Michal
Leszczylowski, Regi Andrej Tarkovskij (1988)
Από σήμερα στο Στούντιο
Έχω δει ένα ακόμη
ντοκιμαντέρ για τον Ταρκόφσκι, «μονταρισμένα πλάνα» από το γιο του, το «Σινεμά
σαν προσευχή» (2019).
Έχω (ξανα)δει όλες
τις ταινίες του Ταρκόφσκι, και διάβασα το «Σμιλεύοντας το
χρόνο».
Φυσικά δοκιμιογραφεί
κάποιες φορές στην ταινία, όπως και στο «Σμιλεύοντας το χρόνο».
Εδώ ξεκινάει με
κάποιες σκέψεις για το χρόνο.
Ευκαιρία να καταθέσω
τη δική μου άποψη.
Οι βυζαντινολογίες
για το χρόνο και οι σοφιστικέ αναλύσεις του δεν με τράβηξαν καθόλου. Νομίζω το
«Είναι και χρόνος» το παράτησα στην αρχή. Για μένα ο χρόνος είναι ένας, αυτός
που μετράει το ρολόι, και υπάρχει επίσης η υποκειμενική αίσθηση του χρόνου (Δεν
περνάει η ώρα, όταν περιμένουμε). Η σχετικότητα του χρόνου δεν με ενδιαφέρει,
γιατί εγώ ζω στον γήινο χρόνο, όπως δεν με ενδιαφέρει και η γεωμετρία του
Λομπατσέφσκι (από ένα σημείο εκτός ευθείας μπορούμε να φέρουμε άπειρες
παραλλήλους), γιατί εγώ μόνο την ευκλείδεια γεωμετρία μπορώ να χρησιμοποιήσω.
Όμως να παραθέσω κάποιες
ατάκες από την ταινία.
«Πολλοί κριτικοί
ερμήνευαν τις ονειρικές σεκάνς ως ένα είδος συμβολισμού. Αλλά αυτό είναι
εντελώς λάθος, πρόκειται για παρερμηνεία».
Υπερερμηνεία, θα
έλεγε ο Έκο. Γράφω κάποια πράγματα στην κριτική μου για το «Σμιλεύοντας το
χρόνο».
«Τα όνειρα τον
γοήτευαν. Χρησιμοποίησε πολλές από τις ονειρικές του εμπειρίες στις ταινίες
του», λέει η γυναίκα του.
Εμένα όχι, όμως
συχνά με τη φαντασία μου επισκέπτομαι τόπους των ονείρων μου. Το Κεντρί, το
χωριό της μάνας μου, ήταν διαφορετικό στα όνειρά μου, όπως και τα «Μουλκάτα»
και ο «Καλαμάτης», δυο χωράφια μου. Υπάρχουν και άλλοι τόποι.
«Οι ισλανδοί
συνήθιζαν να ρίχνουν τις άπιστες συζύγους στη θάλασσα», λέει ο Ταρκόφσκι.
Και εγώ ρωτώ: και οι
ισλανδές; Συνήθιζαν και αυτές να ρίχνουν τους άπιστους συζύγους στη θάλασσα;
Είμαι δηλωμένος
φεμινιστής, το έχω ξαναγράψει.
«Γι’ αυτό δεν
πιστεύω στο θάνατο. Δεν υπάρχει. Υπάρχει μόνο ο πόνος και η οδύνη», λέει ο
Ταρκόφσκι.
Δεν θα παρέθετα την
ατάκα αν δεν είχα υπόψη μου τη ρήση του Επίκουρου, ο οποίος τόσο άρεσε στο
συγχωρεμένο το φίλο μου Τέλη Ράπτη. «Το πιο φρικτό, λοιπόν, από όλα τα κακά, ο
θάνατος, είναι ένα τίποτα για εμάς, ακριβώς επειδή όταν υπάρχουμε εμείς, ο
θάνατος είναι ανύπαρκτος, και όταν έρχεται ο θάνατος, δεν υπάρχουμε εμείς.».
Είμαι δηλωμένος
(επίσης) οπαδός της φιλοσοφικής σχολής του απλοϊκού ρεαλισμού. Ο θάνατος
υπάρχει, όλοι το ξέρουν. Το παραπάνω το είπε ο Επίκουρος σαν παραμυθία.
Εμένα, στα 76 μου,
δεν με φοβίζει ο θάνατος, αλλά το πώς θα πεθάνω. Όχι, δεν θα ήθελα όπως ο
Ποκοπίκο να πεθάνω από βαθιά γερατειά, αλλά στον ύπνο μου, όταν θα είναι
σίγουρο ότι σε λίγο δεν θα μπορώ να πηγαίνω στην τουαλέτα μόνος μου.
Βέβαια και ο Κάλβος αλλιώς
ευχόταν το θάνατό του και αλλιώς του ήλθε.
Θα δούμε πολλές
σκηνές από το γύρισμα της «Θυσίας».
Το ότι δεν συμφωνώ
με την θρησκευτικότητα του Ταρκόφσκι αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μου αρέσει σαν
σκηνοθέτης. Και η ποιητικότητα που ενυπάρχει στις ταινίες του δεν οδηγεί σε
αφηγηματική ασάφεια, όπως συμβαίνει με άλλους σκηνοθέτες.
Είμαι σίγουρος ότι
οι λάτρεις του Ταρκόφσκι – και δεν είναι λίγοι – θα θελήσουν να δουν την
ταινία.
Posts
