στις αντίστοιχες «δυτικές», και η διαύγεια στην πλοκή.

  7,9 η βαθμολογία της, με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο.

César Diaz, Mexico 86 (2024)

 César Diaz, Mexico 86 (2024)

 

  Από σήμερα στους κινηματογράφους.

  Ενδιαφέρον το θέμα της ταινίας, αν και ρετρό, μιας και οι λατινοαμερικάνικες δικτατορίες του περασμένου αιώνα ανήκουν πια στο παρελθόν.

  Η Μαρία, ακτιβίστρια, αναγκάζεται να το σκάσει για το Μεξικό, όπου κατέφευγαν πολλοί επαναστάτες που αγωνίζονταν ενάντια σε αυταρχικά καθεστώτα και δικτατορίες όταν αποκαλυπτόταν η ταυτότητά τους. Τον άντρα της τον σκότωσε μπροστά στα μάτια της ο μετέπειτα αρχηγός της αστυνομίας. Υπάρχει όμως το εξής πρόβλημα: τι θα γίνει ο γιος της, που είναι πολύ μικρός;

  Δυο επιλογές υπάρχουν, ή μάλλον τρεις, αλλά η τρίτη αποκλείεται: να τον πάρει μαζί της στο Μεξικό. Η άλλη, η πιο συνηθισμένη την οποία προωθούν οι επαναστάτες, τα παιδιά αυτών που έχουν ήδη εντοπισθεί να σταλούν στην Κούβα. Η άλλη, η οποία επιλέγεται τελικά, είναι να μείνει με τη γιαγιά του.

  Η Μαρία συνεχίζει τη δράση της, παράνομη φυσικά, ενώ δουλεύει ως δημοσιογράφος. Μαζί της είναι και ο σύντροφός της. Προσέχουν πολύ να μην αποκαλυφθούν, γιατί κυβερνητικοί πράκτορες της Γουατεμάλας που δρουν στο Μεξικό, όταν τους εντοπίζουν τους εκτελούν.

  Η πλοκή με τα δραματικά επεισόδια ξεκινάει όταν την επισκέπτεται η μητέρα της με τον γιο της. Έχει καρκίνο, έχει αρχίσει χημειοθεραπείες, δεν έχει μεγάλο προσδόκιμο ζωής. Έχουν περάσει δέκα χρόνια, ο νεαρός είναι πια παλικαράκι. Η οργάνωση πιέζει, να πάει στο Μεξικό. Η μητέρα αρνείται.

  Ο μικρός εξεγείρεται με τις απαγορεύσεις που του επιβάλλουν για προστασία.

  Τελικά τους εντοπίζουν.

  Τι θα γίνει τότε;

  Θα εξακολουθεί να επιμένει η μητέρα; Και ο νεαρός, μετά τα δραματικά επεισόδια, τι θα κάνει;

  Παρά τη χαμηλή βαθμολογία της, 6,2, η ταινία μου άρεσε. Και ένα συν στην ταινία είναι η εκπληκτική ερμηνεία της Bérénice Béjo, την οποία έχω δει και σε άλλες ταινίες και μου άρεσε πολύ.

Gabriele Muccino, Όσα δεν λέγονται (Le cose non dette, 2026)

 Gabriele Muccino, Όσα δεν λέγονται (Le cose non dette, 2026)

 

Τελικά θα προβληθεί στις 20. Βαριέμαι, αλλά και δεν έχει νόημα, να ξανακάνω κοινοποίηση. 

  Προβλήθηκε, θα προβληθεί, δεν ξέρω, πάντως δεν βρίσκεται στις ταινίες που προβάλλονται αυτή τη βδομάδα.

 

  Όσα δεν λέγονται, όμως γιατί;

  Όμως ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

  Έγραψε ένα πολύ καλό βιβλίο ο καθηγητής φιλοσοφίας, δεν έχει έμπνευση για δεύτερο. Να κάνουν ένα ταξίδι (το προτείνει και ο προϊστάμενός της στη γυναίκα του, η οποία είναι δημοσιογράφος). 20 χρόνια παντρεμένοι, όμως αυτή δεν μπορεί να κάνει παιδί.

  Πού;

  Στο Μαρόκο.

  Αγαπημένη χώρα.

  Στην Ταγγέρη.

  Αγαπημένη πόλη η Ραμπάτ.

  Αγαπημένο όνομα το όνομα της ξεναγού τους σε ένα μουσείο.

  Μαζί τους και οι κολλητοί τους, το ζευγάρι με την προέφηβη κόρη τους.

  Η γυναίκα του στρίγγλα, ταλαιπωρεί την κόρη τους που βρίσκει παρηγοριά στις συζητήσεις της με τον καθηγητή.

  Τα πράγματα περιπλέκονται όταν η φοιτήτρια έρχεται κι αυτή στην Ταγγέρη. Τον πιέζει, είπε ότι θα το έλεγε στη γυναίκα του, τι περιμένει;

  Και δεν έφτανε αυτό, τον βλέπει, τυχαία, ο φίλος του να φιλιέται μαζί της.

  Θα του τα ψάλλει φυσικά.

  Η γυναίκα του καθηγητή θα δει την κόρη του φίλου της μαζί με τη φοιτήτρια, πάνω σε ένα βράχο στην ακροθαλασσιά.

  Αργότερα θα ανασυρθεί το πτώμα της φοιτήτριας από τη θάλασσα.

 Τι δεν λέγεται, και γιατί άραγε;

  Παραπάτησε, αυτοκτόνησε, ή την έσπρωξε η μικρή;

  Να κάνουμε εικασίες, ο σκηνοθέτης δεν μας δίνει απάντηση.

  Την έσπρωξε μήπως, για να γλιτώσει απ’ αυτήν ο αγαπημένος της καθηγητής;

  Η ίδια λέει ότι της είπε να φύγει, αυτή θα έμενε λίγο ακόμα.

  Και πώς γύρισε στο σπίτι η μικρή, βαμμένη και ντυμένη σαν κοκέτα;

  Δεν μας λέγεται.

  -Σ’ αγαπώ, θα πει η γυναίκα του καθηγητή, μετά τα αποκαλυπτήρια, στον φίλο της με τη στρίγγλα γυναίκα. -Κι εγώ σ’ αγαπώ.

  Ένα ειδύλλιο που θα περιμέναμε δεν το βλέπουμε να εξελίσσεται.

  Αφηγηματικά έχει ενδιαφέρον η ταινία.

  Υπάρχει ο αφηγηματικός χρόνος του παρόντος, με πολλά flash back. Το πρωτότυπο είναι ότι υπάρχουν και πολλά flash forward. Οι ήρωες μιλάνε, μετά την επιστροφή τους, για τα επεισόδια. Τους βλέπουμε να μιλάνε και σε ένα αστυνομικό τμήμα της Ιταλίας. Από την Ταγγέρη την κοπάνησαν την ίδια μέρα, δεν θα ήθελαν να μπλέξουν με την μαροκινή αστυνομία.

  Θα ήθελα να σχολιάσω και αυτό.

  Έχουν ορμήσει στην αυλή ενός σπιτιού. Αγκαλιάζονται, προφανώς θα κάνουν έρωτα.

  Μήπως θέλει να την σπρώξει μέσα στο πηγάδι δίπλα, να την ξεφορτωθεί;

  Το επεισόδιο δεν ολοκληρώνεται, η ταινία περνάει σε άλλο.

  Αργότερα θα δούμε ότι δεν έγινε κάτι τέτοιο.

  Ένα γενικότερο σχόλιο: Δεν μπορούμε να αποφύγουμε τον πειρασμό να κάνουμε εικασίες σε ανάλογα επεισόδια, για να δούμε τελικά αν επιβεβαιωθήκαμε ή αν διαψευστήκαμε.

  Σίγουρα βλέπεται με ενδιαφέρον η ταινία. Κλασικό το θέμα της, η γκόμενα που τον πιέζει να παρατήσει τη γυναίκα του και να παντρευτούν. Όμως τα επεισόδια που ακολουθούν είναι αρκετά ασυνήθιστα.

  6,7 η βαθμολογία της, εγώ έβαλα 7.