Book review, movie criticism

Friday, December 14, 2018

Σιδέρης Ντιούδης, Σχεδόν καθημερινές ιστορίες


Σιδέρης Ντιούδης, Σχεδόν καθημερινές ιστορίες, Αιώρα 2018, σελ. 55


Η παρακάτω βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε στο Λέξημα

  Μικρά κομψοτεχνήματα, διηγήματα bonzai

  Έσπασε τη σιωπή του ο Σιδέρης Ντιούδης μετά από επτά ολόκληρα χρόνια, από τότε που εξέδωσε την δεύτερη ποιητική του συλλογή «Η βραδυπορία της στιγμής», όμως όχι για να μας δώσει μια ακόμη ποιητική συλλογή όπως πιστεύαμε καταλήγοντας στη βιβλιοκριτική μας αλλά για να μας δώσει τις «Σχεδόν καθημερινές ιστορίες» του, μικρά διηγήματα bonzai, πολύ λίγα μεγαλύτερα της μιας σελίδας.
  Οι ιστορίες αυτές είναι «σχεδόν» καθημερινές, καθώς πολλές ακροβατούν στη no man’s land του ρεαλιστικού και του φανταστικού, με ήρωες που επίσης ακροβατούν στην borderline, τη γραμμή που χωρίζει το φυσιολογικό από το παθολογικό των ψυχικών καταστάσεων.
  Ήδη στο πρώτο διήγημα βλέπουμε έναν ήρωα ιδεοψυχαναγκαστικό, που ο ιδεοψυχαναγκασμός του («περίεργη ιδιοτροπία» τη χαρακτηρίζει ο Ντιούδης) ήταν ότι «Επέλεγε τη κοντινότερη διάβαση, ακόμη και αν αυτή βρισκόταν χιλιόμετρα μακριά, και μόνο τότε διέσχιζε το δρόμο» (σελ. 11). Καθώς όμως οι γραμμές διάβασης των πεζών ήταν συχνά πολύ ξεθωριασμένες, «Κάθε βράδυ έπαιρνε μια βούρτσα κι έναν κουβά μπογιά και αναλάμβανε δράση. Έβαφε τα ίχνη των παραλληλόγραμμων και τους έδινε ένα έντονο λευκό χρώμα» (σελ. 11).
  Εντάξει, αυτό είναι περίπου παθολογικό, όμως το φανταστικό;
  Το διήγημα καταλήγει:
  «Ζούσε πλέον για το βράδυ. Δούλευε μόλις έπεφτε το σκοτάδι κι άναβαν τα φώτα του δρόμου. Την τελευταία φορά που τον είδαν, είχε γίνει ένα με τα λευκά παραλληλόγραμμα. Είχε γίνει μέρος μιας διάβασης» (σελ. 11-12).
  Στο επόμενο διήγημα, την «Έξοδο», το ήρωάς του πάσχει από το σύνδρομο του σωσία, αλλιώς το «Σύνδρομο fregoli», πάνω στο οποίο ο φίλος μου ο Μανόλης Πρατικάκης, ψυχίατρος και ποιητής και τελευταία και πεζογράφος, έγραψε ένα εκτενέστατο αφήγημα βασισμένο σε πραγματικό, κλινικό περιστατικό που αντιμετώπισε.
  Αντιγράφουμε από το τρίτο διήγημα, την «Αντανάκλαση του κακού».
  «Δεν ήταν κακός άνθρωπος. Είχε ροπή προς την κακία» (σελ. 15).
  Σαν ήρωας αρχαίας τραγωδίας. Έχω γράψει σχετικά στην ανακοίνωσή μου σε ένα συνέδριο που έχει τίτλο «Ο κακός χαρακτήρας ή το κακό στον χαρακτήρα;».
  Και το διήγημα συνεχίζει: «Πρώτα ήρθε ο φόβος. Είχε φωλιάσει μέσα του, απ’ τη στιγμή που κοιτάχτηκε στον καθρέφτη. Ένιωσε να τον κοιτάζει κάποιος άλλος, ενώ το μόνο που αντίκρισε ήταν το είδωλό του στο γυαλί» (σελ. 15).
  Και καταλήγει: «Στο τέλος παραδόθηκε στο κακό, δίχως να προβάλει καμιά αντίσταση. Μια παράδοση χωρίς όρους, σχεδόν ολοκληρωτική. Την καθοδηγούσε ο άλλος που ένιωθε να ξεπροβάλλει απ’ τον καθρέφτη» (σελ. 15).
  Καταλαβαίνω, οι συνειρμοί που σας δημιουργούνται είναι με το «Δόκτωρ Τζέκιλ και Μίστερ Χάιντ» του Ρόμπερτ Λούις Στήβενσον, όμως εμένα μου ήλθε στο μυαλό ο Λακάν και η αδυναμία του να καταλάβω γρι απ’ αυτά που λέει για τον καθρέφτη.
  «Τον βασάνιζαν οι σκέψεις», έτσι ξεκινάει το διήγημα «Επίμονες σκέψεις». Ιδεοληψίες χαρακτηρίζονται από την ψυχοπαθολογία. Πώς τις ξεφορτώθηκε;
  «Η ιδέα να κατευθυνθεί στη θάλασσα του ήρθε ξαφνικά. Εκεί, αφέθηκε στην απεραντοσύνη του υγρού στοιχείου και οι σκέψεις οδηγήθηκαν στον πνιγμό» (σελ. 18).
  Τη θάλασσα μπορούμε να τη δούμε σαν μεταφορά. Θα μπορούσε να είναι και μια γκόμενα, όμως στο μισής σελίδας διήγημα δεν χώραγε.
  Στο «Ευτυχισμένος» διαβάζουμε:
  «Αυτός ήταν ευτυχισμένος. Έπλαθε ανθρώπινες παρουσίες, στις οποίες έδινε σάρκα και οστά, και ήταν πάντα μαζί του. Η οικογένεια και η παρέα του.
  Τις φιλοξενούσε σπίτι του, αν και πάντα ήταν άδειο. Τις πήγαινε βόλτα με το αυτοκίνητό του, αν και πάντα ήταν ο μόνος επιβάτης» (σελ. 19).
  Ο Σενέκας δεν είχε ανάγκη να πλάθει τέτοιες παρουσίες. Η ρήση του «Satis sunt mihi pauci, satis est unus, satis est nullus» (Μου αρκούν λίγοι, μου αρκεί ένας, μου αρκεί κανένας) είναι από τις πιο αγαπημένες μου.
  Στη «Χοάνη» διαβάζουμε:
  «…Έως το πρωινό εκείνο που ξύπνησε και διαπίστωσε ότι δυο τεράστιες χοάνες είχαν πάρει τη θέση των αυτιών του. Ένα πραγματικό τούνελ διέσχιζε το κεφάλι του από άκρη σ’ άκρη» (σελ. 25).
  Υπάρχουν και χειρότερα, να ξυπνήσεις και να δεις ότι έχεις μεταμορφωθεί σε σκαθάρι.
  Μπα, γι’ αυτόν ήταν καλύτερα, όπως διαπιστώνουμε διαβάζοντας παρακάτω.
  «Αυτό που διαπίστωσε, ως εκ θαύματος ήταν ότι άκουγε κανονικά, αλλά όσα ήταν άκρως απαραίτητα ν’ ακούσει. Τα υπόλοιπα διέσχιζαν τη χοάνη κι έφευγαν έξω απ’ αυτόν. Έβλεπε ν’ ανοιγοκλείνουν τα στόματα των ανθρώπων. Ό,τι τον ενοχλούσε τον άφηνε ανέγγιχτο. Η χοάνη τον είχε σώσει κι ας μην έμοιαζε με κανονικό άνθρωπο. Είχε επιτέλους απαλλαγεί από τον περιττό θόρυβο» (σελ. 25).
  Στο «Φωταγωγό» διαβάζουμε:
  «Είχε μεταφέρει το κρεβάτι του δίπλα σε αυτό το άνοιγμα του τοίχου και περνούσε όλες τις ώρες του εκεί. Άκουγε τους ήχους, τις φωνές, τις ομιλίες κι ένιωθε μέλος μιας μεγάλης οικογένειας. Δεν φερόταν σαν κατάσκοπος, μήτε και κρυφάκουγε. Ήταν ένα αντίδοτο στη μοναξιά του. Ο φωταγωγός ήταν ο πιστός του σύντροφος. Θα ήθελε να ανήκει σ’ αυτόν. Θα ήθελε να είναι ένα μ’ αυτόν. Ένας δέκτης ήχων και διαθέσεων» (σελ. 26).
  Από τα πιο ωραία κείμενα που έχω διαβάσει πάνω στη μοναξιά.
  Στο «Η κοπέλα με το ποδήλατο» νόμιζα ότι επί τέλους θα έβλεπα και ένα άλλο πρόσωπο, καθώς το διήγημα ξεκινάει: «Ήταν εκεί. Την είδε με την άκρη του ματιού του να κάθεται, όπως συνήθως, στο γνώριμο παγκάκι, με το ποδήλατο για σύντροφο, παρέα με ένα βιβλίο» (σελ. 29).
  Όμως όχι. «Όταν πλησίασε, δεν υπήρχε κανείς. Μόνο ένας τεράστιος υάκινθος. Τον ακούμπησε και μύρισε το άρωμά του» (σελ. 30).
  Έτσι τελειώνει το διήγημα.
  «Η βολική κούκλα», «Ήταν ένα βολικό υποκατάστατο. Δίχως μιλιά, αντιδράσεις και επιθυμίες» (σελ. 31).
  Το μικρότερο διήγημα της συλλογής, μου θύμισε την ταινία «Air doll» του Hirokazu Koreeda που είδα πρόσφατα.
  Την αίσθηση του φανταστικού που δίνουν εικόνες σε πεζογραφήματα, σε ποιήματα θα ήταν απλή μεταφορά. Στις «Ηλικίες» διαβάζουμε:
  «Σαν σιντριβάνι οι αναμνήσεις ξεπηδούσαν και πρόβαλαν πολυκαιρισμένες στιγμές. Τα μάτια του έβλεπαν πιο καθαρά στο σκοτάδι, όλα αυτά που ανέσυρε ο χρόνος. Το δέρμα γέμισε ρυτίδες, τα μαλλιά έγιναν άσπρα σαν το χιόνι, το κορμί έχασε το σφρίγος του· και οι ηλικίες να τον χαϊδεύουν στο προσκεφάλι, κλείνοντάς του τα μάτια και παραδίδοντάς τον στην αγκαλιά του Μορφέα» (σελ. 39). 
  Στην παρουσίαση του τελευταίου βιβλίου της Αρχοντούλας Διαβάτη «Κινητή γιορτή» ξεκινάω ως εξής»: «Υπάρχουν συγγραφείς που αρέσκονται στη μικρή φόρμα, όπως διηγηματογράφοι στη φόρμα bonzai. Ξέρω τρεις, τον Κώστα Μαυρουδή, την Παναγιώτα Μπλέτα και την Αρχοντούλα Διαβάτη. Ο Κώστας φωτογραφίζει σχολιάζοντας, η Παναγιώτα δοκιμιογραφεί, και η Αρχοντούλα θυμάται και σχολιάζει, και οι τρεις τους κείμενα της μιας περίπου σελίδας».
  Ο Ντιούδης είναι ένας διηγηματογράφος που αρέσκεται στη φόρμα bonzai με διηγήαματα της μιας περίπου σελίδας. Παρεμπιπτόντως τα διηγήματά του συγγενεύουν με τα διηγήματα του Ανδρέα Μήτσου, του οποίου πρόσφατα παρουσιάσαμε την τελευταία συλλογή που έχει τίτλο «Ο Ορφέας και ο Ανδρέας». Εκτενέστερα τα διηγήματα του Μήτσου, πρωταγωνιστούν σ’ αυτά αποκλίνοντες ήρωες ενώ το στόρι προσεγγίζει το φανταστικό. Οι αποκλίνοντες ήρωες και το φανταστικό έχουν μεγαλύτερο αφηγηματικό ενδιαφέρον. Να το ξαναγράψω επί τη ευκαιρία: ο ρεαλισμός είναι ένα σύντομο διάλλειμα στην παγκόσμια λογοτεχνία, όπως, φοβάμαι, και η δημοκρατία.
  Εξαιρετικά τα bonzai διηγήματα του Σιδέρη Ντιούδη, του ευχόμαστε να είναι καλοτάξιδα και να μην αργήσει όπως τώρα μέχρι να βγάλει το επόμενο βιβλίο του.

Μπάμπης Δερμιτζάκης

Wednesday, December 12, 2018

Anup Singh, Song of scorpions (2017)


Anup Singh, Song of scorpions (2017)

  Από σήμερα στους κινηματογράφους, μετά από μήνες, επιτέλους!!!!
  Είναι η δεύτερη φορά που μου συμβαίνει, να ξεχάσω ότι έχω γράψει για μια ταινία για τον απλούστατο λόγο ότι αναβλήθηκε η προβολή της. Είδα την ταινία στη δημοσιογραφική προβολή στο «Άστυ», αλλά τελικά δεν προβλήθηκε την ημερομηνία που έγραφε το ενημερωτικό e-mail. Ψάχνοντας στο IMDb βλέπω ότι δεν προβλέπεται η προβολή της στην Ελλάδα. Μήπως μετάνιωσαν; Εμένα η ταινία μου άρεσε πάρα πολύ. Για να μην την ξεχάσω οριστικά αυτή τη φορά, αποφάσισα να κάνω την ανάρτηση. Αν τελικά προβληθεί, θα ξανακάνω ενημέρωση από το blog μου.
  Στην ανάρτηση που κάνω για την ταινία της Nicole Garcia «Όλα όσα αγαπήσαμε» γράφω πριν το τέλος: «Πόσα πράγματα μπορεί να κάνει ένας άντρας για τη γυναίκα που αγαπά;».
  Ο άνδρας της ταινίας της Garcia έκανε πολλά πράγματα, όμως ο άνδρας της ταινίας του Anup Singh ξεπέρασε τα όρια.
  Αγαπάει τη Golshifteh Farahani αλλά αυτή δεν του δίνει σημασία. Θα προσπαθήσει να την ξεχάσει, πράγμα που θα τον κάνει να προβεί σε μια αποτρόπαια πράξη μήπως και τα καταφέρει. Μπα, με τίποτα. Αυτή η πράξη θα κάνει την Golshifteh να τον μισήσει, όμως βλέποντας το βάθος της αγάπης του θα συγκινηθεί.
  Και οι σκορπιοί πού κολλάνε;
  Πρωταγωνιστούν και αυτοί στην ταινία, σε πολλά πυρηνικά επεισόδια. Η Golshifteh με κάτι βότανα αλλά κυρίως με το τραγούδι της θεραπεύει αυτούς που τους έχει δαγκάσει σκορπιός.
  Σας έχει δαγκώσει σκορπιός;
  Εμένα όχι. Τη μητέρα μου όμως μια φορά που την δάγκωσε τυφλώθηκε για κάμποσες ώρες. Εγώ είδα μια φορά δυο στην μπανιέρα στο χωριό. Μπορεί και να ήταν ζευγάρι, δεν ξέρω. Και αποτελούν μόνιμο φόβο γι’ αυτούς που έχουν μαγατζέδες (σπιτάκια) στη Θριπτή, στο χωριό μου. Είχα δει κάποιες φορές στο δικό μου. Ευτυχώς τον πούλησα και ησύχασα.
  Πολύ με συγκίνησε αυτή η ταινία, όπως με συγκινούν και όλες οι «αφηγήσεις», κινηματογραφικές ή μυθιστορηματικές, που δείχνουν το βάθος, δηλαδή το μεγαλείο, του έρωτα. Μην τη χάσετε.


Tuesday, December 11, 2018

Yasujiro Ozu 15.A mother should be loved (Haha wo kowazuya, 1934)


 Yasujiro Ozu 15.A mother should be loved (Haha wo kowazuya, 1934)


  Ναι, δεν είναι όλες οι step mothers μητριές. Η Chieko, φοβούμενη μην πληγώσει τα αισθήματα του Sadao, ο οποίος μόνο όταν πήγε στο κολέγιο ανακάλυψε ότι είναι γιος από την πρώτη γυναίκα του πατέρα του η οποία πέθανε, του φέρεται με μεγάλη ανοχή, μια ανοχή που δεν δείχνει για τον δικό της γιο, τον Kosaku. Αυτό κάνει τον Sadao να αγανακτήσει. Τσακώνεται μαζί της και φεύγει από το σπίτι. Ίσως, ακούμε, το κάνει για να μην τους είναι βάρος, μαθαίνοντας ότι έχουν οικονομικά προβλήματα. O Kosaku τον αναζητά. Τον βρίσκει και τσακώνονται. O Kosaku τον κτυπάει. Τον χαστουκίζει επανειλημμένα. Ο Sadao δέχεται τα χαστούκια χωρίς να αντιδρά. Αυτή τη σκηνή την είδαμε και σε άλλες ταινίες του Ozu: ο ένας να χαστουκίζει και ο άλλος να δέχεται αδιαμαρτύρητα τα κτυπήματα.
  Είπαμε, ο Χριστός είπε όταν σε κτυπάνε στο ένα μάγουλο να γυρνάς και το άλλο, αλλά δεν διευκρίνισε πόσες φορές. Να είναι άραγε χριστιανός ο Sadao και όχι βουδιστής;
  Όταν ο Kosaku πληροφορείται από τη μητέρα του ότι ο Sadao στην πραγματικότητα είναι ετεροθαλής αδελφός του και ότι αυτή η συμπεριφορά του ξεκινάει απ’ αυτό το γεγονός, νοιώθει συντριμμένος. Όμως τέλος καλό όλα καλά. Ο Sadao θα μεταπεισθεί και θα επιστρέψει σπίτι. Αλλά αυτό το μαθαίνουμε με τα γράμματα τέλους. Η πρώτη και η τελευταία μπομπίνα της ταινίας έχουν χαθεί. Στα γράμματα της αρχής μαθαίνουμε επίσης για τον ξαφνικό θάνατο του πατέρα.
  Ο Ozu εγκαταλείπει την κωμωδία για να μας δώσει μια συγκινητική ιστορία με το θέμα του θετού γονιού, ένα θέμα που είδαμε και στη ιρανική ταινία «Pedar», πατέρας, του Majid Majidi.
  Την ταινία μπορείτε να τη δείτε στο youtube με αγγλικούς υπότιτλους. 
  Η προηγούμενη ανάρτησή μας ήταν για την ταινία «Passing fancy».  

Monday, December 10, 2018

Νίκος Δανέζης, Θέατρο σκιών


Νίκος Δανέζης, Θέατρο σκιών, Anima 2018, σελ. 87


Η παρακάτω βιβλιοκριτική δημοσιεύτηκε στο Λέξημα

  Μια συλλογή με εξαιρετικά ποιήματα, πολύ πρωτότυπα.

  Όχι, δεν πρόκειται για έργα του Σπαθάρη (Ένα ποίημα επιγράφεται «Ε. Σπαθάρης»), ούτε του συγχωρεμένου του Γιώργου Σκούρτη, του οποίου μελέτησα τα έργα στο πλαίσιο της διδακτορικής μου διατριβής, δυο από τα οποία ήταν «Ο Καραγκιόζης Καραγκιόζης» και «Ο Καραγκιόζης παραλίγο βεζύρης». Το «Θέατρο σκιών»  είναι μια ποιητική συλλογή, η πρώτη του Νίκου Δανέζη. Όπως και το γνωστό «Teatrum mundi», ο κόσμος είναι ένα θέατρο, μια αλληγορία που έλκει πιθανότατα την καταγωγή της από την αλληγορία του Πλάτωνα για τη σπηλιά, έτσι και το «Θέατρο σκιών» πιστεύω ότι παραπέμπει στην ίδια αλληγορία: βρισκόμαστε στον κόσμο σαν σκιές, όπως οι σκιές στην πλατωνική σπηλιά. Ακόμη η λέξη «σκιά» παραπέμπει συνειρμικά  στις σκιές των πεθαμένων που συναντάει ο Οδυσσέας στον κάτω κόσμο. Το ποίημα «Όσοι σ’ αγαπάνε» παραπέμπει άμεσα στον τίτλο της συλλογής.

Νυστάζεις
μα διστάζεις να κοιμηθείς.
Δε χωνεύεις
το ότι κάτι σε καταπίνει.

Κρεμιέσαι από κλωστή
και σε κουνάνε,
όσοι «σ’ αγαπάνε»
μέχρι κάτι να γίνει (σελ. 81).

  Εξαιρετικός θιασάρχης ο Δανέζης, διευθύνει τις «σκιές» του με εξαιρετική μαεστρία. Παίζει και ο ίδιος μιλώντας εξομολογητικά για τον εαυτό του, τα υπαρξιακά του άγχη, τα προβλήματά του και τα προβλήματα που εντοπίζει γύρω του, αλλά και επεισόδια τα οποία συνήθως επινοεί σε μικρά αφηγηματικά ποιήματα όπως το «Τυχαία».

Ένα βράδυ κάποιος χόρευε
σε μια ερημική παραλία
κι όλοι οι περαστικοί
με τυπικό χαμόγελο κριτή,
έκριναν τον χορό του,
πως ήταν λάθος.

Τελικά, μάλλον τυχαία,
είδανε πως με το χορό,
είχε χαράξει στην άμμο
Σ ΑΓΑΠΩ
για κάποια νέα.

  Πολλές φορές απευθύνεται και σε εφέ αποστροφής σε κάποιον άλλο, αλλά πιο συχνά σε κάποιαν άλλη, όπως στο «Φάντασμα του Γιασεμιού».
 
Περπατούσες αμέριμνη τα βράδια,
τ’ άρωμά σου προσκυνούσαν οι σκιές,
το φάντασμα του γιασεμιού σ’ αποκαλούσαν
κι ήταν για όλους τα βήματά σου απειλές.
Τα λουλούδια ερωτευμένα σε καλούσαν
και οι κήποι σου υπόσχονταν πολλά,
μα όλοι μάλλον αγνοούσαν
πως τα φαντάσματα λουλούδια

δε ριζώνουνε ποτέ
και πουθενά (σελ. 5).

  Ένας απόηχος Καββαδία είναι εδώ, αλλά και σε άλλα ποιήματα, εμφανής. Και η πλεχτή ομοιοκαταληξία διατρέχει όλο το ποίημα, το πιο «παραδοσιακό» ίσως όλης της συλλογής.  
  Υφολογικά τα ποιήματα έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον. Ένας ράπερ θα μπορούσε να τα μελοποιήσει καθώς έχουν αρκετή επιρροή από τη ραπ.
  Οι στίχοι είναι σχεδόν πάντα ανισοσύλλαβοι, και οι στροφές επίσης έχουν άνισο αριθμό στίχων. Ακόμη, ο Δανέζης επιμένει σε ομοιοκαταληξίες που όμως δεν έχουν την κανονικότητα της παραδοσιακής ποίησης καθώς δεν ομοιοκαταληκτούν όλοι οι στίχοι, κυρίως επειδή οι στροφές, όπως είπαμε, έχουν άνισο αριθμό στίχων. Έτσι σε μια στροφή μπορεί να δούμε μόλις μία ομοιοκαταληξία, συνήθως πλεχτή αλλά καμιά φορά και ζευγαρωτή. Στο ποίημα «Τυχαία» που παραθέσαμε είναι σταυρωτή (τυχαία-νέα).
  Ένα κύριο υφολογικό χαρακτηριστικό είναι τα εφέ παρωνυμίας τα οποία ο Δανέζης χρησιμοποιεί πολύ συχνά, όπως π.χ.
  «Ντροπή! Για την τροπή/ που πήραν οι στίχοι μου».
 Επίσης τα εφέ ομωνυμίας, με πιο συχνή περίπτωση αυτή της ομοφωνίας και λιγότερο της ομογραφίας. Παράδειγμα η συνέχεια των παραπάνω δυο στίχων. «τείχη χωρίς τύχη/γίνηκαν τα στήθη μου/κι η πάλη πάλι…» (σελ. 17). Τα εφέ αυτά δημιουργούν αναπόφευκτα και παρηχήσεις, όπως εδώ τις παρηχήσεις του π και του τ, και συχνά μια εσωτερική ομοιοκαταληξία όπως: «Απουσίας αυγή, μοναξιά και κραυγή», «Λέξεων ήχοι δίχως τύχη», «βρέφος, με νέφος», «δυο τροχοί, στη βροχή» κ.ά.  
  Έχω ξεπεράσει τον ιδεοψυχαναγκασμό να παραθέτω τους ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους που εντοπίζω σε πεζά, αλλά και ποιήματα που είναι γραμμένα στον ελεύθερο στίχο της σύγχρονης ποίησης. Εδώ θα κάνω μια εξαίρεση, παραθέτοντας τους δυο μοναδικούς ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους, συνεχόμενους μάλιστα, που συνάντησα μέσα σε ένα ποίημα, με σπασμένα όμως τα ημιστίχιά τους σε δυο διαφορετικούς στίχους. «Τ’ αθώο βλέμμα του φιδιού/μέσα στην κόλασή του», το φυσικό φαινόμενο/που ονομάσαν θαύμα» (σελ. 24).
  Θα κλείσουμε με μια αποφθεγματική φράση, το τέλος του προλόγου.
  «Απόδραση λοιπόν ο λόγος και η λογοτεχνία μια απόδραση».
  Απόδραση από τον κόσμο των σκιών η λογοτεχνία, είτε τη γράφεις είτε τη διαβάζεις. Και επίσης όταν γράφεις γι’ αυτήν, όπως τώρα καληώρα, για να κάνω κι εγώ ένα εφέ παρωνυμίας.
  Και ένα τελευταίο: τον Νίκο τον ξέραμε σαν Νίκο Απόμακρο. Είναι η τεχνική υποστήριξη του Λέξημα. Φως φανάρι ότι το «Απόμακρος» είναι ψευδώνυμο. Φαντάστηκα λοιπόν ότι το Δανέζης είναι το πραγματικό του όνομα.
  Όμως όχι. Το όνομά του είναι Νίκος Ρούσσος, διαβάζω στο βιογραφικό του στο αυτί του βιβλίου. Από πού σκέφτηκε λοιπόν το ψευδώνυμο Δανέζης; Την μόνη υπόθεση που μπορώ να κάνω είναι από τη Mara Danesi, που το τραγούδι της Il cembalo (1966) μου άρεσε πολύ.  
  Εξαιρετικά τα ποιήματα αυτά του Νίκου, ευχόμαστε να είναι καλοτάξιδα.

Μπάμπης Δερμιτζάκης

Marcelo Martinessi, Las herederas (Οι κληρονόμοι, 2018)


Marcelo Martinessi, Las herederas (Οι κληρονόμοι, 2018)


  Εξακολουθεί να παίζεται στους κινηματογράφους.
  Ο Syd Field στο βιβλίο του «The foundations of screenwriting» χωρίζει τις ταινίες που εστιάζουν στους ήρωες από τις ταινίες που εστιάζουν στην πλοκή. Ο Αριστοτέλης στην «Ποιητική» του προκρίνει την πλοκή. «Η γαρ τραγωδία μίμησις εστίν ουκ ανθρώπων αλλά πράξεως και βίου». Ακόμη «ούκουν όπως τα ήθη μιμήσωνται πράττουσιν, αλλά τα ήθη συμπεριλαμβάνουσι δια τας πράξεις» και τέλος, «άνευ μεν πράξεως ουκ αν γένοιτο τραγωδία, άνευ δε ηθών γένοιτ’ αν». (1450 α).
  Και εγώ το ίδιο. Τα σασπένς και τα απροσδόκητα σε μια συναρπαστική πλοκή αιχμαλωτίζουν το ενδιαφέρον του θεατή. Όμως μπορούν να υπάρξουν και πολύ καλές ταινίες που να εστιάζουν στους ήρωες, με υποτυπώδη πλοκή και χωρίς ιδιαίτερα σασπένς και ανατροπές.
  Στις πρώτες τα επεισόδια είναι κυρίως πυρηνικά, καθώς το ένα πυροδοτεί το άλλο, ενώ στις δεύτερες τα επεισόδια είναι κυρίως δεικτικά, «φωτογραφίζοντας» και προσωπογραφώντας τους ήρωες. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν και οι «Κλέφτες καταστημάτων», μην τη χάσετε.  
  Δυο ηλικιωμένες γυναίκες είναι τα πρόσωπα των «Κληρονόμων» του παραγουανού Μαρτσέλο Μαρινέσι, αλλά ο φακός εστιάζει κυρίως στην Chela. Κατάγονται από αρχοντικές οικογένειες, και εδώ και τριάντα χρόνια ζουν μαζί. Όμως τα οικονομικά τους είναι πολύ άσχημα, και αρχίζουν να εκποιούν σιγά σιγά τα αντικείμενα στο πλούσιο αρχοντικό τους. Και σαν να μην έφτανε αυτό, η Chiquita μπαίνει φυλακή για «απάτη». Στην πραγματικότητα δεν είχε διαβάσει τα ψιλά γράμματα σε μια δανειακή σύμβαση, υπέγραψε συναλλαγματικές που δεν μπόρεσε αργότερα να πληρώσει, και κατέληξε στη φυλακή.
  Τυχαία η Chiquita οδήγησε το αυτοκίνητο της Chela, χωρίς να έχει δίπλωμα, και κατέληξε να κάνει τον ταξιτζή στην περιοχή. Το καινούριο εισόδημα ήταν καλοδεχούμενο.
  Η γνωριμία της με άλλες γυναίκες, αλλά κυρίως με μια νεαρή γυναίκα, την Angy, θα είναι καταλυτική. Θα της ανοίξει καινούριους ορίζοντες, αλλά και θα συνειδητοποιήσει τις ματαιώσεις που υπέστη στη ζωή της.
  Συγκινητική ταινία, μην τη χάσετε όσοι δεν την έχετε δει.
  Και θυμήθηκα.
  Chiquita είναι μια ποικιλία μπανανών, δεν ξέρω αν υπάρχει ακόμη. Στη σχολή αξιωματικών του ΚΕΕΜ στη Σπάρτη μας έλεγαν για ένα καψόνι που έκαναν στη ΣΕΑΠ. Έβαζαν οι βητάδες τον νέο να κρεμαστεί από ένα μονόζυγο, και στη συνέχεια να τους εκλιπαρεί για να κατέβει: «Είμαι μπανάνα, είμαι τσικίτα, να ωριμάσω κύριε Βήτα;» για να εισπράξει τη στερεότυπη απάντηση: «Κάτσε λίγο ακόμη, να μην ωριμάσεις πρώιμα». Εμείς αυτό το καψόνι το γλιτώσαμε γιατί απλούστατα δεν υπήρχαν μονόζυγα εκεί κοντά. Μικρό το κέντρο, αν θυμάμαι καλά τριάντα ΔΕΑ όλοι κι όλοι αποφοιτούσαμε κάθε φορά, σε σχέση με τη ΣΕΑΠ όπου ήσαν πολυάριθμοι καθώς στελέχωναν το πεζικό. Εμείς, Εφοδιασμού-Μεταφορών, βγάζαμε και δίπλωμα οδήγησης που στη συνέχεια το μετατρέπαμε σε πολιτικό, Β΄επαγγελματικό. Αυτό, μέχρι που η συντεχνία των δασκάλων οδήγησης κατάφερε να μην ισχύει πια.    

Kenji Mizoguchi 1938 Song of the Camp (Roei no Uta露営の歌)


Kenji Mizoguchi 1938 Song of the Camp (Roei no Uta露営の歌)


  Η ταινία αυτή χάθηκε. Γιατί κάνω λοιπόν ανάρτηση; Μα για να τα λέμε όλα. Το «Τραγούδι του στρατοπέδου» πρέπει να είναι μια ταινία προπαγανδιστική 82 λεπτών, για τον σινοϊαπωνικό πόλεμο. Στοιχεία για την ταινία μπορείτε να βρείτε στο γιαπωνέζικο λήμμα της βικιπαίδειας, στη φιλμογραφία του Μιτζογκούτσι, ψάχνοντας στη χρονολογία.
  Το «προπαγανδιστική» το υποθέτω, γι’ αυτό και χάθηκε. Στο youtube βρήκα ένα βίντεο με το τραγούδι, και με αγγλικούς υπότιτλους. Δεν ξέρω όμως αν το βίντεο έχει παρθεί από την ταινία. Μπορείτε να το δείτε εδώ, αξίζει τον κόπο.
  Βάζοντας τον γιαπωνέζικο τίτλο στο translate.google.com όμως μου βγάζει σαν μετάφραση «Το τραγούδι του ήλιου». Εννοεί προφανώς του ανατέλλοντος ηλίου, μια μετωνυμία της Ιαπωνίας.  

Kenji Mizoguchi 11. 1937 Straits of Love and Hate (愛怨峡 Aien kyō)


Kenji Mizoguchi 11. 1937 Straits of Love and Hate (愛怨峡 Aien kyō)


  Και πάλι ένα έργο στο οποίο ο Μιτζογκούτσι διεκτραγωδεί τη μοίρα της γυναίκας, που αφήνεται στις υποσχέσεις και στους χειρισμούς του άνδρα. Μόνο που εδώ στο τέλος υψώνει το ανάστημά της.
  Ο γιος, παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα, θα φύγει μαζί της για το Τόκιο. Όμως εκεί θα την παρατήσει και θα γυρίσει στο πατρικό του, να αναλάβει τη διεύθυνση του ξενοδοχείου του πατέρα του. Η κοπέλα θα γεννήσει την κόρη τους, αλλά θα την αναθέσει σε κάποια γυναίκα. Έχει βρει προστάτη, σαν γκέισα. Ένας νεαρός την ερωτεύεται. Ένας θείος της θα εμφανισθεί, θιασάρχης, και θα ταξιδεύουν δίνοντας παραστάσεις. Θα πάρει μαζί της και την κόρη της, που είναι ακόμη μωρό.
  Θα φτάσουν και στην πατρίδα της. Θα παίξουν ένα Kyogen (κωμικός διάλογος ανάμεσα στις δυο πράξεις του Νο) που έχει σαν θέμα την περίπτωσή της, μια κοπέλα την οποία παρατάει ο φίλος της και κάνει ένα μωρό.
  Αυτός είναι ανάμεσα στους θεατές. Θα τη βρει και θα της ζητήσει να παντρευτούνε. Αυτή αρνείται, του λέει ότι είναι πόρνη. Αυτός λέει να πάρει τουλάχιστον το μωρό. Αυτή αρχικά αρνείται. Όμως τι τύχη μπορεί να έχει μαζί της; Θα καταντήσει ή γκέισα ή πόρνη. Έτσι υποχωρεί. Μάλιστα έχουν κάνει και την εγγραφή στο δημοτολόγιο.
  Ο πατέρας του νέου ούτε να το ακούσει. Δεν συγκινείται καθόλου που θα έχει μια εγγονή. Η κοπέλα, βλέποντας την αναποφασιστικότητά του, παίρνει το μωρό και φεύγει. Δεν είναι αυτό το κατάλληλο περιβάλλον για να μεγαλώσει η κόρη της, του λέει.
  Δεν μπόρεσα να βρω για την ταινία λήμμα στη βικιπαίδεια, και το IMDb δίνει μια ελλιπή περίληψη. Δίνει ως διάρκεια μια ώρα και 48 λεπτά, όμως στο youtube η διάρκεια είναι μια ώρα και 28 λεπτά. Ίσως είναι λάθος, ίσως όμως όχι, μπορεί να χάθηκαν κάποια μέτρα φιλμ, γι’ αυτό ένιωσα κάποιο αφηγηματικό κενό, πώς την εγκατέλειψε ο φίλος της. Επίσης υπάρχει πρόβλημα με τους υπότιτλους. Κρίνοντας από την κινέζικη απόδοση των ιδεογραμμάτων των προσώπων, θα έλεγα ότι τη μετάφραση την έκανε κινέζος που ξέρει γιαπωνέζικα, αλλά τα αγγλικά του είναι εντελώς χάλια. Όπως και να έχει, ήταν μια ταινία τυπική του Mizoguchi που μου άρεσε πολύ. 
  Πριν αναρτήσω έψαξα και πάλι, και στο δεύτερο σύνδεσμο βρήκα ενδιαφέρουσες πληροφορίες. Η ταινία είναι εμπνευσμένη από την «Ανάσταση» του Τολστόι, έργο που διάβασα πριν χρόνια, δεν το θυμάμαι, θέλω να το ξαναδιαβάσω και όλο το αναβάλω γιατί μπαίνουν άλλα στη μέση.
    Περιέργως στη μετάφραση των ιδεογραμμάτων στο translate.google.com μου βγάζει μόνο προφορά, aikunori, ενώ επιλέγοντας γλώσσα τα κινέζικα μου βγάζει «ερωτική θλίψη».
  Την ταινία μπορείτε να τη δείτε στο youtube με αγγλικούς υπότιτλους σε δική μου ανάρτηση.
  Η προηγούμενη ανάρτησή μας ήταν για την ταινία «Sisters of the Gion».