Επιφυλάξεις για την ΑΙ

 Επιφυλάξεις για την ΑΙ

 

  Φίλος που είναι ενάντια στην ΑΙ (συνήθως είναι ενάντια στην ΑΙ εκείνοι που δεν την χρησιμοποιούν, κυρίως γιατί δυσκολεύονται, και για τους οποίους ισχύει η παροιμία «όσα δεν φτάνει η αλεπού τα κάνει κρεμαστάρια»), μου μετέφερε, με κάποια ασάφεια, τις επιφυλάξεις ενός διακεκριμένου γλωσσολόγου (όχι, δεν είναι ο φίλος μου ο Χαραλαμπάκης) για την ΑΙ. Ρώτησα την ΑΙ για να είμαι σίγουρος, και μου είπε πως δήλωσε ότι η ΑΙ «Μπορεί να μειώσει τη σχέση μας με τη γλώσσα και με τη σκέψη μας» (δικά του λόγια).   

  Εγώ θα σχολιάσω λέγοντας ότι οι αριθμομηχανές έχουν κάνει πολλούς να ξεχάσουν τις τέσσερις πράξεις που μαθαίναμε στο δημοτικό, και το πληκτρολόγιο (κτυπάω τυφλό σύστημα) με έχει κάνει να δυσκολεύομαι στο γράψιμο με το στυλό (έτσι κι αλλιώς ήμουν πάντα κακογράφος, 5 καλλιγραφία 10 μαθηματικά), κάποιες λίγες φορές που πρέπει να γράψω με το χέρι.

  Αλλά ο λόγος είναι για την ΑΙ. Τη χρησιμοποιώ κατά κόρον, είμαι ένθερμος θιασώτης της αλλά ξέρω ότι δεν είναι αλάνθαστη, έχω αναφερθεί σ’ αυτό και σε άλλες αναρτήσεις μου. Τα αφεντικά του claude.ai μάλιστα κρατάνε πισινή, γράφοντας στο τέλος της ιστοσελίδας, «Claude is AI and can make mistakes. Please double-check responses».

  Το αποψινό που συνέβη είχε πλάκα.

  Ο Κλωντ (ωραίο όνομα, μου θυμίζει τον Ντεμπισί)  μου μεταφράζει ένα αυτοβιογραφικό μου κείμενο στα αγγλικά, Esperanto και στα κινέζικα, το δεύτερο μετά από κάποιο άλλο. Ο λόγος; Να τα εξασκήσω, διαβάζοντας και κάνοντας επιμέλεια της μετάφρασης που μου κάνει. Τον έπιασα τρεις φορές να κάνεις λάθος. Του το υποδείκνυα βέβαια κομψά: -Μήπως είναι καλύτερα να γράφαμε… Στο τέλος μου γράφει: «καλό μάτι», κλείνοντάς μου το μάτι πονηρά με ένα e-moji.

  Η συνειρμική μου μνήμη λειτουργεί θαυμάσια, και θα κλείσω με μια ανάμνησή μου, που πυροδοτήθηκε από το «μάτι».

  Χειμώνας, λιομάζωμα. Αγροτικό δρομάκι. Ο συμμαθητής και φίλος μου προχωράει πεζός. Απέναντι έρχεται ο καθηγητής μας… (ας μην πω το όνομά του, συγχωρεμένος τώρα) με τη μηχανή του. Πάνω στο ντεπόζιτο έχει τοποθετήσει ένα τσουβάλι ελιές. Λίγα μέτρα πριν τον προσπεράσει, πέφτει με τη μηχανή. Σηκώνεται, ο φίλος μου έχει φτάσει σχεδόν απέναντί του, και του λέει: «Ανάθεμά σε Μαυρόματε, μάτι που το ’χεις».

Lav Diaz, Μαγγελάνος (Magalhães, 2025)

 Lav Diaz, Μαγγελάνος (Magalhães, 2025)

 

  Από σήμερα στους κινηματογράφους

  Δεν πρόκειται για μια κλασική βιογραφική ταινία. Είναι μια ταινία ποιητική, εικαστική, στυλιζαρισμένη, αργόσερτη, με κομβικά επεισόδια της ζωής του Μαγγελάνου, τα περισσότερα δεικτικά και όχι πυρηνικά, που να πυροδοτούν δηλαδή παραπέρα δράση.   

  Είναι χαρακτηριστικό ότι ο φιλιππινέζος Diaz αποφεύγει τις σκηνές μάχης, και όταν τις παρουσιάζει τις παρουσιάζει εκ του μακρόθεν, με την κάμερα κρυμμένη πίσω από δέντρα, αποδίδοντάς τη ηχητικά. Όμως παρουσιάζει το τέλος της μάχης, με το έδαφος να είναι στρωμένο με πτώματα.

  Με τα επεισόδια να διαδραματίζονται στις αρχές του 15^ου αιώνα, είναι φυσικό να υπάρχουν διχογνωμίες όπως προς την ιστορική ακρίβεια βιογραφικών στοιχείων. Και βέβαια, μπορώ να υποθέσω ότι ποιητική αδεία έκανε το αγαλματίδιο του Ιησού μαύρο, πιστεύοντας ότι θα ήταν πιο πειστικός τρόπος για τον προσηλυτισμό των ιθαγενών· που βέβαια κάποια στιγμή, κάποιοι, αντέδρασαν όταν τους κατέστρεψε τα είδωλα των προγονικών θεών με αποτέλεσμα να τους επιτεθούν και να τους σκοτώσουν, αυτόν και τους περισσότερους συντρόφους του.

  Για τον Μαγγελάνο ήξερα απλά ότι ήταν θαλασσοπόρος, δεν κάθισα ποτέ να μάθω για τα βιογραφικά του, ή και αν έμαθα τα ξέχασα. Ίσως ό,τι έμαθα να ήταν από κάποιο εγχειρίδιο ιστορίας στο γυμνάσιο. Εδώ μαθαίνω ότι ήταν πορτογάλος, γλίτωσε από ένα σοβαρό τραυματισμό στο πόδι, παντρεύτηκε την κοπέλα που τον περιποιήθηκε, έπεσε σε δυσμένεια του πορτογάλου βασιλιά, αλλά μπαίνοντας στην υπηρεσία του Ισπανού βασιλιά, μετά από ένα μεγάλο ταξίδι, ανακάλυψε τις Φιλιππίνες.

  Ταινία σινεφίλ, δεν με εκπλήσσει το 6,4 της βαθμολογίας της. Εγώ έβαλα 8.

Mark Donskoy, Πώς δενότανε το ατσάλι (Как закалялась сталь, 1942)

 Mark Donskoy, Πώς δενότανε το ατσάλι (Как закалялась сталь, 1942)

 

  Λέω, κάνω λάθος; Άλλα πράγματα είδα στην ταινία και άλλα γράφει το imdb και μια άλλη ιστοσελίδα. Σαν πλοκή της ταινίας αναφέρουν την πλοκή του βιβλίου, που όμως δεν είναι έτσι. Στο βιβλίο ο νεαρός Πάφκα (Πάβελ Κορτσάγιν) συμμετέχει στον αγώνα ενάντια στους αντεπαναστάτες, ενώ στην ταινία ενάντια στους γερμανούς.

  Ας πούμε κάποια πράγματα που δεν λέγονται στην ταινία, και εγώ τα έμαθα πολύ αργότερα.

  Κατηγορήθηκε ο Λένιν για προδοσία, ότι έδωσε ρώσικα εδάφη στους γερμανούς με αντάλλαγμα την ειρήνη, για να προχωρήσει απερίσπαστος στην οικοδόμηση του σοσιαλισμού.

  Όμως ποια προδοσία;

  Ο Λένιν έδωσε στους γερμανούς δυο χώρες που ήταν κατακτημένες από τη ρωσική αυτοκρατορία. Η μια ήταν η Πολωνία και η άλλη η Ουκρανία.

  Βέβαια ο γερμανικός ζυγός, στην Ουκρανία ειδικά που οι σχέσεις της με τη Ρωσία χρονολογούνταν εκατονταετίες, ήταν αβάσταχτος, και αυτός ήταν ο λόγος που το παρτιζάνικο κίνημα ήταν πολύ ανεπτυγμένο. Και η ταινία, γυρισμένη το 1942, είχε στόχο να τονώσει το εθνικό φρόνιμα για την αντίσταση στους γερμανούς.

  Ταινία ενηλικίωσης, αλλά λίγο διαφορετική από τις άλλες. Υπάρχει βέβαια το ρομάντζο, βασικό στοιχείο, με την Τόνια, όμως η ενηλικίωση εδώ είναι το ότι ο νεαρός Πάφκα γίνεται ένας συνειδητός αγωνιστής στις τάξεις των παρτιζάνων.

  Την ταινία την είδα με συγκίνηση, γιατί με είχε συγκινήσει πολύ το μυθιστόρημα που διάβασα μαθητής γυμνασίου, όπως και το «Ένας πραγματικός άνθρωπος» του Μπορίς Πολεβόι και το «Με τη θηλειά στο λαιμό» του Τζούλιους Φούτσικ, τσέχικο αυτό. Βέβαια δεν θυμόμουνα την πλοκή, που στην ταινία, όπως είπαμε, είναι αρκετά διαφορετική. 

 

 

Julio Palacio, Makayla’s voice: A letter to the world (2024)

 Julio Palacio, Makayla’s voice: A letter to the world (2024)

 

  Είχα μια λαθεμένη αντίληψη για τον αυτισμό, και ευτυχώς είδα αυτό την 23λεπτη ταινία του Παλάθιο. Νόμιζα ότι ο αυτισμός έχει ψυχολογικές ρίζες. Ένα άτομο κλείνεται στον εαυτό του και αποφεύγει κάθε επικοινωνία. Τώρα έμαθα ότι έχει να κάνει με τα χρωμοσώματα. Ένα χρωμόσωμα, ελλαττωματικό, είναι υπεύθυνο.

  Η Makayla δεν μπορούσε να μιλήσει. Ήταν καθυστερημένη, κατατονική, ή τι;

  Ο κόσμος της Makayla άνοιξε όταν μια παιδαγωγός που της έφερε η μητέρα της της έμαθε να «μιλάει» πατώντας διαδοχικά γράμματα. Μάλιστα οι φράσεις, τα κείμενα που έγραφε, τα «μιλούσε» η Portia, προϊόν ΑΙ. Εξαιρετικά κείμενα, τα επαίνεσε η παιδαγωγός της. Η ίδια θέλει να γίνει συγγραφέας.  

  Συγκινητικές οι στιγμές με τους γονείς της, με τους οποίους τώρα μπορούσε να επικοινωνεί μια χαρά και να εκφράζει τις σκέψεις της.

  Συγκινητική και η ταινία.

 

HΠΑ-ΙΡΑΝ=?

 HΠΑ-ΙΡΑΝ=?  

  Πρόβλεψη.

  Η Αμερική, ως υπερδύναμη, μοιάζει με τον καρχαρία που πρέπει να κινείται διαρκώς για να επιβιώσει. Κοντολογίς, πρέπει να εμπλέκεται συνεχώς σε πολέμους.

  Η πρόβλεψή μου είναι ότι οι ΗΠΑ θα εισβάλλουν τελικά στο Ιράν, όπως έκαναν και στο γειτονικό Ιράκ.

  Δεν ξέρω όμως αν έκαναν σωστές προβλέψεις.

  Διδάχτηκαν άραγε από τους δίδυμους πύργους;

  Οι φανατικοί φρουροί της επανάστασης δεν είναι ταλιμπάν, είναι κάτι χειρότερο: είναι κάτι χειρότερο και από τους γιαπωνέζους καμικάζι. Η εισβολή θα έχει σαν αποτέλεσμα ένα λουτρό αίματος που θα συνεχίζεται, για χρόνια ίσως.

  Ουδέν κακόν αμιγές καλού.

  Οι γυναίκες θα πετάξουν τη μαντίλα και θα εξισωθούν νομικά με τον άντρα, δεν θα είναι «Δυο γυναίκες, ένας άντρας», όπως είναι τώρα με τη σαρία.

  Οι άλλες υπερδυνάμεις δεν θα εμπλακούν, δεν τις συμφέρει.

  Θα μπορούσε η εισβολή αυτή να αποφευχθεί;

  Πάντα υπάρχει η σταγόνα που κάνει το ποτήρι να ξεχειλίσει. Η σταγόνα εδώ είναι ο τρελός ο Τραμπ.

  Που δεν είναι ιδιοφυής όπως ο Χίτλερ, νέος όπως ο Χίτλερ, με αφοσιωμένους οπαδούς όπως τα SS του Χίτλερ, και δεν στηρίζεται σε μια ιδεολογία όπως ο Χίτλερ. Ο φασισμός που του προσάπτουν, όπως και στον Νετανιάχου, έχει να κάνει με συμπεριφορές, όχι με ιδεολογία.

  Άκουσα σε σχολιαστή του open ότι το καθεστώς θα πέσει, μετά τον φόνο του ανώτατοy ηγέτη, καθώς θα ξεσηκωθεί η αντιπολίτευση. Η κοινή λογική όμως λέει ότι η αντιπολίτευση, μπροστά στην εξωτερική απειλή, θα έμενε με δεμένα τα χέρια.

  Επαληθεύθηκαν οι προβλέψεις μου, και ας έλεγε η  Golshifteh Farahani, ότι παρά τις διαδηλώσεις με τους τόσους νεκρούς, τόσο πριν τρία χρόνια με το θάνατο της Μαχσάν Αμινί όσο και τις πρόσφατες, το καθεστώς δεν επρόκειτο να ανατραπεί.

  Θα ήθελα πολύ να είχα διαψευστεί.

  Το ίδιο και τώρα, πολύ θα ήθελα να διαψευστώ.  

  Ελάχιστες φορές κάνω πολιτικές αναρτήσεις, και τότε απενεργοποιώ τα σχόλια. Δεν με ενδιαφέρει να εμπλακώ σε παραπέρα συζήτηση. Κάποτε διέγραψα ένα φίλο για σχόλιο που μου άφησε (ήταν άκομψο, για αυτό). Δεν θα ήθελα να κάνω το ίδιο και τώρα. Και βέβαια αν κάποιοι φίλοι μου αγανακτούν με αυτά που γράφω παραπάνω, φυσικά μπορούν να με διαγράψουν. Βλέπω και γίνεται αυτό αβέρτα με άλλους χρήστες του facebook.

Λήδα Παναγιωτοπούλου, Το ροζ και τα εξαίσια φτερά

 Λήδα Παναγιωτοπούλου, Το ροζ και τα εξαίσια φτερά, Σμίλη 2026, σελ. 46

 

  Έχουμε ήδη παρουσιάσει έξι βιβλία της Λήδας Παναγιωτοπούλου, τα «Συμβίωσης αρμονική», «Τα τραπέζια που μιλούν», «Η Γκρέτα και το κίτρινο λουλούδι», «Η χρυσόμυγα και το κίτρινο σύννεφο» και «Κάζμπα».

  Διαβάζοντας το τελευταίο της βιβλίο μου ήλθαν στο μυαλό δυο πράγματα.

 Το πρώτο, η αντίληψη των εκπροσώπων του Nouvelle Roman, Rob Grillet και Natalie Sarraut, ότι σε μια λογοτεχνική αφήγηση η παρουσία προσώπων δεν είναι απαραίτητη, και όπου υπάρχει πρέπει να είναι ελάχιστη. Εδώ, δεν βλέπουμε κανένα πρόσωπο.  

  Το δεύτερο: Η Λήδα ανατρέχει στην περίοδο του ανιμισμού, όπου τα πάντα είχαν ψυχή, και όχι μόνο τα όντα της πανίδας (για αυτό υπάρχει συζήτηση), αλλά και της χλωρίδας, καθώς και των άψυχων όντων.

  Ακόμη, εισβάλει στην αφήγησή της το φανταστικό. Κάνουν την εμφάνισή τους φτερά, φτερά αυτόνομα, που δεν ανήκουν σε κανένα πτηνό.

  Κεντρικός χαρακτήρας είναι η ροζ ηλιαχτίδα. Άλλα «πρόσωπα» που θα δούμε είναι (με τη σειρά εμφάνισης) η πεταλούδα, (αργότερα πολλές πεταλούδες), η λίμνη, ο ιππόκαμπος, η πέστροφα, σαλιγκάρια, παπαγαλάκια, μια μελωδία, μια νότα, ένα περιστέρι, ένα λουλούδι. 

  Γλαφυρότατη στην ιστορία της η Λήδα, εναλλάσσει την αφήγηση με το διάλογο, που πιστεύω ότι είναι μια μεγάλη αρετή σε μια πεζογράφημα.

  Και φυσικά υπάρχει το σασπένς, εκ των ων ουκ άνευ για τον Syd Field για τη συγγραφή ενός σεναρίου, το οποίο εγώ θα επέκτεινα και στην πεζογραφία. Το ό,τι θα καταφέρει τελικά να βοηθήσει στη διάσωση της παγιδευμένης μέσα στους αγκαθωτούς θάμνους πεταλουδίτσας είναι δεδομένο, όπως γενικά το happy end στην παιδική λογοτεχνία (φυσικά υπάρχουν και οι εξαιρέσεις, όπως «Το κοριτσάκι με τα σπίρτα»). Το ζήτημα όμως είναι το πότε και πώς.

  Δεν έχει διδακτική πρόθεση η Παναγιωτοπούλου, όμως κάποια διδάγματα ξεχειλίζουν από την αφήγησή της. Θα παραθέσουμε τρία σχετικά αποσπάσματα, και σαν δείγμα γραφής.

  «Η φίλη μας ήταν σιωπηλή· ήθελε πάντα να φωτίζει τον κόσμο όσο καλύτερα μπορούσε».

  «-Μου αρέσει να νιώθω χρήσιμη και εσείς μου δώσατε την ευκαιρία, απάντησε η ηλιαχτίδα προσέχοντας να κρατάει το φως της σταθερό».

  «-Χωρίς αγάπη και ομορφιά δεν μπορεί κανείς να αισθανθεί τίποτα. Αλλά χρειάζεται σοφία για να ξέρεις ν’ αγαπάς και να θαυμάζεις».

  Τη λέξη «αγάπη» θα τη συναντήσουμε κάμποσες φορές στο κείμενο.

  Ομορφιά, που σε μια μελέτη μου αναρωτιόμουνα τι «αξία επιβίωσης» να έχει, η οποία αποτελεί το θεμέλιο της εξέλιξης.

  Συναρπαστική και συγκινητική ιστορία, που κοσμείται με υδατογραφίες της Έφη Μάνου, σε κάποιες από τις αριστερές σελίδες του βιβλίου.

  Το οποίο πολύ με συγκίνησε, εύχομαι να είναι καλοτάξιδο.

Οι συγγραφικές και μεταφραστικές δυνατότητες της ΑΙ

 Οι συγγραφικές και μεταφραστικές δυνατότητες της ΑΙ

 

  Θα μπορούσα να κάνω από καιρό σχετική ανάρτηση αλλά βαριόμουνα. Ένα σχόλιο σε μια ανάρτηση που μου κοινοποίησε η Microsoft edge όπου έχω τον άλλο μου λογαριασμό facebook είναι ικανοποιητικό σε έκταση ώστε να περιέχει τις αντιλήψεις μου χωρίς να χρειαστεί να επανέλθω. Επικολλώ.

  «Πιστεύω ότι η τεχνητή νοημοσύνη συναγωνίζεται επαξίως τους συγγραφείς. Σίγουρα δεν θα γράψει αριστούργημα, αλλά επίσης σίγουρα τα προϊόντα της θα είναι σαφώς καλύτερη λογοτεχνία από λογοτεχνικές σαβούρες συγγραφέων με σάρκα και οστά. Από περιέργεια έδωσα prompt για ένα κεφάλαιο ενός βιβλίου μου. Δεν με ικανοποίησε καθόλου και φυσικά το έγραψα μόνος μου. Θα δώσω και ένα άλλο παράδειγμα. Πολλές ωραίες κοπέλες στο instagram είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης, μάλιστα γράφουν και ai, και είναι πολύ πιο όμορφες από πραγματικές. Μπορεί να θλίβονται κάποιοι για αυτές τις εξελίξεις, αλλά είναι μια αναπόφευκτη εξέλιξη από την οποία δεν θα ξεφύγουμε. Όσο για τη μετάφραση, έχω να πω ότι η ΑΙ μου μετέφρασε πέντε βιβλία μου στα αγγλικά, που τα επιμελήθηκα (ΒΑ στην αγγλική λογοτεχνία) και με τη βοήθεια άλλης τεχνητής νοημοσύνης και τα ανάρτησα στο amazon. Επίσης έγραψα τη βιογραφία μιας ρουμάνας που δεν ήξερε να διαβάζει ελληνικά, μόνο να μιλάει. Χάρη στην μετάφραση που μου μου έκανε η τεχνητή νοημοσύνη και την επιμέλεια τη δική μου με τη βοήθεια άλλης τεχνητής νοημοσύνης (τα ρουμάνικα είναι από τις γλώσσες που ξέρω σε βασικό αναγνωστικό επίπεδο) μπόρεσε να τη διαβάσει και να συγκινηθεί αφάνταστα, αυτή, η μητέρα της και η ξαδέλφη της. Το ότι η ΑΙ θα αντικαταστήσει τον μεταφραστή (έχω την υποψία ότι ένα βιβλίο που αγόρασα είναι μετάφραση από ΑΙ με κακή ή χωρίς επιμέλεια, δεν θα πω ποιο), μπορώ να υποθέσω εντελώς, όχι όμως και τον επιμελητή. Όσο για τους συγγραφείς, καλώς ή κακώς, θα έχουν ανταγωνιστές δίπλα τους τις ΑΙ. Οι κακοί συγγραφείς θα πρέπει να βάλουν τα δυνατά τους να την ξεπεράσουν. Αν και αυτό δεν είναι απαραίτητο. Είναι γνωστό ότι πολλοί εκδοτικοί οίκοι εκδίδουν βιβλία-σαβούρες όταν πληρώνουν οι συγγραφείς, που όμως βέβαια ελάχιστα από αυτά θα πουληθούν».