Book review, movie criticism

Thursday, November 29, 2018

Lars Kraume, The silent revolution (Das schweigende Klassenzimmer, Η σιωπηλή επανάσταση 2018)


Lars Kraume, The silent revolution (Das schweigende Klassenzimmer, Η σιωπηλή επανάσταση 2018)


  Από σήμερα στους κινηματογράφους.
  Για την εξέγερση στην Ουγγαρία το 1956 είχα διαβάσει, αλλά δεν ήξερα λεπτομέρειες. Δεν ήξερα ότι υπήρξε μια παρόμοια (ή ίσως το είχα ξεχάσει) το 1953, στην Ανατολική Γερμανία. Η ταινία που βασίζεται σε πραγματικό γεγονός αναφέρεται σ’ αυτές τις εξεγέρσεις, κυρίως βέβαια της Ουγγαρίας.
  Κάποιοι τελειόφοιτοι ακούν στο σπίτι ενός γέρου ομοφυλόφιλου που βρίσκεται έξω από την πόλη ένα παράνομο ραδιοφωνικό σταθμό. Έτσι μαθαίνουν για την εξέγερση της Ουγγαρίας, για τους δεκάδες νεκρούς, ανάμεσα στους οποίους είναι και ο Φέρεντς Πούσκας.
  Δεν μπορεί, σκέφτομαι, είναι δυνατόν; Αφού ο Πούσκας ήταν ένα από τα πρόσωπα ενός αγαπημένου παιδικού μου αναγνώσματος, του «Γκρέκο, ο ήρως των γηπέδων» που το διάβαζα όταν πήγαινα στο δημοτικό (1956-1962). Κατά το ήμισυ ήταν περιγραφή ποδοσφαιρικών αγώνων και κατά το άλλο ήμισυ αστυνομική περιπέτεια. Θυμάμαι και άλλα πρόσωπα, τον ντι Στέφανο της Ρεάλ Μαδρίτης (νομίζω ο Πούσκας ήταν ο προπονητής της), τον ντετέκτιβ Νίνο Ζανίνο και τον ερυθρόδερμο Ίντσου να τιάρα λαμάτα που θα πει Γενναίος αετός με τρυφερή καρδιά.
  Αργότερα μου λύθηκε η απορία: ήταν λάθος (ή ψεύτικη;) είδηση.
  Η τάξη αποφασίζει να κάνει δύο λεπτών σιγή για τα θύματα της εξέγερσης. (H σιωπούσα αίθουσα διδασκαλίας είναι ο γερμανικός τίτλος). Φυσικά θα γίνουν ανακρίσεις. Θα αποφασίσουν πλειοψηφικά να το καλύψουν λέγοντας ότι τάχα η δυο λεπτών σιγή ήταν για τον Πούσκας. Φυσικά δεν έπεισαν. Στην πορεία των ανακρίσεων θα αποκαλυφθούν καλά κρυμμένα μυστικά και θα δοκιμασθεί η εχεμύθεια των νεαρών. Στο τέλος όμως θα προβούν σε μια ηρωική και συγκινητική πράξη αλληλεγγύης. Να μην την αποκαλύψουμε όμως.  
  Πολύ καλή ταινία, αξίζει να τη δείτε.

Rupert Everett, The happy prince (Ο ευτυχισμένος Όσκαρ, 2018)

Rupert Everett, The happy prince (Ο ευτυχισμένος Όσκαρ, 2018)

  Από σήμερα στους κινηματογράφους.
  Τον Rupert Everett τον θυμάμαι σαν ένα εξαιρετικό Όμπερον στο «Όνειρο θερινής νύχτας». Τώρα τον βλέπω και σαν σκηνοθέτη στον «Ευτυχισμένο Όσκαρ», που αναφέρεται στις τελευταίες μέρες της ζωής του Όσκαρ Ουάιλντ, που τις πέρασε στην εξορία μετά την αποφυλάκισή του.
  Οι βιογραφίες, το έχω ξαναγράψει, είναι αγαπημένο μου είδος. Θυμήθηκα βιογραφικά του Όσκαρ Ουάιλντ ενώ έμαθα και πράγματα που αγνοούσα, όπως ότι η γυναίκα του πέθανε πριν από αυτόν. Το «De profundis» είναι από τα καλύτερα έργα που έχω διαβάσει, μια συγκινητική ερωτική εξομολόγηση, ομοφυλοφιλική έστω. Και το «Πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέι» το διάβασα δυο φορές, την πρώτη μαθητής. Θυμάμαι πόσο μου άρεσαν οι αφορισμοί που υπήρχαν σε μια σελίδα πριν το μυθιστόρημα, ιδιαίτερα οι «Όταν οι κριτικοί διαφωνούν ο καλλιτέχνης είναι σίγουρος για τον εαυτό του» και «Η αντιπάθεια του κόσμου για τον ρεαλισμό είναι η λύσσα του Κάλιμπαν που βλέπει το πρόσωπό του στον καθρέφτη». Και τελευταία μα όχι έσχατα, τα θεατρικά του έργα. Το «The importance of being Earnest» που το κάναμε και στο πανεπιστήμιο μου άρεσε ιδιαίτερα. Τα έργα του για παιδιά, ένα από τα οποία δίνει και τον τίτλο στην ταινία, δεν τα έχω υπόψη μου. Στο Κάτω Χωριό που έζησα τα παιδικά μου χρόνια δεν μου ήταν προσβάσιμα.
  Έχουν κάνει πολλά οι εγγλέζοι, ανάμεσα στα οποία και το ότι εξόντωσαν τον Όσκαρ Ουάιλντ και τον Alan Turing, αυτόν που έσπασε τον κώδικα των Γερμανών κατά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και χάρισε τη νίκη στον «πατέρα της νίκης», τον Ουίνστον Τσώρτσιλ. Δεν ήξερα για τη μεταμέλειά τους, το διάβασα στα γράμματα τέλους: «Μαζί με 75000 άλλους άνδρες που καταδικάστηκαν για ομοφυλοφιλία ο Όσκαρ Ουάιλντ πήρε χάρη τ

Wednesday, November 28, 2018

Matteo Garrone, Dogman (2018)


Matteo Garrone, Dogman (2018)


  Από την Πέμπτη που μας πέρασε στους κινηματογράφους.
  Στην ταινία αυτή υπάρχει ο κακός και ο άσχημος, και κανένας καλός. Όταν δεν υπάρχει καλός στην ταινία έχω πρόβλημα.
  Ο κακός είναι ναρκομανής, διαρρήκτης και ο τραμπούκος της γειτονιάς. Μάλιστα οι γείτονες συσκέπτονται να τον βγάλουν από τη μέση πληρώνοντας κάποιον εκτελεστή. Ο άσχημος ασχολείται με σκυλιά, μάλιστα κερδίζει σε ένα διαγωνισμό για κανίς. Όμως παράλληλα διακινεί και ναρκωτικά. Συμμετέχει και στις διαρρήξεις του κακού, αρκετά απρόθυμα είναι αλήθεια, αλλά καλοδέχεται το μικρό μερίδιό του από τα κλοπιμαία. Η αγαπησιάρικη σχέση με την μικρή κόρη του (είναι χωρισμένος) ρετουσάρει την εικόνα που έχω γι’ αυτόν.
  Πολύ καλή ταινία, εξαιρετικό το τέλος, βραβείο πρώτου ανδρικού ρόλου για τον Marcello Fonte στις Κάννες, κανείς δεν νομίζω να έχει ένσταση γι’ αυτό, αλλά οι δυο αφελείς κινήσεις των δυο ηρώων δεν με έπεισαν σεναριακά.
  Μου άρεσε η ταινία, αλλά τον φίλο μου τον Νίκο τον Παναγιώτου τον ενθουσίασε. Χάρη σ’ αυτόν πήρα χαμπάρι ότι η ταινία ήδη παίζεται, καθώς είχα σημειώσει κατά λάθος ότι η προβολή στους κινηματογράφους είναι για την ερχόμενη Πέμπτη.  



Tuesday, November 27, 2018

Bradley Cooper, A star is born (Ένα αστέρι γεννιέται, 2018)


Bradley Cooper, A star is born (Ένα αστέρι γεννιέται, 2018)


  Εξακολουθεί να παίζεται στους κινηματογράφους.
  Θα πηγαίνατε ποτέ να βλέπατε μια ταινία με τίτλο «Ένα αστέρι σβήνει»;
  Μάλλον όχι. Οι τίτλοι που αποπνέουν μια απαισιοδοξία ενστικτωδώς μας απωθούν. Όμως εγώ αυτό προσέλαβα σ’ αυτή την ταινία, το σβήσιμο ενός αστεριού που μεσουρανούσε στον κόσμο της μουσικής, ενός εξαιρετικού κιθαρίστα και τραγουδιστή.
  Δηλαδή είναι άσχετος ο τίτλος;
  Καθόλου. Ο Bradley Cooper, φτασμένος τραγουδιστής αλλά αλκοολικός, ναρκομανής και με αυτοκτονικές τάσεις, αναδεικνύει την ντροπαλή αλλά ταλαντούχα Lady Gaga σε αστέρι πρώτου μεγέθους. Θα γίνουν ζευγάρι, μάλιστα θα παντρευτούνε κιόλας. Όμως όσο ανεβαίνει η Lady Gaga, τόσο πέφτει ο Bradley Cooper.
  Εξαιρετικό στόρι, το τέταρτο remake μιας ταινίας του 1937. Εξαιρετικές ερμηνείες, μου άρεσε η ταινία παρόλο που τα musical δεν είναι είδος που μου αρέσει.

Μανόλης Πρατικάκης, ο ποιητής, ο στοχαστής

Μανόλης Πρατικάκης, ο ποιητής, ο στοχαστής, Ιεράπετρα 21ος αιώνας, 2018
Το βιβλίο σε pdf

Monday, November 26, 2018

Yasujiro Ozu, 13.Dragnet girl (Το σαγηνευτικό κορίτσι, Hijôsen no onna, 1933)


Yasujiro Ozu, 13.Dragnet girl (Το σαγηνευτικό κορίτσι, Hijôsen no onna, 1933)


  Έχουμε και εδώ το θέμα της αδελφικής αγάπης, αλλά κυρίως το «γυρίζω στον καλό δρόμο», όπως στο «Walk cheerfully».
  Ο ήρωάς μας είναι πυγμάχος, αλλά ασχολείται και με όχι και τόσο τίμιες δουλειές. Η κοπέλα του τον ακολουθεί. Του είναι πιστή, παρά το φλερτ που της κάνει ο γιος του αφεντικού της. Κάποια στιγμή έρχεται ο αδελφός, ο άλλος ήρωας, και ζητάει να δουλέψει κοντά του. Τον θαυμάζει. Αυτός δεν έχει αντίρρηση. Όμως έρχεται η αδελφή του και τον βρίσκει, και τον παρακαλεί να μην τον δεχθεί. Δεν θέλει ο αδελφός της να πάρει αυτό τον δρόμο.
  Εντυπωσιάζεται. Περίπου την ερωτεύεται. Θα της κάνει το χατίρι. Το κορίτσι του όμως ζηλεύει. Θα πάει να τη βρει. Θα εντυπωσιαστεί από τη συμπεριφορά της. Η κοπέλα αυτή λειτουργεί ως καταλύτης.
  Τη βλέπει στο κατάστημα που δουλεύει (πουλάει δίσκους κλασικής μουσικής) να πλέκει. Πηγαίνει και αυτή και αγοράζει μαλλί, να του πλέξει ένα πουλόβερ. Θέλει να μοιάσει στην κοπέλα που τόσο μάγεψε τον αγαπημένο της. Και ακολουθεί η πιο κωμική από τις λίγες κωμικές σκηνές του έργου (ο Όζου έχει το χιούμορ στις φλέβες του, όπου μπορεί δίνει κωμικές πινελιές), ο φίλος της με απλωμένα τα χέρια να κρατάει την κουλούρα το μαλλί και αυτή να το τυλίγει σε κουβάρι.
  Θέλει να ζήσουν τίμια. Να παρατήσουν τις βρωμοδουλειές και να φύγουν. Δεν έχει αντίρρηση. Του προτείνει μια τελευταία βρωμοδουλειά. Θα κλέψουν το γιο του αφεντικού της και με τα λεφτά του θα το σκάσουν.
  Δεν του παίρνει όλα τα λεφτά. Φεύγουν. Πηγαίνει στο σπίτι της να ετοιμαστεί. Αυτός θα επιστρέψει να την πάρει. Πηγαίνει στο σπίτι των δυο αδελφών. Τους λέει να είναι αγαπημένοι γιατί ο ένας αγαπάει τον άλλο. Τους αφήνει χρήματα. Πηγαίνει να πάρει τη φίλη του. Όμως το σπίτι το έχουν κυκλώσει οι αστυνομικοί. Του λέει να παραδοθούνε. Λίγα χρόνια φυλακή και μετά θα είναι μαζί, αντί να είναι μια ζωή κυνηγημένοι. Αυτός αρνείται. Την παρασύρει να το σκάσουν από τις στέγες. Φαίνεται να τα έχουν καταφέρει. Αυτή επιμένει. Αυτός την παρατάει για να το σκάσει μόνος του. Αυτή τον πυροβολεί στο πόδι. Του αναπτύσσει πάλι τη ρητορική της τιμιότητας. Αυτός πείθεται. Λίγα χρόνια χωριστά και μετά πάλι μαζί, του λέει, ενώ οι αστυνομικοί τους περνούν τις χειροπέδες.
  Δεν ξέρω πώς προσέλαβαν την ταινία οι γιαπωνέζοι θεατές, αλλά ένας δυτικός θεατής θα έβρισκε το σενάριο πολύ παρατραβηγμένο. Το «κατά το εικός», θυσία στο διδακτισμό.
  Μπορείτε να δείτε την ταινία στο youtube με αγγλικούς υπότιτλους.
  Η προηγούμενη ανάρτησή μας ήταν για την ταινία «Woman of Tokyo».


Sunday, November 25, 2018

Kenji Mizoguchi (溝口 健二, 1998-1956) 7. 1935 The Downfall of Osen (折鶴お千 Orizuru Osen)


Kenji Mizoguchi (溝口 健二, 1998-1956) 7. 1935 The Downfall of Osen (折鶴お千 Orizuru Osen)


  Έχω αναφερθεί κάμποσες φορές στο μοτίβο της αυτοθυσίας της γυναίκας για τον άνδρα, αναφέροντας ως κλασικά παραδείγματα την «Άλκηστη» και το «Αντίο παλλακίδα μου», διαβάζοντας όμως για την ταινία στη βικιπαίδεια βλέπω ότι είναι ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο στα έργα του Μιτζογκούτσι. Ήδη το είδαμε στην ταινία «The water magician». Και, βλέπω τώρα, και οι δυο ταινίες βασίζονται σε μυθιστορήματα του Kyoka Izumi, που σημαίνει ότι και αυτός είχε εμμονή με το θέμα της αυτοθυσίας της γυναίκας για τον άνδρα. Επίσης ήταν συνηθισμένο μοτίβο στα έργα Shimpa, το πρώτο μοντέρνο είδος θεάτρου που αναπτύχθηκε στην Ιαπωνία μετά την παλινόρθωση του αυτοκράτορα.
  Ο νεαρός έχει έλθει στο Τόκιο να σπουδάσει, όμως η ζωή του ήλθε ανάποδα. Ετοιμάζεται να αυτοκτονήσει, αλλά τον σώζει η κοπέλα που τον παίρνει υπό την προστασία της. Όμως ποια προστασία, η ίδια έχει πουληθεί σε έναν γκάγκστερ και ο νεαρός δουλεύει σ’ αυτόν σαν υπηρέτης. Ο γκάγκστερ αυτός ετοιμάζεται να σκαρώσει το μεγάλο κόλπο, κλέβοντας αγάλματα από μια βουδιστική εκκλησία. Θέλει τη βοήθειά της για να ξελογιάσει τον μοναχό. Την παρουσιάζει ως αδελφή του προξενεύοντάς του την. Ξέρει ότι του αρέσει. Αυτή τον καταδίδει στην αστυνομία, η οποία συλλαμβάνει όλη τη σπείρα.
  Στη συνέχεια τους βλέπουμε μαζί. Ο νεαρός διαβάζει, η κοπέλα τον στηρίζει. Όμως δύσκολα τα βγάζουν πέρα, και όταν τα πράγματα σφίγγουν ιδιαίτερα, πείθεται από τη γυναίκα που τη δανείζει καθώς δεν θέλει να τη δανείσει άλλο να δουλέψει ως πόρνη.
  Το πράγμα θα στραβώσει όταν κατηγορηθεί για κλοπή, για κάποια πράγματα που ξέχασε ένας πελάτης της. Θα καταλήξει στη φυλακή. Ο νεαρός, θεωρώντας την κλέφτρα, δεν θα ενδιαφερθεί για την τύχη της. Θα τελειώσει τις ιατρικές του σπουδές και θα εργαστεί στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο.
  Κάποια στιγμή θα ζητήσουν τη βοήθειά του για μια κοπέλα που έχει πέσει αναίσθητη στο τραίνο. Με έκπληξη θα δει ότι πρόκειται για την προστάτισσά του. Θα τη μεταφέρει στο νοσοκομείο. Όμως δεν θα τον αναγνωρίσει, έχει καταντήσει τρελή από τα τόσα βάσανα. Οι τύψεις κατατρώνε τον νεαρό.
  Γιατί τρελή;
  Θα παραθέσω ένα απόσπασμα από το βιβλίο μου «Εισαγωγή στο θέατρο της Ιαπωνίας και της Κίνας». Το θέμα της τρέλας είναι το θέμα μιας υποομάδας της τέταρτης ομάδας των έργων Nô.
  «Η κύρια υποομάδα όμως είναι εκείνη που περιλαμβάνει έργα τρέλας, και ονομάζονται  monogurui-mono, ή kyojo-mono, έργα με τρελή γυναίκα, μια και αυτή είναι συνήθως το τρελό πρόσωπο. Το διαταραγμένο ψυχικά άτομο θεωρείται ότι βρίσκεται σε μια κατάσταση καταληψίας. Στο Nô δεν απεικονίζεται η τελική συντριβή, αλλά περισσότερο η πορεία που οδηγεί το άτομο στην τρέλα. Η τρέλα θεωρείται ως μια υψηλή πνευματική κατάσταση που συνοδεύεται με το χωρισμό από τον εαυτό. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι τρελοί ποτέ δεν χρησιμοποιούνται ως κωμικά πρόσωπα, αντίθετα από ό,τι συμβαίνει στη Δύση. Η τρέλα δεν έχει θέσει στη γιαπωνέζικο χιούμορ.
  Οι ήρωες των έργων τρέλας προκαλούν μεγάλη συμπάθεια στο κοινό. Ο τρόπος παιξίματος των ηθοποιών σε πολλά από τα έργα της κατηγορίας αυτής είναι σε μεγάλο βαθμό ρεαλιστικός ή μιμητικός, με μια μελοδραματική χροιά, και μοιάζουν περισσότερο με το kabuki παρά με το Nô».
  Στο έργο βέβαια του Μιτζογκούτσι δεν βλέπουμε την πορεία που οδήγησε την κοπέλα στην ψυχολογική συντριβή της αλλά την τελική της κατάληξη.
  Το θέμα της αυτοθυσίας της γυναίκας τον απασχολεί, γιατί η αδελφή του που πουλήθηκε ως γκέισα τον πήρε αργότερα υπό την προστασία της και τον στήριξε, όπως και την αδελφή τους. Στις ταινίες του λοιπόν ο Μιτζογκούτσι εκδραματίζει μια δική του κατάσταση. Δεν είναι τυχαίο ότι και στις δυο ταινίες που είδα η γυναίκα εμφανίζεται σαν μητρική και αδελφική φιγούρα ταυτόχρονα, ενώ το ερωτικό βρίσκεται σε δεύτερη μοίρα, και μάλιστα σ’ αυτήν εδώ την ταινία σχεδόν δεν γίνεται αναφορά σ’ αυτό.  
  Πέρα από το θέμα της αυτοθυσίας της γυναίκας βλέπουμε ότι ο Μιτζογκούτσι αντιμετωπίζει την πόρνη με μεγάλη συμπάθεια. Δεν είναι μόνο το ότι ο πατέρας του πούλησε την μεγάλη του αδελφή του σαν γκέισα, η οποία ίσως έγινε πόρνη όπως πολλές γκέισες. Είναι και το ότι ο ίδιος έζησε στη γειτονιά με τα μπουρδέλα, και μάλιστα συνέζησε με μια πόρνη (call girl γράφει η βικιπαίδεια), παρόλο που η σχέση αυτή είχε μια τραγική κατάληξη, γιατί τον τραυμάτισε στην πλάτη με ένα ξυράφι. Το σκάνδαλο στάθηκε αιτία να χάσει προσωρινά τη δουλειά του σαν σκηνοθέτης στα στούντιο Nikkatsu.
  Στιλιστικά, διαβάζω στην βικιπαίδεια, ο Μιτζογκούτσι χρησιμοποιεί εδώ την κινούμενη κάμερα και τις αναδρομές. Δυο μεγάλες αναδρομές βλέπουμε στην ταινία, η μια με την ιστορία από τότε που η κοπέλα αποτρέπει την τελευταία στιγμή τον νεαρό από την αυτοκτονία, και η άλλη η προσωπική ιστορία του νεαρού μέχρι τότε.
  Το έργο μπορείτε να το δείτε στο youtube με αγγλικούς μεσότιτλους.
  Η προηγούμενη ανάρτησή μας ήταν για την ταινία "Oyuki the virgin".