Book review, movie criticism

Wednesday, December 5, 2018

Hirokazu Koreeda, Our little sister (海街 diary, 2015)


Hirokazu Koreeda, Our little sister (海街 diary, 2015)


  Εν όψει της μεθαυριανής προβολής της ταινίας «Κλέφτες καταστημάτων».
  Τσεχωφικό στη σύλληψη, θα μπορούσε να έχει τίτλο «Οι τρεις αδελφές» αν δεν ήταν και η μικρή αδελφή.
  Ο πατέρας τους τις εγκατέλειψε. Είχε βρει άλλη γυναίκα. Αργότερα τις εγκατέλειψε και η μητέρα τους. Και η ταινία ξεκινάει καθώς θα πρέπει να πάνε να παραστούνε στην κηδεία του. Είχαν να τον δουν δεκαπέντε χρόνια.
  Εκεί θα γνωρίσουν την δεκατριάχρονη μικρή ετεροθαλή αδελφή τους. Θα μείνει με τη μητριά της. Η μεγάλη θα το προτείνει, οι άλλες θα συμφωνήσουν, να την πάρουν μαζί τους. Αυτή δεν έχει αντίρρηση, κάθε άλλο μάλιστα.
  Στη συνέχεια βλέπουμε απλά οικογενειακά επεισόδια, σαν αυτά που είδαμε και στο «Still walking»: οι σχέσεις τους, οι φιλίες τους, οι έρωτές τους· σχέσεις αγαπησιάρικες, παρά τις διάφορες μικροεντάσεις που δημιουργούνται κατά καιρούς. Παρακολουθούμε και τη μικρή στην προσπάθεια προσαρμογής στη νέα της ζωή. Τα πηγαίνει περίφημα, πρώτη στο ποδόσφαιρο, είναι πολύ αγαπητή. Έχει και το φλερτ της.
  Η μητέρα τους κάνει κάποια στιγμή την εμφάνισή της. Φοβούνται όλοι, ιδιαίτερα η μικρή, η μητέρα της ήταν αιτία και την παράτησε ο άντρας της. Όμως όχι, την αντιμετωπίζει με τρυφερότητα. Της κρατάει και δώρο. Η μικρή αφήνει ένα στεναγμό ανακούφισης.
  Οι γεμάτες καλοσύνη σχέσεις που επισημάναμε και σε προηγούμενες ταινίες ξεχειλίζουν και εδώ.
  Να σημειώσουμε κάποια ακόμη ανθρωπολογικά στοιχεία. Στο μνημόσυνο εμείς κάνουμε το σταυρό μας, αυτοί ενώνουν τις παλάμες των χεριών τους σκύβοντας ελαφρά και προσεύχονται. Είναι πάντα με το χαμόγελο στα χείλη, κάτι που προσέξαμε και στις ταινίες του Όζου, και ιδιαίτερα ευγενικοί. Το arigato gozaimas, το ευχαριστώ, συνοδεύεται πάντα από υπόκλιση, περισσότερο ή λιγότερο βαθιά.
  Πώς τα καταφέρνουν και τρώνε με τα ξυλάκια μου φαίνεται εκπληκτικό. Κάποτε σε κινέζικη ταβέρνα με τον δάσκαλό μας τον κο Τσου (πρωτοβουλία του Αργύρη, πηγαίναμε συχνά), προσπάθησε να μας μάθει να φάμε με τα ξυλάκια. Ήμουν εντελώς ανεπίδεκτος μαθήσεως, νομίζω το ίδιο και οι συμμαθητές μου.  
  Και πάλι δυο λόγια για τον τίτλο.
«海街 diary» ο γιαπωνέζικος τίτλος, ημερολόγιο της παραθαλάσσιας πόλης (στα κινέζικα θα ήταν ημερολόγιο του παραθαλάσσιου δρόμου).
  Η προηγούμενη ανάρτησή μας ήταν για την προ-προηγούμενη ταινία του Κορέεντα, την  «I wish». Η προηγούμενη ήταν η «Like father, like son», η πρώτη ταινία του Κορέεντα που είδα, πριν τέσσερα χρόνια, καθ’ υπόδειξη του ιρανού φίλου μου Hoji Fred. Μου έκανε αίτημα φιλίας στο facebook όταν διάβασε τις αναρτήσεις μου για τις ιρανικές ταινίες, με τη μεταφραστική βοήθεια ενός Έλληνα φίλου του.

Hirokazu Koreeda, I wish (奇跡 2011)


Hirokazu Koreeda, I wish (奇跡 2011)


  Εν όψει της αυριανής προβολής της ταινίας «Κλέφτες καταστημάτων».
  Μετά την ταινία φαντασίας «Air doll» ο Κορέεντα γυρίζει ένα παιδικό· δηλαδή περίπου παιδικό, όσο μπορεί να είναι παιδικό ο «Όλιβερ Τουίστ».
  Οι γονείς έχουν χωρίσει εδώ και μερικούς μήνες και καθένας παίρνει από ένα αγόρι. Τα δυο αδελφάκια (πραγματικά αδέλφια οι νεαροί πρωταγωνιστές) ονειρεύονται το ξανασμίξιμο των γονιών τους.
  Τα βλέπομε σε διάφορες καταστάσεις στο σχολείο και στο σπίτι στο μισό περίπου της ταινίας. Μετά όμως έχουμε το σασπένς. Ο πιο μεγάλος μαθαίνει ότι αν δεις ένα συγκεκριμένο τραίνο να περνάει κοντά από ένα συγκεκριμένο σταθμό και κάνεις μια ευχή, η ευχή αυτή θα πραγματοποιηθεί. Δεν είναι πολύ σίγουρος, ούτε και εκείνοι στους οποίους το λέει, αλλά αποφασίζουν να πάνε. Έχουν κι αυτοί το δικό μου σκεπτικό «Δεν ξέρεις καμιά φορά τι γίνεται».
  Παίρνει τον αδελφό του στο κινητό με το οποίο επικοινωνούν ταχτικά και του ανακοινώνει το σχέδιό του: να βρεθούν στο σταθμό αυτό και όταν περνάει το τραίνο να κάνουν την ευχή.
  Και ξεκινάει η περιπέτεια. Θα τον ακολουθήσουν και δυο φίλοι του. Το πρώτο πρόβλημα είναι να βρουν λεφτά. Θα τα καταφέρουν συγκεντρώνοντας τις οικονομίες τους και πουλώντας διάφορα που δεν τους χρειάζονται. Όμως πρέπει να κάνουν σκασιαρχείο. Προφασίζονται τους άρρωστους μέσα στην τάξη. Ο καθηγητής τους στέλνει στη γιατρό του σχολείου. Μα ποιον πάνε να κοροϊδέψουν; Όμως θα τους καλύψει, και τους λέει πως να ανεβάσουν τη θερμοκρασία στα θερμόμετρα που τους δίνει βάζοντάς τα στη μασχάλη. Ούτε και ο καθηγητής που έρχεται εν τω μεταξύ πείθεται, όμως όταν καταφθάνει ο παππούς, μιλημένος, για να πάρει τον εγγονό του που τάχα χθες είχε πυρετό, δεν φέρνει αντιρρήσεις.
  Στο σταθμό συναντάει τον αδελφό του, που έχει φέρει και αυτός την παρέα του: ένα αγοράκι και δυο κορίτσια, το ένα μεγαλύτερο απ’ αυτόν.
  Όταν περνάει το τραίνο κάνουν όλοι την ευχή τους. Το μεγάλο κορίτσι θέλει να γίνει ηθοποιός, το άλλο να ζωγραφίζει καλύτερα, ένα αγόρι να είναι πιο γρήγορο στο τρέξιμο, ένα άλλο να παρατήσει ο πατέρας του το τζόγο. Όμως ο μεγάλος αδελφός δεν ευχήθηκε τίποτα, βάζει λέει τον κόσμο πάνω από την οικογένειά του, και ο μικρός ευχήθηκε για την επαγγελματική επιτυχία του πατέρα του που είναι μουσικός, ευχή που έπιασε. Μπορεί να μην ευχήθηκε ο μεγάλος, όμως στην προτελευταία σκηνή της ταινίας ζητάει από τη μητέρα του να τα ξαναβρούνε με τον πατέρα του.
  Η ευχάριστη έκπληξη ήταν ότι η ταινία είχε αρκετές πινελιές χιούμορ. Και τα παιδιά, όλα τους χαριτωμένα, ο Κορέεντα τα είχε διαρκώς στο τρέξιμο παρακολουθώντας τα με την κάμερα.  
  Και πάλι δυο λόγια για τον τίτλο. 奇跡 kiseki (ο τόνος στο e) στα γιαπωνέζικα, qi ji (τσι τζι) στα κινέζικα (δεν νομίζω οι κινέζοι να άλλαξαν τον τίτλο), και σημαίνει «Θαύμα».
  Η προηγούμενη ανάρτησή μας ήταν για την ταινία «Air Doll».


Tuesday, December 4, 2018

Hirokazu Koreeda, Air doll (空気人形 2011)


Hirokazu Koreeda, Air doll (空気人形 2011)


  Εν όψει της μεθαυριανής προβολής της ταινίας «Κλέφτες καταστημάτων».
  Το έχω ξαναγράψει, δεν είμαι φαν των ταινιών φαντασίας, με εξαίρεση όταν είναι ενός σκηνοθέτη τον οποίο βλέπω πακέτο. Ναι, σ’ αυτή την περίπτωση δεν κάνω εξαιρέσεις, βλέπω ακόμη και τρόμου, είδος που δεν μου αρέσει καθόλου.
  Η ταινία βασίζεται σε μια σειρά Μάνγκα. Κεντρική ηρωίδα είναι μια φουσκωτή κούκλα, σαν αυτές που πουλάει ο φίλος μου ο… στο sex shop του. Αυτός που την αγοράζει της δίνει το όνομα μιας φίλης του με την οποία έχει χωρίσει. Υποκατάστατο σεξ με την κούκλα, όπως και υποκατάστατος έρωτας.
  Η κούκλα αυτή ξαφνικά αποκτάει «καρδιά». Το σκάει από το σπίτι του ιδιοκτήτη της όταν αυτός είναι στη δουλειά του και περιφέρεται στον κόσμο, μαθαίνοντας λέξεις και πράγματα. Μάλιστα πιάνει δουλειά σε ένα βίντεο κλαμπ.
  Γιατί σε βίντεο κλαμπ;
  Ο Κορέεντα βρίσκει την ευκαιρία να αναφέρει, μέσω των πελατών που ζητάνε βίντεο, σκηνοθέτες και ταινίες που έχει αγαπήσει. Ανάμεσά τους και ο δικός μας Αγγελόπουλος. Ο πελάτης ζητάει τον «Μελισσοκόμο».
  Εκεί θα ερωτευθεί τον νεαρό πωλητή, και θα την ερωτευθεί κι αυτός. Και όταν του εξομολογείται ότι είναι κούκλα, της λέει ότι και αυτός είναι κούκλος.
  Προσπαθώντας να πιάσει ένα βίντεο από ένα ράφι ψηλά πέφτει και «τρυπάει». Αρχίζει να ξεφουσκώνει. Ο νεαρός πωλητής κλείνει την τρύπα με σελοτέιπ και την «φουσκώνει». Η βαλβίδα είναι στο φάλι της.
  Προς το τέλος της ταινίας, όταν θα βρεθούν στο σπίτι του και θα αγκαλιαστούν, αυτός της ζητάει να την ξεφουσκώσει. Την ξεφουσκώνει και την φουσκώνει επανειλημμένα, είναι ο δικός του τρόπος να κάνει έρωτα.
  Διεστραμμένος; Όχι, δεν θέλει να αποκαλυφθεί, μήπως την τρομάξει. Γιατί όταν του ζητάει και αυτή να κάνει το ίδιο και τον «τρυπάει» στο φάλι για να ξεφουσκώσει, αρχίζει να κυλάει το αίμα. Της είχε πει ψέματα ότι είναι κούκλος, είναι άνθρωπος. Αφού μείνει αγκαλιασμένη μαζί του στο κρεβάτι επί ώρες καθώς πια αυτός είναι νεκρός, θα τον βάλει σε μια σακούλα και θα τον μεταφέρει εκεί που είναι τα σκουπίδια.
  Και αυτή;
  Αργότερα θα ξαπλώσει σε έναν άλλο σωρό σκουπιδιών. Έχει προσημανθεί ότι θα βγάλει το σεηλοτέηπ και θα «πεθάνει» ξεφουσκώνοντας.
  Το να έχεις «κόκορο», αγαπημένη λέξη του Καζαντζάκη την οποία ακούμε συχνά στην ταινία, δηλαδή καρδιά, μπορεί να είναι ευτυχία, όμως μπορεί να είναι και δυστυχία.
  Εξαιρετική και αυτή τη ταινία του Κορέεντα, που μέσα από αυτό το παραμύθι περισσότερο παρά ταινία φαντασίας μας μιλάει για τον έρωτα, την ανάγκη επικοινωνίας και την κενότητα που έχουν μέσα τους πάρα πολλοί άνθρωποι, χωρίς να είναι κούκλες.
  Αξίζει να σχολιάσω λίγο τον τίτλο κλείνοντας: 空気人形 Kūki Ningyō. Κούκι Νινγκγιό.
  Ο κύριος Τζόου, καθηγητής της νέας ελληνικής στο πανεπιστήμιο της Σαγκάης και δάσκαλός μας στα κινέζικα στον «Σύνδεσμο Φιλίας Ελλάδας-Κίνας», μας έλεγε ότι όταν βλέπει ένα γιαπωνέζικο κείμενο καταλαβαίνει από τα ιδεογράμματα για ποιο πράγμα περίπου μιλάει. Ίδια «ιδέα», δηλαδή έννοια, άλλη προφορά. Βέβαια παρεμβάλλονται σχεδόν πάντα και τα χιραγκάνα, η συλλαβική γραφή τους, εντελώς αναγκαία μια και η γλώσσα τους είναι καταληκτική, όμως στη συγκεκριμένη περίπτωση απουσιάζουν. Έτσι διαβάζω εγώ στα κινέζικα kongqi ren xing, κόνγκτσι ρεν σινγκ. Κόνγκτσι σημαίνει αέρας, ρεν σημαίνει άνθρωπος και σινγκ (για την ακρίβεια shing) σχήμα. Θα μεταφράζαμε «σχήμα ανθρώπου με αέρα», δηλαδή φουσκωτή κούκλα. Οι κινέζοι τη φουσκωτή κούκλα τη λένε 空气娃娃,konqi wawa, κόνγκτσι γουάγουα. Τα δυο πρώτα ιδεογράμματα δηλαδή είναι κοινά, ενώ τα δυο τελευταία, το γουά δυο φορές, σημαίνουν μωρό.
  Η προηγούμενη ανάρτησή μας ήταν για την ταινία «Still walking».

Hirokazu Koreeda, Still walking (歩いても 歩いても2008)




  Εν όψει της μεθαυριανής προβολής της ταινίας «Κλέφτες καταστημάτων».
  Τελικά μ’ αυτή την ταινία συνειδητοποιώ πόσο μεγάλος είναι ο Κορέεντα. Και επίσης βλέπω για άλλη μια φορά πόσο σημαντικό είναι το σενάριο, το οποίο, όπως άλλωστε και σ’ όλες του τις ταινίες εκτός από την πρώτη, υπογράφει ο ίδιος. Τελικά τα films d’ auteur είναι τα καλύτερα.
  Ο Syd Field, του οποίου το έργο «The foundations of screenwriting» έχω αφήσει στη μέση ξαναδιαβάζοντάς το για δεύτερη φορά και πρέπει κάποια στιγμή να το τελειώσω, θα απέρριπτε εντελώς το σενάριο του Κορέεντα. Δεν υπάρχει η τριμερής δομή την οποία θεωρεί εκ των ων ουκ άνευ για ένα καλογραμμένο σενάριο, ούτε τα σασπένς και οι ανατροπές, τα οποία θεωρώ εγώ επίσης σαν τα καλύτερα στοιχεία σε μια αφήγηση. Βέβαια κρατάω πάντα πισινή, λέγοντας ότι υπάρχουν και οι εξαιρέσεις. Και η ταινία αυτή του Κορέεντα είναι μια λαμπρή εξαίρεση.
  Μαζεύονται τα παιδιά στο πατρικό για το ετήσιο μνημόσυνο του μεγάλου αδελφού. Είναι ο μικρός αδελφός με τη γυναίκα του και με τον μικρό γιο της (είναι χήρα από τον πρώτο της άνδρα) και την αδελφή του με τον άνδρα της και τα δυο παιδιά τους. Στο πατρικό είναι ο πατέρας τους, γιατρός και ιδιοκτήτης κλινικής, με τη μητέρα τους.
  Και βλέπω για άλλη μια φορά την ανθρωπιά που χαρακτηρίζει τους ήρωες, αν όχι όλου του γιαπωνέζικου κινηματογράφου τον οποίο δεν έχω δει, οπωσδήποτε των κορυφαίων σκηνοθετών, την τριανδρία «Κουροσάβα-Όζου-Μιτζογκούτσι».
  Ο μεγάλος αδελφός πνίγηκε προσπαθώντας να σώσει ένα παιδί. Αυτό το παιδί, έναν ευτραφή νεαρό τώρα, επιμένει η μητέρα του να τον καλούν κάθε χρόνο στο μνημόσυνο, για να νιώσει τι πόνος ήταν το αντάλλαγμα για τη δική του ζωή. Ο φουκαράς εκφράζει με κάθε τρόπο τη θλίψη του για το γεγονός.
  Και ο πατέρας;
  Όταν πνίγηκε ο γιος δεν έτρεξε αμέσως. Είχε στην κλινική του ασθενείς με τροφική δηλητηρίαση, κινδύνευε η ζωή τους, δεν μπορούσε να τους αφήσει.
  Σε όλη την ταινία αυτό που βλέπουμε είναι σκηνές από την οικογενειακή ζωή, άλλες περισσότερο άλλες λιγότερο τυπικές. Έξυπνοι διάλογοι διανθισμένοι συχνά με χιούμορ, ωραίο στήσιμο και εξαιρετικές ερμηνείες. Και βέβαια με ενδιαφέρει και το ανθρωπολογικό στοιχείο, τι κάνουν στην επίσκεψη σε ένα νεκροταφείο. Βλέπω να κάνουν κάτι που δεν κάνουμε εμείς, να χύνουν νερό πάνω στην μαρμάρινη στήλη για να δροσίσει, καθώς έχει πυρώσει από τον ήλιο. Ξαναβλέπω επίσης να τρώνε καθισμένοι στο πάτωμα, πάνω σε χαλάκια ενώ ο πατέρας είναι καθισμένος σε μια καρέκλα με σχεδόν ανύπαρκτα πόδια, ενώ μπροστά τους είναι ένα χαμηλό τραπέζι, σαν το σοφρά της μακαρίτισσας της γιαγιάς μου.
  Ακούσαμε και το εξής ωραίο, παρατήρηση της μαμάς που βέβαια δεν είδε με καλό μάτι το γάμο του γιου της με μια χήρα η οποία μάλιστα έχει ένα παιδί: «Καλύτερα θα ήταν να είχε πάρει μια ζωντοχήρα παρά μια χήρα». Γιατί; Διότι η ζωντοχήρα χώρισε από έναν άντρα που είτε αυτή δεν τον ήθελε είτε αυτός δεν την ήθελε, ενώ η χήρα έχασε έναν άντρα που αγαπούσε, και πιθανόν το πένθος για τον θάνατό του δεν θα την εγκαταλείψει ποτέ. Αυτά δεν τα εκφράζει τόσο απερίφραστα, αλλά υποδηλώνονται μ’ αυτά που λέει.
  Απλές επιφυλάξεις, γιατί φέρονται με μεγάλη καλοσύνη τόσο σ’ αυτήν όσο και στο γιο της. Και φυσικά ο άντρας της τον αντιμετωπίζει σαν δικό του γιο.
  Χαίρομαι που και οι περισσότεροι που είδαν την ταινία έχουν την ίδια άποψη με μένα όπως δείχνει η υψηλή της βαθμολογία στο IMDb, 8.
  Η προηγούμενη ανάρτησή μας ήταν για την ταινία «Hana».


Grímur Hákonarson, Rams (Hrútar, Δεσμοί αίματος 2015)


Grímur Hákonarson, Rams (Hrútar, Δεσμοί αίματος 2015)


  Όλοι μας ξέρουμε περιπτώσεις που αδέλφια δεν μιλιούνται για διάφορους λόγους, κυρίως όμως για περιουσιακά. Πόσα όμως φιλιώνουν στο τέλος; Δεν ξέρω καμιά περίπτωση αλλά ασφαλώς θα υπάρχουν, σπάνιες μάλλον.
  Το θέμα της συμφιλίωσης δυο αδελφών, με ένα δραματικό τρόπο, μας δίνει ο ισλανδός Γκρίμουρ Χάκοναρσον στην ταινία του «Δεσμοί αίματος», ή «Κριάρια» όπως είναι ο αγγλικός τίτλος, μετάφραση του ισλανδικού.
  Τα δυο αδέλφια, o Gummi και ο Kiddi, είναι κτηνοτρόφοι, όπως και όλοι σχεδόν οι κάτοικοι της περιοχής. Όμως έχουν 40 χρόνια να μιλήσουν. O Kiddi είναι αλκοολικός και δεν ξέρω τι άλλο, έτσι ο πατέρας τους άφησε την κληρονομιά στον Gummi. Όμως αυτός, μεγαλόψυχα, τον άφησε να ζήσει στο διπλανό σπίτι, έχοντας το δικό του κοπάδι.
  Έχει πλάκα το πώς επικοινωνούν όταν είναι απόλυτα αναγκασμένοι: το σκυλί του Gummi μεταφέρει τα μηνύματα, κρατώντας τα στα δόντια.
  Σε ένα διαγωνισμό για το καλύτερο κριάρι ο Kiddi παίρνει το πρώτο βραβείο ενώ ο Gummi το δεύτερο, πράγμα που προκαλεί τη ζήλεια του. Θα πάει να ψάξει το βραβευμένο κριάρι και θα ανακαλύψει ότι πάσχει από την ασθένεια crampie. Θα το πει στους αρμόδιους και θα έρθουν να το ερευνήσουν, πράγμα που θα εξοργίσει αφάνταστα τον Kiddi, φτάνοντας στο σημείο να του επιτεθεί.
  Όμως η πρόχειρη διάγνωση του Gummi επιβεβαιώνεται, τα ζώα πρέπει να θανατωθούν και ο χώρος να καθαριστεί και να απολυμανθεί, για να μη μεταδοθεί η αρρώστια σε όλη τη χώρα. Το ίδιο πρέπει να κάνουν και οι υπόλοιποι κτηνοτρόφοι.  
  Κανείς τους δεν συμμορφώνεται. Ο Gummi θα κρύψει κάποια ζώα ενώ ο Kiddi δεν θα απολυμάνει. 
  Είναι τσακωμένοι, όμως όταν ένας περαστικός φέρνει τον Kiddi που είχε πέσει αναίσθητος από το πιοτό πάνω στα χιόνια κοντά στο σπίτι του Gummi, ο Gummi τον περιποιείται. Και όταν οι αρμόδιοι ανακαλύπτουν τα κρυμμένα ζώα, και οι δυο τους θα τα κατευθύνουν, μέσα σε χιονοθύελλα, σε ένα οροπέδιο όπου θα μπορέσουν να επιβιώσουν. Είναι τα μόνα εναπομείναντα από αυτή τη ράτσα.
  Το όχημά τους με το οποίο πιλαλούν τα πρόβατα θα κολλήσει στο χιόνι. Θα χαθούν. Όταν ξημερώσει ο Kiddi θα δει τον Gummi παγωμένο πάνω στο χιόνι. Θα σκάψει κάτω από το χιόνι ένα καταφύγιο, θα τον σύρει μέσα, θα τον γυμνώσει και θα γυμνωθεί και ο ίδιος και θα τον αγκαλιάσει να τον ζεστάνει. -Θα τα καταφέρεις Gummi, του λέει. Κάτι ανάλογο είχε γίνει και μ’ αυτόν.
  Θα τα καταφέρει;
  Ο σκηνοθέτης δεν θέλει να υποβαθμίσει το μήνυμά του, το μήνυμα της συμφιλίωσης, κάνοντας την ταινία του ταινία περιπέτειας με αίσιο τέλος. Μπορεί να τους βρήκαν και να τους έσωσαν, μπορεί και όχι, δεν είναι αυτό το πιο σημαντικό για τον σκηνοθέτη, αλλά το γεγονός της συμφιλίωσης.
  Θυμήθηκα τον συγχωρεμένο τον Μανώλη τον Ατζαράκη, τον μέθυσο του χωριού. Μεθυσμένος γύριζε σπίτι από το καφενείο ένα βράδυ με χιονιά. Στο δρόμο έπεσε και δεν μπόρεσε να σηκωθεί. Δυστυχώς δεν βρέθηκε κανείς να τον δει όπως τον Kiddi. Το επόμενο πρωί τον βρήκαν παγωμένο, νεκρό.
  Εξαιρετική ταινία που βασίζεται σε πραγματικό γεγονός που το αφηγήθηκε ο πατέρας του σκηνοθέτη. Δυο αδέλφια δεν μιλιόντουσαν για 40 χρόνια, και αιτία ήταν μια γυναίκα.
  Κατανοητό. Η βικιπαίδεια όμως δεν μας ενημερώνει αν τελικά φίλιωσαν.

Monday, December 3, 2018

Hirokazu Koreeda, Hana (花よりもなほ 2006)


Hirokazu Koreeda, Hana (花よりもなほ 2006)


  Εν όψει της προβολής την επόμενη Πέμπτη της ταινίας «Κλέφτες καταστημάτων».
  Να και μια ταινία εποχής του Κορέεντα.
  Η δράση τοποθετείται το 1702. Το γιατί τότε, θα το δούμε παρακάτω.
  Δεν θυμάμαι να το έχω γράψει, οι ταινίες σαμουράι είναι αγαπημένο μου είδος και έχω δει αρκετές. Την αγάπη αυτή μου την ενέπνευσε ο Ακίρα Κουροσάβα, με ταινίες όπως «Οι επτά σαμουράι» και «Γιοζίμπο». Έτσι με ενθουσιασμό διάβασα την επιγραμματική περίληψη στο IMDb: A troubled young samurai seeks revenge for the death of his father. Αυτό όμως το έχω ξαναγράψει, ότι τα έργα εκδίκησης μου αρέσουν.
  Τελικά διαψεύστηκα στις αφηγηματικές μου προσδοκίες. Ούτε εκδίκηση είδα ούτε μονομαχίες σαμουράι. Γιατί το θέμα της ταινίας δεν ήταν η εκδίκηση, ήταν η βεντέτα. Και τη βεντέτα την αντιμετωπίζει στο έργο αυτό ο Κορέεντα όπως και η Ιωάννα Καρυστιάνη στο μυθιστόρημά της «Κουστούμι από χώμα», με απαξίωση.
  Ο Soza υποσχέθηκε στον ετοιμοθάνατο πατέρα του ότι θα εκτελέσει την παράκλησή του, να πάρει εκδίκηση για τον θάνατό του. Όμως δεν είναι κανένας έμπειρος σαμουράι, σε μια μονομαχία είναι αμφίβολο αν γλιτώσει. Βέβαια δεν είναι αυτός ο λόγος, απεχθάνεται τη βία. Ζει φτωχικά παραδίνοντας μαθήματα σε παιδιά. Η υπόσχεση που έδωσε στον πατέρα του κλονίζεται όταν βλέπει ότι αυτός τον οποίο ζητάει να εκδικηθεί είναι επίσης ένας ξεπεσμένος σαμουράι που ζει μέσα στη φτώχεια, έχοντας γυναίκα και παιδιά. Δεν είναι σωστό να αφήνει ένας πατέρας κληρονομιά στο γιο του το μίσος, ακούγεται στην ταινία, νομίζω από την όμορφη χήρα με τον μικρό, που ψιλοφλερτάρονται.
  Υπάρχει ένα δρώμενο που παίζεται επετειακά στο χωριό, ένα έργο εκδίκησης. Βλέπουμε σκηνές από τις πρόβες και από την τελική παράσταση, που λειτουργούν παρωδιακά. Και βέβαια έχουμε τους 47 ronin, που ζουν σ’ αυτό το χωριό ετοιμάζοντας την εκδίκησή τους. Θα δούμε μόνο μια σύντομη σκηνή, όταν κυκλώνουν το σπίτι του Κίρα. Αυτός είναι ο λόγος που η πλοκή τοποθετείται το 1702, τότε που συνέβησαν τα γεγονότα.
  Παλιά είχα δει τους «47 ronin» του Kenji Mizoguchi, και τόσο πολύ μου άρεσε αυτή η ταινία που είδα σχεδόν όλες τις ταινίες που έχουν γυριστεί με αυτό το θέμα. Έγραψα και γι’ αυτές δυο λόγια στην ίδια ανάρτηση.
  Η τελευταία σκηνή δίνει χαρακτηριστικά την όλη ιδέα του έργου. Ένας πιτσιρικάς φωνάζει στο ζευγάρι (που δεν θα το δούμε ζευγάρι στο πλαίσιο της ιστορίας αλλά το ζευγάρωμά τους προσημαίνεται ποικιλοτρόπως). Αυτοί σταματούν και γυρνάνε (το frame που έβαλα για την ανάρτηση). Αυτός τους ρωτάει: «Υπάρχει κανένα ιδιωτικό σχολείο εδώ κοντά;».
  Καιρός για γράμματα, όχι για άρματα.
  Και δυο λόγια για τον τίτλο.
  Βάζω τα γιαπωνέζικα στο translate.google.com και η μετάφραση που μου βγάζει είναι flower than flower. Βάζοντας χωριστά τις λέξεις διαβάζω λουλούδι /περισσότερο από/ φεγγάρι. Λουλούδι πιο όμορφο από φεγγάρι; Βλέπω ότι οι γιαπωνέζοι χρησιμοποιούν το ίδιο ιδεόγραμμα με τους κινέζους για το λουλούδι, 花, που εκείνοι το προφέρουν χουά.
  Τη λέξη hana (ο τόνος στη λήγουσα) την ήξερα από τη μελέτη μου για το γιαπωνέζικο θέατρο («Εισαγωγή στο θέατρο της Ιαπωνίας και της Κίνας, ΑΛΔΕ 2010). Κάνω αντιγραφή και επικόλληση.
  «Το  hanna (λουλούδι), είναι μια άλλη έννοια που χρησιμοποιεί ο  Zeami. Εκδηλώνεται με την επιτυχή αλληλεπίδραση ανάμεσα στον ηθοποιό και τους θεατές, και είναι το αποτέλεσμα της τέλειας τεχνικής συν το προσωπικό ταλέντο και μαγευτικό βάθος του ηθοποιού, συν την έκπληξη του κοινού μπροστά στην  πρωτοτυπία και τη φρεσκάδα του παιξίματος, συν την προσαρμοστικότητα που προσφέρει η διαίσθηση, συν το yûgen.  Η ποικιλία και ο βαθμός της τελειότητας των συστατικών και των πιθανών συνδυασμών ερμηνεύουν την πολλαπλότητα των λουλουδιών. (Ortolani, 1995, σελ. 123)».
  O Zeami είναι ο μεγάλος θεωρητικός του Νο.
  Και δυο λόγια για την ιστορία.
  Οι στρατηγοί Tokugawa Ieyasu και Toyotomi Hideyoshi έβαλα τέρμα σε μια μεγάλη περίοδο εμφύλιου σπαραγμού μεταξύ των daimyo, των γιαπωνέζων φεουδαρχών, ενοποιώντας την Ιαπωνία κάτω από τη στρατιωτική δικτατορία του Σογκούν. Αυτό οδήγησε στην παρακμή των σαμουράι, μια και οι συγκρούσεις των daimyo σταμάτησαν, και την ανάδυση μιας αστικής τάξης που αγαπούσε το θέατρο. Τότε ήταν που άνθισε το Kabuki και το κουκλοθέατρο. Η περίοδος των σογκούν κράτησε από το 1600 έως το 1868, οπότε τα ηνία της χώρας τα ανέλαβε και πάλι ο αυτοκράτορας, που όλη αυτή την περίοδο ήταν διακοσμητικός.
  Η προηγούμενη ανάρτησή μας ήταν για την ταινία «Nobody knows».


Sunday, December 2, 2018

Παναγιώτα Μπλέτα, Βιομηχανία κατασκευής καταναλωτών


Παναγιώτα Μπλέτα, Βιομηχανία κατασκευής καταναλωτών, ΑΛΔΕ 2018, σελ. 98


Η παρακάτω βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε στο Λέξημα

Ένα εξαιρετικό δοκίμιο πάνω στο πρόβλημα της υπερκατανάλωσης 

  Πολυγραφότατη η Μπλέτα, είναι το δεύτερο βιβλίο που βγάζει μέσα στη χρονιά. Έχουμε γράψει για αρκετά βιβλία της, με το τελευταίο να είναι «Απορίες της επανάστασης». Πιο πριν ήταν η Δημοκρατία. Τώρα είναι ο καταναλωτισμός.
  Μεγάλο το πρόβλημα, και σήμερα την εποχή της κρίσης γίνεται ακόμη πιο οξυμένο. Γιατί; Διότι ενώ τα εισοδήματα έχουν συρρικνωθεί, μερικοί αργούν να παραιτηθούν από το επίπεδο ζωής που είχαν πιο πριν, εξακολουθούν να καταναλώνουν όχι μόνο πέρα από τις δυνατότητές τους, που αυτό σε κάποιο βαθμό θα ήταν κατανοητό και συγγνωστό, αλλά και πέρα από τις ανάγκες τους· εννοούμε τις πραγματικές ανάγκες τους και όχι αυτές που τους εμφυσά η «Βιομηχανία κατασκευής καταναλωτών».
  Οξυδερκής στις επισημάνσεις της, καταπέλτης στα κατηγορώ της, καίρια στις παραινέσεις της, η Μπλέτα μας δίνει όλες τις πτυχές του προβλήματος του καταναλωτισμού, που βέβαια άπτεται και άλλων παραμέτρων, όπως π.χ. η καταστροφή του περιβάλλοντος, η εξάντληση των πηγών, τα μεταλλαγμένα τρόφιμα και η εξαθλίωση του Τρίτου Κόσμου, στον οποίο οδηγούμαστε και εμείς ολοταχώς. Παρέχοντας άφθονα στατιστικά στοιχεία δεν αφήνει αμφιβολίες ως προς αυτά που υποστηρίζει.
  Ας παραθέσουμε ενδεικτικά κάποια κεφάλαια, που τα περισσότερα κυμαίνονται μεταξύ τριών και τεσσάρων σελίδων.
  «Πώς επιδρά στην ψυχική και σωματική υγεία του ανθρώπου;», «Πώς επιδρά στην καταστροφή του περιβάλλοντος και συνολικότερα του πλανήτη;», «Ποιος είναι ο ρόλος των χρηματιστηρίων;», «Ποιος είναι ο ρόλος των τραπεζών;», «Ποιες είναι οι ευθύνες των media;» κ.λπ. Στο προηγούμενο βιβλίο της επισημάναμε το καινούριο υφολογικό της χαρακτηριστικό, τη συχνή χρήση ερωτηματικών. Εδώ τα ερωτηματικά τα περιορίζει στους τίτλους των κεφαλαίων».
  Όμως να ξεφυλλίσουμε το βιβλίο, να δούμε τις υπογραμμίσεις μας, να παραθέσουμε αποσπάσματα και ενδεχόμενα να σχολιάσουμε, όπως κάνουμε σε όλες μας τις βιβλιοκριτικές. Ας ξεκινήσουμε με έναν ορισμό.
  «Ως ελεγχόμενη κατανάλωση ορίζω την κατανάλωση που αντιστοιχεί στις βασικές διατροφικές και άλλες του ανάγκες έτσι ώστε να επαρκούν καταναλωτικοί πόροι για όλους τους ανθρώπους και τα ζώα στον πλανήτη, χωρίς την υπερεκμετάλλευση του πλανήτη» (σελ. 32).
  Συνήθως την σκεφτόμαστε σε συνάρτηση με το πορτοφόλι μας, όμως μια βασική παράμετρος είναι το περιβάλλον. Όσο μεγαλύτερη η κατανάλωση, τόσο μεγαλύτερη η επιβάρυνση του περιβάλλοντος.
  Και μια κριτική στον (νέο)φιλελευθερισμό:
  «Εξάλλου η ιστορία έχει δείξει ότι οι επιδόσεις των αναπτυγμένων χωρών κατά τις περιόδους του κρατικού παρεμβατισμού ήταν πολύ μεγαλύτερες σε επίπεδο ανάπτυξης, πιο ισομερούς κατανομής εισοδημάτων και λιγότερων οικονομικών κρίσεων, από τις περιόδους εκείνες που οι οικονομίες τους αφομοιώθηκαν από την ελεύθερη αγορά» (σελ. 50-51).
  Η παρακάτω ιδέα δεν είναι καθόλου άσχημη:
  «Η μείωση του φορολογικού συντελεστή για τις τοπικές επιχειρήσεις αποτελεί άλλο ένα κίνητρο για να στραφούν οι καταναλωτές στην εθνική αγορά, καθώς θα έχουν τη δυνατότητα να ανταγωνίζονται τις τιμές στα προϊόντα των πολυεθνικών» (σελ. 57).
  Μόνο έτσι θα υλοποιηθεί το slogan «Προτιμάτε ελληνικά προϊόντα».
  Και μια ρήση του Umberto Eco:
  «…η διαφήμιση συνέβαλε στο να κάνει και τον φτωχό να θεωρεί ότι έχει το δικαίωμα να θέλει να αποκτήσει τα αγαθά που έχουν οι πλούσιοι. Έτσι λοιπόν τον έμαθε να τα διεκδικεί και να υπερχρεώνεται γι’ αυτά» (σελ. 79).
  «Ψηλά τη χτίζεις τη φωλιά και θα σου σπάσει ο κλώνος/ και θα σου φύγει το πουλί και θα σου μείνει ο πόνος» λέει μια κρητική μαντινάδα. Βέβαια μιλάει για τον έρωτα, όμως έχει και μια εφαρμογή εδώ. Ψηλά τη χτίζεις τη φωλιά, σαν μεταφορά του «πάει, τη φούσκωσες την πιστωτική σου κάρτα, άντε τώρα να την ξεχρεώσεις».
    Και φυσικά η διαφήμιση συνέβαλε στο να θέλει η καθεμιά και ο καθένας ένα σύντροφο/συντρόφισσα σαν αυτόν/αυτή που διαφημίζει αυτά τα αγαθά.
  Σήμερα ισχύει το δόγμα «Καταναλώνω άρα υπάρχω» (σελ. 83).
  Υπάρχουν πολλές παραφράσεις του καρτεσιανού cogito, ergo sum. Μια δική μου είναι «πονάω, άρα υπάρχω». Ο Ντεκάρτ θα νοιώθει ιδιαίτερα περήφανος εκεί ψηλά στους ουρανούς που βρίσκεται.
  Συχνά στις κριτικές μου αυτοβιογραφούμαι, καθώς διαβάζοντας θυμάμαι. Θα το κάνω και τώρα. Ξεκινάω από την πρώτη περίοδο του βιβλίου: «Μέχρι το 1970 η αποταμίευση αποτελούσε το βασικό θεμέλιο ενός νοικοκυριού».
  Και θυμήθηκα που στο γυμνάσιο μας έβαζαν έκθεση για την αποταμίευση, και η καλύτερη έπαιρνε βραβείο έναν κουμπαρά, που δεν θυμάμαι αν είχε και λεφτά μέσα. Σαν καθηγητής δίδαξα μόνο σε Λύκειο, δεν ξέρω αν παρέμεινε ο θεσμός στο γυμνάσιο. Πάντως διαβάζοντας το βιβλίο της Μπλέτας αμφιβάλλω. Οι «μεγάλες δυνάμεις» της οικονομίας θα έβαλαν τα μεγάλα μέσα στο υπουργείο παιδείας για να καταργηθεί. Τι διάβολο, εμείς θέλουμε να κάνουμε καταναλωτές, όχι αποταμιευτές.
  Εγώ ήμουν πάντα πνεύμα αντίρρησης και διαφωνίας. Γράφω λοιπόν στην έκθεσή μου ότι όποιος αποταμιεύει είναι βλάκας, γιατί θα μπορούσε να κάνει κάτι καλύτερο, να επενδύσει τα χρήματά του σε μια επιχείρηση. Ο καθηγητής μου, θεολόγος μια και τότε υπήρχε έλλειψη φιλολόγων, μπήκε οργισμένος στην τάξη και μου είπε αγριεμένος: «Ωρέ Δερμιτζάκη, πληρωμένο ωρέ να σε ’χα δεν ήθελ’ α μου γράψεις τέτοια πράγματα».
  Δεν ήταν ο κύριος λόγος που ανέπτυξα έτσι την έκθεσή μου. Ήξερα ότι όσο καλή και να την έγραφα, όπως και άλλοι συμμαθητές μου, τον κουμπαρά θα τον έπαιρνε ο γιος του δικηγόρου, του γιατρού, του τραπεζικού, και όχι ένα χωριατάκι, γιος ενός φτωχού γεωργού.
  Το ίδιο πνεύμα διαφωνίας εκφράστηκε και στο Λύκειο. Θυμάμαι που έγραψα σε ανάλυση του «Διγενή Ακρίτα» ότι δεν ήταν και τόσο σπουδαίος αφού χρησιμοποιούσε μόνο τη μυϊκή του δύναμη, ενώ ο Τζέημς Μποντ χρησιμοποιούσε και το μυαλό του. Μια άλλη φορά έφερα στην τάξη και διάβασα αποσπάσματα από το «Λυκόφως των ειδώλων» του Νίτσε στα οποία κατακεραύνωνε τον Σωκράτη. Δημοκρατικός ο φιλόλογός μου ο Δημήτρης Παπαδάκης, που με ενθάρρυνε στη συγγραφή και πρέπει να τον ευχαριστήσω κι από αυτές τις γραμμές, όπως και τον Νίκο τον συνονόματο που με ενθάρρυνε στην τρίτη γυμνασίου στα λογοτεχνικά μου πετάγματα, δεχόταν τη διαφορετική αντίληψη στα πλαίσια ενός δημοκρατικού διαλόγου.
  Όμως ο λόγος για τη «Βιομηχανία κατασκευής καταναλωτών» της Παναγιώτας. Εξαιρετικό όπως και όλα της τα βιβλία, της ευχόμαστε να είναι καλοτάξιδο.

Μπάμπης Δερμιτζάκης