Book review, movie criticism

Monday, November 5, 2018

Kristina Grozeva, Petar Valchanov, Slava (Δόξα, 2016)


Kristina Grozeva, Petar Valchanov, Slava (Δόξα, 2016)

  Δυο χρόνια μετά το «Μάθημα», η Kristina Grozeva και ο Petar Valchanov μας δίνουν τη «Δόξα» πάνω στο ίδιο μοτίβο, της γυναίκας που είναι μπλεγμένη και αγωνίζεται να ξεμπλέξει, εδώ όμως χωρίς το happy end.
  Ένας σιδηροδρομικός υπάλληλος, ελεγκτής κυκλοφορίας, βραδύγλωσσος, μοναχικός, φτωχός, βρίσκει στις ράγες σκορπισμένα ένα σωρό χαρτονομίσματα. Τα μαζεύει και τα παραδίδει.
  Η γυναίκα είναι διευθύντρια στο γραφείο τύπου του υπουργού συγκοινωνιών. Πέρα από τα επαγγελματικά, έχει και τα οικογενειακά: αγωνίζεται να κάνει παιδί με εξωσωματική. Είναι σαραντάρα, φαίνεται η πιο σίγουρη λύση. Είναι όμως αρκετά περίπλοκη, με ενέσεις που πρέπει να γίνονται στην ώρα τους, κ.λπ. κ.λπ.
  Πριν λίγο είχε ξεσπάσει ένα σκάνδαλο, ένα ξεπούλημα αμαξοστοιχιών για κομμάτι ψωμί, στο οποίο φαίνεται να είναι ανακατωμένο και το υπουργείο. Πρέπει να κάνουν κάτι για να το ξεχάσει ο κόσμος. Ο υπάλληλος αυτός ήλθε σαν από μηχανής θεός. Τον προβάλλουν τα κρατικά κανάλια σαν ήρωα. Παρασημοφορείται σε ειδική τελετή. Όμως ο υπουργός δεν θέλει να ακούσει όταν του μιλάει για ένα άλλο σκάνδαλο, κλοπή καυσίμων, δεν είναι η κατάλληλη ώρα του λέει. Όμως ο δημοσιογράφος που άκουσε τη συνομιλία πριν βγουν στον αέρα τον πλησιάζει και του ζητάει να μιλήσει στο κανάλι του. Αρνείται. Αυτός του δίνει την κάρτα του αν αλλάξει γνώμη.
  Και αλλάζει. Ο λόγος; Η διευθύντρια αυτή έχασε το ρολόι του, που του το πήρε για να του δώσει ένα άλλο, μοντέρνο, για να μην παρουσιαστεί μπροστά στην κάμερα με ένα ρολόι αντίκα. Όταν αυτός το ζήτησε πίσω, δεν το έβρισκε με τίποτα. Όμως αυτό το ρολόι αντίκα, μάρκας σλάβα (δόξα, ο τίτλος της ταινίας) είχε μεγάλη συναισθηματική αξία γι’ αυτόν, του το είχε χαρίσει ο πατέρας του, με αφιέρωση. Αυτή τον αποφεύγει, αυτός επιμένει, στο τέλος προσπαθούν να τον ξεγελάσουν με ένα imitation, το οποίο βέβαια, εκτός του ότι δεν ήταν το δικό του μια και δεν είχε αφιέρωση, πήγαινε, περιέργως, μπροστά.
  Τότε παίρνει τηλέφωνο τον δημοσιογράφο για να βγει στο κανάλι του. Θέλει να διαμαρτυρηθεί για το ρολόι του, όμως ο δημοσιογράφος τον βάζει να μιλήσει για το σκάνδαλο με τα καύσιμα. Η διευθύντρια γίνεται έξω φρενών. Με μαφιόζικο τρόπο τον εκβιάζουν να κάνει δήλωση αναίρεσης. Την κάνει, όμως για τον ίδιο είναι αργά.
  Οι συνάδελφοί του, εκείνοι που έκλεβαν τα καύσιμα, τον βουτάνε και τον χώνουν σε ένα αμάξι. Η διευθύντρια διαβάζει στην εφημερίδα για κάποιον που έπεσε πάνω στις ράγες. Μήπως είναι αυτός; Ρωτάει με αγωνία να μάθει το όνομά του. Στο μεταξύ ψάχνει για το ρολόι, και με τα πολλά το βρίσκει.
  Στο τελευταίο επεισόδιο την βλέπουμε να κτυπάει την πόρτα του σπιτιού του. Στο χέρι της κρατάει το ρολόι του. Ανοίγει η πόρτα. Αυτός βγαίνει έξω με μωλωπισμένο πρόσωπο, κουρεμένο κεφάλι και ξυρισμένα τα γένια. Απλώνει το χέρι της για να του δώσει το ρολόι. Αυτός την κοιτάζει βλοσυρά χωρίς να το παίρνει. Μετά τον βλέπουμε να αρπάζει ένα τεράστιο γαλλικό κλειδί, έξι κιλά ακούσαμε πιο πριν ότι ζυγίζει, με το οποίο έσφιγγε τις βίδες που είχαν χαλαρώσει στις ράγες.
  Στο τελευταίο πλάνο βλέπουμε τον άντρα της μέσα στο αμάξι να την περιμένει να γυρίσει.
  Με άφθονο χιούμορ σατιρίζουν οι δυο σκηνοθέτες τη διαφθορά κυρίως, αλλά και τη γραφειοκρατία. Καταπληκτική ταινία.

Friday, November 2, 2018

Δήμος Θέος (10/10/1935-28/10/2018), Καπετάν Μεϊντάνος (1987)



  Εις μνήμην.
  Μετά τη «Διαδικασία» και το «Κιέριον» σειρά έχει σήμερα ο «Καπετάν Μεϊντάνος», η τρίτη ταινία του Δήμου Θέου.
  Είχα διαβάσει για τους κλέφτες και τους αρματωλούς, ότι κάποιοι απ’ τους αρχηγούς τους τη μια ήταν κλέφτες και την άλλη αρματωλοί. Οι τούρκοι κάνανε τον κλέφτη αρματωλό, δηλαδή αστυνόμο, για να γλιτώσουν απ’ αυτόν.
  Ο καπετάν Μεϊντάνος είναι αρχικά κλέφτης, στη συνέχεια διορίζεται αρματωλός για να ξαναγίνει πάλι κλέφτης, πράγμα το οποίο θα αποβεί μοιραίο γι’ αυτόν: κάποια στιγμή θα πέσει στα χέρια των τούρκων που θα τον εκτελέσουν.
  Η ιστορία εκτυλίσσεται σε δυο χρονικά επίπεδα με τρεις ιστορίες. Η μια είναι στο παρόν. Ένας πρώην διπλωμάτης αναζητεί βιογραφικά στοιχεία του Μεϊντάνου. Κάποιοι καλόγεροι θα του δώσουν πληροφορίες που έχουν υπόψη τους, ορισμένες από τις οποίες είναι αλληλοσυγκρουόμενες. Μαζί του έχει και έναν ερασιτέχνη βοτανολόγο, που ψάχνει για βότανα στα βουνά. Οι άλλες δυο εκτυλίσσονται γύρω στα τέλη του 17ου αιώνα. Η μια είναι η κύρια ιστορία που καταλαμβάνει και το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας, η ιστορία του Μεϊντάνου. Μέσα σ’ αυτή θα δούμε και μια ιστορία αγάπης. Η άλλη είναι η ιστορία μιας εικόνας που έμεινε μισοτελειωμένη και κλήθηκε ένας άλλος αγιογράφος να την τελειώσει.
  Μου άρεσε η ταινία, και ας γιουχαΐστηκε στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Από φίλο έμαθα χθες βράδυ ότι το γιουχάισμα είχε ενορχηστρωθεί από κάποιον άλλο σκηνοθέτη. Φυσικά δεν θα γράψω το όνομά του, και όχι μόνο γιατί δεν μπορώ να επιβεβαιώσω την πληροφορία. Εμένα πάντως η ταινία μου άρεσε. Άρχισα να τη βλέπω λίγο πριν την ώρα που κάνω σιέστα, και δεν μου έκανε όρεξη να την σταματήσω και να δω τη συνέχεια αφού ξυπνήσω.

Δήμος Θέος (10/10/1935-28/10/2018), Κιέριον (1968)


Δήμος Θέος (10/10/1935-28/10/2018), Κιέριον (1968)
 Εις μνήμην.
  Είναι η πρώτη ταινία του Δήμου Θέου, η οποία πέρασε από πολλές περιπέτειες όπως διαβάζω στον σύνδεσμο της βικιπαίδειας. Με αστυνομική πλοκή, παραπέμπει στην υπόθεση Πολκ, τη δολοφονία ενός Αμερικανού δημοσιογράφου, για την οποία ενοχοποιήθηκαν οι κομμουνιστές χωρίς όμως οι Αμερικάνοι να πεισθούν γι’ αυτό. Στην ταινία του Θέου ο δημοσιογράφος δολοφονήθηκε καθώς ξεσκέπαζε τις συνομωσίες και τα παρασκήνια των καρτέλ πετρελαίου για να ιδιοποιηθούν το αραβικό πετρέλαιο, και ο φόνος φορτώθηκε στην πλάτη ενός νεαρού φοιτητή, εβραϊκής καταγωγής και σιωνιστή. Ο δημοσιογράφος είναι έτοιμος να ξεσκεπάσει τους αληθινούς ενόχους φέροντας ως μάρτυρα την υπηρέτρια του σπιτιού όπου δολοφονήθηκε ο Αμερικανός. Δεν πρόλαβε όμως, την δολοφόνησαν ρίχνοντάς την από το μπαλκόνι του διαμερίσματος όπου του είχε δώσει ραντεβού, πράγμα που θα έμοιαζε περισσότερο με αυτοκτονία. Η ταινία τελειώνει χωρίς οι πραγματικοί δολοφόνοι να βρεθούν, όπως δεν βρέθηκαν και εκείνοι του Πολκ, κι ας καταδικάστηκαν δύο ερήμην σε θάνατο και ένας άλλος σε ισόβια. Ελάχιστοι πείσθηκαν για την ενοχή τους.
  Η ταινία απέσπασε βραβείο καλύτερης ταινίας και πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και τιμητική διάκριση στο φεστιβάλ Βενετίας. Παρελαύνουν σ’ αυτήν αρκετά πρόσωπα του κινηματογράφου, ανάμεσα στα οποία και ο Θόδωρος Αγγελόπουλος.
  Έχουμε αναρτήσει ήδη για την «Διαδικασία», έπεται «Ο καπετάν Μεϊντάνος».  


Thursday, November 1, 2018

Jia Zhang-ke (贾樟柯), Οι στάχτες μιας αγάπης (Ash is purest white, 江湖儿女, 2018)


Jia Zhang-ke (贾樟柯), Οι στάχτες μιας αγάπης (Ash is purest white, 江湖儿女, 2018)


  Από σήμερα στους κινηματογράφους.
  Έχω δει πακέτο τον Τζια Τζανγκ Κε, δηλαδή όλες του τις ταινίες. Ξαναδιάβασα τη συνολική ανάρτηση που έκανα γι’ αυτές πριν ξεκινήσω να γράφω για τις «Στάχτες μιας αγάπης», για να δω κατά πόσο ο κινέζος σκηνοθέτης εμμένει στις θεματικές και στο ύφος του.
  Σκηνοθέτης της 6ης γενιάς (ο κύριος εκπρόσωπός της διαβάζω στη συνέχεια στον σύνδεσμο που παραθέτω), μιας γενιάς που στάθηκε κριτικά απέναντι στο καθεστώς και συχνά διώχθηκε απ’ αυτό (τώρα τα πράγματα έχουν αλλάξει προς το καλύτερο), εμμένει στη θεματική της εξεικόνισης της σύγχρονης Κίνας που οδεύει ακάθεκτη στον καπιταλισμό, με όλα τα προβλήματα που αυτό συνεπάγεται. Η διαφθορά είναι μέσα σ’ αυτά.
  Διάβασα ενδιαφέροντα πράγματα στο σύνδεσμο, όπως ότι όταν οι γονείς της Τζάο Τάο, της σχεδόν μόνιμης πρωταγωνίστριάς του, είδαν μια ταινία του στην οποία πρωταγωνιστούσε, τους πήρε ο ύπνος. Το καθεστώς δεν τους διώκει πια αλλά τους άφησε στο έλεος της ελεύθερης αγοράς, που δεν διάκειται και τόσο ευνοϊκά για ταινίες που ξεφεύγουν πολύ από τις mainstream.
  Ο Τζια Τζανγκ Κε έβαλε νερό στο κρασί του. Τα μεγάλα πλάνα, οι μεγάλες σιωπές, σχεδόν έχουν εξαφανισθεί. Η πλοκή έχει άφθονο σασπένς ώστε να κρατάει αδιάπτωτο το ενδιαφέρον του θεατή. Και πέρα από την εξεικόνιση της σύγχρονης κινέζικης πραγματικότητας ο Τζια Τζανγκ Κε μας παρουσιάζει το διαχρονικό, αλλά και διατοπικό, θέμα των ανθρώπινων σχέσεων, και ειδικά του έρωτα. Μπορεί τα πράγματα που συμβαίνουν στην Κίνα να μην ενδιαφέρουν τον δυτικό θεατή, όμως τον ενδιαφέρει το θέμα του έρωτα και των ανθρώπινων σχέσεων
  Ο κινέζικος τίτλος σημαίνει «Το ζευγάρι τζιαν χου». Τζιαν σημαίνει ποτάμι και χου λίμνη, όμως εδώ είναι το όνομα μιας μικρής ομάδας του κινέζικου υποκόσμου, αρκετά soft όμως. Φοβήθηκα αρχικά ότι θα έπεφτα πάνω σε μια αμερικανιά όμως όχι, το θέμα δεν ήταν οι παράνομες δραστηριότητές της.
  Με ισχυρό χαρακτήρα ο άντρας που είναι ο αρχηγός τους, επιβάλει την ειρήνη στην ομάδα καθώς κάποια στιγμή δυο μέλη της είναι έτοιμα να συγκρουστούν. Είναι ιδιαίτερα αγαπητός σ’ αυτή, όπως θα διαπιστώσουμε και στο τέλος. Όμως επιμένει να κρατάει πιστόλι παρά της αντιρρήσεις της γυναίκας. Η παράνομη οπλοφορία στην Κίνα τιμωρείται πολύ αυστηρά.
  Έχω γράψει κάποιες φορές για το μοτίβο της γυναίκας που θυσιάζεται για τον άνδρα, και εντελώς πρόσφατα με αφορμή την πυρκαγιά στο Μάτι για τη χωριανή μου που έμεινε στο πλευρό του άνδρα της που είχε κινητικά προβλήματα και δεν μπορούσε να φύγει, με αποτέλεσμα να καεί μαζί του.
  Εδώ η γυναίκα θυσιάζεται για τον άνδρα που αγαπά μη μαρτυρώντας ότι το όπλο με το οποίο πυροβόλησε την ομάδα των αφηνιασμένων νεαρών, σώζοντας κυριολεκτικά τη ζωή του, ήταν δικό του. Η παράνομη οπλοφορία όπως είπαμε στην Κίνα τιμωρείται πολύ αυστηρά. Έτσι ενώ αυτός τιμωρήθηκε μόνο με ένα χρόνο φυλάκιση αυτή καταδικάστηκε σε πέντε.
  Ο άνδρας για τον οποίο θυσιάστηκε την ξέχασε. Αλλά και αργότερα, όταν του συμπαραστάθηκε…
  Συγκινητική ταινία, ρομαντικό δράμα, ο Τζια Τζανγκ Κε δείχνει και μ’ αυτή την ταινία του όπως και με τις άλλες την απαισιόδοξη ματιά με την οποία βλέπει τις ανθρώπινες σχέσεις, με πιο χαρακτηριστική την προηγούμενή του «Πέρα από τα βουνά».