Book review, movie criticism

Tuesday, December 25, 2018

Κάλαντα


Κάλαντα

Την προπαραμονή των Χριστουγέννων το βράδυ πάντοτε κλείνω την εξώπορτα για να μην έχουν οι καλαντάρηδες πρόσβαση στο κουδούνι της εισόδου την επομένη το πρωί. Παλιά έβγαιναν να πούνε τα κάλαντα αξημέρωτα ενώ εγώ αργούσα να ξυπνήσω, και ο ύπνος μου είναι ιερός, οι φίλοι μου το ξέρουν. Τώρα βγαίνουν πιο αργά στη γύρα κι εγώ ξυπνάω πιο νωρίς.
Σήμερα είχα ανοίξει από νωρίς την εξώπορτα, αλλά οι πρώτοι άργησαν να εμφανιστούν. Εμφανίστηκαν κάμποσοι, εισέπραξαν τα δίευρά τους.
Ποτέ δεν διανοήθηκα να διώξω παιδιά με τον γνωστό τρόπο «μας τα ’παν άλλοι», ή να μην ανοίξω την πόρτα, προφασιζόμενος ότι λείπω. Για ποιο λόγο; Δεν ξεχνώ ότι κάποτε ήμουν κι εγώ στη θέση τους, έλεγα κι εγώ τα κάλαντα, όχι στην Αθήνα αλλά στο χωριό μου, το Κάτω Χωριό Ιεράπετρας.
Μια ανάμνηση με καταδιώκει.
Είχα κάνει τη γύρα στο χωριό και είχα αφήσει τελευταία για την επιστροφή την Καλλιόπη του Καρπαθάκη που το σπίτι της ήταν κοντά στο δικό μας.
Πολύ καλή γειτόνισσα, συγχωρεμένη τώρα, φίλη της μητέρας μου, φυσικά με δέχτηκε. Ξεκίνησα να λέω τα κάλαντα, όμως η αναπνοή μου είχε πιαστεί από την κούραση. Θυμάμαι τον τρόμο που ένιωσα βλέποντας ότι λαχάνιαζα και δεν μπορούσα να τα πω «σ’ έργο του θεού», όπως λέμε στην Κρήτη. Με κοίταξε με λύπη και με σταμάτησε με το γνωστό «Και του χρόνου». Δεν θυμάμαι τι μου έδωσε για την προσπάθειά μου, σίγουρα όμως δεν ήταν μικρό ποσό.
Λίγες φορές έχω αισθανθεί τέτοια ντροπή στη ζωή μου. Αλλά και λίγες φορές ένοιωσα τέτοια καλοσύνη όπως αυτής της γυναίκας που την έβλεπα να συναισθάνεται την αγωνία μου και να προσπαθεί να με απαλλάξει απ’ αυτή όσο πιο γρήγορα γίνεται.
25-12-2018


Michael Powell, Emeric Pressburger, The red shoes (1948)


Michael Powell, Emeric Pressburger, The red shoes (1948)


  Αφού είδα το «A matter of life and death» είπα να δω και τα «Κόκκινα παπούτσια» που θεωρείται επίσης ένα από τα αριστουργήματά του.
  Τα μιούζικαλ δεν μου αρέσουν, όμως αυτό ήταν ένα μιούζικαλ διαφορετικό από τα άλλα, και γι’ αυτό άλλωστε το IMDb δεν το χαρακτηρίζει μιούζικαλ. Η μουσική είναι κλασική και ο χορός είναι μπαλέτο.
  Οι σκηνοθέτες που είναι και σεναριογράφοι εμπνεύστηκα το έργο από το παραμύθι «Τα κόκκινα παπούτσια» του Άντερσεν. Το παραμύθι αυτό λειτουργεί τόσο ως αντικατοπτρική ιστορία (mise en abyme) καθώς είναι στο ίδιο καλούπι με την πλοκή του έργου, όσο και ως στοιχείο αυτής της πλοκής.
  Η κοπέλα (χορεύτρια μπαλέτου η Moira Shearer στον πρώτο της κινηματογραφικό ρόλο) θέλει να χορεύει. Της δίνεται ένας ρόλος, τα καταφέρνει πολύ καλά, και στη συνέχεια της δίνεται ένας ρόλος ζωής, στα «Κόκκινα παπούτσια» των μπαλέτων Λέρμοντοφ. Ερωτεύεται τον συνθέτη της μουσικής του μπαλέτου, όμως ο Λέρμοντοφ πιστεύει ότι ο έρωτας μπαίνει εμπόδιο στην καριέρα ενός καλλιτέχνη. Πρέπει να διαλέξει. Διαλέγει τον συνθέτη, όμως ο έρωτάς της για το μπαλέτο την κάνει να επιστρέψει στον Λέρμοντοφ. Ο συνθέτης έρχεται και την αναζητά. Ο Λέρμοντοφ της βάζει πάλι το δίλημμα: ή το χορό ή τον συνθέτη. Αυτή διαλέγει το χορό.
  Το τέλος είναι αρκετά βιασμένο με στόχο να συμβαδίσει με το μπαλέτο και φυσικά με το παραμύθι, όπου η κοπέλα πεθαίνει.
  Φαίνεται ότι μετάνιωσε για την επιλογή της. Τη βλέπουμε να τρέχει βιαστικά, εγκαταλείποντας το θέατρο όπου σε λίγο πρέπει να εμφανιστεί. Η ορχήστρα έχει ήδη αρχίσει να παίζει την εισαγωγή. Πηγαίνει μήπως να προλάβει τον συνθέτη στο σταθμό;
  Ίσως. Όμως φαίνεται ότι από την απελπισία της, μη όντας σίγουρη για τις επιλογές της, πέφτει από ένα μπαλκόνι στις γραμμές του τραίνου. Ετοιμοθάνατη, παρακαλεί τον συνθέτη που είχε τρέξει να την προλάβει, να της βγάλει τα παπούτσια, όπως ακριβώς και στο μπαλέτο.
  Ο συνθέτης Brian Easdale ήταν πρώτος Βρεττανός που τιμήθηκε με το Ακαδημαϊκό βραβείο για την καλύτερη πρωτότυπη μουσική επένδυση. Εξαιρετική η μουσική για το μπαλέτο, ήταν περίπου 15 λεπτά χωρίς την εισαγωγή. Με απόηχους, σύμφωνα με τα δικά μου ακούσματα, από Ντεμπισί και Σένμπεργκ, η παράσταση είχε ένα σωρό κινηματογραφικά εφέ που βέβαια δεν θα μπορούσαν να αποδοθούν πάνω σε θεατρική σκηνή. Είμαι περίεργος πώς κινηματογράφησαν μια αυθεντική όπερα, «Τα παραμύθια του Χόφμαν» του Όφενμπαχ, που τα είδα φοιτητής δεν θυμάμαι κι εγώ πόσες φορές στην Εθνική Λυρική Σκηνή (εθνική, όχι royal). Είναι η επόμενη ταινία του που θα δω, αλλά και αρκετές άλλες, καθώς είναι οι περισσότερες πολεμικές, και τα πολεμικά είναι αγαπημένο μου είδος.     
  Διαβάζω ότι η ταινία ψηφίστηκε σαν μια από τις καλύτερες αγγλικές ταινίες που γυρίστηκαν ποτέ.  
  Η ταινία μου άρεσε πάρα πολύ, και φυσικά και για τη μουσική. Δεν ήταν μόνο η μουσική του Brian Easdale. Άκουσα αγαπημένα μου κομμάτια από διάφορα μπαλέτα ανάμεσα στα οποία ήταν και «Η λίμνη των κύκνων» με δυο κομμάτια. Το ένα ήταν «Ο χορός των μικρών κύκνων», εντυπωσιακό σαν χορογραφία, και το άλλο δεν ξέρω πώς λέγεται, που το συναντάμε δυο τρεις φορές στο μπαλέτο.
  Θυμάμαι που, πρωτοετής φοιτητής, πήγα και την είδα δυο φορές σε ένα κινηματογράφο στη Σταδίου. Την πρώτη φορά είδα όλες τις προβολές, από τις 12 το μεσημέρι μέχρι τις 12 το βράδυ, ενώ τη δεύτερη φορά δεν κάθισα να δω την τελευταία, έφυγα κατά τις 10. Δεν ήξερα πότε θα ξαναέβλεπα μπαλέτο, και τότε δεν υπήρχε internet και youtube.
  Και τώρα που υπάρχει το youtube, με συγκίνηση ξαναβρίσκω την ταινία που είδα εκείνη την εποχή.
  Γιελένα Γιεφτέγεβα και Τζων Μαρκόφσκι στους πρωταγωνιστικούς ρόλους. Ψάχνοντας τώρα στη google βρήκα και τους διευθυντές, Apollinari Dudko και Konstantin Sergeyev, καθώς και ότι γυρίστηκε το 1969.
 


Sunday, December 23, 2018

Michael Powell, Emeric Pressburger, A matter of life and death (1946)


Michael Powell, Emeric Pressburger, A matter of life and death (1946)


  Την ταινία την είδαμε χθες βράδυ στο «Σχολείο το Σινεμά». Αυτό που ένιωσα το εξέφρασε μια φίλη: δεν περίμενα ότι θα μου άρεσε τόσο.
  Comedy, drama, fantasy χαρακτηρίζει την ταινία το IMDb. Περισσότερο όμως είναι ένα εξαιρετικό romance, love at first sight, ή καλύτερα at first hearing.
  Να πούμε όμως την πλοκή.
  Ο David Niven είναι πιλότος και επιστρέφει στην Αγγλία μετά από μια αποστολή βομβαρδισμού στη Γερμανία. Το σκάφος του έχει κτυπηθεί άγρια από τα αντιαεροπορικά, δεν θα τα καταφέρει. Διατάσσει το πλήρωμα να πέσει στη θάλασσα με τα αλεξίπτωτα.
  Θα επικοινωνήσει με την Kim Hunter που βρίσκεται στον πύργο ελέγχου. Θα την ερωτευθεί και θα τον ερωτευθεί από αυτή την επικοινωνία, που έχει αρκετά κωμικό χαρακτήρα. Όχι, δεν υπάρχει περίπτωση να σωθεί, της λέει. Το αλεξίπτωτό του είναι κατεστραμμένο, και δεν σκοπεύει να μείνει στο σκάφος και να καεί ζωντανός. Θα πέσει από το ύψος που βρίσκεται και ο θάνατός του θα είναι ακαριαίος. Πιο πριν της έχει ζητήσει όνομα και διεύθυνση.
  Και περνάμε στο φανταστικό. Το «πτώμα» του ξεβράζεται στην ακτή. Όμως δεν είναι ακριβώς πτώμα. Ο άγγελος που ήλθε να τον παραλάβει από τους ουρανούς τον έχασε λόγω της πυκνής ομίχλης, με αποτέλεσμα να «ζωντανέψει».
  Θα συναντήσει την Κιμ, θα αναγνωρίσουν τον έρωτά τους, όμως ο άγγελος έρχεται στη γη να τον παραλάβει. Αυτός αρνείται, μόλις ερωτεύθηκε, δεν είναι δυνατόν. Εν τάξει του λέει ο άγγελος, αλλά έχει διορία τρεις μέρες, μετά πρέπει να παρουσιαστεί στους ουρανούς για να περάσει από δίκη, όπου θα εκθέσει την περίπτωσή του. Οι δικαστές θα αποφασίσουν αν του επιτρέψουν να ξαναγυρίσει στη γη.
  Στο μεταξύ ένας νευρολόγος, φίλος της Κιμ, διαβλέποντας μια περίεργη συμπεριφορά, τον εξετάζει και κάνει τη διάγνωση ότι έχει κάποια βλάβη στον εγκέφαλο για την οποία πρέπει να χειρουργηθεί.
  Η δίκη θα γίνει στους ουρανούς, όπου σε ένα μεγάλο επεισόδιο ο συνήγορός του (ο νευρολόγος που έχει σκοτωθεί σε τροχαίο) θα υπερασπιστεί τους δυο ερωτευμένος ενώ ο κατήγορος, που είχε σκοτωθεί από αγγλική σφαίρα κατά τον πόλεμο της ανεξαρτησίας, δεν θέλει να ακούσει κουβέντα. Πώς μπορεί να έχουν ερωτευθεί ο ένας τον άλλον τόσο πολύ μέσα σε τόσο λίγο διάστημα; Να πάνε στη γη να τους ανακρίνουν.
  -Τον αγαπάς λοιπόν τόσο πολύ, ε; -Ναι, τον αγαπώ πάρα πολύ. -Είσαι διατεθειμένη να δώσεις τη ζωή σου γι’ αυτόν; -Μα και βέβαια, λέει αυτή, και αρχίζει να ανεβαίνει τα σκαλιά που οδηγούν στον ουρανό. Εδώ το «μοτίβο της αυτοθυσίας της γυναίκας για τον άνδρα», η ιδεοψυχαναγκαστική εμμονή του Kenji Mizoguchi τον οποίο βλέπω τώρα (έχω ήδη δει τις μισές ταινίες του, τις σωζόμενες εννοείται), παραπέμπει άμεσα στην «Άλκηστη» του Ευριπίδη, που κι αυτή, πρόθυμη να θυσιάσει τη ζωή της για τον άντρα της τον Άδμητο, κατέβηκε στον Άδη. Αλλά δεν έμεινε για πολύ εκεί, την επανέφερε στον επάνω κόσμο ο Ηρακλής (κατά τον Πλάτωνα η Περσεφόνη, επειδή συγκινήθηκε πολύ από το μέγεθος της αγάπης της που την οδήγησε σ’ αυτή την αυτοθυσία, εκδοχή που ταιριάζει περισσότερο με την ταινία).
  Ο David που είναι δίπλα της σε κάτι σαν «out of the body experience» μια και το σώμα του βρίσκεται πάνω στο χειρουργικό κρεβάτι, πιο πριν είχε ομολογήσει και αυτός την άπειρη αγάπη που τρέφει για την Κιμ.
  Πείσθηκαν οι ένορκοι, ο δικαστής του δίνει μια παράταση ζωής, πολύ γενναιόδωρη σχολιάζει ο David ευχαριστώντας τον, με αποτέλεσμα η εγχείρηση να πετύχει και να ξαναγυρίσει στη ζωή.
  Η ταινία είναι κυρίως romance, και αν δεν χαρακτηρίστηκε έτσι στο IMDb είναι φαντάζομαι γιατί στη συντριπτική πλειοψηφία των κωμωδιών είναι ενσωματωμένο και το romance. Drama, το πιο αγαπημένο μου είδος, δεν θα την έλεγα, αλλά φυσικά είναι fantasy.
  Εξαιρετικό σενάριο, εξαιρετικές ερμηνείες, μια ταινία πρωτοποριακή για την εποχή της με τα εφέ που παρουσιάζει, που σήμερα βέβαια είναι πανεύκολα με την ψηφιακή τεχνολογία. Και βέβαια μου άρεσε πολύ το λεπτό εγγλέζικο, α λα Όσκαρ Ουάιλντ, χιούμορ, σατιρικό κατά διαστήματα.
  Αν δεν δω τώρα και τα «Κόκκινα παπούτσια», που κάποια αποσπάσματα ο Γιάννης ο Καραμπίτσος μας έδειξε στα πεταχτά, δεν θα τα δω ποτέ. Αναμείνατε λοιπόν ανάρτηση και γι’ αυτή την ταινία.
  Ναι, τα είδα, αλλά δεν έχω χρόνο να γράψω τώρα, θα γράψω αργότερα.

Saturday, December 22, 2018

Kenji Mizoguchi 18. 1947 The Love of the Actress Sumako (女優須磨子の恋 Joyū Sumako no koi)


Kenji Mizoguchi 18. 1947 The Love of the Actress Sumako (女優須磨子の恋 Joyū Sumako no koi)


  Η ταινία είναι ένας ύμνος στον έρωτα και στο καινούριο θέατρο.
  Ο Shimamura φιλοδοξεί να γνωρίσει το δυτικό θέατρο στο ιαπωνικό κοινό. Δεν είναι εύκολη υπόθεση, το παραδοσιακό θέατρο, Νο και Καμπούκι, έχουν βαθιές ρίζες.
  Θέλει να ανεβάσει το «Κουκλόσπιτο» του Ίψεν. Όμως ποια μπορεί να είναι η κατάλληλη Νόρα; Πέφτει πάνω της όταν τη βλέπει να τσακώνεται άγρια με τον άντρα της τον οποίο έχει εγκαταλείψει και αυτός προσπαθεί να τη φέρει πίσω.
  Θα ερωτευθούν ο ένας τον άλλο.
  Ο έρωτας και το θέατρο δεν θέλουν συμβιβασμούς. Ο Shimamura ερωτεύεται τη Νόρα του, τη Sumako, και φτάνει στο σημείο να εγκαταλείψει την οικογένειά του. Θα προσπαθήσουν να διαδώσουν το νέο θέατρο, θα κάνουν περιοδείες όχι μόνο στην Ιαπω αλλά και στο εξωτερικό, θα παίξουν κάτω από δύσκολες συνθήκες, όμως το νέο θέατρο τελικά θα εδραιωθεί.
  Αλλά ο θρίαμβος του έρωτα δεν σταματάει εκεί.
  Ο Shimamura αρρωσταίνει από πνευμονία και πεθαίνει. Την ίδια βραδιά πείθουν την Sumako που θέλει να μείνει δίπλα στο νεκρό του να μην ακυρώσει την παράσταση, στο Imperial Theater. Αυτή θα ήταν και η επιθυμία του Shimamura.
  Πηγαίνει και δίνει μια υπέροχη ερμηνεία σε μια εξαιρετική παράσταση.
  Λίγες μέρες μετά αυτοκτονεί. Δεν άντεξε την απώλεια του αγαπημένου της.
  Στο βιβλίο μου «Εισαγωγή στο θέατρο της Ιαπωνίας και της Κίνας» (ΑΛΔΕ 2010) γράφω για τα στάδια που πέρασε το νέο θέατρο στην Κίνα, αρχικά με το Shimpa, στη συνέχεια με το Shingeki και τέλος με το Angura, μείζονες θεατρικές κινήσεις του ομιλούντος θεάτρου. Οι ήρωες του Μιτζογκούτσι τοποθετούνται στο Shimpa, τέλη του 18ου αιώνα, καθώς στο έργο δεν βλέπουμε καθόλου αυτοκίνητα, μόνο κάτι ρικσό. Αλλά το διάβασα και σε ένα σύνδεσμο.  
  Μπορείτε να δείτε την ταινία στο youtube με αγγλικούς υπότιτλους.
  Η προηγούμενη ανάρτησή μας ήταν για την ταινία «Victory of women».

Kenji Mizoguch 17. 1946 Victory of Women (Josei no Shori)


Kenji Mizoguch 17. 1946 Victory of Women (Josei no Shori)


  Κεντρικό και σ’ αυτή την ταινία είναι το θέμα της αυτοθυσίας της γυναίκας για τον άνδρα, όμως θίγει και άλλα θέματα όπως το νομικό σύστημα και την αναλγησία των καπιταλιστών, αλλά και τους στρατιωτικούς που κυβέρνησαν περίπου δικτατορικά και οδήγησαν την Ιαπωνία στον πόλεμο και στην ήττα. Η δημοκρατία είναι πια γεγονός, μπορούν να ατενίζουν με αισιοδοξία το μέλλον.
  Η Χιρόκο (Kinuyo Tanaka) υπερασπίζεται την κυρία Ασακούρα, η οποία σε μια στιγμή απελπισίας, όταν πέθανε ο άνδρας της που είχε τραυματισθεί στη δουλειά του και η εταιρεία στην οποία δούλευε σταμάτησε να του δίνει την αποζημίωση και η ίδια ήταν κυριολεκτικά χωρίς πόρους, έπνιξε το μωρό της. Ο εισαγγελέας ο οποίος βρίσκεται απέναντί της είναι ο άνδρας της αδελφής της Κόνο, ο οποίος είχε στείλει τον αρραβωνιαστικό της για πέντε χρόνια στη φυλακή για τις φιλελεύθερες ιδέες του στη διάρκεια του πολέμου με αποτέλεσμα να υπονομευθεί θανάσιμα η υγεία του. Με την αποφυλάκισή του πηγαίνει κατευθείαν στο νοσοκομείο όπου η Χιρόκο τον περιποιείται. Ούτε κατά διάνοια να τον παρατήσει όπως τη συμβουλεύουν.
  Ο εισαγγελέας που βλέπει την καρέκλα του να τρίζει κάτω από τα πόδια του με το νέο καθεστώς προσπαθεί να πείσει την Χιρόκο, βάζοντας και τη γυναίκα του σαν μεσάζοντα, να παραιτηθεί από την υπεράσπιση αυτής της γυναίκας, όμως η ίδια αρνείται.
  Αρκετά καταπιεστικός, η Κόνο αποφασίζει τελικά να τον εγκαταλείψει. Στο μήνυμα που στέλνει στην αδελφή της ανάμεσα στα άλλα της γράφει: «Αγαπητή Χιρόκο, θα ξεκινήσω από την αρχή. Δεν είμαι πια μια κούκλα, θέλω να γίνω μια ανεξάρτητη γυναίκα, όχι μια γυναίκα που την κάνει κουμάντο ένας άνδρας».
  Δεν μπορεί, σίγουρα ο Μιτζογκούτσι θα είχε δει το «Κουκλόσπιτο» το Ίψεν.
  Η αγόρευση της Χιρόκο στο δικαστήριο σαν υπεράσπιση είναι καταπέλτης. Ανάμεσα στα άλλα λέει:   
 «Αυτή είναι μια φεουδαλική κοινωνία. Είναι ένα οικογενειακό σύστημα στο οποίο οι άνδρες κάνουν κουμάντο. Τι θέση δόθηκε σ’ αυτές τις γυναίκες; Στερήθηκαν τα ατομικά τους δικαιώματα και υποχρεώθηκαν να ζουν σαν σκλάβες, και εξαναγκάσθηκαν να υπηρετούν τους άνδρες σαν σκλάβες. Έπρεπε να δώσουν ό,τι είχαν και δεν είχαν στους άνδρες και η αυτοθυσία αναδείχθηκε σε αρετή. Πολλές τέτοιες ιστορίες γυναικών έχουν φτάσει μέχρι σ’ εμάς σήμερα, και ακόμη και στις σημερινές μέρες χρησιμοποιούνται ως παραδείγματα για τις γυναίκες».
  Άραγε είχε την αίσθηση της αυτοκριτικής ο Μιτζογκούτσι όταν τα έγραφε αυτά; Οι περισσότερες προηγούμενες ταινίες του – τις επόμενες δεν τις έχω δει ακόμη – έχουν ακριβώς αυτό ως θέμα, την αυτοθυσία της γυναίκας για τον άνδρα, ένα θέμα που και ο ίδιος το αντιμετώπισα κριτικά στην ανάρτησή μου για την ταινία του «The story of the last chrysanthemum».
  Όχι, δεν είναι δυνατόν, σκέφτομαι. Την αυτοθυσία αυτή την παρουσιάζει στα πλαίσια του έρωτα. Γίνεται κριτικός όταν οι άνδρες παύουν να δείχνουν ευγνωμοσύνη. Και κυρίως θέλει να προκαλέσει τη συμπάθειά μας, τον «έλεο» με την αριστοτελική έννοια, για αυτές τις γυναίκες, που θυσιάζονται από αγάπη για τους άνδρες, είτε βρίσκουν είτε δεν βρίσκουν ανταπόκριση.
  Τελικά κέρδισε την υπόθεση;
  Ο Μιτζογκούτσι αφήνει ανοικτό το τέλος, όπως π.χ. και ο Ασγάρ Φαρχάντι στο «Ένας χωρισμός», μια και αυτό που τον ενδιαφέρει είναι η κοινωνική καταγγελία και όχι μια ιστορία με σασπένς, στην οποία έχουμε το happy end. Βέβαια το προσημαίνει στον τίτλο και στο μήνυμα που παίρνει από την, αδελφή νομίζω, του αρραβωνιαστικού της όταν της ανακοινώνει το θάνατό του στο νοσοκομείο, όπου, ανάμεσα στα άλλα της λέει ότι «Είπε ότι σίγουρα θα νικήσεις».
  Μπορείτε να δείτε την ταινία στο youtube με αγγλικούς υπότιτλους.
  Η προηγούμενη ανάρτησή μας ήταν για την ταινία «Utamaro and his five women».

Friday, December 21, 2018

Jafar Panahi, 3 faces (2018)


Jafar Panahi, 3 faces (2018)


  Να το ξαναπώ άλλη μια φορά, είμαι φαν του ιρανικού κινηματογράφου και έχω δει ένα σωρό έργα, και όλα, ή σχεδόν όλα, των κορυφαίων σκηνοθετών. Του Jafar Panahi τα έχω δει όλα.
  Ξαναδιάβασα ό,τι είχα γράψει για όλα τα έργα του, προκειμένου να ενσωματώσω τους συνδέσμους των μεταγενέστερων στον συλλογικό. Βλέπω λοιπόν ότι το σενάριο των «Τριών προσώπων» απασχολούσε τον Παναχί εδώ και χρόνια, και στο «This is not a film», έργο που γύρισε τότε που ήταν σε κατ’ οίκον περιορισμό, γίνεται αναφορά σ’ αυτό. Αντιγράφω από την ανάρτησή μου.
    «Στην αρχή της ταινίας ο Παναχί μιλάει για το τελευταίο του σενάριο το οποίο δεν εγκρίθηκε για να γυριστεί ταινία. Αναφέρεται σε μια κοπέλα που πέρασε στο πανεπιστήμιο, στη σχολή καλών τεχνών, αλλά οι γονείς της, συντηρητικοί μεγαλοαστοί, δεν την άφησαν να σπουδάσει. Την έκλεισαν μάλιστα μέσα στο σπίτι για να αποτρέψουν την εγγραφή της μέχρι να περάσει η προθεσμία και να χάσει έτσι το δικαίωμα εγγραφής. Το ιρανικό καθεστώς δεν είναι ταλιμπάν, επιτρέπουν τη μόρφωση των γυναικών, όμως κάποιοι συντηρητικοί μουσουλμάνοι φαίνεται ότι πιστεύουν πως υπάρχουν κάποια όρια σ’ αυτή τη μόρφωση, τουλάχιστον για τις κόρες τους. Ο Παναχί περιγράφει δυο σεκάνς του σεναρίου, με τι τρόπο είχε σκοπό να τις γυρίσει».
  Εδώ οι γονείς της κοπέλας δεν είναι μεγαλοαστοί αλλά απλοί χωρικοί, κάπου στα σύνορα με το Αζερμπαϊτζάν, τουρκόφωνοι οι περισσότεροι. Επίσης στην εγγραφή της κοπέλας αντιδρά κυρίως ο αδελφός, ενώ η μητέρα είναι συμπαραστάτης. Και δεν πρόκειται για τη σχολή καλών τεχνών αλλά για το κονσερβατουάρ, για να γίνει ηθοποιός.
  Και οι τρεις κεντρικοί ήρωες παίζουν τους εαυτούς τους.
  Η κοπέλα, η Marziyeh Merzaei, στέλνει ένα βίντεο-σέλφι σε μια φίλη της με την παράκληση να το στείλει στην Behnaz Jafari, διάσημη ηθοποιό ιδιαίτερα γνωστή από τα σήριαλ που έχει γυρίσει, στο οποίο φαίνεται στο τέλος να αυτοκτονεί με απαγχονισμό. Παραπονιέται ότι μάταια της είχε στείλει μηνύματα να έλθει στο χωριό να πείσει τους δικούς της να την αφήσουν να σπουδάσει στο κονσερβατουάρ της Τεχεράνης. Είχε πάει κρυφά με τη μητέρα της, είχε δώσει εξετάσεις και είχε περάσει, όπως μαθαίνουμε αργότερα. Αυτή, συγκλονισμένη από το βίντεο, παίρνει τον Jafar Panahi και πάνε για το χωριό της, που βρίσκεται κοντά στον γενέθλιο τόπο του Παναχί. Όμως έχει και την αμφιβολία, μήπως το βίντεο αυτό είναι στημένο.
  Ένας άλλος σκηνοθέτης θα κρατούσε το σασπένς μέχρι το τέλος, όμως όχι ο Παναχί. Κάπου στη μέση βλέπουμε ότι το βίντεο ήταν πράγματι στημένο και είχε στόχο να τη φέρει στο χωριό, γεγονός που εξοργίζει την Jafari.
  Ο Παναχί στην ταινία του αυτή, εκτός από τη διεκτραγώδηση της θέσης της γυναίκας στο ισλάμ όπου η καταπίεση είναι περισσότερο θεσμική σε αντίθεση με τις άλλες χώρες όπου είναι περισσότερο εθιμική, έχει σαν στόχο να διαλύσει λίγο τον ρομαντισμό με τον οποίο βλέπουμε την επαρχία. Εντάξει, καθαρός ο αέρας, αλλά κάθε τρεις και μια διακοπές στο ρεύμα και στο νερό. Ο δρόμος στενός, δεν χωράνε δυο αμάξια, συνεννοούνται συνθηματικά με τα κλάξον για το ποιος να περάσει πρώτος. Και βέβαια ο συντηρητισμός. Όλοι στο χωριό κουτσομπολεύουν άγρια την κοπέλα που θέλει να γίνει ηθοποιός.
  Υπάρχει και μια τρίτη γυναίκα ηθοποιός, που υποφέρει κι αυτή τα μύρια όσα. Ο δήμαρχος μάλιστα ήθελε να την πετάξει έξω από το σπίτι. Ήταν ηθοποιός την εποχή του σάχη, και στις ταινίες της χόρευε και τραγουδούσε. Τώρα έχει εξοστρακισθεί από τον κόσμο του θεάματος και αντιμετωπίζει τη γενική περιφρόνηση. Όμως, όπως και ο Παναχί, δεν μένει αδρανής, γράφει ποιήματα. Ακούμε κάποιο που έγραψε.
  Υπάρχουν αρκετά δεικτικά επεισόδια που δείχνουν τον κόσμο της επαρχίας, άλλα τυπικά, όπως η επιμονή ενός γέρου να τους προσφέρει τσάι, δείγμα της πατροπαράδοτης φιλοξενίας, και άλλα καθόλου τυπικά. Σίγουρα δεν είναι τυπικό αυτό με τα κλάξον, όπως και το επεισόδιο με τη γριά που έχει σκάψει τον τάφο της, ξαπλώνει μέσα κουβαλώντας ένα φανάρι για να τον φωτίζει, και το αφήνει εκεί κάθε βράδυ. Γιατί; Για να μην έλθουν τα φίδια να την κάνουν να πληρώσει για τις αμαρτίες της όταν πεθάνει.  
  Ξέρω κάποιο ανάλογο επεισόδιο που το αφηγούμαι στις «Εύθυμες κατωχωρίτικες και άλλες ιστορίες» (Ιεράπετρα 21ος αιώνας, 2013). Είναι η 59η ιστορία που έχει τίτλο «Η σιέστα». Την έχω και στην ιστοσελίδα μου από όπου μπορείτε επίσης να τη διαβάσετε όσοι έχετε την περιέργεια.
  Σε ένα άρθρο που βρήκα στο διαδίκτυο διάβασα για τα μακρά, κιαροσταμικά πλάνα του Παναχί. Και συνειδητοποίησα ότι οι περισσότεροι μεγάλοι σκηνοθέτες αρέσκονται στα μακρά πλάνα, που δίνουν ένα αργό, στοχαστικό βάδισμα στην ταινία. Ο δικός μας ο Αγγελόπουλος μου ήλθε πρώτος στο μυαλό, και αμέσως μετά ο Nuri Bilge Ceylan, που στις τρεις του Γενάρη θα δείτε εσείς και εγώ στη δημοσιογραφική προβολή στις 27 του Δεκέμβρη την καινούρια του ταινία που έχει τίτλο «The wild pear tree». Η αγριοαχλαδιά, αν δεν της αλλάξουν τίτλο, ή ο κουτσάχλαδος, όπως θα τη λέγαμε στα κρητικά.
  Μου άρεσαν τα πολλά γκρο πλαν στην ταινία, που σε προηγούμενη ανάρτησή μου για την ταινία του Μιτζογκούτσι «The story of the last chrysanthemum» έχω γράψει ότι είναι τα αγαπημένα μου. Ναι, τα μακρά πλάνα δεν εμποδίζουν τον Παναχί να παίρνει τους ήρωές του, δηλαδή τον εαυτό του και την Jafari, σε γκρο πλαν. Τελικά γκρο πλαν και μακρά πλάνα δεν αλληλοαποκλείονται.
  Δεν θα σας πω το τέλος, θα σας πω μόνο ότι έχει happy end.
  Η ταινία όπως διαβάζω στο IMDb είναι να προβληθεί σε ένα σωρό χώρες, όμως η Ελλάδα δεν είναι μέσα. Ελπίζω κάποια εταιρεία διανομής να αποφασίσει τελικά να τη φέρει και εδώ. Όχι μόνο Φαρχάντι, και ο Παναχί είναι εξαιρετικός.
  Παραλίγο να το ξεχάσω, η ταινία έχει τιμηθεί με το βραβείο σεναρίου στις Κάννες.

Thursday, December 20, 2018

Kenji Mizoguch 16. 1946 Utamaro and His Five Women


Kenji Mizoguch 16. 1946 Utamaro and His Five Women a.k.a. Five Women Around Utamaro (歌麿をめぐる五人の女 Utamaro o meguru gonin no onna)


  Ο Ουταμάρο είναι ζωγράφος και χαράκτης. Ζωγραφίζει πόρνες οι οποίες τον ερωτεύονται, όμως αυτός, όπως λέει μια τους, είναι ερωτευμένος με τις γυναίκες.
  Ο Koide, σαμουράι ζωγράφος, εξοργίζεται όταν διαβάζει σε μια ξυλογραφία του ότι η ζωγραφική του είναι ανώτερη από την επίσημη ζωγραφική. Πάει να του ζητήσει το λόγο, και καταλήγει να γίνει μαθητής του αναγνωρίζοντας την ανωτερότητά του. Και βέβαια παρατάει την αρραβωνιαστικιά του ξέροντας ότι, παρά την απελπισία της, δεν θα ανεχθεί να εγκαταλείψει το υψηλό στάτους του ζωγράφου-σαμουράι για να ακολουθήσει την τέχνη ενός ταπεινού ξυλογλύπτη.
  Ένας φίλος του Ουταμάρο, ο Shozaburo, είναι ερωτευμένος με μια καλλονή, της οποίας ο Ουταμάρο ζωγράφισε την πλάτη για να της κάνει μετά τη ζωγραφιά του τατουάζ ο τατουατζής. Παρατάει την Οκίτα (Kinuyo Tanaka), την αρραβωνιαστικιά του, και το σκάει μαζί της στην εξοχή. Αυτή τον ανακαλύπτει και τον φέρνει πίσω. Όταν όμως μαθαίνει ότι εξακολουθεί να βλέπεται μαζί της, εξοργισμένη τον μαχαιρώνει μπροστά στα μάτια της και μετά και την ίδια. Ξέρει ότι είναι καταδικασμένη, ότι θα την εκτελέσουν, ίσως με μαρτυρικό θάνατο, όμως νοιώθει, σαν ερωτευμένη, ότι έτσι έπρεπε να κάνει. Η προτελευταία σκηνή με τον αποχαιρετιστήριο λόγο στους φίλους της είναι μεγαλειώδης.
  Και η τελευταία σκηνή;
  Ο Ουταμάρο με την παρέα του κρυφοκοιτάζουν τις κυρίες της ακολουθίας ενός daimyo καθώς, κατά διαταγή το κυρίου τους, πέφτουν με τα εσώρουχα στο νερό σε μια λίμνη και πιάνουν ψάρια. Εντυπωσιασμένος από την ομορφιά μιας απ’ αυτές, την παρακαλεί να γίνει μοντέλο του. Αυτή θα δεχθεί.  
  Ναι, υπάρχει κάμποσο γυμνό σ’ αυτή την ταινία, όχι όμως ολόγυμνο, αλλά έτσι κι αλλιώς εντυπωσιακό για ταινία εκείνης της εποχής.
  Ο Daimyo που μαθαίνει τι έγινε τον συλλαμβάνει και αφού τον κρατάει πέντε μέρες φυλακισμένο τον καταδικάζει 50 μέρες σε κατ’ οίκον περιορισμό, όμως με δεμένα τα χέρια. Όταν περνάνε οι 50 μέρες και οι φίλοι του τον καλούν να το γιορτάσουν (η τελευταία σκηνή), αυτός τους λέει να το γιορτάσουν μόνοι τους, ο ίδιος ανυπομονεί να ζωγραφίσει.
  Ας το γράψω επί τέλους και αυτό.
  Στις γιαπωνέζικες ταινίες το σακί τρέχει όπως σε μας στην Κρήτη η ρακέ. 
  Την ταινία μπορείτε να τη δείτε στο youtube με αγγλικούς υπότιτλους. (μην πατήσετε για υπότιτλους γιατί βγαίνουν οι αυτόματοι γιαπωνέζικοι).  
  Η προηγούμενη ανάρτησή μας ήταν για την ταινία «Victory song».